SKKN Sử dụng phương pháp đóng vai kết hợp với ứng dụng công nghệ thông tin trong bài giảng ở một số bài môn công nghệ 10

Lý do chọn đề tài Công nghệ là một môn khoa học ứng dụng, nghiên cứu việc vận dụng những quy luật tự nhiên và các nguyên lý khoa học nhằm đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của c

MỤC LỤC

Trang

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài………1

II Mục đích nghiên cứu……… 2

III Đối tượng nghiên cứu……….2

IV Phương pháp nghiên cứu………2

V Những đóng góp của đề tài……….3

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI I Cơ sở lý luận của đề tài……… 4

II Cơ sở thực tiễn của đề tài………5

Chương II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU I Cách thức tiến hành phương pháp đóng vai kết hợp với ứng dụng công nghệ thông tin ……… 7

II Áp dụng phương pháp đóng vai kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học bài 9………8

Chương III: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM I Kết quả định lượng……….18

II Kết quả định tính……… 19

III Kết luận chung về thực nghiệm……… 20

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

PHẦN I PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Công nghệ là một môn khoa học ứng dụng, nghiên cứu việc vận dụng những quy luật tự nhiên và các nguyên lý khoa học nhằm đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của con người Tiếp theo chương trình môn Công nghệ ở trung học cơ sở, nội dung sách giáo khoa Công nghệ 10 là những kiến thức cơ bản về nông- lâm- ngư nghiệp, bảo quản, chế biến sản phẩm sau thu hoạch và tạo lập doanh nghiệp

Do đó nếu giáo viên không đổi mới phương pháp dạy học theo hướng cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tìm tòi và sáng tạo mà tiếp tục dạy theo phương pháp truyền thống sẽ gây nhàm chán cho học sinh

Phương pháp dạy học ở nước ta hiện nay đang được đổi mới theo xu hướnglấy người học làm trung tâm Trước đây, việc dạy học chủ yếu bằng hình thứctruyền đạt tri thức từ người giáo viên nhưng phương pháp dạy học (PPDH) hiệnnay là phải phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh (HS) Giáoviên chính là những người hướng dẫn, tổ chức, điều khiển cho HS để các em tự lĩnhhội tri thức Tuy nhiên vẫn còn tình trạng dạy học theo lối thầy đọc, trò chép, ngườigiáo viên ít chú trọng đến vấn đề phát huy tính tự học của HS, ít khi đặt ra vấn đềmang tính chất tìm tòi cho HS phát triển năng lực tư duy, tự học và tự nghiên cứu.Thực trạng dạy học Công nghệ 10 ở trung học phổ thông (THPT) phần lớn vẫn còntrong tình trạng chung như trên Do đó, việc đổi mới PPDH Công nghệ 10 nhằmphát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của HS là thật sự cần thiết

Là giáo viên giảng dạy môn Công nghệ, trong những năm gần đây tôi đã tíchcực đổi mới PPDH, tôi nhận thấy việc đổi mới phương pháp đã giúp cho HS hứngthú hơn với các bài học của bộ môn mà các em vẫn coi là môn học “phụ” Trongcác phương pháp tôi sử dụng để giảng dạy phương pháp đóng vai kết hợp với ứngdụng công nghệ thông tin trong bài giảng đã được học sinh nhiệt tình hưởng ứng

Vì vậy, tôi đã mạnh dạn đưa ra sáng kiến “Sử dụng phương pháp đóng vai kết

hợp với ứng dụng công nghệ thông tin trong bài giảng ở một số bài môn Công nghệ 10” góp phần thực hiện yêu cầu đổi mới nội dung và PPDH theo hướng phát

huy tính tích cực học tập của HS trung học phổ thông

II Mục đích nghiên cứu

Thiết kế, xây dựng và sử dụng phương pháp đóng vai kết hợp với ứng dụngcông nghệ thông tin trong dạy học phần nông, lâm, ngư nghiệp - Công nghệ 10,nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học môn Côngnghệ 10

III Đối tượng nghiên cứu

Học sinh khối 10 bậc trung học phổ thông

IV Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướngtích cực hóa việc học của học sinh

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Công nghệ 10 (phần Nông,Lâm, Ngư nghiệp)

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các phương pháp, biện pháp thiết kế và sử dụngphương pháp đóng vai kết hớp với ứng dụng công nghệ thông tin trong nội dung

bài 9: “Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá” - Công nghệ 10” theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh.

