Đề xuất giải pháp khôi phục bảo tồn và phát triển chợ nổi Ngã Bảy gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn

Mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài là đề xuất các giải pháp để khôi phục, bảo tồn và phát huy một địa danh du lịch đã từng vang danh một thời và được nhiều du khách thập phương biết đến chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp. Qua đó, tạo điểm nhấn để phát triển du lịch Hậu Giang. Đồng thời xây dựng một mô hình du lịch đặc trưng của vùng Đồng bằng sông nước

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH HẬU GIANG

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI CẤP TỈNH

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP KHÔI PHỤC, BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CHỢ NỔI NGÃ BẢY GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH SÔNG NƯỚC MIỆT VƯỜN

Cơ quan chủ trì: TRUNG TÂM THÔNG TIN XÚC TIẾN DU LỊCH HẬU GIANG Chủ nhiệm đề tài: Cn NGUYỄN VĂN HOÀNG

HẬU GIANG 2013

Mẫu số 2

I THÔNG TIN CHUNG

1 Tên đề tài: Đề xuất giải pháp khôi phục, bảo tồn và phát huy chợ nổi Ngã Bảy gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn Lĩnh vực: Kinh tế - Văn hóa - Xã hội

2 Chủ nhiệm đề tài: Cn Nguyễn Văn Hoàng

3 Tổ chức chủ trì: Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang

Địa chỉ: 17A, Nguyễn Công Trứ, phường 1, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang

Điện thoại (CQ): 0711.6270097 - Fax: 0711.6270087

Email: xuctiendulich.haugiang@yahoo.com.vn

www: dulichhaugiang.com

4 Danh sách cán bộ tham gia chính: (tên, học vị, chức danh, đơn vị công tác)

- Ths Sơn Hồng Đức - Phó trưởng khoa Du lịch Trường Đại học Quốc

tế Hồng Bàng

- Cn Lê Minh Dũng - Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang

- Cn Mai Thị Trúc - Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang

- Cn Huỳnh Ngọc Bích - Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang

- Cn Lưu Văn Ánh - Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang

5 Thời gian thực hiện đã được phê duyệt:

Năm bắt đầu: 2010 Năm kết thúc: 2012

6 Thời gian kết thúc thực tế (Thời điểm nộp báo cáo kết quả): 2012

7 Kinh phí thực hiện đề tài: 256.840.000đ (Hai trăm năm mươi sáu triệu tám trăm bốn mươi nghìn đồng)

II KẾT QUẢ THỰC HIỆN CỦA ĐỀ TÀI

1 Kết quả nghiên cứu:

1.1 Ý nghĩa khoa học của kết quả nghiên cứu

Đề tài đã góp phần tổng hợp các kết quả nghiên cứu và các mô hình lý thuyết cũng như những kinh nghiệm quốc tế và trong nước về các vấn đề quản lý, giữ gìn, bảo tồn và phát huy các giá trị của những địa danh du lịch, góp phần thúc đẩy ngành du lịch phát triển, giải quyết công ăn việc làm cho lao động địa phương và lưu giữ những nét giá trị văn hóa truyền thống của miền sông nước, phù hợp với tình hình thực tế tại Hậu Giang Đề tài cũng đã tiến hành

phân tích đánh giá thực trạng tại Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng hiệp (địa điểm cũ

và mới) bằng các công cụ đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng địa phương (PRA) nhằm định hướng đưa ra giải pháp cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn

1.2 Ý nghĩa thực tiễn và khả năng ứng dụng kết quả khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài là đề xuất các giải pháp để khôi phục, bảo tồn

và phát huy các giá trị văn hóa, truyền thống lâu đời của một địa danh du lịch

đã từng vang danh một thời và được nhiều du khách thập phương biết đến đó

là Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp Qua đó, tạo điểm nhấn cho việc xúc tiến phát triển du lịch Hậu Giang Đồng thời xây dựng một mô hình du lịch đặc trưng của vùng Đồng bằng sông nước – một điểm đến đầy hấp dẫn và lý tưởng để níu chân khách du lịch trong và ngoài nước

2 Các sản phẩm khoa học (nếu có)

(Các công trình, báo cáo khoa học đã công bố trên các tạp chí khoa học, hội nghị khoa học trong và ngoài nước và các kết quả ứng dụng … có liên quan đến kết quả đề tài Ghi rõ tên công trình, tạp chí, số tạp chí, trang, thời gian đăng, tên báo cáo, địa điểm, thời gian hội nghị; địa điểm, thời gian, kết quả ứng dụng)

Kết quả của đề tài gồm 5 chuyên đề, 03 lượt Hội thảo, 03 bản Báo cáo khoa học được trình bày tại Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang

ThS/NCS

Ghi chú *

1 Lê Minh Dũng Nghiên cứu sản phẩm du lịch

đặc thù của tỉnh Hậu Giang Thạc sĩ

- Chủ nhiệm

đề tài tham gia hướng dẫn

- Thời gian bảo vệ quý III-2013

* Ghi các thông tin về: chủ nhiệm đề tài hướng dẫn chính hay tham gia hướng dẫn, thời gian và kết quả bảo vệ

4 Các kết quả khác (nếu có)

Bằng sáng chế hoặc giải pháp hữu ích từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ số, ngày, tháng, năm cấp)

Hậu Giang, ngày tháng năm 2013

Xác nhận của tổ chức chủ trì Chủ nhiệm đề tài

(Ký tên và đóng dấu)

TÓM LƯỢC

Du lịch đang ngày càng trở thành ngành quan trọng vì hoạt động du lịch không những mang lại lợi ích kinh tế to lớn mà còn đem lại hiệu quả xã hội tích cực, có ý nghĩa quan trọng đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo

Trong những năm qua được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực của các cấp lãnh đạo địa phương, du lịch Hậu Giang đã có những bước phát triển, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, chưa phát triển tương xứng với tiềm năng Việc phát triển du lịch chưa thu hút mạnh được các nguồn lực nhằm tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường trong và ngoài nước

Hậu Giang là tỉnh vừa được chia tách từ tỉnh Cần Thơ (cũ) từ tháng 1 năm 2004 thuộc Tiểu vùng Du lịch đồng bằng sông Cửu Long, có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái miệt vườn - một loại hình

du lịch đang ngày càng thu hút khách du lịch trong và ngoài nước

Hậu Giang có vị trí vệ tinh và chịu ảnh hưởng lớn của du lịch Cần Thơ,

là một địa bàn trọng điểm phát triển du lịch miền Tây Nam Bộ, đóng vai trò quan trọng đối với du lịch cả nước

Hậu Giang nằm cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 230km về phía Tây Nam, trên tuyến du lịch quan trọng của khu vực từ Trung tâm Du lịch TP

Hồ Chí Minh đến Cà Mau (Quốc Lộ 1A), có sông Hậu là một trong những tuyến du lịch sông Mê Kông của quốc gia

Giữ gìn và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh Hậu Giang nói chung và Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp nói riêng đã thành cấp thiết Để thực hiện tốt, không thể thiếu vai trò của lãnh đạo, của chính quyền địa phương và trách nhiệm của các nhà quản lý chuyên ngành có liên quan Đặc biệt là sự tham gia tích cực của các thành phần cư dân sông nước chợ nổi Bên cạnh đó để tạo cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch, quản lý rất cần có công trình nghiên cứu nhằm khẳng định tính tích cực, lợi ích và các giá trị của chợ nổi Đồng thời, tìm ra các giải pháp và hình thức hoạt động nhằm mang lại hiệu quả thiết thực mà vẫn giữ nguyên bản sắc vốn có của nó

Xuất phát từ những nhìn nhận như vậy về tiềm năng phát triển du lịch của Hậu Giang nên Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Tỉnh đã

có chủ trương phát triển du lịch tỉnh thành một ngành kinh tế quan trọng để vừa đóng góp tích cực vào việc phát triển kinh tế xã hội, vừa góp phần gìn giữ cảnh quan môi trường, bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng miền sông nước

Mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài là đề xuất các giải pháp để khôi phục, bảo tồn và phát huy một địa danh du lịch đã từng vang danh một thời và được nhiều du khách thập phương biết đến - chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp Qua đó, tạo điểm nhấn cho việc phát triển du lịch Hậu Giang Đồng thời xây dựng một mô hình du lịch đặc trưng của vùng Đồng bằng sông nước – một điểm đến đầy hấp dẫn và lý tưởng để “níu chân” khách du lịch trong và ngoài nước

Các phương pháp chủ yếu được nhóm nghiên cứu sử dụng trong đề tài được dựa trên các phương pháp sau: Phương pháp phân tích tổng hợp và phân tích hệ thống; phương pháp điều tra thực địa; phương pháp điều tra thống kê; phương pháp xử lý số liệu thống kê và phiếu điều tra, phương pháp đồ thị, bản đồ; phương pháp chuyên gia

Để thực hiện đề tài nhóm nghiên cứu đã tiến hành phỏng vấn trực tiếp, thu thập số liệu sơ cấp từ cộng đồng địa phương thông qua phương pháp chọn mẫu theo hạn mức theo cơ cấu như sau: Phỏng vấn người dân địa phương trên một số tiêu chí (ảnh hưởng của chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp đến đời sống kinh tế xã hội của người dân địa phương định cư; đề xuất của người dân về các giải pháp khôi phục, bảo tồn và phát huy Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp gắn với phát triển Du lịch sông nước miệt vườn; đánh giá cơ sở hạ tầng, chất lượng sản phẩm dịch vụ du lịch tại địa điểm cũ và mới): 1.731 mẫu; phỏng vấn các doanh nghiệp lữ hành tại thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh ĐBSCL:

409 mẫu; Phỏng vấn cơ quan quản lý giao thông đường thủy: 10 mẫu

Các nội dung nghiên cứu chính của đề tài bao gồm:

-Thu thập dữ liệu thứ cấp, hệ thống hóa các chương trình, dự án có liên quan nhằm xác định địa bàn khảo sát

- Tiến hành thu thập thông tin vùng nghiên cứu thông qua việc tham khảo ý kiến của các cơ quan chức năng, các chuyên gia công tác trong ngành văn hóa – du lịch (nhóm KIP) nhằm xác định tiềm năng và thế mạnh của hai địa điểm của Chợ nổi ở địa điểm cũ và mới

- Đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng địa phương (PRA) nhằm định hướng cho các giải pháp, mô hình hoạt động của chợ nổi gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn có sự liên kết giữa các tài nguyên du lịch và sự tham gia của cộng đồng cư dân trong vùng

- Xây dựng chi tiết các tuyến du lịch tiêu biểu của tỉnh Hậu Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long lấy Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp làm điểm đến trung tâm

- Tổng hợp kết quả phân tích, đề xuất giải pháp khôi phục, bảo tồn và phát huy chợ nổi Ngã bảy gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn theo hướng phát triển bền vững

Trước đây Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp được hình thành tại khu vực giao cắt của 7 nhánh sông, có truyền thống mua bán giao dịch trên sông, nét đặc trưng của hoạt động thương mại vùng sông nước, điểm hấp dẫn cho du khách đến Ngã Bảy Hiện nay, chợ nổi Ngã bảy đã dịch chuyển ra phía kênh

Ba Ngàn (cách trung tâm thị xã khoảng 3km) theo yêu cầu của an toàn vận tải Thủy nội địa, nhưng vị trí này rất bất lợi cho việc khai thác hoạt động du lịch

Vì vậy, nhóm nghiên cứu đưa ra một số mô hình có thể áp dụng như sau:

Phương án 1: Di dời chợ nổi về vị trí cũ, nhưng có sự sắp xếp, bố trí hợp lý, phân luồng giao thông để đảm bảo cho chợ nổi hoạt động hiệu quả

Phương án 2: Đào kênh “Chợ Nổi” qua voi Lái Hiếu nối kênh Lái Hiếu

và kênh Bún Tàu để quy tụ họat động mua bán trên sông từ kênh Ba Ngàn về

vị trí này nhằm bảo tồn chợ nổi và thúc đẩy phát triển du lịch, xây dựng bến

du thuyền đồng thời kết hợp với khu du lịch miệt vườn để tạo điều kiện cho ngành công nghiệp không khói kéo theo các dịch vụ khác phát triển

Thế mạnh: Khai thác ưu thế của hoạt động chợ nổi truyền thống kết hợp với các dịch vụ lữ hành để phục vụ ngành du lịch ( phương án tham khảo)

Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp (thuộc thị xã Ngã Bảy hiện nay) trước đây nằm ngay giữa 7 nhánh sông chảy đi 7 hướng tạo nên một khung cảnh thơ mộng, thú vị thu hút sự quan tâm của khách du lịch trong và ngoài nước Tuy nhiên, khoảng 10 năm trở lại đây, kể từ khi chợ nổi Ngã Bảy được dời về vàm

