Cổ phần hóa và cổ phần bộ phận doanh nghiệp Việt nam

Cổ phần hóa và cổ phần bộ phận doanh nghiệp Việt nam

Mở đầu

Trong công cuộc đổi mới ngày nay, Đảng và Nhà nớc ta chủ trơng xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần đa dạng hoá các hình thức sở hữu, phát huy mọi tiền lực của xã hội nhằm phát triển đất nớc theo mục tiêu xã hội chủ nghĩa: Dân giàu, nớc mạnh xã hội công bằng văn minh

Trong trên trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trờng với nhà hình thức sở hữu, Nhà nớc ta đã họp thu đợc kinh nhiệm của nhiều nớc, trong đó có

cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nớc Đối với nớc ta trong giai đoạn hiện nay, cổ phần hoá một bộ phận trong doanh nghiệp Nhà nớc nhằm làm tiền đề cho việc cổ phần hoá tràn trên doanh nghiệp

Giải pháp cổ phần hoá một bộ phận trong doanh nghiệp Nhà nớc đã đợc

đặt lên chơng trình nghĩa vụ về "cải cách kinh tế quốc doanh" ở nớc ta đợc vài năm nay Nhng việc thực hiện còn chậm, nguyên nhân chính do nhận thức, quan điểm lý luận và giải pháp trong quy trình xử lý các vấn đề kinh tế - Kỹ thuật - Nghiệp vụ liên quan đến tiến trình cổ phần hoá

Từ thực tế trên, việc nghiên cứu cổ phần hoá một bộ phận doanh nghiệp Nhà nớc nhằm đa ra một cái nhìn khai quát về cổ phần hoá, từ việc rút kinh nghiệm cổ phần hoá - T nhân hoá ở các nớc trên thế giới đến việc phân tích thực trạng khu vực kinh tế quốc doanh nhằm đánh giá quá trình thực hiện cổ phần hoá ở Việt Nam, tiếp đó nêu ra một số giải pháp và kiến nghị cơ bản để tháo gỡ những vớng mắc còn tồn tại gây chậm trễ cho tiến trình cổ phần hoá

Do còn những hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, về nguồn tài liệu, tiểu luận này không tránh khỏi sai sót:, rất mong đợc sự đóng góp ý, phề bình của giáo viên giảng dạy, hớng dẫn nhằm hoàn thiện hơn

I Thực chất cổ phần hoá và cổ phần bộ phận doanh nghiệp Việt Nam

1 Cổ phần hoá là gì?

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về cổ phần hoá Trong bài viết" Khía cạnh kinh tế - Chính trị của vấn đề cổ phần hoá" đăng trên tạp chí những vấn

đề kinh tế thế giới - số 1 tháng 2/1993, Ông Bùi Tất Thắng - Viện kinh tế học

đã đa ra định nghĩa: Cổ phần hoá là sự thay đổi hình thức xã hội hoá quá trình sản xuất từ dạng kinh tế Nhà nớc sang công ty cổ phần Định nghĩa này dựa trên quan niệm cho rằng kinh tế Nhà nớc là một trong số những hình thức xã hội hoá của lực lợng sản xuất

Theo các văn bản pháp quy của Nhà nớc ta, điều 1 thông t 50 TC/TCDN ngày 30/8/1996 của Bộ tài chính luôn dẫn những vấn đề về tài chính, bán cổ phần và phát hành cổ phiếu trong việc chuyển một số doanh nghiệp Nhà nớc thành công ty cổ phần (Hay còn gọi là cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc.) là một biện pháp chuyển doanh nghiệp từ sở hữu Nhà nớc sang sở hữu nhiều thành phần, trong đó tồn tại mọi phần sở hữu của Nhà nớc

Từ những quy định trên ta thấy cồ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc ở nớc

ta có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, cổ phần hoá là quá trình chuyển đổi hình thức hoạt động từ doanh nghiệp Nhà nớc sang công ty cổ phần, một doanh nghiệp Nhà nớc sau khi hoàn tất quy trình cồ phần hoa sẽ không tồn tại dới loại hình doanh nghiệp Nhà nớc mà chuyển sang loại hình công ty cổ phần, chịu sự điều chỉnh của luật công ty đợc Quốc hội thông qua(luật mới):luật doanh nghiệp1999