2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiến làm

3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được saukhi tiến hành nghiên cứu

V Những đóng góp của đề tài

- Xây dựng được một hình thức tổ chức dạy và học theo hướng phát huynăng lực của học sinh

- Giúp học sinh có cơ hội vừa được tiếp thu kiến thức mới vừa có điều kiện

để thể hiện năng lực của bản thân

- Hướng nghiên cứu của đề tài này có thể áp dụng rộng rãi trong công tácgiảng dạy với các bộ môn khác nhau

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ

Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

I Cơ sở lý luận của đề tài

Sách giáo khoa Công nghệ 10 từ khi được chỉnh sửa bổ sung vào năm 2006 –

2007, nội dung có phần thay đổi, có phần được đưa thêm các kiến thức mới, đồngthời hình ảnh được đưa vào cũng nhiều hơn đã đem lại những chuyển biến nhấtđịnh trong kết quả dạy và học, làm cho học sinh hứng thú chú ý hơn vào nội dungbài học Nhất là trong thời đại ngày nay, thông tin bùng nổ với tốc độ chóng mặt,việc bổ sung, sử dụng hình ảnh phục vụ việc dạy và học là việc làm cần thiết

Trong dạy học Công Nghệ 10 nói chung sử dụng các loại hình ảnh ngoài sáchgiáo khoa và các kênh hình trong sách giáo khoa đã góp phần làm phong phú thêmphương tiện để giáo viên tổ chức quá trình dạy học Không những thế, việc sử dụngnhiều dạng hình ảnh đã góp phần thay đổi hình thức tổ chức của bài lên lớp và thay đổihoạt động của thầy và trò trong quá trình tổ chức dạy học; Giáo viên không mất thờigian cung cấp kiến thức, mà kiến thức đã có sẵn trong hình ảnh, có thể nói : " Một hìnhảnh có thể thay thế cho rất nhiều lời nói", do đó giáo viên có nhiều thời gian hơn đểhướng dẫn, tổ chức học sinh học tập; Học sinh không chép bài dạy của giáo viên màtăng cường hoạt động tìm tòi, thảo luận… Bên cạnh đó với đặc thù của môn côngnghệ là môn khoa học ứng dụng với những kiến thức gắn liền thực tiễn đời sốngsản xuất và sinh hoạt của con người, vì vậy trong quá trình giảng dạy nếu người

thực tiễn hơn Một trong những hình thức tổ chức hoạt động mang lại sự sôi nổi,hứng khởi đối với học sinh chính là sử dụng phương pháp đóng vai.

Chính vì vậy, sử dụng phương pháp đóng vai kết hợp với ứng dụng công nghệ thôngtin trong dạy học Công Nghệ sẽ phát huy được tính sáng tạo, tích cực trong học tập củahọc sinh, giúp các em hứng thú học tập hơn, nhớ bài lâu hơn, khắc sâu kiến thức hơn,nâng cao hiệu quả dạy và học

