sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc của cộng hòa ấn độ trong giai đoạn 1950 - 1964 (tóm tắt)

Vì vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu những conđường đấu tranh bảo vệ, củng cố độc lập và phát triển quốc gia, dân tộc củacác nước trên thế giới có một ý nghĩa quan trọng cả về lý luận lẫn t

NGUYỄN ĐỨC TOÀN

Sù NGHIÖP CñNG Cè §éC LËP D¢N TéC

CñA CéNG HßA ÊN §é TRONG GIAI §O¹N 1950 - 1964

Chuyên ngành : Lịch sử Phong trào cộng sản,

công nhân qu c t và gi i phóng dân t c

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2014

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Ngư ờ i hư ớ ng dẫ n khoa họ c: 1 PGS, TS Nguyễn Hoàng Giáp

2 PGS, TS Thái Văn Long

Phả n biệ n 1:

Phả n biệ n 2:

Phả n biệ n 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2014

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh nhiều mối quan hệ quốc tế mới đan xen, phức tạp của xuthế quốc tế hóa, toàn cầu hóa hiện nay, để tồn tại và phát triển theo hướngđộc lập tự chủ, đòi hỏi mỗi quốc gia phải tìm cho mình một hướng đi thíchhợp Hướng đi đó cần hợp với xu thế của thời đại, với những đặc thù củaquốc gia dân tộc thì việc bảo vệ và củng cố nền độc lập cho dân tộc sẽ đượcthực hiện một cách thuận lợi Vì vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu những conđường đấu tranh bảo vệ, củng cố độc lập và phát triển quốc gia, dân tộc củacác nước trên thế giới có một ý nghĩa quan trọng cả về lý luận lẫn thực tiễn.Nằm ở khu vực Nam Á, Ấn Độ không chỉ được biết đến như một trongnhững quốc gia rộng lớn và đông dân, mà thế kỷ XX, Ấn Độ từ một nướcthuộc địa, vươn lên trở thành một cường quốc, đã và đang tham gia vào cácvấn đề chung của khu vực và quốc tế Sau khi giành được độc lập và bắt đầubước vào kỷ nguyên mới xây dựng nền Cộng hòa, nhiệm vụ lịch sử đặt ra cho

dân tộc Ấn Độ hết sức to lớn: đó là lựa chọn con đường đi đến tương lai, tiến

theo kịp sự phát triển của thế giới văn minh Đây không phải là một công việc

đơn giản, bởi vì với phương châm “đi mà ở” của thực dân Anh, Ấn Độ phải giải quyết những hậu quả hết sức nặng nề: một nền kinh tế khủng hoảng với những tàn dư dai dẳng mang tính chất thuộc địa; một chế độ chính trị xã hội

phức tạp với những mâu thuẫn về dân tộc, những bất hòa về tín ngưỡng; sự bỏ

dở vấn đề Kashmir trong quan hệ Ấn Độ - Pakistan Tuy nhiên, các vấn đề

này đã được giải quyết một cách khá hiệu quả dưới thời Chính phủ Thủ tướng

J Nehru, từ năm 1950 đến năm 1964 Đây cũng là nền tảng để các chính phủtiếp theo tiếp tục lãnh đạo đất nước đạt nhiều thành tựu về sau

Chính vì thế, việc nghiên cứu sự nghiệp củng cố nền độc lập dân tộccủa Cộng hòa Ấn Độ trong giai đoạn 1950 - 1964, phân tích quá trình bền

bỉ và gian khổ của nhân dân Ấn Độ, từng bước củng cố nền Cộng hòa,đánh giá được những thành tựu, hạn chế, rút ra đặc điểm của con đườngxây dựng và bảo vệ đất nước theo đường lối J Nehru có giá trị cao về lý

luận lẫn thực tiễn.

Xuất phát từ tầm quan trọng của những vấn đề nêu trên, tác giả quyết

định chọn đề tài “Sự nghiệ p củ ng cố độ c lậ p dân tộ c củ a Cộ ng hòa Ấ n Độ trong giai đoạ n 1950 - 1964” để nghiên cứu viết luận án Tiến sĩ Lịch sử.