Khi đã chuyển đổi hình thức hoạt động sang công ty cổ phần thì địavị pháp lýcủa doanh nghiệp đó hoàn toàn tuân theo quy định của pháp luật về công ty cổ phần, có nghĩa là toàn bộ các vấn đề liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp từ bản chất pháp lý, quyền và nghĩa vụ cơ chế quản lý đến quy chế pháp lý về thành lập, giải thể, phá sản đều phải chịu sự điều chỉnh của luật công ty, đặc biệt là những quy định về công ty cổ phần

Thứ hai, cổ phần hoá là biện pháp chuyển doanh nghiệp từ sở hữu Nhà

n-ớc sang sở hữu nhiều thành phần

Trớc khi cổ phần hoá toàn bộ tài sản của doanh nghiệp thuộc sở hữu của nhà nớc, doanh nghiệp không phải là chủ sở hữu mà chỉ là ngời có quyền quản

lý và sử dụng tài sản Nhà nớc đã đầu t để thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nớc giao Khi cổ phần hoá số lợngcổ phiếu phát hành, Nhà nớc bán cổ phiếu cho các cá nhân, tổ chức thuộc mọi thành phần kinh tế Những

ngời mua cổ phiếu trở thành thành viên của công ty; có quyền sở hữu một phần tài sản của công ty tơng ứng với phần vốn góp đồng thời phải chịu trách nhiệm với các khoản nợ của công ty tơng ứng với phần vốn góp vào công ty Thứ ba; cổ phần hoá là biện pháp duy trì sở hữu Nhà nớc đối với t liệu sản xuất dới hình thức công ty cổ phần khi thực hiện cổ phần hoá, Nhà nớc ta không tiến hành chuyển tất cả các doanh nghiệp Nhà nớc đang tồn tại thành công ty cổ phần thuộc sở hữu nhiều thành phần mà Nhà nớc chỉ chuyển một

bộ phận doanh nghiệp Nhà nớc không giữ vị trí then chốt trọng yếu trong nền kinh tế quốc dân và có khả năng kinh doanh có lãi

Trong trờng hợp doanh nghiệp Nhà nớc cổ phần hoá mà Nhà nớc có cổ phần chi phối trong doanh nghiệp (cổ phần của Nhà nớc chiếm trên 50% tổng

số cổ phần của doanh nghiệp hoặc cổ phần của Nhà nớc ít nhất gấp hai lần cổ phần của cổ phần của cổ đông lớn nhất khác trong doanh nghiệp) thì những doanh nghiệp đó thực chất vẫn ở trong sự kiểm soát của Nhà nớc và thông qua cơ chế bỏ phiếu, Nhà nớc vẫn quyết định khá nhiều công việc quan trọng liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp

Nh vậy việc cổ phần hoá một bộ phận DNNN tạo điều kiện thuận lợi cho công tác cổ phần toàn bộ DNNN, đúc rút đợc kinh nghiệm và phát triển trong thời gian tới

2 Phân biệt cổ phần hoá và t nhân hoá.

Để có thể phân biệt cổ phần hoá và t nhân hoá, trớc hết chúng ta làm rõ khái niệm t nhân hoá

T nhân hoá có thể đợc hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, Liên hợp quốc

có đa ra định nghĩa về t nhân hoá theo phía rộng :"T nhân hoá là sự biến đổi

t-ơng quan giữa Nhà nớc và thị trờng trong đời sống kinh tế của một nớc theo h-ớng u tiên trên thị trờng" Theo cách hiểu này thì toàn bộ những chính sách luật lệ thể chế nhằm khuyến khích, mở rộng và phát triển khu vực kinh tế t nhân hay các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh, giảm bớt sự can thiệp của Nhà nớc vào các hoạt động kinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sở, dành cho thị trờng vai trò điều tiết thoả đáng qua tự do giá cả đều có thể coi là biện pháp t nhân hoá

