hướng dẫn học sinh đọc, thảo luận văn bản trong sách giáo khoa địa lí 9 giúp phát huy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI TÊN ĐỀ TÀI: HƯỚNG DẪN HỌC SINH ĐỌC, THẢO LUẬN VĂN BẢN TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỊA LÍ 9 GIÚP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰCNHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Họ và tên

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI TÊN ĐỀ TÀI: HƯỚNG DẪN HỌC SINH ĐỌC, THẢO LUẬN VĂN BẢN TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỊA LÍ 9 GIÚP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC

NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Họ và tên tác giả: PHẠM LÂM CƯ

Đơn vị công tác: Trường THCS Bàu Năng

1 Lý do chọn đề tài

Do thực hiện hoạt động dạy và học tích cực của GV và HS còn chậm chuyển biến, cách tổchức tiết dạy trên lớp không gây hứng thú cho HS rất nhiều GV khai thác SGK còn đơn điệu,hướng dẫn HS sử dụng SGK quá sơ sài đã gây ảnh hưởng không nhỏ đối với chất lượng dạy học,đồng thời hạn chế việc phát triển trí tuệ của HS khi học môn Địa lí; từ đó việc dạy và học Địa lítrở thành gánh nặng của mà để lại sự nhàm chán, HS không thích học bộ môn

Dạy và học như trên sẽ không đáp ứng được những yêu cầu của xã hội, của sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, không phát huy tính tích cực trong học tập, hạn chế chất lượnghọc tập bộ môn

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu:

Thời gian thực hiện từ đầu năm học 2010- 2011

Đối tượng :

+ Đối với giáo viên tập trung vào 2 vấn đề:

Thứ nhất, hướng dẫn đọc các loại văn bản trong SGK Địa lí 9 giúp phát huy tính tích cựcnhằm nâng cao chất lượng học tập.Thứ hai, hướng dẫn đọc và thảo luận các loại văn bản trongSGK Địa lí 9 giúp phát huy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh

+ Đối với học sinh phải khai thác các loại văn bản trong SGK Địa lí 9 như thế nào giúp pháthuy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh

Phạm vi nghiên cứu được giáo viên tập trung vào kiến thức phần Địa lí Việt Nam lớp 9 và tácđộng trên lớp 9A1 của trường THCS Bàu Năng

Phương pháp nghiên cứu :

+ Nghiên cứu lí thuyết: các văn bản, quan điểm giáo dục của Đảng ; sách tham khảo + Điều tra, khảo sát :qua tiết dự giờ, chuyên đề và thăm dò lấy ý kiến từ các giáo viên dạyĐịa lí ở đơn vị bạn

+ Thực nghiệm trên lớp 9A1 ( trước và sau tác động )

3 Đề tài đưa ra các giải pháp:

Sử dụng văn bản trong SGK để dạy học là một việc làm thường xuyên, có tính chất “ truyềnthống” trong dạy học địa lí; song sử dụng như thế nào giúp mang lại hiệu quả cao trong học tậpnhằm phát huy được tính tích cực của HS?

Tổ chức các hoạt động đọc và thảo luận văn bản như thế nào để mang lại hiệu quả cao tronghọc tập giúp phát huy được tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập của HS?

4 Hiệu quả áp dụng :

HS biết cách sử dụng các văn bản trong SGK Địa lí phát huy tính tích cực học tập

Chất lượng bộ môn nâng cao sau tác động

TÊN ĐỀ TÀI:

HƯỚNG DẪN HỌC SINH ĐỌC, THẢO LUẬN VĂN BẢN TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỊA LÍ 9 GIÚP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP

Có thể nói, một số GV khai thác SGK còn đơn điệu, hướng dẫn HS sử dụng SGK quá

sơ sài đã gây ảnh hưởng không nhỏ đối với chất lượng dạy học, đồng thời hạn chế việcphát triển trí tuệ của HS khi học môn Địa lí; từ đó việc dạy và học Địa lí trở thành gánhnặng của cả thầy và trò Cách dạy và học như trên không thể đáp ứng được yêu cầu của sựphát triển xã hội, đòi hỏi của công cuộc đổi mới đất nước Vì vậy, GV phải có giải pháphướng dẫn HS khai thác SGK như thế nào đặc biệt là khai thác các loại văn bản, đó là mộttrong những vấn đề quan trọng mà GV phải thực hiện giúp phát huy tính tích cực nhằmnâng cao chất lượng học tập bộ môn Địa lí

2.Mục đích nghiên cứu:

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học cần chú trọng rèn luyện phương pháp họctập phát huy năng lực tự học của học sinh để thực hiện được vấn đề trên, giáo viên khôngchỉ đơn thuần truyền đạt tri thức mà còn giúp học sinh hành động tìm ra các giải pháphướng dẫn HS biết đọc và thảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9, giúp phát huy tính tíchcực học tập nhằm nâng cao kết quả bộ môn