Ba Ngàn, cách vị trí cũ khoảng 3 km để đảm bảo an toàn giao thông đường thủy thì cũng là lúc sự sung túc của chợ giảm dần Các phương tiện vận tải thủy và số hộ tham gia mua bán trên sông ngày càng giảm và khách tham quan du lịch cũng thưa dần Nhiều người dân địa phương cho biết: số phương tiện tham gia mua bán hiện tại chỉ còn khoảng 50% so với trước kia, khách tham quan ngày một ít Nguyên nhân chủ yếu là do vị trí hợp chợ không thuận lợi, thiếu không gian và không có hệ thống giao thông đường bộ…

Các chợ nổi đều hình thành tự phát và có các đặc trưng về vị trí địa lý kinh tế như là đầu mối của các tuyến giao thông đường thủy gắn với các khu vực lân cận, có giao thông đường bộ chưa phát triển; gần trung tâm thị tứ; tại các tuyến kênh, sông nhỏ có tốc độ dòng chảy chậm Chợ nổi đã đóng góp đáng kể trong quá trình phát triển ngành du lịch của địa phương Chợ nổi cũng đã đem lại số lượng công ăn việc làm đáng kể cho người dân; bình quân mỗi ghe tạo được 2,79 việc làm, mỗi mặt bằng chợ nổi gián tiếp tạo 6,72 việc

làm trong các ghe kinh doanh Trong khi các địa phương trong vùng ĐBSCL

đã chi hàng tỷ đồng xây dựng các chợ đầu mối trên đất bộ, nhưng chợ nổi chưa được đầu tư song đã hội đủ các điều kiện của một chợ đầu mối trong tiêu thụ nông sản và đã đóng góp lớn trong tiêu thụ nông sản trong vùng

Để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của Chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn tại Hậu Giang Việc thực hiện quy hoạch tổng thể gắn với phát triển du lịch tại chợ nổi là việc làm rất cần thiết Để việc bảo tồn và phát huy giá trị của Chợ nổi Ngã bảy – Phụng Hiệp thành công cần có sự quan tâm chỉ đạo của trực tiếp của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục du lịch, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hậu Giang cùng với sự nổ lực của chính quyền địa phương, các ngành chức năng có liên quan

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Thông tin chung về đề tài ii

Tóm lược v

Mục lục ix

Danh sách ký hiệu, chữ viết tắt xiii

Danh sách bảng xiv

Danh sách hình xv

MỞ ĐẦU 1 Sự cần thiết của đề tài 1

2 Các công trình nghiên cứu có liên quan 1

3 Mục tiêu nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 3

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 1.1 Khái niệm về chợ nổi và văn hoá nổi 4

1.2 Sự ra đời và phát triển Chợ nổi Ngã Bảy 5

1.2.1 Đào kinh Ngã Bảy và những tác động phát triển 5

1.2.1.1 Cụm kinh Ngã Bảy ra đời như thế nào 5

1.2.1.2 Tác động từ việc đào kinh Ngã Bảy 5

1.2.2 Chợ nổi Ngã Bảy- đặc điểm phương thức giao thương mớ 6

1.2.2.1 Chợ nổi Ngã Bảy hình thành từ những nguyên nhân 6

1.2.2.2 Qui mô và đặc điểm giao thương ở chợ nổi Ngã Bảy 7

1.2.2.3 Sự phát triển chợ nổi Ngã Bảy qua các thời kỳ 8

1.2.3 Chợ nổi Ngã Bảy - đặc trưng văn hóa, văn minh độc đáo 9

1.2.4 Chợ nổi Ngã Bảy - đặc sản du lịch sông nước 11

1.2.4.1 Hấp dẫn du lịch chợ nổi Ngã Bảy 11

1.2.4.2 Chợ nổi - điểm tham quan nghiên cứu và sáng tạo các tác phẩm văn học nghệ thuật 12

1.2.5 Được – mất khi di dời chợ nổi Ngã Bảy 13

1.2.5.1 Lý do di dời chợ nổi 13

1.2.5.2 Những cái “được” khi di dời chợ nổi Ngã Bảy 14

1.2.5.3 Những cái “mất” khi di dời chợ nổi Ngã Bảy 14

1.2.6 Kinh đào Phụng Hiệp và sản phẩm du lịch (vật thể và phi vật thể16 1.2.6.1 Các sản phẩm du lịch phi vật thể 16

1.2.6.2 Sản phẩm du lịch vật thể 20

1.3 Kinh nghiệm xây dựng, phát triển chợ nổi gắn với phát triển du lịch ở

một số quốc gia trên thế giới 23

1.4 Kinh nghiệm bảo tồn và phát huy giá trị của Chợ nổi gắn với phát du lịch tại một số Tỉnh, Thành của Việt Nam 23

1.4.1 Du lịch gắn với phát triển kinh tế xã hội trên thế giới và ở Việt Nam 23

1.4.2 Kinh nghiệm phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của chợ nổi ở một số địa phương trong nước 23

1.4.2.1 Chợ nổi Cái Bè -Tiền Giang 23

1.4.2.2 Chợ nổi Trà Ôn - Vĩnh Long 24

1.4.2.3 Chợ nổi Long Xuyên – An Giang 25

1.4.2.4 Chợ nổi Cái Răng - Cần Thơ 26

1.4.2.5 Chợ nổi Cà Mau 27

1.4.2.6 Chợ nổi Ngã Năm – Sóc Trăng 28

1.5 Bài học kinh nghiệm từ việc di dời các chợ nổi khác ở vùng ĐBSCL 29

1.5.1 Chợ nổi Cái Răng (thành phố Cần Thơ) 29

1.5.2 Chợ nổi Trà Ôn (tỉnh Vĩnh Long 30

1.5.3 Chợ nổi Ngã Năm (tỉnh Sóc Trăng) 30

1.6 Tổng kết kinh nghiệm phát triển du lịch của Quốc tế và Việt Nam 31

1.7 Tiềm năng phát triển du lịch sông lịch sông nước miệt vườn tại Hậu Giang 32

Chương 2: PHƯƠNG TIỆN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận 34

2.1.1 Khái niệm về du lịch 34

2.1.2 Các khái niệm về khôi phục, bảo tồn và phát huy 34

2.1.3 Khái niệm về du lịch văn hóa 35

2.1.4 Khái niệm về du lịch sinh thái, miệt vườn 35

2.1.5 Các đặc điểm đặc trưng của du lịch sinh thái, sông nước miệt vườn 36

2.1.6 Khái niệm, nguyên tắc và cơ cấu về phát triển du lịch sinh thái bền vững 38

2.1.7 Đặc điểm của khách du lịch văn hóa, sinh thái miệt vườn 47

2.2 Cách tiếp cận để thực hiện đề tài 48

2.3 Phương pháp nghiên cứu 49

Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 Phân tích và so sánh hiệu qủa kinh tế - xã hội của chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp ở địa điểm cũ (Ngã Bảy) và mới (xã Đại Thành – Chợ nổi Ba

Ngàn) 53

3.1.1 Phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội của chợ nổi Ngã Bảy và Chợ nổi Ba Ngàn 53

3.1.1.1 Sự đóng góp của Chợ nổi Ngã Bảy về mặt kinh tế 53

3.1.1.2 Sự đóng góp của chợ nổi về mặt văn hóa, xã hội 55

3.1.1.3 Sự đóng góp của chợ nổi Ngã Bảy về mặt phát triển du lịch 57

3.1.2 Những thuận lợi và khó khăn hạn chế của Chợ nổi Ngã Bảy 59

3.1.2.1 Những thuận lợi 59

3.1.2.2 Một số khó khăn, hạn chế dẫn đến sự di dời 59

3.1.3 Phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội của chợ nổi Ba Ngàn 61

3.2.3.1 Sự đóng góp của Chợ nổi Ba Ngàn về mặt kinh tế 61

3.1.3.2 Sự đóng góp của chợ nổi Ba Ngàn về mặt văn hóa, xã hội 62

3.1.3.3 Sự đóng góp của chợ nổi Ba Ngàn về mặt phát triển du lịch 62

3.1.3.4 Những thuận lợi và khó khăn của Chợ nổi 63

3.1.4 So sánh hiệu quả kinh tế - xã hội của chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp và Chợ nổi Ba Ngàn 64

3.1.4.1 So sánh mức độ ảnh hưởng của Chợ nổi đến đời sống của người dân 64

3.1.4.2 So sánh mức độ ảnh hưởng của Chợ nổi đến môi trường 64 3.1.4.3 So sánh mức độ ảnh hưởng của Chợ nổi đến giao thông 64 3.1.4.4 So sánh mức độ ảnh hưởng của Chợ nổi đến hiệu quả kinh tế 64

3.2.4.5 So sánh mức độ ảnh hưởng của Chợ nổi đến văn hóa, xã hội 66

3.1.4.6 So sánh mức độ ảnh hưởng của Chợ nổi đến phát triển du lịch 66

3.1.5 Hoạch định và lựa chọn chiến lược phù hợp để bảo tồn và phát huy Chợ nổi Ngã bảy gắn với phát triển du lịch sông nước miệt vườn 67

3.1.5.1 Một số định hướng khôi phục, bảo tồn và phát huy Chợ nổi Ngã Bảy 67

3.1.5.2 Hoạch định chiến lược và lựa chọn chiến lược phù hợp 68

3.2 Xây dựng các tuyến du lịch tiêu biểu của Hậu Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long lấy chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp làm điểm đến trung

tâm 69

3.2.1 Thực trạng du lịch tỉnh Hậu Giang 69

3.2.1.1 Khách du lịch 69

3.2.1.2 Cơ sở lưu trú 70

3.2.1.3 Doanh thu 70

3.2.1.4 Lao động 71

3.2.1.5 Vốn đầu tư 72

3.2.1.6 Hiện trạng tổ chức quản lý các hoạt động kinh doanh du lịch 72

3.2.2 Khai thác du lịch làng nghề tỉnh Hậu Giang 73

3.2.2.1 Các điểm du lịch làng nghề 73

3.2.2.2 Các cụm du lịch làng nghề 79

3.2.2.3 Các tuyến du lịch chuyên đề 80

3.2.2.4 Các tuyến du lịch kết hợp 81

3.2.2.5 Nhận xét chung 82

3.2.3 Những định hướng và giải pháp cơ bản 82

3.2.3.1 Định hướng phát triển du lịch làng nghề Hậu Giang 82

3.2.3.2 Các giải pháp cơ bản 86

3.2.3.3 Giải pháp nâng cao vai trò của làng nghề với hoạt động du lịch tỉnh Hậu Giang 88

3.3 Đề xuất các giải pháp và mô hình phát triển mạng lưới giao thông đường thủy gắn với phát triển chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp 89

3.3.1 Luận điểm 89

3.3.2 Các mô hình và phương án đề xuất 89

3.3.3 Một số bài học kinh nghiệm từ mô hình tổ chức 102

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Kết luận 106

Kiến nghị 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

PHỤ LỤC 113

DANH SÁCH KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Du lịch sinh thái

Du lịch Văn hóa Đồng bằng sông Cửu Long Tổng sản phẩm quốc nội Giao thông nông thôn Giao thông vận tải Hội đồng nhân dân Hợp tác xã

Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế Ngân sách nhà nước

Viện trợ phát triển chính thức Đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng Thành phố

Thị xã Trật tự an toàn giao thông

Ủy ban nhân dân Chương trình Môi trường Liên hợp quốc Liên hiệp quốc tế các tổ chức lữ hành chính thức

Tổ chức Du lịch Thế giới Hội đồng du lịch và lữ hành quốc tế Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên

Thu nhập bình quân của một người trên năm tại chợ nổi Ngã Bảy

Lợi nhuận bình quân năm của hộ kinh doanh và thu nhập hàng

năm của người lao động

Số lao động được tạo việc làm trên chợ nổi

Lượng khách du lịch quốc tế và nội địa đến chợ nổi Ngã Bảy và

Chợ nổi Ba Ngàn trước và sau khi di dời

Thu nhập bình quân của một người năm tại chợ nổi Ba Ngàn

Ghe thương hồ về mua bán ở chợ nổi sau khi di dời

Doanh thu từ các hoạt động du lịch tại Ngã Bảy

Số lượng khách du lịch đến Hậu Giang qua các năm

Nguồn nhân lực du lịch của tỉnh Hậu Giang

Ý kiến của người dân về việc khôi phục lại chợ nổi Ngã Bảy

Mối quan hệ giữa DLST với bảo tồn tài nguyên, môi trường

Cơ cấu về phát triển du lịch sinh thái bền vững

Cơ cấu hệ sinh thái

Năm mức độ thay đổi tâm lý của cộng đồng địa phương

Vị trí Chợ nổi Ngã Bảy trên sông Cái Côn

Sơ đồ bố trí cách đậu ghe tàu tại Chợ nổi Ngã Bảy

Vị trí chợ nổi Ngã Bảy tại Vàm kênh Ba Ngàn xã Đại Thành

Vị trí Chợ nổi Ngã Bảy trên kênh đào “Chợ Nổi”