T nhân hoá theo phía hẹp là quá trình giảm bớt quyền sở hữu Nhà nớc hoặc sự kiểm soát của chính phủ trong các doanh nghiệp Nhà nớc

T nhân hoá có thể gồm hình thức t nhân hoá một phần hoặc t nhân hoá toàn bộ

Để thực hiện quá trình t nhân hoá có thể sử dụng rất nhiều phơng pháp:

- Bán cho t nhân, cho không công nhân viên chức hoặc toàn dân, hai

ph-ơng pháp này thờng đợc áp dụng cho các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, các doanh nghiệp có thể đang làm ăn thua lỗ hoặc gặp khó khăn

- Bán đấu giá tài sản, bán một phần tài sản thuộc sở hữu Nhà nớc cho các thành phần kinh tế, thờng áp dụng cho các doanh nghiệp vừa và lớn có thể

đang kinh doanh có lãi hoặc đang gặp khó khăn

- Cổ phần hoá thờng áp dụng cho các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn

đang kinh doanh có lãi

- Cho thuê, hợp đồng kế hoạch, thầu khoán, phơng thức BOT, thờng đợc

áp dụng cho các doanh nghiệp mà Nhà nớc cha muốn chuyển đổi sở hữu Nh vậy khái niệm cổ phần hoá hẹp hơn t nhân hoá và cổ phần hoá chỉ là một trong nhiều biện pháp của t nhân hoá

II Sự cần thiết của cổ phần hoá

1 Vai trò và thực trạng của khu vực doanh nghiệp Nhà nớc.

Doanh nghiệp Nhà nớc là những cơ sở kinh doanh do Nhà nớc sở hữu hoàn toàn hay một phần Doanh nghiệp nhà nớc phân biệt với doanh nghiệp t nhân ở quyền sở hữu của Chính phủ và phân biệt với các cơ quan khác của chính phủ ở tính chất kinh doanh thơng mại, tạo ra thu nhập qua cung cấp hàng hoá và dịch vụ của chúng Đặc điểm sở hữu của Chính phủ hầu nh bao gồm cũng bao gồm cả quyền kiểm soát, chỉ đạo can thiệp ở một mức độ nào

đó và hoạt động của doanh nghiệp Nguồn vốn của các doanh nghiệp Nhà nớc

là những chuyển khoản từ chính phủ và tiền vay

Trên thế giới, không có nớc nào triệt để hoàn toàn các doanh nghiệp Nhà nớc và vai trò của khu vực này đợc xác định và thay đổi tuỳ thuộc vào đặc

điểm chế độ chính trị - xã hội cũng nh trình độ và mục tiêu nền kinh tế qua mỗi thời kỳ phát triển kinh tế đất nớc

Trớc đây chúng ta đã có quan điểm đồng nhất vai trò chủ đạo với vai trò thống trị của kinh tế quốc doanh nên đã tạo ra cho nền kinh tế quốc dân một khu vực quốc doanh đồ sộ và thiết lập một cơ chế nhằm triệt tiêu các thành phần kinh tế phi XHCN Cơ cấu kinh tế thuần nhất với hai thành phần kinh tế: Kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể đã không khuyến khích việc thừa kế những lực lợng kinh tế do lịch sử để lại Do đó đã tạo ra một khu vực kinh tế quốc doanh không năng động, không cần cạnh tranh và hoạt động kém hiệu quả, trong khi đó khu vực kinh tế có sức phát triển (kinh tế tự nhiên) thì bị chèn ép

Trong cơ chế thị trờng với sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế, kinh tế quốc doanh đợc xác định cần phải củng cố và phát triển nhất là trong những ngành và lĩnh vực then chốt, quan trọng có tác dụng mở đờng và tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế khác phát triển