3 Đối tượng nghiên cứu:

Đối với giáo viên tập trung vào 2 vấn đề:

Thứ nhất, hướng dẫn HS đọc các loại văn bản trong SGK Địa lí 9 giúp phát huy tínhtích cực nhằm nâng cao chất học tập

Thứ hai, hướng dẫn HS thảo luận các loại văn bản trong SGK Địa lí 9 giúp phát huytính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập

Đối với học sinh phải khai thác các loại văn bản trong SGK Địa lí 9 như thế nào giúpphát huy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập

Phạm vi nghiên cứu được giáo viên tập trung vào kiến thức phần Địa lí kinh tế ViệtNam lớp 9 và tác động trên một lớp 9A1 của trường THCS Bàu Năng

4 Phương pháp nghiên cứu:

Ý tưởng về nghiên cứu đề tài này đã xuất hiện trong tôi từ rất lâu Trong một thời gianchuẩn bị ngay vào đầu năm học 2010 - 2011 tôi đã thực nghiệm đề tài vào dạy và học Địa

lí 9 đi sâu vào phần Địa lí kinh tế Việt Nam với một số phương pháp như sau:

Phương pháp nghiên cứu lí thuyết như: Sưu tầm tài liệu có liên quan, đó là các vănbản về quan điểm giáo dục, đường lối phát triển giáo dục của Đảng, Nhà nước, các tài liệuchuyên môn như hướng dẫn chuẩn kiến thức – kĩ năng, sách tham khảo, sách giáo khoa

… là cơ sở lí luận trong quá trình nghiên cứu

a) Khách thể nghiên cứu:

Lớp được chọn tham gia nghiên cứu là lớp 9A1 của trường THCS Bàu Năng Lớp này

có nhiều điểm tương đồng về tỉ lệ giới tính, dân tộc và ý thức học tập của HS trong lớpđều có chất lượng tương đương với các lớp còn lại trong khối của nhà trường

b) Phương pháp điều tra, khảo sát:

Thông qua các tiết dự giờ các giáo viên trong đơn vị và trường bạn để tìm hiểu các giáoviên hướng dẫn học sinh đọc và thảo luận văn bản như thế nào? các phương pháp, hệthống câu hỏi hướng dẫn học sinh khai thác văn bản có minh chứng cho chuẩn kiến thức –

kĩ năng, giúp phát huy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh tronggiờ học Địa lí không? Ngoài ra còn điều tra, khảo sát bằng các phiếu câu hỏi, lấy ý kiếntrên diện rộng ở các đơn vị bạn cụ thể các phiếu sau:

- Phiếu thăm dò ý kiến của giáo viên Địa lí (bài T- test) cách sử dụng các văn bản cóhiệu quả trong dạy và học Địa lí (Mẫu số 1)

- Phiếu thăm dò ý kiến của giáo viên Địa lí cần hướng dẫn HS đọc và thảo luận cácvăn bản như thế nào giúp phát huy tính tích cực nhằm nâng chất lượng học tập của HStrong dạy và học Địa lí (Mẫu số 2)

c) Trên cơ sở những quan sát, điều tra: Giáo viên tiến hành phương pháp thực nghiệm

trên lớp thực nghiệm gồm một lớp 9 kiểm tra đánh giá việc thực hiện, so sánh kết quảchưa áp dụng giải pháp và khi đã áp dụng giải pháp.(trước tác động và sau tác động)

5 Giả thuyết khoa học:

Vấn đề hướng dẫn HS đọc và thảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9 có không nhiều bàiviết về đề tài này, được trình bày trong các tài liệu bồi dưỡng GV như: Tài liệu bồi dưỡngthường xuyên cho giáo viên THCS chu kì III ( 2004-2007 ) môn Địa lí của Bộ Giáo dục

và Đào tạo

Các tài liệu trên chủ yếu bàn về hướng dẫn HS đọc và thảo luận văn bản trong SGKĐịa lí như thế nào nói chung mà chưa đi sâu vào tính hiệu quả Tức là, hướng dẫn đọc vàthảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9 giúp phát huy được tính tích cực HS nhằm nâng caochất lượng học tập không?