Sơ đồ bố trí cách đậu ghe tàu tại Kênh đào “Chợ nổi”

Vị trí Chợ nổi Ngã Bảy trên kênh Lái Hiếu

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Trong những năm qua được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực của các cấp lãnh đạo địa phương, du lịch Hậu Giang đã có những bước phát triển Tuy nhiên, do nhiều điều kiện khách quan, chủ quan mà du lịch Hậu Giang còn có những hạn chế và chưa phát triển tương xứng với tiềm năng Việc phát triển du lịch chưa thu hút mạnh được các nguồn lực nhằm tạo

ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường trong và ngoài nước

Đồng bằng sông Cửu Long nói chung, Hậu Giang nói riêng là vùng đất

có tiềm năng du lịch, bởi vị trí hạ lưu và là cửa ngõ tiểu vùng sông Mê Kông, mang đậm nét văn minh vùng sông nước Hậu Giang là một tỉnh trẻ, hội tụ các sắc thái văn hóa Kinh, Hoa, Kherme, cũng như sức sống vươn lên của tiểu vùng và khu vực; có tiềm năng phát triển kinh tế xã hội gắn chặt với những giá trị văn hóa, văn minh sông nước Trong định hướng phát triển về du lịch, Hậu Giang cần duy trì, phát triển bản sắc văn hóa, dân tộc và văn minh của vùng sông nước miệt vườn, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa

Như thế việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy chợ nổi đã trở thành cấp thiết Muốn phát triển du lịch thì chợ nổi ngã bảy là điểm nhấn duy nhất để thực hiện được vấn đề thì không thể thiếu vai trò của lãnh đạo, của chính quyền địa phương và trách nhiệm của các nhà quản lý chuyên ngành có liên quan Đặc biệt là sự tham gia tích cực của các thành phần cư dân sông nước chợ nổi Bên cạnh đó để tạo cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch, quản lý rất cần có công trình nghiên cứu nhằm khẳng định tính tích cực, lợi ích và các giá trị của chợ nổi Đồng thời, tìm ra các giải pháp và hình thức hoạt động nhằm mang lại hiệu quả thiết thực mà vẫn giữ nguyên bản sắc vốn có của nó

Xuất phát từ những nhận định về tiềm năng phát triển du lịch nên Cán

bộ viên chức của Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Hậu Giang cùng nhau

nghiên cứu và thực hiện đề tài: Đề xuất Giải pháp khôi phục Bảo tồn và

Phát huy Chợ nổi Ngã bảy gắn với phát triển Du lịch Sông Nước Miệt vườn

2 Các công trình nghiên cứu có liên quan

Đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu đánh giá tác động qua lại giữa môi trường xã hội với hoạt động du lịch nhằm góp phần phát triển du lịch bền

vững tại thị xã Sầm Sơn, Thanh Hoá” (Đề tài được phê duyệt theo QĐ số

66/QĐ-TCDL ngày 21/01/2005)

Đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu mô hình phát triển du lịch gắn với

giảm nghèo tại các địa bàn dân tộc ít người ở vùng du lịch Bắc Trung bộ” (Đề

tài được phê duyệt theo QĐ số 67/QĐ-TCDL ngày 21/01/2005)

Đề tài nghiên cứu và vận dụng kinh nghiệm phát triển du lịch của một

số nước có ngành du lịch phát triển vào Du lịch Việt Nam (Đề tài được phê

duyệt theo QĐ số 69/QĐ-TCDL ngày 21/01/2005)

Đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền quảng bá du lịch Việt Nam tại một số thị trường

du lịch quốc tế trọng điểm” (Đề tài được phê duyệt theo QĐ số

Đề tài khoa học cấp Bộ “Chủ trương và giải pháp để bảo tồn, phát huy

có hiệu quả giá trị các di sản văn hoá phục vụ phát triển du lịch” (Đề tài được

phê duyệt theo QĐ số 171/QĐ-TCDL ngày 16/4/2004)

Đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu các mô hình về tổ chức và giải pháp nhằm bảo đảm an ninh, an toàn và quyền lợi cho khách DL ở Việt Nam”

do Viện NCPTDL chủ trì

Dự án “Phát triển du lịch cộng đồng ở Sa Pa – Lào Cai” do Tổng cục

du lịch phối hợp với Tổ chức IUCN thực hiện

Dự án “Phát triển du lịch cộng đồng tại Trung tâm văn hoá Huyền Trân – thành phố Huế” do Tổ chức phi chính phủ Hà Lan SNV phối hợp cùng đơn

vị chủ quản là Công ty cổ phần du lịch Hương Giang thực hiện

Dự án “Phát triển du lịch cộng đồng tại xã Mỹ Hòa Hưng (thành phố Long Xuyên) và xã Văn Giáo (huyện Tịnh Biên) tỉnh An Giang”, do Tổ chức Nông dân Hà Lan tài trợ thông qua Trung ương Hội Nông dân Việt Nam

Đề tài “Phát triển du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Hậu Giang” do Sở Thương mại – Du lịch tỉnh Hậu Giang chủ trì

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung:

Mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài là đề xuất các giải pháp để khôi phục, bảo tồn và phát huy một địa danh du lịch đã từng vang danh một thời và được nhiều du khách thập phương biết đến - chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp Qua đó, tạo điểm nhấn để phát triển du lịch Hậu Giang Đồng thời xây dựng một mô hình du lịch đặc trưng của vùng Đồng bằng sông nước

4.1 Không gian nghiên cứu

Vì mục tiêu của đề tài là tập trung nghiên cứu về việc đề xuất các giải pháp khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị của chợ nổi Ngã Bảy – Phụng Hiệp gắn với phát triên du lịch trên địa bàn tỉnh Hậu Giang nên chúng tôi thực hiện phỏng vấn người dân, khách thương hồ tại khu vực thị xã Ngã Bảy và các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành lớn tại một số tỉnh, thành phố lân cận của Hậu Giang như: Tp.Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Kiên Giang, An Giang, Tiền Giang, Đồng Tháp, và cán bộ chiến sĩ Đội cảnh sát giao thông đường thủy thị xã Ngã Bảy

4.2.Thời gian nghiên cứu

- Số liệu thứ cấp: Sử dụng số liệu qua các năm 2004 – 2011

- Thời gian thu thập số liệu sơ cấp từ 6 2010 – 12/2011

4.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến chợ nổi Ngã Bảy như: các yếu tố về kinh tế, văn hóa xã hội, điều kiện sinh hoạt, đời sống của các ghe thương hồ và người dân khu vực lân cận hưởng lợi từ các hoạt động của chợ, các doanh nghiệp lữ hành đã từng đưa khách đến tham quan chợ nổi Đồng thời, đề tài cũng tập trung nghiên cứu các vấn đề về phát triển du lịch bền vững lấy chợ nổi Ngã Bảy làm điểm nhấn trung tâm

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

- - 1.1 Khái niệm về chợ nổi và “văn hóa nổi”

Đồng bằng sông Cửu Long có hệ thống sông ngòi chằn chịt, sinh hoạt,

đi lại của người dân thời đó chủ yếu bằng các loại phương tiện thủy, nên những chiếc ghe xuồng mang hàng ra chợ đã trao đổi mua bán trực tiếp trên các bến sông, đó cũng chính là thời điểm bắt đầu hình thành “chợ nổi” Tuy nhiên, khái niệm “Chợ nổi” chỉ xuất hiện khoảng thập niên 70 của thế kỷ trước Thật ra, từ xa xưa ở Miền Tây nói đến chợ là bao hàm cả chợ trên bờ

và dưới sông, tuy nhiên cũng có những nơi chỉ có chợ trên bờ Cho đến khi các nhà làm du lịch để mắt tới bởi cung cách, hình thức mua bán lạ mắt, hấp dẫn trên mặt nước ngày càng thu hút nhiều khách du lịch thì chợ nổi mới được quan tâm

Những năm 90 của thế kỉ XX, những lúc cao điểm và các dịp mùa màng, lễ, Tết chợ nổi Ngã Bảy có khi đón tiếp khoảng vài trăm khách du lịch đến tham quan mỗi ngày

Theo ông Nhâm Hùng trong tác phẩm “Chợ nổi Đồng bằng sông Cửu

Long” NXB Trẻ, 2009 có thể lý giải một cách ngắn gọn và đơn giản: “Chợ

nổi là nơi diễn ra các hoạt động mua bán trên sông, người mua và người bán đều dùng các phương tiện thủy trong một khoảng thời gian nhất định” Ở chợ

nổi có đủ các chủng loại hàng hóa từ nông sản đến các mặt hàng nhu yếu phẩm Chợ nổi được xem là một sản phẩm văn hóa, một “phát minh” vĩ đại của cư dân vùng sông nước Cửu Long, một nét văn minh thương mại độc đáo

mà chỉ tồn tại ở vùng đồng bằng sông nước này

Có thể nói, từ hàng trăm năm qua đời sống của con người ĐBSCL luôn gắn liền với hai yếu tố là ruộng vườn và sông nước, chính nó đã tạo ra cho vùng đất này sự trù phú và sung túc tận đến ngày hôm nay

ĐBSCL là hạ nguồn của dòng Mêkông, hàng năm lượng nước đổ về đây đạt 510 tỷ m3 nước Vì vậy, mặt nước bao la chính là nguồn lực bất tận tạo cho vùng đất này những nét “văn hóa nổi” độc đáo như: Mùa nước nổi, nhà nổi, làng nổi, Cây lúa nổi, Căn cứ nổi, Sân khấu nổi, Chợ nổi,…

Tóm lại, “văn hóa nổi” là một bộ phận không thể tách rời của nền văn hóa “miệt vườn sông nước Cửu Long” ngày càng gần gũi, ăn sâu vào đời sống hàng ngày của cư dân miền sông nước Tuy nhiên, ngày nay tốc độ đô thị hóa ngày càng tăng, phương tiện đi lại phát triển, một số dạng của “văn hóa nổi”

đã dần bị mai một

1.2 Sự ra đời và phát triển Chợ nổi Ngã Bảy

1.2.1 Đào kinh Ngã Bảy và những tác động phát triển

1.2.1.1 Cụm kinh Ngã Bảy ra đời như thế nào?

Vùng Phụng Hiệp xưa người Pháp gọi là cánh đồng sậy, có nhiều

voi, vì voi thích ăn sậy Nhà văn Sơn Nam cho đây là: “Một cánh đồng

bát ngát, nước ngọt, không quá thấp như Đồng Tháp Mười, cũng không quá sình lầy nhiễm phèn…” nắm bắt thuận lợi ấy, người Pháp đề ra kế

hoạch đào kinh, qui tụ bảy ngã về một mối

Để hình thành cụm kinh Ngã Bảy, trước hết họ đào mở ngay 3 hướng, kinh chính, mang tính chiến lược:

- Đào và mở rộng kinh xáng Cái Côn, từ sông Hậu vô sâu 15km Đây có thể nói là con kinh cái đưa nước ngọt vào và rút nước phèn ra

- Kế tiếp là đào kinh xáng Lái hiếu (còn gọi là Bassac Long Mỹ), nối tiếp kinh xáng Cái Côn dẫn nước tới cánh đồng giáp vùng Long Mỹ, xuyên qua Lung Ngọc Hoàng dài khoảng 25km

- Kinh chiến lược thứ ba: là kinh xáng Phó Đường, hay Quản Lộ Phụng Hiệp dài đến 140km đến bán đảo Cà Mau, đoạn giữa là cụm kinh Ngã Năm

Tỏa ra từ 3 trục kinh xáng lớn này, người pháp xẻ thêm 4 nhánh kinh khác là: kinh mương lộ Sóc Trăng; kinh Xẽo Vông đi về hướng Cần Thơ, bằng cách mở rộng con rạch nhỏ Xẽo Vông Ngay điểm nối kinh xáng Lái hiếu- Cái Côn- kinh Xẽo Môn được đào nối vô cánh đồng sâu, sau này hình thành khu điền Tây La Bách Bên vạt đất phía Đông, cách trung tâm Ngã Bảy 1 km, một con kinh nối đến vùng Kế Sách được đào

mở, gọi là kinh Mang Cá (gần cầu Phụng Hiệp)