II Cơ sở thực tiễn của đề tài

1 Thực trạng dạy học Công nghệ 10 ở trường THPT

a Thực trạng dạy học của giáo viên

Nhìn chung, giáo viên đã có sự cải tiến đổi mới phương pháp như sử dụng:phương pháp vấn đáp tìm tòi, trực quan tìm tòi, thảo luận nhóm… Tuy nhiên, việc

sử dụng các phương pháp trên không thường xuyên, đa phần giáo án chủ yếu là nộidung bài học chứ chưa chú trọng đến phương pháp, rất ít câu hỏi tư duy Chỉ sửdụng hệ thống sơ đồ trong SGK để minh họa cho bài học, mà không có thêm liên

hệ thực tiễn Chưa chú ý sử dụng các phương pháp phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh

b Việc học của học sinh

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, học sinh chủ yếu là nghe giảng, ghi chép chứchưa có ý thức phát biểu xây dựng bài Một số em còn làm việc riêng trong giờhọc, có khi sĩ số lớp 42- 44 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tập trung 4-5 emphát biểu xây dựng bài Các em hầu như không có hứng thú vào việc học tập bộmôn Công nghệ 10

Qua thực tế giảng dạy nếu sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực như: thảoluận nhóm, phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng với những câu hỏi tìm tòi,kích thích tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hẳn, các em tích cực

phát biểu xây dựng bài Ngược lại, ở một số lớp giáo viên sử dụng phương phápthuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trở nên trầm, ít học sinh phátbiểu xây dựng bài.

2 Những nguyên nhân của thực trạng dạy và học Công nghệ 10 ở trường THPT hiện nay

- Giáo viên ngại áp dụng các phương pháp mới vào quá trình dạy học Bởi đểdạy học theo các phương pháp mới phát huy được tính tích cực của HS đòi hỏi phảiđầu tư thời gian, trí tuệ vào việc soạn giáo án

- Giáo viên đòi hỏi phải có năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học.Đây là khó khăn đối với giáo viên hiện nay vì một số trường chưa có giáo viênchuyên ngành kỹ thuật nông nghiệp

- Ở một số trường THPT chưa có đủ cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động họctập của bộ môn Công Nghệ

- Một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng dạy và học Công nghệ 10hiện nay là do môn này được học sinh coi là môn học phụ, không thi tốt nghiệp,không thi đại học Từ đó đã hình thành nên suy nghĩ buông lỏng, thả trôi trong ýthức học tập của học sinh

Chương II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I Cách thức tiến hành phương pháp đóng vai kết hợp với ứng dụng công nghệ thông tin.

Cách thức tiến hành theo các bước sau:

- Giáo viên chia nhóm, giao tình huống đóng vai cho từng nhóm một cáchtương đối đơn giản, không quá phức tạp và quy định rõ thời gian chuẩn bị, thờigian đóng vai

- Giáo viên trình chiếu các hình ảnh liên quan tới nội dung các nhóm học sinhcần chuẩn bị

- Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công sắm vai

Đối với bài này tôi thực hiện như sau:

- Bước 1: Giáo viên đưa một số hình ảnh về đất xám bạc màu và đất xói mòn mạnhtrơ sỏi đá cho học sinh quan sát

- Bước 2: Yêu cầu học sinh đóng vai mình chính là loại đất xấu cần được cải tạo

- Bước 3: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm (10- 11 người), tương ứng với 2 loạiđất

+ Nhóm 1, 3: Đất xám bạc màu

+ Nhóm 2, 4: Đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

Mỗi nhóm cử nhóm trưởng, thư ký Giáo viên yêu cầu trong thời gian 30 phút

cả nhóm cùng nghiên cứu, xây dựng “kịch bản”, cử đại diện lên bảng “đóng vai”chính là loại đất đó Giới thiệu “về mình” cho cả lớp trong thời gian 5 phút

- Bước 4: Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công đóng vai

- Bước 5: Thứ tự các nhóm lên đóng vai

- Bước 6: Các học sinh khác theo dõi, nhận xét, bổ sung

- Bước 7: Giáo viên kết luận, nhận xét, đánh giá

Sau đây tôi xin giới thiệu “kịch bản” của học sinh Nguyễn Thị Thanh Hiền lớp 10A10 lên đóng vai (Từ in đậm là nội dung được HS ghi trên giấy A0):

-Này! -Này! Anh chị em ơi! Tôi ra đây có phải xưng danh không nhỉ? (phíadưới: không xưng danh thì ai biết là ai!) Vậy thì để tôi biểu diễn 1 đoạn văn nghệxem các bác có đoán ra không nhé “Đất vắng cây đất ngừng ngừng hơi thở Câythiếu đất cây sống sống với ai? Chuyện chăm năm ân tình cây và đất Cây bám rễsâu đất ôm chặt tận đáy lòng” Nào các bác đoán đi!