Tôi muốn có một đề tài cụ thể hơn, một kết quả thiết thực hơn thông qua các giải pháp

và khẳng định rằng: Hướng dẫn đọc và thảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9 giúp pháthuy được tính tích cực HS nhằm nâng cao chất lượng học tập

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận:

a) Các văn bản chỉ đạo của cấp trên:

Việc đổi mới toàn diện quá trình giáo dục, trong đó có đổi mới PPDH đã được khẳngđịnh ở những văn bản của Đảng và Nhà nước, cụ thể:

- Nghị quyết TW2 (khóa VII) nêu rõ: “Đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo, khắcphục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước ápdụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, bảođảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho HS … “

- Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 (Ban hành kèm theo Quyết định số201/2001/QĐ-TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ), ở mục 5.2 ghirõ: “Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp dạy học Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụđộng, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếpcận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệthống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân; tăng cườngtính chủ động, tính tự chủ của HS trong quá trình học tập …”

b) Các quan niệm khác về giáo dục:

Các loại văn bản trong sách giáo khoa Địa lí gồm có: Bài đọc chính, bài đọc thêm, cáchướng dẫn hoạt động hay thực hành kĩ năng Mỗi loại văn bản có vai trò và chức năngkhác nhau

Bài đọc chính, đây là loại văn bản chiếm tỉ lệ nhiều nhất trong hệ thống kênh chữ trongSGK Bài đọc chính hợp với các phần phụ trợ thuộc kênh chữ (bài đọc thêm, bảng thống

kê, hệ thống câu hỏi, bài tập và thực hành), cũng như phần hình (hình vẽ, tranh ảnh, bản

đồ, biểu đồ ) tạo thành bài học hoàn chỉnh Bài đọc chính có chức năng là một trongnhững nguồn cung cấp thông tin chính của bài học, là một trong những cơ sở đáng tin cậy

để GV xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp Thông qua việc đọc, thảo luận bài đọcchính, HS không chỉ có được những kiến thức cần thiết của bài học mà còn phát triển khảnăng đọc hiểu, phân tích, tổng hợp, trao đổi thông tin từ kênh chữ, học cách diễn đạtthông tin bằng kênh chữ

Bài đọc thêm thường được sắp xếp ở sau bài học chính, có nhiệm vụ hỗ trợ cho bài họcchính, làm tăng tính hấp dẫn của các bài học Địa lí Trong SGK Địa lí, bài đọc thêm cócác chức năng sau: Thứ nhất, cung cấp biểu tượng, giúp HS hình thành khái niệm Địa lítương ứng trong bài học chính

Các hướng dẫn hoạt động hay thực hành kĩ năng, loại văn bản này có chức năng hướngdẫn HS tiến hành các hoạt động học tập cụ thể như quan sát hình nào, làm những gì …trong quá trình học tập Vì vậy, loại văn bản này có vai trò lớn trong việc định hướng cho

GV về phương pháp dạy học, hướng dẫn HS cách học, trên cơ sở đó mà hình thành, rènluyện kĩ năng và phương pháp học tập bộ môn

- Các phương tiện dạy học chưa thật sự được xem là nội dung để khai thác kiến thức

cơ bản của bài học, mà đôi lúc giáo viên còn dùng phương tiện dạy học để minh họa chotiết dạy, bởi vì giáo viên thường sợ cho học sinh khai thác sẽ làm mất thời gian khônghoàn thành được bài dạy trong tiết theo thời gian Đây chính là hạn chế mà giáo viên cònmắc phải khi thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực Từhạn chế trên dẫn tới một số học sinh chưa biết đọc và thảo luận văn bản trong SGK nhưthế nào để tìm ra kiến thức kĩ năng bài học

- Thường các câu hỏi GV đưa ra còn đơn giản chưa kích thích sự tư duy sáng tạo của

HS hay tạo ra tình huống cho HS động não

b) Sự cần thiết của giải pháp:

Việc hướng dẫn đọc và thảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9 có nhiều ưu điểm :

Về HS: Biết rõ yêu cầu, mục đích của bài học về chuẩn KT-KN và các thao tác tưduy Biết dành thời gian thích đáng để tự làm việc với SGK và nhạy bén hơn trong cáchoạt động Biết cách đọc và thảo luận các văn bản, làm việc hợp tác, ví dụ: Tìm hiểu đặcđiểm về sự phát ttriển và phân bố công nghiệp (Bài 8 trang 28 ở bảng 8.1) cơ cấu về giátrị sản xuất ngành trồng trọt (%) Học sinh chuẩn bị ở nhà đọc nội dung bảng 8.1 trongSGK mục 1 trang 28 kết hợp với các phần nhận xét sự thay đổi tỉ trọng cây lương thực vàcây công nghiệp trong cơ cấu giá trị sản xuất của ngành trồng trọt đấy là cách đọc truyềnthống Ngoài ra, HS còn phải biết phát hiện ra những kiến thức chưa rõ cần phải giảiquyết như: Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế đó như thế nào? Sự thay đổi đó phản ảnh lênthực tế gì trong ngành trồng trọt? Các câu hỏi này HS có thể tự giải thích hoặc trao đổivới các bạn Như thế việc đọc văn bản mới có hiệu quả