1.2.1.2 Tác động từ việc đào kinh Ngã Bảy

Theo tác giả Nhâm Hùng trong báo cáo tham luận: “Sự ra đời và phát triển của Chợ nổi Ngã Bảy” thì chưa có một tài liệu nào đo đạc, công bố chính xác về tổng chiều dài của cụm kinh Ngã Bảy tỏa đi Thế nhưng, ta có thể ước tính có lẽ phải lên đến trên dưới 300km Nếu tính

số mới mở thêm với hàng trăm kinh nhỏ sau này, thì chiều dài hệ thống kinh chịu ảnh hưởng cụm kinh Ngã Bảy, lên đến vài ngàn km Ngoài ra, còn phải kể đến phạm vi tác động phát triển về kinh tế- xã hội từ tỉnh Cần Thơ cho đến Rạch Giá, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, tính ra đến hàng triệu mẫu đất nông nghiệp Vào năm 1894, trước khi đào kinh Ngã Bảy diện tích nông nghiệp Cần Thơ là 98 ngàn mẫu, tỉnh Rạch Giá canh

tác 70.321 mẩu, đến năm 1908 tăng lên 142.000 mẩu Đây là diện tích

mở rộng thêm từ việc đào kinh Ngã Bảy với kinh Xà No

- Về giao thông: Trước khi đào kinh Ngã Bảy, việc đi lại giữa vùng Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng đến các tỉnh miền Hậu Giang và Sài Gòn, Chợ Lớn đều phải ra ngã Đại Ngãi (Sóc Trăng) rồi theo sông Hậu nhiều sóng gió, khá nguy hiểm Sau khi có kinh Ngã Bảy, tàu chuyển sang đi theo các ngã các kinh mới đào, vừa rút ngắn khoảng cách, vừa an toàn hơn

- Trong khi đó, một phần vùng Rạch Giá (các huyện Long Mỹ, Vị Thủy, thành phố Vị Thanh ngày nay) muốn tới Cần Thơ phải đi theo những con rạch cạn, nhỏ rất vất vả, mất thời gian Nhờ kinh Ngã Bảy lưu thông nhanh hơn Vậy là, kinh Ngã Bảy dần trở thành tuyến giao thông thủy huyết mạch mang tính chiến lược, góp phần mở toang cánh cửa phía Tây sông hậu

- Từ sự phát triển mạnh về nông nghiệp và việc đi lại dễ dàng hơn, nên dân cư vùng trên đã đổ về khai khẩn hoặc mua đất để canh tác, hình thành nên những trung tâm, xóm ấp dọc theo bờ kinh đào Sự sung túc nhanh chóng đã khiến người Pháp lập quận mới Phụng Hiệp, quận lỵ đặt ngay bên bờ cụm kinh Ngã Bảy Năm 1899, huyện Phụng Hiệp xưa chưa

có quận, chỉ có một tổng Định Hòa với 15 làng Đến năm 1917, khi thành lập quận số đơn vị hành chính đã nâng lên 2 tổng (Định Hòa, Định Phước) Ở các đầu doi, nhiều nhà máy, chành lúa, nhà vựa, trại đóng ghe xuồng mở ra tạo nên sự trù mật, nhịp sống kinh tế nhộn nhịp

- Đáng kể là khi tiến hành đào kinh, qui tụ về một trung tâm thì chợ Ngã Bảy (hay chợ Phụng Hiệp) cũng tự phát ra đời; đáp ứng nhu cầu giao thương trong vùng Đồng thời mở đầu cho tiến trình độ thị hóa, tạo nên sự gắn kết giữa chợ trên bờ với chợ trên sông, mà sau này ta gọi là chợ nổi Ngã Bảy

1.2.2 Chợ nổi Ngã Bảy- đặc điểm phương thức giao thương mới 1.2.2.1 Chợ nổi Ngã Bảy hình thành từ những nguyên nhân

Khái quát chung về lịch sử hình thành Chợ nổi Ngã bảy:

- chợ nổi ngã bảy(CNNB) được hình thành sau hơn 10 năm đào kênh của người Pháp (kênh được đào từ năm 1903-1914) năm 1915 Quận lỵ từ Rạch Gòi di dời về Phụng Hiệp – địa danh Ngã Bảy, Trung tâm của làng Phụng Hiệp ra đời, chợ nổi cũng xuất hiện và phát triển từ đây

Về nguyên nhân hình thành:

- Trước hết là nhu cầu tiêu thụ nhanh nông sản hàng hóa, khi diện tích ruộng lúa, rẫy hoa màu và vườn cây ăn quả mở rộng, Cần Thơ mở rộng thị trường lục tỉnh

- Do nhiều xóm ấp mới hình thành nên mở ra nhu cầu sử dụng hàng tiểu thủ công nghiệp: lá lợp nhà và các dụng cụ đánh bắt cá đồng, than, củi đước…

- Ngoài ra, các loại thủy sản khác dân cư được làm mắm, làm khô

từ miệt U Minh, Cà Mau, Bạc Liêu cũng cần có nơi trao đổi

- Song song đó, nghề thương hồ ngày càng ăn nên làm ra, khiến một bộ phận nông dân, chuyển sang nghề mua bán dạo Những chiếc ghe hàng đầy ắp hàng tạp hóa đến chợ nổi mua hàng sĩ, rồi tải đi khắp các kênh rạch nhỏ bán lẻ

- Hàng hóa đưa về ngày càng nhiều đã biến chợ Ngã Bảy thành thị trường sôi động, thu hút nhiều ghe thương hồ, nhiều chủng loại hàng hóa, tạo nên khu chợ lớn vừa giao thương “sỉ” vừa “lẽ” Do đó, tính cạnh tranh ngày càng gay gắt, đòi hỏi chất lượng tươi sống của hàng nông sản, chắc bền mẫu mã đẹp đối với hàng tiêu dùng

Chợ nổi Ngã Bảy ra đời còn đáp ứng yêu cầu gắn kết giữa các ngành kinh tế nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại dịch vụ Đồng thời cho thấy mối quan hệ chặt chẽ từ đô thị với nông thôn

1.2.2.2 Qui mô và đặc điểm giao thương ở chợ nổi Ngã Bảy

Nhóm chợ ngay từ tâm điểm bảy ngã sông, sức ảnh hưởng đến vài cây số Ước tính diện tích mua bán trên sông có thể lên đến cả trăm ha mặt nước; dung lượng bình quân giao dịch hàng trăm tấn hàng hóa mỗi ngày Ngày rằm, ngày tết có thể lên đến vài ngàn tấn Ngoài ra, còn phải

kể đến hàng chục bến đò dọc, đò ngang với số lượng vài trăm chuyến đi, đến ngày đêm, suốt ngày đêm

Chợ nổi Ngã Bảy thường nhóm vào tờ mờ sáng Từ 5 giờ đến 8 giờ Đây là cao điểm mua bán nông sản tươi Từ đó đến chiều và tối chợ vẫn tiếp tục hoạt động với các loại “hàng nằm” tạp hóa, gia dụng hoặc dịch vụ ăn uống Ngay từ khi ra đời, chợ nổi Ngã Bảy mua, bán đa ngành hàng, gồm:

- Nhóm hàng nông sản ruộng, rẫy, vườn với rau, củ, trái cây Thời xưa, người ta còn mua bán các loại thủy sản, động vật rừng Ngày tết đưa đến chợ nổi còn có các ghe hàng hoa kiểng, đủ chủng loại, làm cho bảy ngã sông rực rỡ sắc màu hoa

- Nhóm hàng tiểu thủ công nghiệp, mỹ nghệ từ miệt Sài Gòn, Gò Công, Bình Dương, Biên Hòa chở về như: lu, hủ, khạp, tô, chén Mặt hàng tủ thờ, giường ngủ, bàn ghế, vải mặc và các đồ gia dụng thiết yếu…

- Từ Cà Mau, Bạc Liêu, Rạch Giá thì đưa lên các mặt hàng: cá, khô, mắm, than, củi, mật ong, chiếu nằm, lá lợp nhà

- Mặt khác, tại chợ nổi còn có nhiều dịch vụ sẵn sàng cung ứng cho thị trường như thức ăn, uống, đò ngang Nếu lúc ra đời, ăn uống thường chỉ có chè, cháo, nước đá si rô Lần hồi, họ bán cả cà phê, hủ tiếu, có cả ghe bán đồ nhậu Thời hiện đại, chợ nổi còn có bè xăng nổi, tiệm may nổi, ghe họa hình, ghe sửa chữa điện tử, ghe sửa máy nổ.v.v Khi du lịch phát triển, chợ nổi Ngã Bảy còn có hàng chục du thuyền khá lịch sự, sẵn sàng phục vụ du khách

Tóm lại hàng hóa, dịch vụ ở chợ nổi Ngã Bảy rất đa dạng, phong phú về chủng loại Thế nhưng, giới thương hồ rất nhạy bén, cân nhắc kỹ lưỡng Chỉ ngành hàng nào thị trường cần, có khả năng tiêu thụ thì họ mới mang đến, hoặc mua chở đi bán lẻ Ở chợ nổi, hầu như không có mặt hàng lúa gạo, bởi đây là mặt hàng chuyên doanh của nghề hàng xáo, gắn liền với chành, nhà máy xay trên bờ

1.2.2.3 Sự phát triển chợ nổi Ngã Bảy qua các thời kỳ

Ngay khi hình thành, chợ nổi Ngã Bảy đã cho thấy tính hiệu quả của một phương thức giao thương mới Lần hồi, từ cung cách mua bán thô sơ, qua sự lớn mạnh và cạnh tranh của thị trường, phương thức giao thương trên sông hoàn thiện dần với những sáng tạo độc đáo

Vào thời kỳ đầu hình thành những năm đầu thế kỷ XX: chợ nổi Ngã Bảy gắn liền rõ nét giữa giao thông và giao thương Sau khi Ngã bảy được đào, những tàu, đò đi từ Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng đến Nam kỳ lục tỉnh từ ngã Vàm Tấn (Đại Ngãi) theo sông Hậu như trước đây, nay dịch chuyển theo kinh Sóc Trăng hoặc kinh Quản Lộ qua Ngã Bảy Do đó, số lượng người và khối lượng hàng hóa đưa về chợ nổi ngày càng tăng Học giả Vương Hồng Sến, trong sách “Hậu Giang - Ba Thắc” NXB Trẻ, 2012 nhận xét rằng: “đất Ngã Bảy hại biết bao nhiêu anh hùng

bỏ của, bỏ sức khỏe tại đây, nhưng có mấy ai sợ? đã nói “có gan mới có làm giàu” Do đó, nhiều người, từ tứ phương vẫn tìm đến Ngã Bảy, tìm

cơ hội làm ăn Lúc này, đường bộ chưa có, muốn đến Phụng Hiệp phải bằng đường Thủy, tàu chạy có chuyến…

Chợ nổi phát triển mạnh một thời gian khá dài, sang thời kháng chiến chống Pháp, rồi chống Mỹ mật độ qui mô giao thương bị thu hẹp dần Một mặt do ruộng, vườn bị bom đạn tàn phá, hàng nông sản ít đi Mặt khác, chợ nổi thuộc chính quyền Sài Gòn quản lý, kiểm soát gắt do

lo ngại về mặt an ninh Sau ngày giải phóng 30 4 1975, do các biện pháp

“ngăn sông, cấm chợ” nên chợ nổi chỉ tồn tại ở cung cách mua bán nhỏ,

lẽ

Từ đầu thời kỳ đổi mới 1986 trở đi, chợ nổi Ngã Bảy hồi phục nhanh chóng, song song với sự phát triển mạnh của kinh tế vườn Đầu thập niên 90 thế kỷ trước, Cần Thơ - Phụng Hiệp còn bùng phát các tour

du lịch sông nước, mà chợ nổi Ngã Bảy là điểm đến hấp dẫn nhất Đồng bằng sông Cửu Long Thời hoàng kim của chợ nổi Ngã Bảy từ năm 1990 đến khi di dời, năm 2011 có lúc mật độ nhóm chợ đếm được vài ba ngàn tàu, ghe; giao dịch hàng hóa lên đến 3 - 4 ngàn tấn ngày Sự ra đời của chợ nổi Ngã Bảy đã góp phần cho việc lưu thông hàng hóa bằng đường thủy ngày càng hiệu quả, kích thích hàng nông nghiệp và sự lớn mạnh của đô thị Ngã Bảy- Phụng Hiệp, phía bờ Tây Hậu Giang

1.2.3 Chợ nổi Ngã Bảy - đặc trưng văn hóa, văn minh độc đáo

Trong sách tham khảo “Tìm hiểu đất Hậu Giang” NXB Phù Sa,

1959 nhà Nam Bộ học Sơn Nam từng đưa ra khái niệm về “văn minh kinh xáng”, theo sau những dòng kinh mới đào bằng cơ giới Ngay tại chợ nổi Ngã Bảy, có thể nhận ra những nét đặc trưng, giá trị này:

- Trước hết là nét văn minh cư trú, lối sống người Ngã Bảy: kinh đào tới đâu, mọi người kéo nhau tới lập nghiệp Rồi từ những túp lều, nhà chòi… người ta đã cất nhà ở khang trang, ngay mặt tiền, ở gần đầu doi, nhằm thuận tiện cho việc sinh sống, làm ăn Lần hồi “nhà mặt tiền- đất bờ xáng” càng có giá, hình thức cộng đồng mới dọc theo các ngã kinh đào tạo nên sự trù mật gắn với chợ, với chành, nhà việc làng, nhà máy xay, trại đóng ghe, xuồng, tiệm tạp hóa, tiệm nước, tiệm á-phiện, phòng ngủ… Sự quần cư quanh khu vực chợ trên bờ và chợ trên sông đã biến nơi đây thành nơi tụ tập của dân “giang hồ tứ chiếng” theo cách nói của học giả Vương Hồng Sển Từ đó, hình thành nên tính cách, lối sống người Ngã Bảy nghĩa khí, nghĩa hiệp, uy tín, cởi mở, chân tình

- Nét độc đáo kế tiếp là những giá trị mới về văn hóa thương hồ,

mà cây “bẹo” treo lủng lẳng trước mũi ghe, treo gì bán nấy… chính là một sáng kiến, nhanh chóng mang lại hiệu quả quảng cáo Nét ngộ nghĩnh, bắt mắt với nhiều hình dạng, sắc màu khiến ai đi chợ nổi cũng

dừng ghe ngắm nhìn Nếu là giới thương hồ thì, nhìn từ xa họ nhận biết

và tìm đến để giao thương

- Ngày xưa, trên chợ nổi Ngã Bảy ai cũng quen với lối rao hàng quen thuộc, lanh lảnh vang xa bất kể sáng sớm hay nửa khuya: “Ai ăn bánh bò hôn?” Đây là lối “diễn xướng” tự do, phảng phất ít nhiều đường nét nghệ thuật dân gian, dân dã khiến bao người đâm ra ghiền “với tiếng rao hàng này!”