(Phía dưới lớp: Tưởng tên gì hóa ra là đất)

Ấy! Ấy! Đất cũng có nhiều loại đất còn em đây có tên riêng là “Đất xám bạcmàu” đấy các bác ạ!

Họ đất xám bạc màu nhà em không phải tự nhiên mà có đâu Chúng em chỉ

được hình thành ở những vùng có độ dốc thoải, nơi mà người nông dân vẫn giữ lối

canh tác lạc hậu như thâm canh, du canh, và gần đây em còn có cơ hội xuất

hiện nhiều thêm nữa khi con người tăng cường chặt phá rừng bừa bãi Đấy, các

bác nhìn thì thấy ngay

Đố các bác biết chúng em tập trung đông đảo ở đâu nào?

(Phía dưới lớp: Ở đâu?)

Chúng em phân bố chủ yếu ở vùng Trung du Bắc Bộ, Đông Nam Bộ và Tây

Nguyên Có mặt ở những vùng đấy thì không cần nói các bác cũng biết chúng em

trông như thế nào rồi: tầng mặt mỏng, chủ yếu là cát, lượng sét và keo ít cho nên

thường bị khô hạn; người lúc nào cũng chua hoặc rất chua, nghèo dinh dưỡng, nghèo mùn Chính vì thế ngay cả các bác vi sinh vật cũng chẳng muốn sống cùng

nên số lượng thường ít, hoạt động yếu

(Phía dưới lớp: Xấu thế thì ai muốn sống cùng cũng chịu thôi.)

Đúng thế đấy các bác ạ Nhưng đó là chuyện trước đây thôi, còn bây giờchúng em đã trở nên hữu dụng rồi Tất cả là nhờ những người nông dân Việt Nam

đã không ngại khó khăn mà áp dụng các biện pháp để cải tạo, loại bỏ những tínhchất xấu giúp Đất xám bạc màu chúng em trở thành loại đất có thể sử dụng rộngrãi với nhiều loại cây trồng khác nhau Để biết các biện pháp đã được sử dụng cảitạo chúng em là gì, mời mọi người hãy quan sát hình ảnh và cùng suy đoán nhé!

Các bác xem, sau khi được cải tạo bằng các biện pháp hợp lí thì chúng em cóthể nuôi dưỡng được rất nhiều loại cây trồng khác nhau Các giống cây trồng sẽ sinh trưởng, phát triển tốt, mang lại mùa màng bội thu cho người nông dân Vì vậy mọi người đừng vội bỏ hoang đất Xám bạc màu, đó sẽ là một sự lãng phí tài

nguyên thiên nhiên rất đáng tiếc! Ông cha ta đã dạy “Tấc đất tấc vàng”

- Biết được sự hình thành, tính chất chính của đất xám bạc màu, biện pháp cải tạo

và hướng sử dụng loại đất này

- Biết được nguyên nhân gây xói mòn, tính chất của đất xói mòn mạnh, biện pháp cải tạo và hướng sử dụng loại đất này

II Phương pháp dạy học

- Thảo luận nhóm – phương pháp đóng vai

- Làm việc với sách giáo khoa

III Tiến trình bài dạy

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: - Nêu khái niệm và cấu tạo của hạt keo đất

- Phản ứng của dung dịch đất là gì? Nêu ý nghĩa của nó

3 Nội dung bài mới

* Đặt vấn đề: Yêu cầu 1 học sinh đọc SGK giới thiệu về hiện trạng của đất nông nghiệp ở nước ta.