Về giáo viên: Hạn chế giải thích, thuyết trình, minh họa, hạn chế các câu hỏi vụn vặt mà

sẽ tập hợp các câu hỏi thành những gợi ý hướng dẫn HS giải quyết vấn đề trọn vẹn, Ví dụ:

Để tìm hiểu về nguồn lao động, việc làm và chất lượng cuộc sống (Bài 4, mục 2 Địa lí 9) ,

GV yêu cầu HS đọc mục 2 SGK GV không nên đưa ra câu hỏi như: Vấn đề việc làm hiệnnay giữa nông thôn và thành thị ở nước ta có đặc điểm gì ? vì những kiến thức này chỉnhìn vào SGK là trả lời được Như vậy, GV phải làm thế nào? Giáo viên chỉ cần hỏi: Tạisao giải quyết việc làm là vấn đề gay gắt ở nước ta? Đề giải quyết vấn đề việc làm theo

em cần có những giải pháp nào? HS sẽ phải phát huy các thao tác tư duy, tổng hợp và sắpxếp kiến thức một cách hoàn chỉnh Bên cạnh đó còn giúp GV chọn PPDH phù hợp, pháthuy được các kĩ thuật dạy học tích cực: kĩ thuật XYZ, kĩ thuật trình bày 1 phút…đây lànhững kĩ thuật dạy học nhất thiết phải rèn cho HS trong dạy và học Địa lí

từ văn bản ấy nên hiệu quả dạy và học còn hạn chế Có bao giờ giáo viên nghĩ rằng việc

HS không biết sử dung văn bản hay chỉ yêu cầu HS chỉ đọc văn bản là đủ, hoặc các hoạtđộng nhóm trên lớp không cần đến các văn bản trong SGK, các tiết dạy như thế vẫn pháthuy tính độc lập, tích cực và nâng cao chất lượng học tập ở học sinh Và không ảnh hưởng

gì đến chất lượng học tập của HS.Chưa hẳn là như thế

Những năm gần đây, phương pháp giảng dạy Địa lí tuy đã có một số cải tiến nhằmphát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng học tập của học sinh bằng cách tăng cườngcác hoạt động của HS trên lớp kể cả ở nhà Việc chuẩn bị bài ở nhà được GV dành thời

gian thích đáng với rất nhiều câu hỏi bài tập, kĩ năng: đọc đoạn nào, chú ý nội dung gì?.Trên lớp, GV chú ý phát triển tư duy trong quá trình giảng bài mới, chẳng hạn trước khithảo luận, HS phải đọc văn bản cá nhân, tự trao đổi rồi mới tiến hành nhóm, nhưng nhữngviệc làm đó cũng vẫn chỉ hạn chế trong phạm vi những kiến thức sẵn có trong văn bản Tuy nhiên, quá trình HS tiếp thu thụ động đã giảm đi nhiều

Thực hiện các giải pháp để hướng dẫn HS đọc và thảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9(phần Địa lí kinh tế Việt Nam) sẽ mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy và học tập.Nhiệm vụ chủ yếu của giáo viên là trở thành người thiết kế các giải pháp thực hiện choviệc học tích cực của học sinh trong bối cảnh cụ thể Nhiệm vụ truyền thống của giáoviên trước đây là chuyển giao thông tin, nay được điều chỉnh và mở rộng thành mộtnhiệm vụ tạo ra các điều kiện học tập và hỗ trợ quá trình học tập của học sinh, thông qua

đó người học xây dựng mối liên hệ giữa thông tin mới và những kiến thức kĩ năng sẵn có.Điều này có thể đạt được thông qua các phương pháp dạy học và các hoạt động học tậpkhác nhau, trong đó có nhiệm vụ hướng dẫn đọc và thảo luận văn bản trong SGK Địa lí 9 Hiện nay, những hạn chế trong đọc và thảo luận các văn bản trong SGK Địa lí là : + Học sinh chưa được trang bị đầy đủ những kĩ năng cần thiết để tự mình biết khaithác các nguồn tri thức từ các loại văn bản trong SGK Địa lí

+ Học sinh khai thác sách giáo khoa còn nặng về luợng kiến thức có sẵn

+ Phương tiện, các trang thiết bị phục vụ dạy, học còn hạn chế

+ Một số giáo viên còn quen cách dạy truyền thống, tự mình làm nốt công việc của

HS đó là chủ động truyền đạt kiến thức

Điểm mới và sáng tạo của đề tài:

Đối với HS: biết sử dụng SGK ở nhà, sơ lược được nội dung cơ cấu bài Từ đó, giáoviên hình thành kĩ năng rất riêng cho HS đó là tự giới thiệu bài và nâng dần thành kĩxảo.Biết khai thác các loại văn bản để tìm kiến thức, kĩ năng cần đạt là cơ sở đánh giá ýthức học tập của HS

Đối với GV: Đa dạng các hình thức tổ chức học tập kết hợp nhiều PPDH và kĩ thuậtdạy học tích cực Phát huy tính tự học và nâng cao chất lượng rõ rệt

Vấn đề đặt ra:

Trong điều kiện hiện nay, với những hạn chế trên để hướng dẫn đọc và thảo luận vănbản trong SGK Địa lí 9 (phần Địa lí kinh tế việt Nam) có hiệu quả, phát huy tính tích cực

và nâng cao chất lượng bộ môn cần tập trung vào:

Sử dụng văn bản trong SGK để dạy học là một việc làm thường xuyên, có tính chất

“truyền thống” trong dạy học Địa lí; song sử dụng như thế nào để mang lại hiệu quả caotrong học tập và phát huy được tính tích cực của HS?