- Chợ nổi Ngã Bảy còn là “mãnh đất phì nhiêu” của điệu hò sông nước, mà chất liệu là những câu ca dao Anh trai thương hồ, cô gái miệt vườn quen nhau trong mua bán, rồi giao lưu văn nghệ cho vui qua các câu hò đối đáp, gắn liền với đời sống chợ nổi:

“Tháng hai tháng ba tôi đi bán sương sa, sương sáo

Tháng năm, tháng sau tôi đi bán bánh bò bông”

Hoặc:

Chuyến này anh chở cát Chuyển khác anh chở vôi Anh làm sao cho duyên nợ lôi thôi

Nay đổi, mai dời Liệu bề anh có thương đặng trọn đời

Anh hãy thương!

Nhà Nam bộ học Sơn Nam cho rằng: chính chợ nổi Ngã Bảy đã hun đúc nên điệu hò Ngã Bảy! Tiếc là đến nay, giới nghiên cứu chưa tìm được tài liệu nào ghi chép về điệu hò này

- Nét văn minh thương hồ thể hiện khá rõ nét trong mua bán, trao đổi Chữ tín rất được đề cao trong hoạt động giao thương, có khi khối lượng hàng cả chục triệu đồng chỉ cần “hợp đồng miệng” Ở đây, tất cả đều sòng phẳng, cứ ngã giá, mặc cả, không cần giấy tờ, ký hợp đồng nhưng khi đồng ý thì chỉ cần vài mươi phút là chuyển hàng xong xuôi, hai đàng lui ghe Ở chợ nổi Ngã Bảy xưa nay cũng không có cung cách mua chịu, bán chịu; cứ “tiền trao, cháo múc”, “thuận mua vừa bán”!

Ở chợ nổi Ngã Bảy, phương thức cân - đong - đếm cũng rất riêng

và cởi mở, sòng phẳng Công cụ đo lường khi tính bằng giạ, lúc thì kí lô hoặc tính bằng lít, tùy theo loại hàng và thỏa thuận hai bên Đặc biệt, còn có lối đếm thiên, đếm chục, bán mớ, bán mão Nói là chục, nhưng thường nhiều hơn con số 10 Có khi chục có đầu là 12, 14, 16 trái Mua mão là mua trọn phần hàng trên ghe, bán mớ là bán một nhóm hàng không cần cân, đếm Chính nhờ phương thức trao đổi “sáng tạo” này,

nên giao thương tại chợ nổi đỡ mất thời gian, hai đàng bán mua đều tỏ ra hài lòng Ngày nay, cung cách truyền thống này vẫn được mọi người áp dụng

1.2.4 Chợ nổi Ngã Bảy - đặc sản du lịch sông nước

Từ cuối những năm 80 thế kỷ tước, khi công cuộc đổi mới được khởi xướng, bãi bỏ ngăn sông cấm chợ thì cũng là lúc chợ nổi phát triển mạnh về giao thương, với sự mở mang kinh tế vườn Lúc này ngành du lịch cả nước, cũng như ĐBSCL đang “bùng nổ” các tour du lịch sông nước, mà điểm đến hấp dẫn du khách nhất là chợ nổi Ngã Bảy

1.2.4.1 Hấp dẫn du lịch chợ nổi Ngã Bảy

Theo ghi nhận của tác giả Nhâm Hùng trong quyển “Chợ nổi ĐBSCL” NXB Trẻ, 2009 thời điểm 1990 trở đi công ty du lịch tỉnh Cần Thơ đã chào mời tour du lịch chợ nổi Ngã Bảy, du khách trong nước, nước ngoài đến Cần Thơ đều tranh thủ đi chợ nổi Ngã Bảy Có ngày nơi đây đón từ 150-200 du khách “Tây”, chưa kể những đoàn du khách các tỉnh ngày nào cũng có mặt trên chợ nổi, theo cách đi tự do Đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch, nhiều doanh nghiệp ở Phụng Hiệp bỏ vốn sắm gần

20 du thuyền trọng tải từ 5-10 tấn trang trí đẹp, có thể chở vài mươi người tham quan chợ nổi

Ngồi trên du thuyền, du khách sẽ được len lỏi, ngắm nhìn cảnh sinh hoạt mua bán ngay tâm điểm bảy ngã sông; chứng kiến hàng trăm cây “bẹo” hàng treo lủng lẳng những rau, củ, quả Không chỉ xem, du khách còn được tham gia làm người mua, lựa chọn ngã giá, cân, đếm thỏa thích để khi ra về mỗi người có một ít quà miệt vườn tặng lại người thân

Đi chợ nổi, du khách còn có dịp nếm thử các món ẩm thực nơi đây Tất nhiên, các loại cháo lòng, bún nước lèo, hủ tiếu, cà phê chưa phải là món ngon tiêu biểu Nhưng, cái lạ là được cảm giác thưởng thức món nóng ngay trên sông nước, đôi khi bị nghiêng đổ do sóng nhồi Nếu có thời gian du khách cứ thả thuyền “la cà” từ ghe hàng này, sang ghe hàng khác; tận mắt chứng kiến cách sinh hoạt, nơi ăn chốn ở của những khách thương hồ sống đời “gạo chợ nước sông”

Có thể khẳng định: ngắm nhìn toàn cảnh mua bán, tiếp thị tiếp

xúc với khách thương hồ; thưởng thức ẩm thực ngay trên điểm bảy ngã

là sẽ cho du khách những cảm nhận lạ lùng Sự cuốn hút từ sắc màu chủng loại hàng hóa cùng tiếng máy nổ, tiếng mái chèo khua nước, tiếng gọi í ới của bao người… Đó chính là nét hấp dẫn độc đáo nhất của du

lịch sông nước Thế nên, có một thời các công ty du lịch hay chào mời

du khách: “Đến Cần Thơ mà chưa đi chợ nổi Ngã Bảy là chưa đến Cần Thơ”!

1.2.4.2 Chợ nổi - điểm tham quan nghiên cứu và sáng tạo các tác phẩm văn học nghệ thuật

Tham quan chợ nổi Ngã Bảy một cách vội vã, với lối “cỡi ngựa xem hoa” là chưa khám phá hết những điều thú vị nơi đây Ngoài du khách, dần dần có thêm nhiều đoàn đến tham quan là văn nghệ sĩ đi sáng tác, các nhà nghiên cứu, sinh viên đi tham quan làm đề tài Họ trụ lại Ngã Bảy thời gian lâu hơn để khai thác, thu thập chất liệu, nghiên cứu; cũng như tìm nguồn cảm hứng sáng tác văn học nghệ thuật

Điển hình trong lĩnh vực này, ngay từ đầu thập niên 60 (thế kỷ XX) soạn giả Viễn Châu đã viết nên 6 câu vọng cổ để đời “Tình anh bán chiếu”! Bài ca kể về mối tình đơn phương của anh thương hồ bán chiếu, với cô gái miệt vườn Ngã Bảy qua giọng hát của đệ nhất danh ca Út Trà Ôn!

Nhà văn Trần Bạch Đằng, khi viết tiểu thuyết “ván bài lật ngửa”

đã chọn bối cảnh chợ Phụng Hiệp làm nơi dừng chân cho nhân vật Nguyễn Thành Luân Đây là một chiến sĩ cách mạng trên đường ra thành hoạt động, sau Hiệp định Giơ-neo 1954 Khi dàn dựng thành phim, người ta thấy hình ảnh chợ nổi Ngã Bảy hiện ra nhân vật Nguyễn Thành Luân trên chuyến tàu đò

Nhà Nam bộ học Sơn Nam, ngay trong thời kháng chiến chống Pháp đã tiếp cận với chợ nổi Ngã Bảy, qua nhiều sách biên khảo Trong

quyển “Tìm hiểu đất Hậu Giang”, xuất bản năm 1966, ông viết: “Chợ

Ngã Bảy trở thành quận lỵ, khách thương hồ từ bảy ngã kinh xáng gặp nhau, un đúc nên điệu hò Ngã Bảy độc đáo”

Ngoài ra, hàng đoàn làm phim từ các Đài truyền hình Việt Nam, truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, hãng phim Giải Phóng… đều đã đến chợ nổi Ngã Bảy làm các phim truyện nhựa, phim truyền hình, phim tài liệu chiếu rộng rãi cả nước

Đáng chú ý là vào năm 1992, tàu Calypso thuộc tổ chức phi

chính phủ nghiên cứu về môi trường đã đến Phụng Hiệp, tổ chức quay phim tài liệu về chợ nổi Ngã Bảy và thuyền văn hóa huyện Phụng Hiệp Sau đó, chiếu giới thiệu rộng rãi trên 120 đài truyền hình trên thế giới

Ngoài ra, hàng ngày len lỏi trên chợ nổi Ngã Bảy thường có các nhà nhiếp ảnh, họa sĩ đi tìm những góc hình đẹp, nhiều ảnh chủ đề chợ nổi Ngã Bảy có mặt trong nhiều cuộc triển lãm ảnh nghệ thuật khắp nơi

Tóm lại, chợ nổi Ngã Bảy là điểm đến của các tour du lịch và du

khách đi tự do, trong một thời gian khá dài Du khách vừa là khách thể vừa là chủ thể của chợ nổi Từ đó, khẳng định rằng: trên chợ nổi không chỉ có khách thương hồ, mà cả khách du lịch cũng là một bộ phận làm nên gương mặt sung túc của chợ nổi Ngã Bảy thời hiện đại

1.2.5 Được – mất khi di dời chợ nổi Ngã Bảy

Sau 100 năm ra đời và phát triển, đúng vào cao điểm sung túc nhất

ở năm đầu thế kỷ thứ XXI (2001)- theo quyết định của UBND huyện Phụng Hiệp, chợ nổi Ngã Bảy phải di dời đến địa điểm khác: vàm kinh

Ba Ngàn (xã Đại Thành) cách chợ Ngã Bảy 3 km về hướng sông Hậu

Chỉ vài tháng, sau khi thực hiện quyết định di dời Đến tâm điểm bảy ngã sông, bên bờ thị trấn Phụng Hiệp, người ta không còn thấy cảnh tàu, ghe tấp nập neo đậu mua bán Chỉ lẻ tẻ vài bến đò ngang, hoạt động cầm chừng

- Nhằm lập lại trật tự an toàn giao thông đường thủy nội địa Chính phủ đã ban hành Nghị định 40 CP và các ngành chức năng như: Giao thông vận tải, Công an đường thủy… đang triển khai thực hiện Nghị định này

- Một trở ngại khác: việc nhóm chợ trên sông, kéo theo số cư dân

bán trú càng đông, khiến cho môi trường nước bị ô nhiễm trầm trọng Các loại rác thải từ rau, củ, quả, sinh hoạt con người, xăng dầu chảy lan… chưa có biện pháp giải quyết

- Mặt khác, với số lượng hàng ngàn ghe, tàu, hàng ngàn khách thương hồ, người cung ứng dịch vụ đi đến làm cho việc quản lý trị an khó khăn

1.2.5.2 Những cái “được” khi di dời chợ nổi Ngã Bảy

Điều rõ nét nhất là việc di dời này đã đáp ứng được chủ trương của huyện Phụng Hiệp, cụ thể như:

- Tâm điểm bảy ngã sông được giải tỏa thông thoáng Tàu, thuyền qua lại dễ dàng, không còn mối nguy cơ và va chạm làm chìm phương tiện

- Việc quản lý trị an, bảo vệ môi trường dễ dàng hơn Các cơ quan chức năng không còn phải vất vả, tìm biện pháp hữu hiệu để quản lý hoạt động chợ nổi

- Một lượng lớn người bán trú trên tàu ghe cũng dần vắng bóng, vì không còn lý do trụ lại Do đó, dọc theo các đầu doi, sự thông thoáng càng rõ nét hơn

Sau khi chợ nổi Ngã Bảy di dời, đứng trên cầu Ngã Bảy có thể ngắm nhiều mặt sông một cách bình lặng, xung quanh không còn cảnh náo nhiệt ồn ào Tàu ghe qua lại có thể chạy với tốc độ nhanh, cũng không sợ va chạm

1.2.5.3 Những cái “mất” khi di dời chợ nổi Ngã Bảy

Theo bố trí của UBND huyện Phụng Hiệp (cũ), Ba Ngàn địa điểm

di dời chợ nổi Ngã Bảy là một vàm kinh nhánh, chỉ có ba ngã nối từ kinh xáng Cái Côn, về hướng Sông Hậu Đây là điểm dân cư xóm ấp, cách trung tâm xã Đại Thành khoảng 1km Đến nay, xã này vẫn chưa có phố, chợ, đường từ xã đến chợ nổi Ba Ngàn thì chưa thể lưu thông được bằng

xe 4 bánh Do đó, ngay từ những năm đầu di dời chợ nổi Ba Ngàn, đã vắng khách thương hồ Dù bị chế tài bởi các biện pháp hành chính, nhưng thỉnh thoảng các tàu, ghe vẫn lén lút quay lại chợ nổi Ngã Bảy mua bán

Xét về mặt nguyên lý, chứng minh qua thực tiễn thì sự hình thành chợ nổi; đặc biệt là chợ nổi Ngã Bảy đã nổi lên nhiều lợi thế Bởi mảng kinh tế này vừa là tự nhiên, vừa là cả quá trình dài 100 năm hình thành

Chợ trước hết là gắn liền với giao điểm các ngã sông Vì Ngã Bảy

là nơi gặp gỡ của các luồng, tuyến giao thông, giao thương từ Cà Mau, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Rạch Giá, muốn lên miệt trên Sài Gòn, Chợ Lợn, Cần Thơ đều phải đi qua Ngã Bảy Tại đây, ghe tàu vừa đậu chờ con nước, vừa giao dịch mua bán và tìm nguồn cung ứng dịch vụ

Xung quanh chợ nổi Ngã Bảy là mạng lưới cơ sở tiểu thủ công nghiệp, nhà vựa, kho hàng liền kề với lộ xe nên việc giao thương rất thuận tiện, giảm chi phí, giảm thời gian đi lại Khách thương hồ không

chỉ giao thương trên sông, mà đôi khi phải lên chợ trên bờ tìm mối tiêu thụ hàng hóa

Trong khi đó, “Chợ nổi mới Ba Ngàn” không đủ điều kiện tối thiểu

để hình thành chợ nổi đúng theo qui mô và tính chất Thực tế cho thấy, qua 10 năm di dời (2001- 2012) chợ nổi Ba Ngàn vẫn còn là một điểm nhóm chợ nhỏ, lẽ tốc độ phát triển rất chậm, với con số tàu ghe mua bán thường chỉ vài chục chiếc so với chợ nổi Ngã Bảy trước đây là số trăm,

số ngàn Hàng hóa trao đổi cũng ít chủng loại, chủ yếu là tiêu thụ trái cây quanh địa phương lân cận

Từ thực trạng nêu trên, có thể thấy ngay những cái mất của chợ nổi Ngã Bảy

- Huyện Phụng Hiệp (nay là thị xã Ngã Bảy) gần như mất đi một mảng kinh tế thương mại sung túc trên sông Bởi khối lượng lớn hàng nông sản dần dịch chuyển sang các chợ nổi khác

- Mật độ người làm nghề thương hồ dần bỏ nghề, kéo theo hàng ngàn lao động mất việc làm

- Chợ nổi Ngã Bảy di dời đã tác động, làm giảm mật độ sung túc khu chợ phố trên bờ của thị trấn Phụng Hiệp Tính chất đầu mối của chợ (trên bờ) Ngã Bảy cũng dần mất đi

- Đáng kể là chợ nổi Ngã Bảy không còn là đặc sản của du lịch sông nước Cần Thơ - Hậu Giang và đã bị xóa tên trên bản đồ du lịch quốc tế, quốc gia Theo một số công ty du lịch lớn như: Saigontourist, Công ty du lịch Hòa Bình, Viettravel, Công ty du lịch Cần Thơ, từ ngày di dời chợ nổi các công ty du lịch này đã cắt tour đến chợ nổi Ngã Bảy Không thấy du thuyền, du khách nhất là “du khách Tây” có mặt tại chợ nổi Ba Ngàn

- Quan trọng nhất là khi chợ nổi Ngã Bảy di dời, cũng đồng thời xóa đi nét đặc tưng văn hóa sông nước Ngã Bảy Giờ đây đặc trưng ấy chỉ còn trong quá khứ, trong hoài niệm của bao người yêu thích chợ trên sông!

Từ một thế kỷ trước, chợ Ngã Bảy bao gồm chợ trên bờ, chợ trên sông (trên bến dưới thuyền) đã trở thành điểm hội tụ, cánh cửa được mở tung từ phía bờ Tây Sông Hậu Do đó, vùng đất này nhanh chóng trù phú góp phần phát triển nông nghiệp, công nghiệp và thương mại cho một vùng rộng lớn từ Cần Thơ, Rạch Giá cho đến bán đảo Cà Mau; tạo mối quan hệ mật thiết với cả Nam kỳ lục tỉnh

Kế hoạch di dời chợ nổi Ngã Bảy theo chủ trương của địa phương

- cũng có thể là việc làm cần thiết Thế nhưng, nên so sánh cái được và cái mất thì cái mất quả là to lớn, không gì bù đắp được Một mô hình văn minh thương mại, một nét đặc trưng văn hóa, đặc sản du lịch tồn tại cả trăm năm nay chỉ vì một số khó khăn mà chúng ta di dời chợ nổi là một điều vô cùng đáng tiếc

Do vậy, nghiên cứu sự hình thành và phát triển chợ nổi, chính là quay về cội nguồn lịch sử mở mang kinh tế của vùng đất Ngã Bảy xưa,

để thấy rõ chợ nổi là sự sáng tạo độc đáo của các thế hệ cha, ông chúng

ta Đồng thời, để nhận ra đó cũng là sự phát triển, hợp với qui luật

1.2.6 Kinh đào Phụng Hiệp và sản phẩm du lịch (vật thể và phi vật thể)

Một hình ảnh không đẹp về nếp sống người nông dân miền Hậu Giang thường được “đóng khung”, đó là : “Thức thâu đêm, uống rượu đế, ăn cháo vịt, ca vọng cổ”, đó là thú vui dân giả của người dân vùng sông nước Cửu Long Hình ảnh này có thể đúng với cái thời mà cuộc sống ở ruộng đồng còn tùy thuộc vào “nắng - mưa”, tức là có mùa nông nhàn Còn ngày nay thì mọi người tất bật trong sản xuất, có nơi nhờ kinh đào nên có đến 2 hay 3 vụ lúa trong năm; hoặc 2 vụ lúa, 1 vụ rẫy; hoặc 2 vụ lúa và 1 vụ “vịt chạy đồng” đi

từ huyện này đến huyện khác; hoặc có người hết mùa lúa trở thành “nậu thảm cói”, “nậu chiếu”, “nậu lá lợp nhà”, tức là ngoài nghề này còn có thêm nghề thủ công hay mua đi bán lại (thu gom, bán lại gọi là đầu nậu)

Một hình ảnh khác đã được “định hình” từ lâu, đó là “Chợ nổi Phụng Hiệp” Hình ảnh thường được giới thiệu và nhắc đến đó là giữa một vùng sông nước bao la, hàng trăm ghe thuyền tụ tập buôn bán ở phía tay phải của cầu Phụng Hiệp nếu khách đi từ Cần Thơ xuống Sóc Trăng Và nếu khách đặt chân trên bến, thì cả 1Km trên sông nhấp nhô mui ghe, cây bẹo, các cần xé trái cây Những hình ảnh đã được “định hình” gần một thế kỷ nay là có thật, nhưng đằng sau đó là những sản phẩm phi vật thể duy nhất và quý giá hơn đối với khách du lịch văn hóa vì họ không tìm ra được ở bất cứ nơi nào khác trên thế giới

1.2.6.1 Các sản phẩm du lịch phi vật thể

Đầu tiên phải nói rằng: Sông nước - Chợ nổi - Thương hồ và Bản lĩnh thời khẩn hoang là 4 tác nhân làm nên cái hồn của Chợ nổi Ngã Bảy - Phụng Hiệp

Cũng theo ông Nhâm Hùng trong tác phẩm “Chợ nổi ĐBSCL” NXB Trẻ, 2009 đầu tiên phải nói đên môi trường sông nước trải rộng đã từng làm

rung động những tâm hồn mẫn cảm của những người sống đời “gạo chợ, nước sông”, nó là cái hồn cho cảm xúc

“Chợ nổi quê ta nối duyên sông nước Cho thuyền em xuôi ngược năm tháng giữa dòng”

Trong thời gian giữa thế kỷ 20, chính “cái hồn của cảm cảnh, cảm tình” khiến cho soạn giả tài danh Viễn Châu thốt ra những ca từ có liên quan đến Ngã Bảy Phụng Hiệp trong bài ca Vọng cổ “Tình anh bán chiếu”

“Ghe chiếu Cà Mau đã cắm sào trên bờ kinh Ngã Bảy

Sao cô gái năm xưa chẳng thấy ra chào

Tôi nhổ sào cho ghe chiếu trôi xuôi, lòng nặng trĩu một nỗi sầu tê tái Tôi ngồi yên sau lái, đôi mắt vẫn hướng về nẻo cũ vườn xưa

Hỡi ơi, con sông Phụng Hiệp chảy ra bảy ngã,

Mà lệ của tôi nó cũng lai láng muôn dòng.”

Tác nhân thứ hai góp phần tạo ra một sản phẩm du lịch phi vật thể, đó

là “Khách Thương hồ” Ở miền Tây, hàng trăm năm nay, chỗ nào có sông nước là có ghe thương hồ đi mua bán Họ là người “Bô-hê-miêng” của ĐBSCL, với lối sống hơn 2 thế kỷ nay và tạo ra một mảng văn hóa đặc thù của miền Nam: “Văn hóa Thương hồ” với những nét đặc trưng về quan niệm sống, làm ăn, gia đình, tâm linh và cả vui chơi giải trí và chính đó là một phần của sản phẩm phi vật thể của vùng sông nước này

“Khách Thương hồ” gồm nhiều thành phần, có người khá giả, chủ ghe,

có người làm công chạy máy, có người “nghèo rớt mồng tơi”, có người đến từ miền Đông, có người đến từ Cà Mau - Rạch Giá, có người đến từ vùng giữa sông Tiền - sông Hậu Điểm chung là họ đến bằng ghe tàu, chở hàng đến bán

- mua, xong việc lại đi Nhưng trong khoảng hơn một trăm năm nay, cuộc sống thương hồ đã tạo ra các quy ước về giao tiếp, buôn bán, đối xử Dễ dàng mời người xa lạ vào bàn nhậu trên mui ghe

Một sản phẩm phi vật thể có chiều sâu, không phải một sớm một chiều

mà khách du lịch cảm nhận được ngay, đó là lối sống “Tứ hải giai huynh đệ” (Anh em bốn biển đều là nhà) Trong buôn bán nhường nhịn nhau, thuận mua vừa bán, đề cao nghĩa khí, sẵn sàng đứng về phía kẻ yếu, hiếu khách, nhìn người lạ không định kiến

Sinh hoạt trong gia đình trên chiếc ghe thường êm ấm vì phân công lao động rõ ràng Khi cập bến, chồng lo lái lo máy; vợ chống sào, khi đậu lại, người chồng lo buôn bán, vợ lo cơm nước và phụ Chiều tối chồng tụ tập một

số bạn mới gặp hoặc đậu gần nhau, lên mui ghe lai rai vài ba xị; vợ, con ở trong khoang đưa võng, xem ti vi

