SKKN tích hợp tiện ích của các phần mềm tin học thiết kế các sơ đồ động nhằm nâng cao hiệu quả giờ lên lớp

Định hướng chung của đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo, tự học, kỹ năng vận dụng vào thực tiễn… đem lại niềm vui, tạohứng thú học tập cho học sinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TAO THANH HOÁ

Định hướng chung của đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo, tự học, kỹ năng vận dụng vào thực tiễn… đem lại niềm vui, tạohứng thú học tập cho học sinh, tận dụng được công nghệ mới nhất; khắc phục lối dạytruyền thống truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn Phát huy cao năng lực tự học,học suốt đời trong thời đại bùng nỗ thông tin Định hướng vào người học là quan điểmđịnh hướng chung của đổi mới phương pháp.

Trên nền tảng của yếu tố tích cực từ phương pháp dạy truyền thống, chúng ta đãtiếp thu và sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học tiên tiến, hiện đại với việckhai thác, sử dụng các phương tiện dạy học, thiết bị dạy học Tuy nhiên công nghệthông tin- phương tiện dạy học mà chúng ta sử dụng mới chỉ dừng lại ở việc minh họanội dung bài học, nên chưa thực sự trở thành công cụ nhận thức, chưa trở thành bộphận hữu cơ của cả phương pháp lẫn nội dung Công nghệ thông tin được sử dụng khidạy một số bài bằng giáo án điện tử đơn thuần chỉ gồm các slide trình chiếu văn bản,các sơ đồ, hình vẽ tĩnh chứa đựng rất ít thông tin Vì vậy bài học chỉ thu hút học sinh chỉvài phút ban đầu, càng về sau số lượng học sinh làm việc riêng càng nhiều, mức độhứng thú học tập giảm dần

Để khắc phục hiện trạng đó, các sơ đồ động được thiết kế sẵn trên cơ sở sử dụngtiện ích của các phần mềm tin học có thể được xem là nguồn tư liệu phục vụ cho côngtác soạn và giảng khi cần minh họa để hình thành một khái niệm hay một quá trình sinhhọc phức tạp cũng như đổi mới cách soạn bài theo hướng tích cực

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡngphương pháp tự học, rèn luyện kỷ năng vận dụng vào thực tiễn, đem lại niềm vui,hững thú học tập cho học sinh”

Trong giáo dục đào tạo, công nghệ thông tin đã góp phần hiện đại hóa phươngtiện, thiết bị dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học

Theo quan điểm thông tin, học là một quá trình thu nhận thông tin có định hướng,

có sự tái tạo và phát triển thông tin, dạy là phát thông tin và giúp người học thực hiệnđược quá trình trên một cách hiệu quả Thông tín càng có giá trị nếu nó gậy được bấtngờ càng lớn Nếu nội dung bài học chỉ được truyền tới học sinh dưới dạng trình chiếuvăn bản với những hiệu ứng lạ mắt thì học sinh có thể sẽ kém hứng thú, tiếp thu khôngđầy đủ hoặc bị phiến diện, có khi hiểu sai nội dung

Trên quan điểm đó, đổi mới phương pháp dạy học là tìm ra những phương pháplàm tăng giá trị thông tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn Sửdụng tiện ích của các phần mềm tin học biến các sơ đồ tĩnh trong sách giáo khoa thànhcác sơ đồ động sẽ làm cho kênh hình trong các bài học có hồn, tự bộc lộ bản chất củacác quá trình sinh học mà tác giả SGK muốn truyền tải và giá trị thông tin được nhân lêngấp bội

b-C¨n cø ph¸p lý:

Căn cứ vào NQ số 40/2000 QH10, ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốc hộikhóa X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu của đỏi mớichương trình là “ Xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáokhoa phổ thông mới nhằm nang cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứngyêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phùhợp với thực tế và truyên thống Việt nam, tiếp cận trình độ phổ thông ở các nước pháttriển trong khu vực

c Cơ sở thực tiễn

Với nhiều ưu thế vượt trội, dạy học với phương tiện hiện đại cho phép người thầy

có thể thực hiện được các thí nghiệm ảo, làm rõ được bản chất của các quá trình sinhhọc, các khái niệm phức tạp theo trật tự lo gic, khoa học và dễ hiểu hơn