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

2.1 Nghiên cứu có hệ thống về sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc của

Cộng hòa Ấn Độ từ góc độ của nhà nghiên cứu Việt Nam trên các lĩnhvực: kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninhtrong giai đoạn 1950 - 1964

2.2 Luậ n án giả i quyế t nhữ ng nhiệ m vụ chủ yế u sau đây:

- Phân tích những nhân tố tác động đến quá trình củng cố nền độc lậpdân tộc của Cộng hòa Ấn Độ trong giai đoạn 1950 - 1964

- Phân tích việc thực thi các chính sách kinh tế, chính trị, văn hóa,

ngoại giao, quốc phòng - an ninh trong việc bảo vệ và củng cố nền Cộnghòa Ấn Độ trong giai đoạn 1950 - 1964 Qua đây làm rõ sự thành công vàhạn chế từ sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ tronggiai đoạn 1950 - 1964

- Bước đầu rút ra đặc điểm về sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc củaCộng hòa Ấn Độ và một số kinh nghiệm đối với các nước đang phát triển

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đố i tư ợ ng nghiên cứ u: Sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc của

Cộng hòa Ấn Độ Vấn đề được tiếp cận là các chính sách phát triển đấtnước của Cộng hòa Ấn Độ trong giai đoạn 1950 - 1964

3.2 Phạ m vi nghiên cứ u

- Không gian: đất nước Ấn Độ kể từ khi thiết lập nền Cộng hòa

- Thời gian: đề tài được giới hạn từ năm 1950 đến 1964

- Nội dung: nghiên cứu toàn diện những biện pháp củng cố độc lậpdân tộc của Cộng hòa Ấn Độ trên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, ngoạigiao, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh…

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phư ơ ng pháp luậ n: Luận án quán triệt những quan điểm

cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm

của Đảng Cộng sản Việt Nam về một số vấn đề như: vấn đề dân tộc vàquyền tự quyết dân tộc, Đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị; độc lậpdân tộc và đấu tranh củng cố độc lập dân tộc trong bối cảnh hiện nay…

4.2 Phư ơ ng pháp nghiên cứ u: Phương pháp nghiên cứu lịch sử là cơ

bản; ngoài ra, luận án vận dụng linh hoạt phương pháp nghiên cứu chuyênngành: sưu tầm, chọn lọc, phân loại, tổng hợp, so sánh, đối chiếu… để xử

lý tư liệu, hỗ trợ giải quyết những vấn đề do đề tài đặt ra

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

5.1 Luận án được trình bày một cách có hệ thống trên cơ sở khai thác

và xử lý các tài liệu thu thập được về sự nghiệp củng cố nền độc lập củaCộng hòa Ấn Độ trong giai đoạn 1950 - 1964, từ củng cố nền chính trị -hành chính quốc gia đến chủ quyền lãnh thổ, phát triển kinh tế, văn hóa xãhội, quốc phòng - an ninh thời kỳ Chiến tranh lạnh

5.2 Luận án khái quát các chính sách mà Chính phủ Ấn Độ đề ra và

thực hiện trong giai đoạn 1950 - 1964 nhằm củng cố nền độc lập, chỉ ranhững thành công, hạn chế của quá trình này, từ đó rút ra những kinhnghiệm đối với các nước đang phát triển Do đó, nội dung của luận án sẽgóp phần hiểu rõ hơn vai trò của “kiến trúc sư” Thủ tướng J Nehru trongcông cuộc đấu tranh vì một nước Ấn Độ phát triển

5.3 Thông qua việc thực hiện luận án, giai đoạn 1950 - 1964 trong

lịch sử Ấn Độ được làm sáng tỏ hơn Do vậy, luận án có thể dùng để thamkhảo trong nghiên cứu và giảng dạy các vấn đề khác nhau về lịch sử bảo

vệ, củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ nhất là về sự lựa chọn thểchế chính trị, mô hình phát triển kinh tế - xã hội, chính sách phát triểnquốc phòng - an ninh, về chủ trương thống nhất đoàn kết quốc gia - dântộc cũng như về lịch sử đấu tranh vì nền độc lập dân tộc và phát triển đấtnước của các nước đang phát triển