Phần lớn các ghe dành chỗ trang trọng nhất để thờ Phật Đồng thời cũng có chỗ cắm nhang để cúng “Bà Thủy”, “Hà Bá”, và họ rất “nễ sợ” các vị này nên ít dám làm điều gì bậy, sợ “chư vị” hai bên vai giác ghi lại và sẽ phải trả Ít ai dám “ăn ngang nói ngạo”, “lừa đảo” Ghe thuyền tứ xứ tập trung như thế nhưng nhờ “Văn hóa Thương hồ” điều chỉnh lối sống sinh hoạt nên ít xảy

ra cự cãi, đánh nhau trừ một số ít “bối” (ăn cắp vặt, trộm cắp) mà họ cho rằng sớm muộn gì cũng bị “trời tru, đất diệt”

Mặt khác “Văn hóa Thương hồ” còn có các điệu hát dân gian, câu hò điệu lý cũng được giao hò cùng nhau các cách rao hàng, giới thiệu hàng hóa khiến cho du khách bở ngỡ và phát hiện những điều kỳ thú của vùng văn minh sông nước

Về sự chào mời mua bán hàng hóa: các ghe thương hồ “Bán gì bẹo nấy”, như bán cam thì họ treo lên vài quả cam, bán xoài thì họ treo lên vài quả xoài Thật vậy, hàng trăm “cây bẹo” trên ngọn đủ thứ hàng hóa được treo lên

để giới thiệu cho người mua Muốn mua hàng gì thì cứ nhìn lên cao, khỏi cần hỏi Đây là một “quy luật” giao thương không nơi nào trên thế giới có được, đây là “văn hóa kinh doanh” đặc trưng vùng sông nước hạ lưu ĐBSCL Với

sự đa dạng hàng hóa màu mè, hình thể khiến cho bầu trời được tô điểm và khiến cho du khách tốn nhiều phim ảnh để khắc ghi cách “tiếp thị” độc đáo này

Rao hàng cũng độc đáo Thường người ta chỉ rao cho các mặt hàng ăn uống, rao có vần, có điệu, giọng lên giọng xuống như một bài ca Đối với khách du lịch phương Tây, họ không hiểu nhưng họ cảm nhận như là một điệu hát dân gian êm tai Có người còn ví “Rao hàng giống như bài ca” của những người chèo thuyền ở Thành phố Venice vậy

Nếu họ đi sâu hơn vào trong, chắc chắn khách du lịch vừa ngỡ ngàng một cách thú vị khi nghe các câu hò đối đáp giữa các thuyền trên dòng sông

Và đó cũng là một sản phẩm du lịch, vừa vật thể vừa phi vật thể Vật thể là vì

họ nghe được, thấy được con người cụ thể Còn phi vật thể thì nằm trong cái hồn của sự đối đáp gọi là các câu hò Nhà văn Sơn Nam đã viết: “Từ lối rao hàng mà người đi ghe sáng chế ra điệu hò trên sông Đó là điệu hò Ngã Bảy,

mô phỏng theo điệu hò Cần Thơ ” Tiếng hò lúc ngân vang bay bổng, lúc dịu dàng như gió thổi trên kinh, lúc thì rì rào xào xạt như gió thổi lên các cành cây cau

Tác giả Phan Thanh Nhân trong tác phẩm “Rừng U Minh dấu ấn và cảm xúc” NXB Hội văn nghệ Kiên Giang, 1993 thì cho rằng người ta hò để quên đi cái mệt khi chèo ghe gặp nước ngược, người ta hò tươi vui khi thuận con nước, người ta hò để “chọc nhau”, người ta hò với mục đích làm quen, người ta hò để đối đáp vì tính nghệ sĩ, người ta hò để an ủi nhau

“Bớ chiếc ghe sau, chèo mau, tôi đợi, kẻo khúc sông này bờ bụi khó qua”

Khách thương hồ sau khi vượt qua sông Hậu sẽ gặp một địa thế sông rạch đan xen chằng chịt, lau sậy mịt mù nên người đi trước vừa an ủi, vừa khích lệ tinh thần người đi sau

Trước kia, khách thương hồ đi qua vùng Sậy Níu thường có câu hát, hoặc câu hò sau đây để khắc ghi những thao tác :

“Đường rừng có 4 cái vui lúc chống, lúc lạo, lúc bơi, lúc chèo”

(Lạo, tức là cách chèo mà 2 mái áp sát vào mạn thuyền)

Một sinh hoạt khác có thể biến thành sản phẩm du lịch đó là “Đờn ca tài tử” Lúc đầu đó là cách để người ta giải sầu, sau đó có tác dụng giao lưu, trao dồi thêm nghệ thuật, để so tài, hoặc chỉ ngồi nghe và thưởng thức Tuy nhiên, vẫn có “luật bất thành văn”

“Đến đây không hát thì hò, không phải con cò ngóng cổ mà nghe”

Ban đêm, ghe đậu nghỉ Trong cái mát gió đêm, chỉ cần một nhạc sĩ thương hồ khảy đàn là có khách mộ điệu sang ghe chơi Khi ấy những người tâm hồn dào dạt lại được kích thích bởi không gian yên tĩnh, bầu trời đầy sao, gió mát thổi nhẹ, trong lòng phơi phới vì đã mua bán xong, ngày mai nhổ neo

đi về Họ dễ dàng cảm thông với nhau

Người mà không biết ca hát mà có tài kể chuyện vẫn được hoan nghênh, nhưng nội dung là phải chọc cười cho thiên hạ, góp phần với một

“đại hòa tấu cười”, với các chuyện tiếu lâm, chuyện hài Người nghe cố nhớ

để khi đến bến khác sẽ kể lại cho người khác nghe, cuối cùng làm giàu cho

“kho tàng văn học bình dân” miền sông nước “Chất thật” trong khung cảnh gió mát trăng thanh trên mui ghe đậu giữa giòng sông Ngã Bảy ấy sẽ gây cho khách một “tình nước duyên quê” khó mờ phai và chuyển thành một “trải nghiệm” đầy thi vị khó quên, qua đó địa danh Ngã Bảy sẽ nằm ở đâu đó trong tâm khảm của khách du lịch qua đêm Điều này đã tạo nên sự thành công của Ngã Bảy hơn mấy mươi năm nay và khiến cho các sách Hướng dẫn Du lịch

Âu, Mỹ, Nhật đều nói đến Ngã Bảy - Phụng Hiệp như một địa chỉ du lịch cần

thiết phải đến để tìm hiểu linh hồn của ĐBSCL Còn đối với dân thương hồ đến từ xứ họ, gặp những cái hay, cái đẹp họ chuyển tải cho mọi người đang

ở quê nhà

Lùi về trước đây khoảng thế kỷ 17, dân miền Trung đến vùng Hậu Giang khẩn hoang đã mang theo truyền thống văn hiến lâu đời Trước khi gieo hạt giống để cho mùa màng sản sinh, họ đã gieo những câu ca dao, tiếng

hò, điệu lý và đó là một phần của đời sống văn hóa cư dân Nam bộ thời khẩn hoang Tất cả đều phản ánh một cách chân thật những nét sinh hoạt, tâm tư, khát vọng của cư dân vùng đất mới Trên những chiếc ghe bầu, ghe chài, tam bản, xuồng ba lá, ngoài những quần áo, nông cụ, lúa gạo, chiếc nóp còn có hành trang văn hóa những câu hò, điệu lý Có thể nói đó là những chỗ dựa tinh thần của người dân dấn thân vào miền đất lạ

Hò, thơ Nam bộ là một hình thức dân ca thuần túy làm say đắm người nghe, nhất là người dân đa cảm vùng sông nước Cửu Long

“Chợ nổi từ nửa đêm về sáng

Ta vẫn chìm giữa bữa hoàng hôn

Em treo bẹo Cái Răng, Ba Láng

Ta thương hồ Vàm Xáng, Cần Thơ”

hoặc :

“Tàu lớn, tàu nhỏ lăng xăng Ghe đò các chợ giăng giăng nẻo đường”

Người vợ ru con, nhớ đến sự khổ cực của chồng chèo ghe đi buôn bán :

“Ơ ầu ơ chèo ghe đi bán cá vồ Nước chảy ồ ồ chẳng thấy ai mua ơ ầu ơ.”

Tóm lại tiếng hò, điệu lý đã làm nên sinh khí độc đáo, một nét văn hóa, một sản phẩm phi vật thể trên vùng chợ quê miền sông nước Hậu Giang

1.2.6.2 Sản phẩm du lịch vật thể

Sự hiện hữu của Chợ nổi Ngã Bảy - Phụng Hiệp tự bản thân đã là một sản phẩm du lịch độc đáo mà thế giới đã biết đến; đã được khai thác bởi các Công ty Lữ hành Việt Nam và quốc tế Đứng về mặt sản phẩm du lịch vật thể

mà nói, chợ nổi Ngã Bảy là một tài nguyên quý giá, tự nó đã tạo dựng tên tuổi, không cần phải đầu tư nhiều để làm “Marketing” Nó là một hình thức văn minh thương mại rất đặc thù của ĐBSCL Sâu hơn nữa Chợ nổi Phụng Hiệp là biểu tượng của việc con người biết lợi dụng tự nhiên Con người khước từ “Thuyết định mệnh địa lý”, có nghĩa là từ một môi trường khắc nghiệt, những người khẩn hoang và con cháu của họ đã làm nên một vựa lúa,

một chợ đầu mối, một môi trường sống đa dạng và đầy thú vị, từ đó đã xây dựng nên nhiều nét văn hóa phi vật thể và vật thể

Để kết luận cho những ý kiến trên, Thạc sĩ Sơn Hồng Đức Phó

Trưởng khoa du lịch – Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (thành phố Hồ Chí Minh) trong bài phát biểu tham luận “Phân tích quá trình hình thành và phát triển Chợ nổi Phụng Hiệp” cho rằng:

Đây là một loại di sản văn hóa - cha ông dày công xây dựng, cần phải

duy trì - niềm tự hào của người dân Nam bộ

Đây là một mô hình văn hóa - kinh tế, hay kinh tế đậm nét văn hóa

đặc trưng của vùng miền Chợ nổi Phụng Hiệp có sức sống mảnh liệt suốt gần trăm năm nay qua bao thăng trầm của lịch sử Nó đã tự điều chỉnh các khuyết tật trong lúc vẫn giữ “cái hồn sông nước” Chợ nổi Ngã Bảy - Phụng Hiệp là sản phẩm của nhân dân, con đẻ của những người khẩn hoang Nam bộ, là đặc trưng của một nền văn hóa vùng hạ lưu Sông Cửu Long, là một đặc sản du lịch không những của tỉnh Hậu Giang, mà của vùng sông nước Sông Cửu Long Nếu nó quá tải, gây trở ngại giao thông, gây ô nhiễm nguồn nước, mọi người có liên quan cần ngồi lại tìm ra giải pháp Một câu ngạn ngữ thời xưa

đã nói: “Ba thợ thuộc da, bằng Gia Cát Lượng” Sức mạnh sáng tạo của nhân

dân là ở chỗ đó và ta có quyền tin tưởng

Hơn nữa, ngày nay Ngã Bảy - Phụng Hiệp qua các thay đổi đã tự khẳng định như là một hạt nhân của sự phát triển kinh tế của vùng, với hệ thống hạ tầng giao thông vận chuyển thủy bộ và hệ thống hạ tầng “thương nghiệp” mang tính thời đại Một giảng viên Đại học Toulouse, sau khi đến tham quan Ngã Bảy, có một nhận xét mà ít ai trong chúng ta chú ý Ông ta gọi chợ Ngã Bảy là “Phố Ngân Hàng” và “Phố Tiệm Vàng” Ngoài chợ Phụng Hiệp (trên

bờ sông), còn có khu siêu thị “Co-op Mart” đem hàng hóa về Nông thôn giàu tiềm năng này

Ngoài các kinh đào, còn có các tuyến đường liên tỉnh, liên vùng giúp giao thông vận chuyển được thuận lợi hơn :

- Đường 927 từ thị xã Ngã Bảy, cập kinh Lái Hiếu, đi thị trấn Cây Dương rồi qua Vị Thanh Tiếp đó là Quốc lộ 61 đi phà Cái Tư (cũ), Gò Quao, Giồng Riềng, Rạch Sỏi (Kiên Giang)

- Đường 927C, nối Ngã Bảy, cập kinh Cái Côn để ra Nam Sông Hậu và Cảng Cái Cui

- Đường dọc kinh Quản Lộ Phụng Hiệp cho phép xe chạy từ Cà Mau ngang qua Ngã Năm, Búng Tàu, kết nối với Quốc lộ 1 ở khu vực Phụng Hiệp

về Cần Thơ gần hơn đường cũ (Cà Mau - Bạc Liêu - Sóc Trăng - Phụng Hiệp)

1.3 Kinh nghiệm xây dựng, phát triển chợ nổi gắn với phát triển du lịch

ở một số quốc gia trên thế giới

* Chợ nổi Damnoen Saduak – Thái Lan

- Đặc điểm hoạt động:

Chợ khá nhỏ nhưng trãi dài vài chục km từ bến thuyền len lõi khắp các kênh rạch Các lô đất ở đây được phân lô và bày bán la liệt hàng hóa Ghe sử dụng của cư dân địa phương chính là loại ghe vuông, bằng mũi và chiếc nón

lá đặc trưng Ở đây có tất cả mọi thứ để thu hút khách du lịch, từ hàng thủ công mỹ nghệ đến nông sản, trái cây, gia vị, hoa và ngay cả massage Thái cổ truyền tại chợ Ngay cả trái cây cũng được bóc vỏ sẵn Chợ còn là nơi bán hàng thủ công mỹ nghệ và hàng lưu niệm Từ chiếc mặt nạ Thái, tượng boxing hay những chú voi bằng gỗ, quần áo may sẵn hay sản phẩm chế biến

Theo hết con chợ sẽ là kênh rạch chằng chịt chảy ngang qua các cánh đồng trái cây như cam, quýt, bưởi,

Chợ mang tính thương mại chủ yếu để phục vụ khách du lịch Chợ nổi Thái Lan không có sự giao thương rộng lớn (bán sỉ) giữa các cư dân trong vùng; ít thấy cảnh giao nhận hàng mà chỉ là cuộc mua bán nhỏ, lẻ, trực tiếp

với người “bên ngoài” và "khách du lịch", nên chợ cũng không nhóm từ

khuya mà chỉ bắt đầu khi trời sáng

Có thể thấy chợ nổi Thái Lan không qui mô và mang tính kinh tế sôi động như ở Việt Nam Tuy vậy, từ qui hoạch khu vực chung đến những đoạn sông, kinh rạch có chợ nổi đều được toan tính chu đáo cẩn thận Do đó, rất ít những vấn nạn, trở ngại Tất nhiên, sự hình thành chợ nổi có bàn tay “dàn dựng” chứ không tự phát, tự nhiên như chợ nổi ở Việt Nam Chính nhờ được quy hoạch, sắp xếp, và có bàn tay can thiệp của con người, nên các chợ nổi Thái Lan càng thể hiện tính độc đáo, thu hút rất nhiều du khách nước ngoài tới thăm Họ không chỉ dạo chơi, ngắm nhìn mà còn có nhiều thứ để mua, thưởng thức tại chỗ, hay mang về làm quà lưu niệm Ngoài ra,có rất nhiều dịch vụ giải trí và chăm sóc sức khỏe phục vụ du khách ngay tại chợ nổi, khiến ai đến đây cũng đều hài long

* Chợ nổi Nativitas, Xochimilco, phía Nam Mexico

Nativitas được biết đến bởi những con thuyền xinh đẹp và kênh đào Xochimiloco Phiên chợ thực sự là một nơi thu hút du khách đến tham quan

Nếu bạn biết chút ít tiếng Tây Ban Nha và khéo léo trong việc mặc cả thì bạn có thể chọn được một món đồ yêu thích với giá rất phải chăng

Ngoài ra bạn còn có dịp tham dự vào những ban nhạc dân gian ở địa phương hay lắng nghe những người chơi Marimba tài năng đầy hấp dẫn

* Chợ nổi Muara Kuintrên sông Barito

Banjarmasin, phía Nam Kalimantan, Indonexia được biết đến là thành phố của hàng ngàn dòng sông Thành phố này có một đặc điểm rất thú vị Đó

là có một khu chợ nổi Muara Kuin ở trên dòng sông Barito, trên cửa sông Muara Kuin Những người buôn bán mang các loại hàng hóa bằng “jukung” (một loại xuồng nhỏ)

* Chợ Punda Side, Willemstad ở Curacao

Khác với các phiên chợ trên, phiên chợ này không đông đúc tấp nập mà chỉ có những đoàn tàu thuyền nhỏ đến từ Venezuela và mang tới nguồn cá tươi, rau thơm, gia vị, hoa quả tươi cũng như nhiều mặt hàng giá tốt khác Nó nằm phía nam cầu Queen Juniana ở Willemstad Curacao

1.4 Kinh nghiệm bảo tồn và phát huy giá trị của Chợ nổi gắn với phát du lịch tại một số Tỉnh, Thành của Việt Nam

1.4.1 Du lịch gắn với phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam

Thực tế cho thấy, ngày nay hầu hết các quốc gia trên thế giới đều xác định du lịch là một trong những ngành kinh tế quan trọng, đóng góp đáng kể

và hiệu quả vào sự nghiệp phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, của đất nước trong đó việt nam cũng nhận định như thế

1.4.2 Kinh nghiệm phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của chợ nổi ở một số địa phương trong nước

1.4.2.1 Chợ nổi Cái Bè -Tiền Giang:

Theo đường Quốc lộ 1 từ thành phố Hồ Chí Minh về các tỉnh miền Tây Nam bộ, khoảng 70km đến thị trấn Cái Bè (Tiền Giang) Từ đây, du khách có thể đến bến tàu du lịch, bắt đầu chuyến tham quan chợ nổi Cái Bè

* Lịch sử hình thành:

Khoảng cuối thập niên 80 của thế kỷ trước nhiều ghe mua bán trong vùng lân cận, tụ hội về đây trao đổi nông sản Vàm Cái Bè dần trở thành khu chợ nổi, đến nay được xem là một trong các chợ nổi có quy mô lớn ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, chiều dài họp chợ đến cả cây số trên sông nước

* Đặc điểm:

Vị trí chợ nổi Cái Bè ở đoạn sông Tiền, giáp ranh ba tỉnh: Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long Đây cũng là trung tâm sản xuất cây ăn quả lớn, là cái nôi miệt vườn vùng sông Tiền ngay từ thời khẩn hoang Hầu như các nhà vườn quanh vùng giáp ranh này đều chọn chợ nổi Cái Bè để giao thương, vì vừa

tiện vận chuyển đường sông, vừa liên lạc với quốc lộ l Khu vực này còn là điểm trung chuyển, chợ đầu mối trái cây lớn nhất, nhì ĐBSCL

Chợ nổi hình thành hai khu vực riêng biệt: khu vực bán sỉ nông sản hàng hóa và khu vực mua bán trái cây Khu vực chợ sỉ được hình thành trên đoạn sông từ vàm sông Tiền đến ngã ba nhà thờ Cái Bè, có diện tích mặt nước gần 90ha Khu vực này hoạt động rất nhộn nhịp, hàng ngày thường xuyên có

từ 80-100 ghe trọng tải từ 20- 60 tấn neo đậu để mua bán (những ngày cao điểm tăng lên rất nhiều lần) Ngoài ra còn có nhiều thuyền nhỏ lưu động cung cấp các dịch vụ ăn uống, giải khát và sản phẩm phục vụ nhu cầu đời sống trên sông Khu vực chợ trái cây , là nơi các thương nhân từ nơi khác đến thu mua trái cây của hộ nhà vườn ở địa phương lân cận Chợ hoạt động theo con nước nhưng thường diễn ra ở bờ Nam vào 3- 5 giờ sáng và từ 13 – 16 giờ chiều Quy mô chợ phụ thuộc vào mùa vụ trái cây, trung bình hằng ngày có vài chục phương tiện trọng tải lớn neo đậu để mua gom và khoảng vài trăm phương tiện ghe, thuyền lớn nhỏ của các hộ dân địa phương hội tụ lại đây để giao dịch Số lượng trái cây mua bán bình quân mỗi ngày khoảng 100 – 200 tấn…

Chợ nổi Cái Bè đang là điểm đến của du khách các nơi Ngành du lịch Tiền Giang xây dựng tour tuyến tham quan với chương trình hấp dẫn kết hợp tham quan chợ nổi với nhiều tuyến điểm du lịch khác như: tham quan làng nghề truyền thống, sinh hoạt chài lưới trrên sông, vô vườn cây ăn trái, ghé các nhà cổ v v

Đây là chợ nổi được quản lý, sắp xếp khá nề nếp, đảm bảo việc mua bán và tham quan du lịch được trật tự, an toàn Chợ nổi Cái Bè còn có trung tâm thông tin và cầu tàu du lịch, có ban quản lý Công tác bảo vệ môi trường cũng được quan tâm thường xuyên

Do là một chợ nổi gần TP.Hồ Chí Minh nhất nên Cái Bè thu hút mạnh

mẽ lượng du khách trong và ngoài nước đến tham quan Hiện nay ngành du lịch Tiền Giang dự tính sẽ mở rộng chợ nổi Cái Bè cùng với sự liên kết, hợp tác nhiều mặt các tỉnh Bến Tre, Vĩnh Long, tương lai khu vực chợ nổi này sẽ còn phát triển hơn

1.4.2.2 Chợ nổi Trà Ôn - Vĩnh Long:

* Lịch sử hình thành:

Trà Ôn - một trong những vùng đất cây lành, trái ngọt của vùng ĐBSCL thơ mộng Trên bờ là những khu vườn, những dãy cù lao cây xanh trái ngọt, dưới sông tàu ghe chờ đón để mang những sản vật của vùng đất phù

sa đến với mọi miền đất nước Khoảng 20 năm gần đây do sự phát triển của nghề vườn, chợ nổi Trà Ôn nhóm sát bến chợ trên bờ, giao điểm đoạn sông

Hậu và sông Mang Thít Báo Cần Thơ số ra ngày 5-8-2001 viết về sự ra đời của chợ nổi: “Nhiều người dân sống cố cựu ở chợ nổi Trà Ôn kể lại rằng, cảnh xuồng ghe mua bán tấp nập trên sông diễn ra từ khi hình thành chợ nổi Trà Ôn Trước đây hàng dãy ghe xuồng đậu san sát lớp trước, lớp sau nối dài

từ Cù Lao Tròn đến tận xóm dưới, nhiều nhất là đầu doi (khu vực bến phà hiện nay)”

* Đặc điểm:

Do mật độ nhóm chợ ngày càng dày đặc, cản ngại ít nhiều giao thông đường thủy nên những năm qua chợ nổi được di dời chuyển sang bên kia sông, sát đầu doi một cù lao lớn, gọi là cù lao Lục Sĩ Thành Dù ở vị trí không liền lạc với chợ phố trên bờ, nhưng chợ nổi Trà Ôn có ưu thế lưng tựa vào đất

Cù Lao, lại gần vùng vườn lớn Bình Minh, Tam Bình, Trà Ôn, Châu Thành,

Kế Sách và cách nội ô thành phố Cần Thơ hơn 10km Tính ra diện tích cây ăn quả khu vực lân cận chợ nổi Trà Ôn có gần cả trăm ngàn ha Từ năm 2001, khi chợ nổi Ngã Bảy di dời về kinh Ba Ngàn, các ghe thương hồ từ miệt dưới lên, theo kinh xáng Cái Côn qua thẳng chợ nổi Trà Ôn mua bán

Sản vật chợ nổi Trà Ôn có đủ thứ, chủ lực vẫn là trái cây, rau củ…Việc mua bán ở đây thường bán sỉ, các ghe mua xong chở đi tiêu thụ xuống tận nơi chợ nổi Ngã Năm, Ngang Dừa, Cà Mau…cũng có nhiều ghe hàng ngược lên

An Giang, Đồng Tháp Do nằm ở trục giao thông chiến lược, chợ nổi Trà Ôn rất tiện lợi cho nghề thương hồ

Buổi sáng, nếu đứng ở một độ cao sẽ quan sát được dáng vẻ quy mô, bề thế, rộng lớn, mênh mông của chợ nổi Trà Ôn Nơi đây các phương tiện lớn qua lại liên tục nên tàu, ghe mua bán trên chợ nổi luôn bị sóng dập bồng bềnh, trông thật hấp dẫn Bốn bề sông nước, lưng tựa vào cù lao xanh, nhìn lên trời cao thăm thẳm…đó là nét riêng của chợ nổi Trà Ôn

1.4.2.3 Chợ nổi Long Xuyên – An Giang

Vị trí: Nằm cạnh sông Hậu, giữa thành phố Long Xuyên trên địa bàn phường Mỹ Phước

Đặc điểm: Chợ luôn có từ 300- 400 ghe, tàu nhóm trên sông kéo dài gần một cây số mua bán đủ các loại hàng Trái cây vườn từ miệt Vĩnh Long, Cần Thơ chở lên, rau củ sản xuất từ các nơi trong tỉnh An Giang đưa tới Đặc biệt nhiều chủ ghe thuyền liên kết lại, thuê xe chở hàng rau quả từ vùng Đà Lạt, Bình Phước đưa xuống chợ nổi bán, hoặc tỏa đi các nơi trong tỉnh cung cấp cho thị trường

Chợ thường chỉ nhóm vào lúc sáng sớm Ở đây người mua, kẻ bán hội

tụ ngày đêm Đặc biệt, những thương lái trên sông thường mua hàng bán lại