Tổ chức các hoạt động đọc và thảo luận văn bản như thế nào để mang lại hiệu quả caotrong học tập giúp phát huy được tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng học tập của HS?

b/ Giải quyết vấn đề đặt ra :

Trong quá trình giảng dạy, bản thân đã có những kinh nghiệm trong việc tổ chức cho

HS đọc và thảo luận văn bản:

Hướng dẫn sử dụng các loại văn bản trong SGK Địa lí 9 (phần Địa lí kinh tế Việt Nam)

Tìm hiểu cho rõ nghĩa những từ hoặc thuật ngữ khó, những câu chưa hiểu, nếu cần thìtra cứu bằng thuật ngữ ở phần phụ lục (nếu có) hoặc nhờ sự giúp đỡ của GV Ví dụ bài 2trang 7 SGK “Dân số và sự gia tăng dân số" Qua bài này HS sẽ đọc lướt qua phần: Dân

số, gia tăng dân số và cơ cấu dân số GV cho Hs tìm hiểu nghĩa của từ “Bùng nổ dân số”

ở mục II

- Sau đó GV định hướng cho HS việc phải làm

+ GV đưa ra nội dung để HS thảo luận

+ Phân nhóm và cho HS làm việc theo nhóm

+ Các nhóm tự đọc văn bản để nắm nội dung

+ HS các nhóm bàn bạc nội dung và trao đổi cách thể hiện

+ Các nhóm cử đại diện trình bày bài của nhóm

+ Nhận xét đánh giá kết quả

- Cũng ở bài này giáo viên tiến hành hoạt động nhóm:

+ Nhóm 1,2: Đọc và thảo luận tìm hiểu về số dân ở nước ta

+ Nhóm 3,4: Đọc và thảo luận tìm hiểu về tình hình gia tăng dân số

+ Nhóm 5,6: Đọc và thảo luận tìm hiểu cơ cấu dân số nước ta

- Các nhóm tiến hành đọc văn bản để tìm nội dung

- Học sinh các nhóm thảo luận trao đổi cách thể hiện

- Các nhóm cử đại diện trình bày:

+ Nhóm 1,2: Rút ra kết luận nước ta có dân số đông

+ Nhóm 3,4: Rút ra kết luận tình hình gia tăng dân số nước ta tăng nhanh

+ Nhóm 5,6: Rút ra kết luận cơ cấu dân số theo độ tuổi và giới tính có sự thay đổi

- Giáo viên nhận xét và đánh giá kết quả

- Ví dụ qua bài 4 “Lao động việc làm và chất lượng cuộc sống” ở mục III trang 16:

- Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm

- Giáo viên phân công cho các HS làm việc nhóm

- Các nhóm đọc văn bản để nắm nội dung

- Các nhóm bàn nội dung, trao đổi cách thể hiện

- Các nhóm cử đại diện trình bày: => Chất lượng cuộc sống còn thấp, có sự chênh lệchgiữa các vùng nhưng đang được cải thiện

- Giáo viên nhận xét đánh giá kết quả

- Ví dụ qua bài 6 “Sự phát triển nền kinh tế Việt Nam” ở mục 2.1:

- Giáo viên đưa ra nội dung cho lớp thảo luận “Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nước ta”.

- Học sinh thảo luận theo nhóm

- Các nhóm đọc văn bản để nắm nội dung

- Các nhóm bàn bạc trao đổi tìm cách thể hiện

- Đại diện các nhóm trình bày:

=> Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Chuyển dịch theo ngành

Chuyển dịch theo lãnh thổ

Chuyển dịch theo thành phần kinh tế

- Ví dụ bài 9 “Sự phát triển và phân bố lâm nghiệp, thủy sản” ở mục 1.1 tài nguyên

rừng

- Giáo viên đưa ra nội dung cho HS thảo luận “Thực trạng rừng ở Việt Nam”

- Giáo viên phân nhóm 2 bàn (3 phút)

- Các nhóm đọc văn bản

- Các nhóm thống nhất nội dung thể hiện

- Đại diện nhóm trình bày và rút ra kết luận: => Tài nguyên rừng đang cạn kiệt, tổngdiện tích đất lâm nghiệp có rừng chiếm tỉ lệ thấp.