Doanh nghiệp Nhà nớc, một bộ phận quan trọng của kinh tế nhà nớc trong điều kiện nền kinh tế thị trờng vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng Trớc yêu cầu giải phóng mọi năng lực sản xuất, phát huy mọi tiềm năng của thành phần kinh tế, doanh nghiệp nhà nớc phải đợc củng cố, đổi mới và phát triển nâng cao hiệu quả để phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân Doanh nghiệp nhà nớc có vai trò chủ đạo theo nghĩa là công cụ điều tiết

vĩ mô nền kinh tế Vai trò chủ đạo của nó gắn liền với vai trò quản lý của Nhà nớc đối với nền kinh tế thị trờng Đây là yêu cầu có tính quy luật chung của sự phát triển kinh tế xã hội, vì bản thân nền kinh tế thị trờng chứa đựng những khuyết tật mà muốn khắc phục cần thiết phải có sự quản lý của Nhà nớc

Nhìn chung sự cần thiết của khu vực doanh nghiệp Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng đợc biện minh bởi những lý do:

Thứ nhất, doanh nghiệp nhà nớc cung cấp những hàng hoá và dịch vụ công cộng mà quyền sở hữu không thể xác định (giao thông đờng thuỷ, công trình kiến trúc lịch sử, phong cảnh thiên nhiên) hoặc những hàng hoá, dịch vụ

mà t nhân không thể và không muốn làm (điện, nớc )

Thứ hai, doanh nghiệp nhà nớc thúc đẩy sự phát triển cân đối và giải quyết việc làm ở các ngành, lĩnh vực, khu vực kinh tế đòi hỏi đầu t lớn và độ mạo hiểm cao mà t nhân không đủ sức và không muốn đầu t

Thứ ba, doanh nghiệp Nhà nớc kiểm soát những khu vực có tầm quan trọng chiến lợc đối với an ninh quốc gia nh công nghiệp quốc phòng, khai thác mỏ nguyên liệu phóng xạ

Thứ t, doanh nghiệp Nhà nớc thực hiện sự phân phối lại thu nhập, chống khuynh hớng dẫn tới độc quyền tự nhiên lại khu vực t nhân

Thứ năm, doanh nghiệp Nhà nớc là một kênh tạo thu nhập quan trọng cho ngân sách nhà nớc, là kênh thu hút viện trợ và vốn đầu t nớc ngoài cho phát triển kinh tế cũng nh là biểu hiện và phơng diện đề cao tinh thần độc lập

tự chủ quốc gia và kinh tế là biểu hiện của sự công bằng xã hội

2 Thực trạng hoạt động của doanh nghiệp Nhà nớc ta hiện nay.

Trong cơ chế cũ, ở nớc ta doanh nghiệp nhà nớc tồn tại với một số lợng khổng lồ Theo số liệu của Tổng cục thống kê, tính đến ngày 1/9/1990 cả nớc

có 12.084doanh nghiệp hoạt động trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền

kinh tế quốc dân và do nhiều cấp quản lý Sau khi thực hiện việc tổ chức sắp xếp lại theo quyết định 315/HĐBT ngày 1/9/1990 và thành lập lại các doanh nghiệp Nhà nớc theo nghị định 388/HĐBT ngày 20/11/1991 đến nay doanh nghiệp nhà nớc vẫn còn 6500 doanh nghiệp Trong đó 1971 doanh nghiệp (chiếm 30,3%) do các bộ, ngành Trung ơng quản lý và 4529 doanh nghiệp (chiếm 69,7%) do uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng quản lý

Đến năm 1995, số lợng các doanh nghiệp Nhà nớc vẫn chiếm tỷ trọng lớn so với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh: trong lĩnh vực công nghiệp là 78,8%; xây dựng cơ bản: 49%; tài chính, ngân hàng, bảo hiểm: 99,6%; giao thông vận tải bu điện: 54%; thơng nghiệp, vật t: 46,5% (theo báo cáo về tình hình đổi mới doanh nghiệp Nhà nớc của Bộ kế hoạch và đầu t ngày 14/3/1995)