Sử dụng tiện ích của các phần mềm làm phương tiện hỗ trợ dạy học một cáchhợp lý sẽ làm cho bài giảng sinh động hơn, làm tăng tính năng động cho người học,đồng thời khắc phục được tính đơn điệu của bài giảng ; việc viết hay không viết bảng khidạy bằng giáo án điện tử không còn phải bàn luận nữa !

Sử dụng tiện ích của các phần mềm tạo ra các sơ đồ động sẽ giúp cho người dạydạy được những bài khó, những khái niệm phức tạp, tránh được hiện tượng học tập thụđộng, có nhiều thời gian để đào sâu suy nghĩ và điều quan trọng hơn là học sinh tựkhám phá các quá trình sinh học phức tạp qua hệ thống kênh hình trong SGK và thiết

lập được sự tương tỏc hai chiều, học sinh được giải phúng khỏi những cụng việc thủcụng vụn vặt, tốn thời gian, dễ nhầm lẫn, cú thời gian đi sõu vào bản chất của bài học

Cỏc sơ đồ động được thiết kế nhờ cỏc phần mốm ứng dụng cú thể xem là nguồn

tư liệu bổ sung cho những tư liệu cú sẵn trờn internet, mà khi cần cú thể đem ra phục vụcho giảng dạy Như vậy với vai trũ là phương tiện hỗ trợ, cụng nghệ thụng tin sẽ giỳpcỏc sơ đồ động được thiết kế sẵn trở thành thiết bị dạy học, gúp thờm sức mạnh tổnghợp cho hệ thống cỏc phương phỏp day học

Qua thực tế giảng dạy, tồn tại dễ nhận thấy là các hoạt động dạy và học vẫn chathực sự khơi dậy tính chủ động học tập của học sinh Học sinh cha đợc đặt vàonhững tình huống của đời sống thực tế Một số không ít học sinh vẫn cha hứng thúhọc tập, vẫn ỷ lại, thói quen học tập thụ động vẫn bộc lộ rõ rệt

Quỏn triệt mục tiờu đổi mới giỏo dục phổ thụng với trọng tõm là đổi mới phươngphỏp giảng dạy, người thầy trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn cỏc hoạt độnghọc tập của học sinh, giỳp học sinh tự chiếm lĩnh nội dung học tập, đạt được mục tiờukiến thức, kỷ năng, thỏi độ mà bài học đặt ra Gúp nhặt những ý tưởng hay nẫy sinh quacỏc bài học và sự giỳp đỡ của cỏc đồng nghiệp, tụi xin tập hợp cỏc sơ đồ động mà bảnthõn đó tự thiết lập cho cả 3 khối bổ sung vào nguồn tư liệu tham khảo ( cú thể sử dụngkhi soạn và giảng bài ) mà theo tụi những bài khú cú sự giỳp đỡ của cỏc sơ đồ động nàychắc chắn hiệu quả của bài học sẽ cao hơn

II Th ực trạng của vấn đề nghiờn cứu

Cụng nghệ thụng tin- phương tiện dạy học mà chỳng ta đó và đang sử dụng mớichỉ dừng lại ở việc minh họa nội dung bài học, nờn chưa thực sự trở thành cụng cụ nhậnthức, chưa trở thành bộ phận hữu cơ của cả phương phỏp lẫn nội dung Cụng nghệthụng tin được sử dụng khi dạy đơn thuần chỉ là trỡnh chiếu cỏc slide văn bản, cỏc sơ