- Giáo viên nhận xét và đánh giá

- Gặp câu hỏi xen giữa bài, cần dừng lại suy nghĩ, tìm câu trả lời hoặc làm theo gợi ý

để hiểu được thấu đáo và nắm được nội dung kiến thức mới

- Ghi lại những ý chính, những khái niệm, kiến thức cơ bản của một đoạn hoặc cả bài

- Trả lời các câu hỏi ôn tập, củng cố kiến thức và làm bài tập ở cuối bài Hoặc chuẩn bịbài tập mà GV đã hướng dẫn về nhà ở tiết học trước

Ngoài việc hướng dẫn HS biết cách tự tìm kiến thức thông qua bài học chính, GV cần tổchức cho HS thảo luận để có được những hiểu biết chắc chắn về các nội dung của bài họcchính, từ đó nắm vững kiến thức, phát triển khả năng giao tiếp, diễn đạt, trình bày cácthông tin, phối hợp các hoạt động trong học tập

* Hướng dẫn HS sử dụng các văn bản hướng dẫn hoạt động và thực hành:

Các văn bản này có nhiệm vụ hướng dẫn HS tiến hành các hoạt động học tập, có ý nghĩatrong phát huy tính tích cực nâng cao hiệu quả học tập bộ môn, phát huy tính tư duy độclập ở HS Việc hướng dẫn HS sử dụng văn bản trên được tiến hành trước khi HS thựchiện các hoạt động học tập, thực hành với kênh chữ, kênh hình Khi hướng dẫn HS sửdung các văn bản hướng dẫn hoạt động và thực hành, GV phải cần đặc biệt chú trọng tớiviệc yêu cầu HS đọc và hiểu đúng các yêu cầu, chỉ dẫn của văn bản Ví dụ như đọc đoạnnào, quan sát cái gì, tiến hành những hoạt động nào v.v.… GV cũng nên yêu cầu HS thảoluận ( khi cần ) để nêu bật được những ý chính của văn bản khi HS tỏ ra chưa hiểu rõ vănbản Bởi chỉ trên cơ sở nắm vững các yêu cầu, các chỉ dẫn thì HS mới có thực hiện đúngcác công việc học tập, thực hành mà văn bản yêu cầu Như mục 2, bài 37 “Thực hành vẽ

và phân tích biểu đồ về tình hình sản xuất của ngành thủy sản ở Đồng Bằng Sông CửuLong” đoạn văn bản thực hành như sau : Dựa vào bảng 37.1 và cho biết tình hình sản xuấtcủa ngành thủy sản ở Đồng Bằng Sông Cửu Long , Đồng Bằng Sông Hồng và cả nướcnăm 2002 (nghìn tấn), GV hướng cho học sinh phân tích và chọn biểu đồ để vẽ GV nên

tổ chức thảo luận ở đoạn này để HS nêu suy nghĩ của mình trước tập thể, hình thành kĩnăng hợp tác trong hoạt động học tập

Để hoàn thành câu 2 GV đưa ra dàn ý để HS tìm ra câu trả lời:

+ Điều kiện kinh tế xã hội : Dân cư và nguồn lao động

Cơ sở chế biến thủy sản

Thị trường tiêu thụ rộng lớn

Chính sách khuyến khích của nhà nước

b/ Tại sao ĐBSCL có thế mạnh đặc biệt trong nghề nuôi tôm xuất khẩu?

Vì : Diện tích mặt nước (nước mặn, nước lợ)

Khí hậu

Kinh nghiệm của người dân

Thị trường tiêu thụ sản phẩm

c/ Những khó khăn hiện nay và biện pháp khắc phục?

+ Khó khăn : Thiên tai

Thị trường tiêu thụ

Chế biến sản phẩm

Chất lượng thủy sản

+ Biện pháp : Đầu tư phương tiện

Đầu tư trang thiệt bị

Nâng cao chất lượng sản phẩm

Nghiên cưú thị trường

Chủ động tránh né hàng rào thuế quan

- Giáo viên phân nhóm:

Khí hậu: Cận xích đạo, thuận lợi đánh bắt quanh năm, năng suất cao

Rừng ngập mặn: Chiếm diện tích lớn nhất nước, giàu tôm cá

+ Điều kiện kinh tế xã hội : Dân cư và nguồn lao động: Giàu kinh nghiệm nuôi trồng đánh bắt thủy sản

Cơ sở chế biến thủy sản: Có năng lực sản xuất cao Thị trường tiêu thụ rộng lớn: Trong ngoài nước Chính sách khuyến khích của nhà nước: Cho vay

và hỗ trợ kĩ thuật, thu mua sản phẩm

b/ Tại sao ĐBSCL có thế mạnh đặc biệt trong nghề nuôi tôm xuất khẩu?