Sau những năm đổi mới và điều chỉnh, số lợng các doanh nghiệp nhà nớc

ở nớc ta đã giảm gần một nửa song vẫn còn quá nhiều Các doanh nghiệp Nhà nớc hiện nay vẫn tồn tại ở hầu hết các ngành, các lĩnh vực, điều đó là không cần thiết Hơn nữa với số lợng doanh nghiệp Nhà nớc nhiều nh vậy làm vợt qua khả năng nguồn lực về vốn và các bộ quản lý của nớc ta hiện có

Hệ thống các doanh nghiệp nhà nớc, còn phân bố rất hợp lý Các doanh nghiệp Nhà nớc chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn nh Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hồ Chí Minh Nhiều vùng của đất nớc có nguồn tài nguyên phong phú, lao động dồi dào nh miền núi phía Bắc hầu nh không có doanh nghiệp Nhà nớc nào Sự phân tán các doanh nghiệp Nhà nớc ở các ngành, lĩnh vực dẫn đến tình trạng trên cùng một địa bàn lãnh thổ các doanh nghiệp Nhà nớc của Trung ơng, địa phơng hoạt động chồng chéo, cạnh tranh lẫn nhau một cách vô tổ chức, gây khó khăn cho nhau trong việc sản xuất kinh doanh

Hiện nay, phần lớn các doanh nghiệp Nhà nớc ở nớc ta có qui mô nhỏ và hoạt động kém hiệu quả Theo số lợng thống kê của Bộ Tài chính, tổng số vốn Nhà nớc tại các doanh nghiệp Nhà nớc là 70.184 tỷ đồng, bình quân một doanh nghiệp là 11,6 tỷ đồng tơng đơng với vốn một doanh nghiệp loại nhỏ ở các nớc nh Thái Lan, Inđonesia, Malayxia Đến nay vẫn còn 46,1%doanh nghiệp Nhà nớc có số lao động dới 100 ngàn và gần 50% doanh nghiệp Nhà nớc có mức vốn dới 1 tỷ đồng, trong đó gần một nửa có vốn dới 500 triệu

đồng Các doanh nghiệp có vốn lớn từ 100 tỷ đồng trở lên chỉ chiếm 1,% tổng

số doanh nghiệp Số doanh nghiệp có từ 1000 lao động trở lên chỉ chiếm 4% trong tổng số doanh nghiệp

Vốn thực tế hoạt động của doanh nghiệp Nhà nớc chỉ bằng 80 vốn hiện

có do kinh doanh thua lỗ, công nợ khó đòi, tài sản mất mát, kem phẩm chất cha đợc xử lý Riêng vốn lu động có 14239 tỷ đồng và chỉ có 50% đợc huy

động vào kinh doanh, 50% còn lại nằm ở lỗ, công nợ khó đòi Các doanh nghiệp Nhà nớc do qui mô nhỏ, vốn ít không có khả năng đầu t thiết bị hiện

đại, mở rộng sản xuất kinh doanh nên yếu sức cạnh tranh trên thị trờng

Trình độ kỹ thuật, công nghệ ảnh hởng rất lớn đến hiệu quả hoạt động của hệ thống doanh nghiệp Nhà nớc Trừ một số ít (18%) doanh nghiệp nhà

n-ớc mới đợc đầu t còn chủ yếu có trình độ kỹ thuật thấp, công nghệ lạc hậu Giá trị còn lại của tài sản cố định trong doanh nghiệp Nhà nớc là 61,4% so với nguyên giá

Theo đánh giá của Bộ khoa học công nghệ và môi trờng, máy móc thiết

bị của doanh nghiệp nhà nớc lạc hậu so với thế giới từ 10 - 20 năm Theo điều tra của Tổng cục thống kê: thiết bị của doanh nghiệp Nhà nớc lạc hậu từ 2 - 3 thế hệ Các doanh nghiệp Trung ơng có tới 54,3 % trình độ thủ công, 41% trình độ cơ khí và 3,7% trình độ tự động Doanh nghiệp địa phơng còn lạc hậu hơn Chỉ có 2% trình độ tự động, 24% trình độ cơ khí và 74% trình độ thủ công