đồ, hỡnh vẽ tĩnh chứa đựng rất ớt thụng tin Thờm vào đú cỏc hiệu ứng khởi tạo cho từngslide rất dễ làm phõn tỏn tư tưởng của học sinh Vỡ thế bài học chỉ thu hỳt học sinh chỉvài phỳt ban đầu, càng về sau số lượng học sinh làm việc riờng càng nhiều, mức độhứng thỳ học tập giảm dần

Để khai thỏc những yếu tố tớch cực của phương phỏp dạy học truyền thống, tiếpthu, sử dụng cú hiệu quả cỏc phương phỏp dạy học tiờn tiến, hiện đại một mặt cần tăngcường sử dụng cỏc phương tiện dạy học, thiết bị dạy học, một mặt cần sử dụng cụngnghệ hiện đại một cỏc hợp lý và cú chọn lọc

III Giải pháp thực hiện

Sử dụng tiện ích của các phần mềm tin học ( Paint và Power point) thiết kế nêncác sơ đồ động (có thể thay đổi tùy theo yêu cầu của người sử dụng) Các sơ đồ độngđược thiết kế cho từng khối lớp có thể được xem là nguồn tư liệu tham khảo dùng đểminh họa hoặc soạn giáo án điện tử, hoặc giảng dạy cần có minh họa

1- Qui trình thiết kế một sơ đồ động

- Hình thành ý tưởng

- Tải hoặc vẽ một hình theo SGK ở Paint

- Dùng chức năng của Paint cắt hình lớn thành các hình con theo các ý cầntạo

- Nhúng vào Power point và tạo hiệu ứng theo trật tự của các quá trình sinhhọc

- Bảo quản vào kho tư liệu, sử dụng

2- 40 sơ đồ, hình động đã thiết kế được

CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA E SACCARAZA

Con đường phân giải glucozơ

Sơ đồ quang hợp ở cây xanh(2)

H2O + CO2 =C6H12O6 + O2

Sacrozơ

Tinh bột

Sơ đồ quang hợp ở cây xanh

Sơ đồ 3 giai đoạn hô hấp tế bào

2 NADH

2 NADH

6 NADH 2FADH 2

Sinteaza

Ty thể

Sơ đồ minh họa vai trò của ATP trong các hoạt động sống của tế bào( Hình 21.3 SH 10)

Ty thể: Nhà máy năng lượng của tế bào

SƠ ĐỒ TÓM TẮT QUÁ TRÌNH PHÂN GIẢI

CÁC CHẤT HỮU CƠ TRONG TẾ BÀO ( Hình 24.3 SGK lớp 10)

Axit amin Đường 6C-5C Axit béo.glixerol

O 2

ADP+P Photphorin hóa

ATP

HAI PHA CỦA QUANG HƠP

( Hình 17.1 Sinh học 10)

Sơ đồ giản lược của chu trình C3

( Hình 17.2 Sinh học 10)

Đường cong sinh trưởng của QT vi khuẩn trong nuôi cấy không liên tục ( Hình 25 Sinh học 10)

CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA OPERON Lac Ở E.coli

( Trạng thái hoạt động )

•

Sơ đồ chuyển gen bằng plamit

Plamit

Gen cần cấy từ TB cho

Trộn 2 loại ADN để bắt cặp bổ sung

Thêm enzim nối tạo liênkếtphotphodieste

ADN tái tổ hợp

Chuyển AND tái tổ hợp vào TB nhận

Tế bào vi khuẩn sinh sản tạo dòng tế bào mang gen ngườiSự biến đổi cấu trúc di truyền

Sơ đồ dòng năng lượng và chu trình các

chất hóa học trong hệ sinh thái

Qui trình công nghệ nhân giông bằng nuôi cấy

mô tế bào

Chọn ật liệu nuôi cấy

Khử trùng

Tạo chồi

Tạo rễ trường thích ứng Cấy cây vào môi Trồng cây trong vườn ươm

(Các giai đoạn nhân giống trong ống nghiêm)