Vì : Diện tích mặt nước (nước mặn, nước lợ): Rộng lớn

Khí hậu: Ấm áp

Kinh nghiệm của người dân: Nhân dân có kinh nghiệm nuôi tôm, có nhiều cơ sở chế biến sản phẩm, chế biến thức ăn Thị trường tiêu thụ sản phẩm: Rộng lớn” EU, Nhật Bản, Bắc Mĩ ”

c/ Những khó khăn hiện nay và biện pháp khắc phục ?

+ Khó khăn : Thiên tai:Thời tiết, khí hậu thất thường, ô nhiễm môi trường, suy giảm trữ lượng thủy sản

Thị trường tiêu thụ: Còn nhiều biến động

Chế biến sản phẩm: Còn hạn chế

Chất lượng thủy sản: Chưa cao

+ Biện pháp : Đầu tư phương tiện: Đầu tư phương tiện, thông tin đánh bắt

xa bờ

Đầu tư trang thiết bị: Hiện đại

Nâng cao chất lượng sản phẩm: Tạo sản phẩm sạch

Nghiên cưú thị trường: Tiêu thụ ngoài nước

Chủ động tránh né hàng rào thuế quan: các nước nhập khẩu thủy sản nước ta

- Giáo viên nhận xét và đánh giá

Tổ chức các hoạt động đọc và thảo luận văn bản

Trong dạy học địa lí, việc tổ chức cho HS đọc và thảo luận các văn bản thường được tổchức theo các hình thức sau đây:

* Đọc cá nhân:

Hình thức này được sử dụng trong trường hợp HS chuẩn bị cho việc thảo luậnnhóm/lớp, hoàn thành các nhiệm vụ học tập ở trên lớp hoặc giúp cho việc củng cố, mởrộng kiến thức, làm báo cáo về một vấn đề … trong quá trình tự học ở nhà

Hình thức đọc cá nhân có vai trò quan trọng trong việc hình thành, rèn luyện cho HS các

kĩ năng đọc, hiểu, tìm và ghi một cách khoa học các nội dung chính của văn bản, ý thức tựgiác, tính kiên trì trong học tập Tuy nhiên, nếu không kết hợp với hình thức học tập khácthì việc đọc văn bản cá nhân sẽ bị một số hạn chế sau: HS hiểu không rõ hoặc hiểu sai nộidung văn bản, những HS không có ý thức tự giác có thể bỏ qua, không đọc văn bản, từ đóhạn chế đến kết quả học tập.Để có thể giúp HS đạt kết quả cao và biết cách làm việc vớicác văn bản theo hình thức đọc cá nhân, GV cần đặc biệt chú trọng tới việc hướng dẫn để

HS nắm được yêu cầu, trình tự các bước tiến hành đọc và sử dụng các loại văn bản nóichung

Quy trình đọc, sử dụng một văn bản nói chung là:

- Nắm được mục đích việc làm: đọc bài, đoạn nào, để làm gì? Ví dụ: Trang 29 bài 8 “

Sự phát triển và phân bố nông nghiệp, mục 2”) dựa vào bảng 8.2 một số chỉ tiêu về sảnxuất lúa ở nước ta HS khai thác các chỉ tiêu trong bảng và rút ra nhận xét các chỉ tiêutrong sản xuất lúa thời kì1980 - 2002 GV gợi ý cho HS đọc và thảo luận rút ta nội dung

cơ cấu đa dạng , lúa là cây trồng chính : Diện tích, năng suất sản lượng lúa, sản lượng lúabình quân đàu người không ngừng tăng

- Đọc và gạch chân/ đánh dấu những từ hoặc ý chính phục vụ mục đích đã đề ra trongviệc đọc văn bản Ví dụ trong đoạn văn bản của bảng 40.1 trang 144 nếu học sinh chỉ đọclướt qua và ghi nhớ thì thay vào đó là hoạt động ghi nhớ khác có hiệu quả hơn vừa đọcvừa đánh dấu hay gạch chân những ý chính Cụ thể gach chân các ý sau:

Dựa vào bảng 40.1 tiềm năng kinh tế của một số đảo ven bờ :

Các hoạt động Các đảo có điều kiện thích hợp

Nông, lâm nghiệp Cát Bà, Lý Sơn, Côn Đảo, Phú Quốc, Phú Quý

Ngư nghiệp Cô Tô, Cái Bàu, Cát Bà, Cù Lao Chàm, Phú Quý, Lý Sơn,

Côn Đáo, Hòn Khoai, Thổ Chu, Hòn Rái, Phú Quốc

Du lịch Các đảo trong Vịnh Hạ Long và Vịnh Nha Trang, Cát Bà,

Côn Đảo, Phú QuốcDịch vụ biển Cái Bầu, Cát Bà, Trà Bản, Phú Quý, Côn Đảo, Hòn Khoai,