Nhiều thiết bị trong các doanh nghiệp Nhà nớc sau 14 - 15 năm mới

đợc thay đổi, thậm chí trong một số ngành vẫn sử dụng thiết bị từ năm 1938

-1940 trong khi thời gian đổi mới thiết bị ở các nớc khác trung bình là 5 năm Các báo cáo về tình hình hoạt động của doanh nghiệp Nhà nớc cho thấy chỉ

có khoảng 15% sản phẩm công nghiệp của nớc ta đạt tiêu chuẩn xuất khẩu; 65% số sản phẩm đạt mức dới trung bình để tiêu dùng nội địa; 20% số sản phẩm kém chất lợng, hàng hoá ứ đọng với khối lợng lớn hơn 10% số vốn lu

động của toàn xã hội Công nghệ lạc hậu dẫn đến năng suất chất lợng sản phẩm của doanh nghiệp nhà nớc kém, xét về mặt hiện vật, năng suất lao động của ta về chế biến dầu thực vật chỉ bằng 10% mức của thế giới, về sản xuất các sản phẩm dệt, giấy may chỉ bằng 30% - 40% mức của thế giới, về thi công cầu đờng chỉ bằng 1/20 mức của Pháp

Hiện nay mức quản lý của Nhà nớc với doanh nghiệp Nhà nớc cha hợp

lý Một mặt các cơ quan chủ quản vẫn can thiệp khá sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; mặt khác trong nhiều lĩnh vực hoạt động,

đặc biệt là quản lý nhà nớc lại bị buông lỏng Điều này hạn chế quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đồng thời làm cho Nhà nớc mất vai trò thực sự là ngời chủ sở hữu và tạo cơ hội cho nhiều cá nhân lạm dụng

chiếm đoạt tài sản công làm giàu cho mình, hoặc làm ăn phi pháp Trong một

số doanh nghiệp Nhà nớc, đội ngũ cán bộ chủ chốt có trình độ chuyên môn tổ chức quản lý, cha đủ tiêu chuẩn vì vậy không đủ sức giải quyết các vấn đề phát sinh trong sản xuất kinh doanh

Hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nhà nớc còn thấp Tỷ suất lợi nhuận bình quân so với doanh thu năm 1995 là 5% thấp nhất là ở các ngành sản xuất vật chất Trong các doanh nghiệp Nhà nớc đang hoạt động chỉ

có 12,8% doanh nghiệp có tỷ suất lợi nhuận từ 15% năm trở lên trong ngành sản xuât vật chất và 4,3% doanh nghiệp Nhà nớc có tỷ suất lợi nhuận từ 20% năm trong các ngành dịch vụ

Tỷ trọng tiêu hao vật chất trong tổng sản phẩm xã hội của khu vực kinh

tế Nhà nớc cao gấp 1,5 lần so với và chi phí để tạo ra một đồng thu nhập quốc dân cao gấp hai lần so với kinh tế t nhân Hệ số sinh lời của vốn lu động tính chung chỉ đạt 7% năm trong đó ngành giao thông vận tải 2% năm, ngành công nghiệp khoảng 3% năm, ngành thơng nghiệp đạt 22% năm

Các doanh nghiệp Nhà nớc hoạt động thua lỗ chiếm tỷ trọng lớn Cụ thể

ở thời điểm 1/6/1995 chỉ có 47,6% hoạt động có lãi ở mức thấp dới 8%, khoảng 30% doanh nghiệp lãi trên 8%, 11% doanh nghiệp bị thua lỗ, bình quân mỗi doanh nghiệp lỗ 0,6 tỷ mỗi năm, 12% doanh nghiệp hoạt động không lỗ nhng cũng không lãi Các số liệu đó cho thấy việc làm ăn thua lỗ của các doanh nghiệp Nhà nớc đã gây ra tổn thất lớn cho ngân sách nhà nớc và là một trong những nguyên nhân đa đến việc bội chi ngân sách Hàng năm 85% vốn tín dụng với lãi suất u đãi đợc giành cho các doanh nghiệp Nhà nớc không bảo toàn đợc nguồn vốn nhà nớc đầu t mà chỉ bảo toàn đợc vốn lu động, còn vốn cố định mới chỉ bảo toàn ở mức 50% so với chỉ số lạm phát Hai ngành chiếm giữ vốn lớn nhất là công nghiệp và thơng nghiệp (72,52%) lại là ngành

có tỷ lệ thất thoát vốn lớn nhất (16,41% và 14,95%) Vấn đề nợ nần vòng vo mất khả năng thanh toán còn diễn ra khá trầm trọng do tình trạng quản lý của Nhà nớc về ngành dịch vụ