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung chính của luận án được trình bày trong 4 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Với bề dày về lịch sử, đất nước Ấn Độ thật sự đã thu hút sự chú ý vàquan tâm của nhiều học giả trên thế giới nghiên cứu về những giá trị truyềnthống, về lịch sử phát triển và cả những biến động xã hội đang diễn ra Đốivới Việt Nam, công tác nghiên cứu về lịch sử, văn hóa Ấn Độ đã đạt được

những kết quả cụ thể Ngoài cuốn “Ấn Độ cách mạng” của tác giả Minh

Tranh (1946) do Tổng bộ Việt Minh xuất bản, đến nay đáng chú ý nhất là

cuốn chuyên sử “Lịch sử Ấn Độ” do GS Vũ Dương Ninh chủ biên, xuất

bản 1996 Qua tìm hiểu cho thấy, ở Việt Nam đã xuất hiện một số tác giảchuyên tìm hiểu về lịch sử Ấn Độ cận - hiện đại như: Vũ Dương Ninh,Nguyễn Văn Hồng, Nguyễn Quốc Hùng, Phan Văn Ban, Nguyễn Thừa Hỷ,Đinh Trung Kiên, Nguyễn Công Khanh, Trần Thị Lý, Văn Ngọc Thành…Tuy nhiên vấn đề được các tác giả quan tâm nhiều nhất là quan hệ ViệtNam - Ấn Độ, còn lịch sử Ấn Độ giai đoạn 1950 - 1964 vẫn chưa đượcnghiên cứu nhiều Do vậy, nguồn kiến thức về giai đoạn này của lịch sử Ấn

Độ và việc tiếp cận là rất khó khăn, nhưng đó cũng là cơ sở để tác giả địnhhướng cho việc tìm hiểu tư liệu tiếng Anh của các học giả nước ngoài

1.1 Các kết quả nghiên cứu đã công bố

1.1.1 Tiế p cậ n dư ớ i góc độ nghiên cứ u về lị ch sử củ a Ấ n Độ

Tài liệu tiếng nước ngoài

Các công trình được tác giả tiếp cận như: Andrew Mellor (1951) với

cuốn India since partition; Romesh Thapar (1956) với cuốn India in

transition; T F Devakina (1970) với cuốn Đảng Quốc đại Ấn Độ 1947

-1964, (tiếng Nga); K Antonova, G Bougard - Levin, G Kotovsky (1978)

với cuốn A history of India, Book 2; Arthur Lall (1981) với cuốn The

Emergence of Modern India; Stanley Wolpert (1993) với cuốn A new history of India; Bipan Chandra (2000) với công trình India after

independence (1947 - 2000); Hermann Kulke và Dietmar Rothermund

(2004) với cuốn A history of India Các công trình này đã nghiên cứu về

quá trình đấu tranh chống thực dân Anh, giành độc lập dân tộc của nhândân Ấn Độ; về thay đổi của Ấn Độ những năm đầu sau khi giành độc lập;

về giải quyết những hậu quả của chủ nghĩa thực dân; về bối cảnh Trật tựhai cực của thế giới tác động đến tình hình Ấn Độ; về Hiến pháp Ấn Độnăm 1950, phong trào dân tộc, các đảng phái chính trị, tình hình kinh tế, xãhội, quốc phòng, an ninh Đây là những nội dung quan trọng liên quantrực tiếp đến sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ

Tài liệu nghiên cứu trong nước

Một số công trình tiêu biểu như: Lịch sử Ấn Độ, do tác giả Vũ Dương

Ninh (1996) chủ biên Đây được coi là công trình chuyên khảo có giá trị,toàn diện nhất về lịch sử Ấn Độ cho đến nay tại Việt Nam Công trình này

là tư liệu và định hướng tốt để chúng tôi tiếp tục đi sâu làm rõ hơn khi thực

hiện hiện luận án Ngoài ra, tác giả Đinh Trung Kiên (1995) Ấn Độ hôm

qua và hôm nay; Viện nghiên cứu Đông Nam Á (1997) với cuốn Ấn Độ

xưa và nay; R P Dutt (1960) với cuốn Ấn Độ hôm nay và ngày mai; Nguyễn Thừa Hỷ (1986) Ấn Độ qua các thời đại… Trong các công trình