Mô non

Cây con

CÁC SƠ ĐỒ ĐỘNG

DÙNG ĐỂ DẠY CHƯƠNG TRÌNH LỚP 11

QUI TRÌNH NHÂN BẢN CỨU Đôly

Cừu cái lông trắng

cho tế bào tuyến vú Cừu cái mặt đen cho trứng

Tế bào trứng đã lấy nhân

Cho kết hợp với nhân 2n của tế bào tuyến vú

Cho phát triển thành phôi trong MT dinh dưỡng

Cừu Đôly

Cấy phôi vào dạ con của cừu mặt đen

Dây thần kinh có bao Myelin

Bao Ranvie

Sợi trục

Bao myelin

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA

PHÔI THAI NGƯỜI

( Giai đoạn 1-7 là GĐ phôi ; 8 là GĐ thai nhi )

CON ĐƯỜNG CHUYỂN HÓA NI TƠ HỮU CƠ TRONG ĐẤT

CHU TRÌNH SỐNG CỦA ẾCH

SƠ ĐỒ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

QUA BIẾN THÁI HOÀN TOÀN Ở BƯỚM

Trứng

Nhộng

Sâu

Bướm

Sơ đồ phát triển qua biến thái không hoàn toàn ở châu chấu

PHÂN ĐÔI Ở TRÙNG BIẾN HÌNH

Chu trình sinh sản của cây rêu

Nguyên tản (2n)

Tinh trùng (n)

Trứng (n)

Hợp tử(2n)

Cây trưởng thành(2n) Túi bào tử(2n)

Bào tử(n)

Chu trình sinh sản của cây rêu

Bào tử n Túi bào

NUÔI CẤY MÔ

Mô

Nuôi mô trong môi trường dinh dưỡng

Phôi Cây con

SỰ TIẾN HÓA CỦA HỆ TUẦN HOÀN

Cá Ếch nhái Bò sát (trừ cá sấu Chim và thú

GP

4 tiểu bào

tử (n)

Hạt phấn Nhân ss Nhân TB ống phấn

GP

NP

2 TB cực Bào tử (n)

Noãn

Đại bào

tử sống sót

Túi phôi

1 trứng (n)

Cơ chế điều hòa sinh tinh

Hiện tượng thụ phấn kép ở thực vật

Phôi nhủ 3n

Hợp tử 2n

Cấu trúc của phân tử ATP

Hai nhóm photphat cao năng

Đường Ribôzơ

Bazơ nitơ

truyền thống Đổi mới phương phỏp dạy học cần kế thừa, phỏt triển những mặt tớch cựccủa hệ thống dạy học quen thuộc đồng thời cần tăng cường sử dụng cú hiệu quả cỏcphương phỏp dạy học tiờn tiến, hiện đại với việc khai thỏc cỏc tiện ớch của cỏc phầnmềm tin học để tạo nờn cỏc thiết bị thõn thiện, dễ sử dụng hơn, hiệu quả giờ lờn lớp tốhơn

Do trỡnh độ tin học cũn nhiều hạn chế, rất mong nhận đợc sự góp ý của đông đảobạn bè trong Ngành, giúp cho đề tài có những giải phỏp hiệu quả hơn Từ những ý tởnghay, ý kiến đúng gúp của đồng nghiệp xa gần cú thể tạo nờn cỏc sơ đồ động thiết thực,khoa học góp phần đổi mới phương phỏp dạy học, thực hiện tốt mục tiêu của sự nghiệpgiáo dục Tỉnh nhà

Từ cỏc sơ đồ đó được thiết lập trong SKKN rất mong sự bổ sung thường xuyờncủa cỏc thầy cụ giỏo để kho tư liệu ngày càng tăng thờm về số lượng và phong phỳ hơn,

cú nhiều người sử dụng sản phẩm tiện ớch này

Yờn Định 2, ngày 10 thỏng 5 năm 2013

Tụi xin cam đoan

những sản phẩm cú trong đề tài là do tụi tạo lậpnờn

khụng hề cú sự sao chộp ư

Tỏc giả

Trịnh De