Tỷ trọng tiêu hao vật chất trong tổng sản phẩm xã hội của khu vực kinh

tế nhà nớc cao gấp 1,5 lần so với chi phí để tạo ra một đồng thu nhập quốc dân cao gấp 2 lần so với kinh tế t nhân Hệ số sinh lời của vốn lu động tính chung chỉ đạt 7% năm trong đó ngành giao thông vận tải 2% năm, ngành công nghiệp khoảng 3% năm, ngành thơng nghiệp đạt 22% năm

Các doanh nghiệp Nhà nớc hoạt động thua lỗ chiếm tỷ trọng lớn Cụ thể

ở thời điểm 1/6/1995 chỉ có 47,6% hoạt động có lãi ở mức thấp dới 8%,

khoảng 30% doanh nghiệp lãi trên 8%, 11% doanh nghiệp bị thua lỗ, bình quân mỗi doanh nghiệp lỗ 0,6 tỷ mỗi năm, 12% doanh nghiệp hoạt động không lỗ nhng cũng không lãi Các số liệu đó cho thấy việc làm ăn thua lỗ của các doanh nghiệp Nhà nớc đã gây ra tổn thất lớn cho ngân sách Nhà nớc và là một trong những nguyên nhân đa đến việc bội chi ngân sách Hàng năm 85% vốn tín dụng với lãi xuất u đãi đợc giành cho các doanh nghiệp Nhà nớc không bảo toàn đợc vốn lu động, còn vốn cố định một chỉ bảo toàn ở mức, 50% so với chỉ số lạm phát Hai ngành chiếm giữ vốn lên nhất là công nghiệp

và thơng nghiệp, (72,52%) lại là ngành có tỷ lệ thất thoát vốn lớn nhất (16,41% và 14,95%) vốn để nợ nên vòng vo mất khả năng thanh toán còn diễn

ra khá trằm trọng do tình trạng quản lý của Nhà nớc về tài chính, còn lỏng lẻ,

từ đó nạn tham nhũng, lãng phí diễn ra ở mức báo động

Cơ chế thực hiện quyền sở hữu toàn dân trong các doanh nghiệp Nhà nớc cha đợc xác định rõ ràng Ngời đại diện chủ sở hữu của doanh nghiệp Nhà nứoc cha đợc xác định cụ thể do đó dẫn đến tình trạng vô chủ hoặc qua nhiều chủ trong các doanh nghiệp Nhà nớc Do không có sự phân biệt đầy đủ quyền

sở hữu Nhà nớc và quyền quản lý kinh doanh của giám đốc và tập thể ngời lao

động trong doanh nghiệp nên tài sản của doanh nghiệp Nhà nớc không có đợc

sử dụng có hiệu qủa Ngời lao động chựa thực sự gắn bó, làm việc hết sức vì doanh nghiệp Một số quản lý doanh nghiệp cũng nh quản lý Nhà nớc lợi dụng chức quyền bòn rút tài sản của Nhà nớc làm giàu cho cá nhân

III Mục tiêu đối tợng, điều kiện để cổ phần hoá:

1 Mục tiêu:

Cổ phần hoá nhằm 2 mục tiêu đó là:

- Huy động vốn của công nhân viên chức trong doanh nghiệp; cá nhân, các tổ chức kinh tế trong nớc và ngoài nớc để đầu t đổi mới công nghệ, phát triển doanh nghiệp