Thổ Chu, Phú Quốc

- GV cho HS gạch chân các đảo có đủ hoạt động trong các ngành nông, lâm, ngư nghiệp

và dịch vụ để tìm ra các đảo thích hợp để phát triển tổng hợp kinh tế biển

- Trình bày các hiểu biết của bản thân về nội dung văn bản Đây là mục đích mà GVmuốn hình thành cho HS, các em có thể tự mình trình bày một vấn đề trước lớp thay chophần khởi động và bài mới, GV có nhiệm vụ giúp HS kiểm chứng lại những ý kiến của

HS trên lớp

* Đọc và thảo luận văn bản theo nhóm/lớp

Ngoài việc đọc cá nhân, việc tìm kiếm kiến thức từ văn bản còn được tổ chức theo hìnhthức đọc và thảo luận theo nhóm hoặc theo lớp Thông qua hình thức đọc và thảo luậnnày, HS hiểu và nắm vững hơn các nội dung học tập, các yêu cầu hoặc hướng dẫn thựchành trong văn bản, đồng thời phát triển được kĩ năng trình bày thông tin, khả năng phốihợp hay chia sẻ các hoạt động, tính tự tin trong học tập và cuộc sống, nói khác đi là hìnhthành kĩ năng sống thông qua môn Địa lí Tuy nhiên, nếu việc tổ chức đọc và thảo luậnvăn bản không tốt sẽ không phát huy được tính tích cực và nâng cao chất lượng học tậpcủa tất cả HS trong nhóm/lớp hoặc HS chỉ đọc lại các nội dung của văn bản mà không có

sự suy nghĩ, tìm hiểu bản chất của nội dung học tập có trong văn bản Đây là một vấn đề

mà bản thân đã rút ra được rất nhiều kinh nghiệm từ các tiết dạy của các đồng nghiệp,Phần lớn hoạt động nhóm GV theo trình tự sau:

+ GV nêu vấn đề cần thảo luận ( một, hai, ba, cả bốn vấn đề )

+ Phân công nhóm: một nhóm thảo luận một nội dung hay hai nhóm một nội dung+ HS thảo luận công việc của nhóm mình Sau đó báo cáo kết quả, GV chuẩn kiếnthức

Từ hoạt động trên có những hạn chế như sau:

+ GV không chú ý đến số lượng của nhóm có hợp lí không ( tối đa 10 HS/nhóm)+ Chưa có biện pháp để thu hút hoạt động của tất cả nhóm và không cho HS đọcnhiệm vụ của nhóm mình, đó là cơ sở để nhóm lựa chọn đoạn văn bản nào?

+ HS trước khi thảo luận không phải đọc cá nhân

+ kết quả các nhóm thường không bám sát nội dung yêu cầu, nên GV là người chủđộng trong việc chuẩn kiến thức

Để khắc phục tình trạng này, GV cần đưa ra các câu hỏi, bài tập yêu cầu cả các HStrong nhóm/lớp cùng chuẩn bị dựa trên cơ sở đọc văn bản sau đó mới tiến hành thảo luận.Kết thúc quá trình thảo luận nhóm/ lớp cần có những kết luận cần thiết về nội dung họctập thông qua đọc và thảo luận văn bản Những kết luận này có thể là đề cương của bảngbáo cáo, những ý chính của bài hoặc đoạn văn bản, các sơ đồ, biểu bảng, tranh vẽ… thểhiện nội dung học tập có trong văn bản tùy theo yêu cầu, nhiệm vụ được giao khi đọc vàthảo luận văn bản

Khi hướng dẫn HS đọc và thảo luận văn bản cần đi theo quy trình sau:

+ GV định hướng cho HS ý thúc được công việc sắp phải làm

+ GV giao nhiệm vụ cho các cá nhân hoặc nhóm bằng các câu hỏi, bài tập

+ GV hướng dẫn cách làm và sử dụng các kĩ thuật dạy học tích hợp với nội dung vấnđề

+ HS tự làm việc đọc, thảo luận văn bản theo nhóm/lớp

+ HS trình bày kết quả chung cả lớp (nếu trước đó có thảo luận nhóm)

+ GV hoặc HS chốt những ý chính cần nắm vững từ văn bản

Cụ thể: Bài 13 “Vai trò, đặc điểm phát triển và phân bố của dịch vụ”, GV tổ chức hoạt động nhóm cho toàn bài

Bước 1: GV khởi động bằng cách gọi một HS trình bày những hiểu biết của mình về

bài học hôm nay

Bước 2: GV phân công nhóm có 6 nhóm, nhiệm vụ của từng nhóm:

- Nhóm 1,2: Lập sơ đồ về cơ cấu của ngành dịch vụ tiêu dùng