(?) Hiện nay ở nước ta đang tồn tại

những loại đất xấu nào?

- Gv bổ sung: Trong 4 loại đất xấu hình

thành ở nước ta thì tại Bắc Giang tồn tại

2 loại chủ yếu là đất xám bạc màu và

đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

- Giáo viên đưa một số hình ảnh về đất

xám bạc màu và đất xói mòn mạnh trơ

sỏi đá cho học sinh quan sát

- Yêu cầu học sinh đóng vai mình chính

là loại đất xấu cần được cải tạo

- Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm

(10-11 người), tương ứng với 2 loại đất

+ Nhóm 1, 3: Đất xám bạc màu

+ Nhóm 2, 4: Đất xói mòn mạnh trơ sỏi

đá

Mỗi nhóm cử nhóm trưởng, thư ký

Giáo viên yêu cầu trong thời gian 30

phút cả nhóm cùng nghiên cứu, xây

dựng “kịch bản”, cử đại diện lên bảng

“đóng vai” chính là loại đất đó Giới

thiệu “về mình” cho cả lớp trong thời

gian 5 phút

- Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch

bản” và phân công đóng vai (Tiết 1).

- Các nhóm lên đóng vai (Tiết 2)

- Đại diện nhóm đất xám bạc màu lên

bảng “đóng vai”

- HS khác theo dõi, nhận xét bổ sung

- Gv tổng kết

I Cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu

(?) Cho biết tác dụng của các biện pháp

cải tạo đất xám bạc màu

- Gv bổ sung: Luân canh cây trồng có

tác dụng điều hòa dinh dưỡng vì mỗi

loại cây trồng thích hợp với một chất

dinh dưỡng nhất định nên luân canh sẽ

không làm mất quá nhiều 1 loại chất

dinh dưỡng nào

(?) Dựa vào đâu để tiến hành các biện

pháp cải tạo loại đất này?

(Đáp án: Dựa vào nguyên nhân hình

thành và tính chất của đất)

(?) Kể tên một số loại cây được trồng

trên đất xám bạc màu

- Đại diện nhóm đất xói mòn mạnh trơ

sỏi đá lên bảng “đóng vai”

(?) Cho biết tác dụng của các biện pháp

cải tạo đất xói mòn

Biện pháp Tác dụng

1 BP thủy lợi

2 Cày sâu dầnkết hợp bón phânhợp lí

- Tăng độ dàytầng mặt, tăngdinh dưỡng chođất

- Khử chua

- Điều hòa dinhdưỡng

b Hướng sử dụngThích hợp trồng các loại cây trồng cạn

II Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xóimòn mạnh trơ sỏi đá

- Cát sỏi chiếm ưu thế, ít keo

- Đất chua hoặc rất chua, nghèo dinhdưỡng, nghèo mùn

- Số lượng VSV ít, hoạt động yếu

3 Biện pháp cải tạoBiện pháp Tác dụng

1 BP công trình-Ruộng bậc thang

- Thềm cây ăn

- Giảm độ dốc

- Tăng độ che phủ

GV: Giới thiệu thêm một số nội dung

- Ruộng bậc thang: Có nhiều ở vùng núi

phía Bắc nước ta Là hình thức canh tác

của đồng bào dân tộc sống ở vùng núi

có độ cao từ 700m - 1500m so với mực

nước biển

- Đường đồng mức: Là đường được nối

từ các điểm có cùng độ cao so với mực

nước biển

(?) Phân tích vai trò của việc trồng cây

gây rừng Theo em cần làm gì để bảo vệ

rừng?

quả

2 BP nông học

- Canh tác theođường đồng mức

- Bón phân hợp lí

- Bón vôi

- Trồng cây thànhbăng dải

- Canh tác nônglâm kết hợp

Dựa vào kiến thức đã học về cải tạo các loại đất xấu, em sẽ cho bác Hà lờikhuyên như thế nào?

5 Hướng dẫn về nhà

Học bài cũ và chuẩn bị bài mới