- Tạo điều kiện để những ngời góp vốn và công nhân viên chức trong doanh nghiệp cổ phần, nâng cao vai trò làm chủ sự thật, tạo thêm động lực thúc đẩy doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả

Tuy nhiên, khi Chính phủ Việt Nam nói để cổ phần hoá thì các chuyên gia ngoại quốc lại nói đến giải t Vậy hai khái niệm này có phải là 1 không? Một trong những chuyên viên về một kinh tế của một tờ báo nớc ngoài đã nói

về vấn đề này nh sau:" Thật ra thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau

nh-ng nh-ngời ta cố ý hiều nhầm Đối với Chính phủ Việt Nam việc cổ phần hoá tức

là làm sao cải tổ lại các xí nghiệp cho hợp lý Trớc đây các xí nghiệp quốc

doanh hầu nh không có vốn mà chỉ đợc ngân sách cấp vốn mà thôi Bây giờ cổ phần hoá tức là cho các doanh nghiệp quốc doanh vốn, tạo thành cổ phần, bắt trớc một số xí nghiệp khác trên thế giới Nhng còn khi tạo ra cổ phần; Chính phủ có muốn giải t, bán ra hay không lại là chuyện khác Theo tôi biết thì Chì phủ chỉ bán ra mộ ít còn vẫn dữ đa số trong xí nghiệp, tức là vẫn hoàn toàn kiểm soát các xí nghiệp này" Qua trên ta cũng hiểu đợc chính sách cổ phần hoá của nớc ta; tức là vẫn có sự kiểm soát của Nhà nớc chứ không t nhân hoá hoàn toàn

2- Đối tợng:

Đối tợng áp dụng nghị định 28/CP là các doanh nghiệp nghi tại điều 1 của luật doanh nghiệp Nhà nớc thuộc diện Nhà nớc không cần tiếp tục nắm giữ 100% vốn đầu t (Ví dụ nh các doanh nghiệp quốc phòng, an ninh, phục vụ công cộng, các ngành kinh tế chủ chốt, mũi nhọn nh: dầu khí, điện, xi măng.v.v )

Các tổ chức kinh tế có t cách pháp nhân, các tổ chức xã hội đợc pháp luật công nhận, công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên đều có quyền mua cổ phiếu ở các doanh nghiệp có cổ phần hóa Còn việc thí điểm bán cổ phiếu cho các tổ chức, cá nhân nớc ngoài theo quy định riêng của Chính phủ

Còn một vấn đề nữa màvẫn còn mới lạ với những ngời kinh doanh ở Việt Nam và một số ngời còn băn khoăn, đó là kiểm toán Vì đã cổ phần hoá là tất yếu phải liên quan đến kiểm toán Vậy thì khác biệt giữa kiểm toán và kiểm

kê thuế vụ nh thế nào? Hai vấn đề này khác nhau nhiều lắm Kiểm kê thuế vụ

là của Sở thuế Tiến hành kiểm kê số lời lãi của xí nghiệp để tính thuế Còn kiểm toán là hình thức giúp cho ngời có cổ phần hay những ngời đầu t biết tình trạng hoạt động của xí nghiệp nh thế nào, không những về lãi suất mà còn

về cả về tình trạng thanh toán Vì ở nớc ta đa số những nhà kinh doanh cha phải là cổ đông và mọi ngời sợ nộp thuế nên có sự hiểu lầm nh vậy

3 Điều kiện:

Theo quyết định 01/CPH thì có bốn bớc mà các doanh nghiệp Nhà nớc chuyển sang loại hình cổ phần phải thực hiện gồm: chuẩn bị cổ phần hoá, xây dựng phơng án cổ phần hoá doanh nghiệp, duyệt và triển khai, ra mắt công ty

cổ phần, đăng ký kinh doanh Trớc khi tiến hành bốn bớc kể trên, các doanh nghiệp Nhà nớc phải hội tụ đủ các điều kiện sau đây:

- Có qui mô nhỏ và vừa (trừ những doanh nghiệp cổ phần hoá theo hình thức qui định tại điểm 1, điều 9 của nghị định28/CP)