này, các tác giả trình bày những nét khái quát về đất nước, con người Ấn

Độ, phân tích những điều kiện đặc thù về lịch sử có ảnh hưởng trực tiếpđến việc lựa chọn con đường giành độc lập dân tộc, những giá trị văn hóatruyền thống, quá trình xây dựng nước Cộng hòa Ấn Độ, chính sách đốingoại của Ấn Độ và quan hệ giữa Ấn Độ với Việt Nam Hai công trình của

tác giả Đỗ Thanh Bình (chủ biên) (1999) Con đường cứu nước trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở một số nước châu Á (từ cuối thế kỷ XIX đến 1945); Lịch sử phong trào giải phóng dân tộc thế kỷ XX - một cách

tiếp cận (2006) Đây được coi là một chuyên luận toàn diện nhất về chủ đề

đấu tranh giành độc lập dân tộc, bao quát những nét chung cả về lý luậnlẫn thực tiễn của các phong trào ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ latinh

1.1.2 Tiế p cậ n dư ớ i góc độ về việ c xây dự ng và lự a chọ n con đư ờ ng phát triể n kinh tế - xã hộ i, chính trị , văn hóa, quố c phòng - an ninh, xác

lậ p đư ờ ng lố i đố i ngoạ i đặ c thù để củ ng cố độ c lậ p dân tộ c và phát triể n đấ t nư ớ c Ấ n Độ

Tài liệu tiếng nước ngoài

Các học giả nước ngoài chủ yếu là người Mỹ, Anh, Nga và chínhnhững học giả Ấn Độ rất quan tâm đến việc nghiên cứu về nền chính trị -

xã hội của Ấn Độ từ thời thuộc địa cho tới sự phát triển đất nước trong thời

kỳ Cộng hòa Tiêu biểu là một số công trình như: Norman Dunbar Palmer

(1961) với cuốn The Indian political system; W H Morris Jones (1967) với cuốn The government and politics of India; Marcus F Franda (1968) với cuốn West Bengal and the federalizing process in India; T V Kunhi Krishnan (1971) với cuốn Chavan and the troubled decade;… Trong các

công trình này, các tác giả đã cung cấp những nét cơ bản về hệ thống chínhtrị Ấn Độ; khuynh hướng tư tưởng xuất hiện trong nền Cộng hòa; ba cuộctổng tuyển cử; phong trào công nhân Ấn Độ; việc cơ cấu lại các bang; mốiquan hệ giữa nhà nước trung ương và sự phát triển của chính sách cải cáchruộng đất; mối liên hệ giữa chính quyền trung ương và các đảng…

Mặt khác, tác giả Alastair Lamb (1964) với cuốn The China - India border: the origins of the disputed boundaries; Lorne J Kavic (1967) với

cuốn India’s quest for security: defence policies 1947 - 1965; D R SarDesai (1968) với cuốn Indian Foreign Policy in Cambodia, Laos and

Vietnam 1947 - 1964; Wilfred Malenbaum (1971) với cuốn Modern

India’s economy: two decades of planed growth; I Nasenko (1977) với cuốn Jawaharlal Nerhu and India foreign’s policy; Sarvepalli Gopal (1979) với cuốn Jawaharlal Nehru: A biograph, vol 2: 1947 - 1956 và cuốn Jawaharlal Nehru: A biograph, vol 3: 1956 - 1964 (1984); Dharma Kumar (1983) với cuốn The Cambridge economic history of India, Vol 2:

1757 - 1970;… Trong các công trình này, các tác giả Tác giả đã nghiên

cứu sâu về chính sách đối ngoại của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng J Nehru;

xung đột Trung - Ấn năm 1962; vấn đề Kashmir; về chính sách quốc phòngtrước và sau năm 1962; thành tựu phát triển kinh tế trong các kế hoạch 5năm; cuộc đời, sự nghiệp và vai trò của Thủ tướng J Nehru trong việc củng

cố độc lập dân tộc, xây dựng Ấn Độ thành một quốc gia hiện đại trong hơnmột thập kỷ của nền Cộng hòa… Trên cơ sở nguồn tài liệu này, tác giả tổnghợp và lựa chọn các thông tin làm căn cứ nghiên cứu trong luận án

Tài liệu nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu con đường củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độđược nhận diện qua các công trình nghiên cứu chuyên sâu của các học giảtrong nước trên nhiều khía cạnh khác nhau như: kinh tế, chính trị - hànhchính, ngoại giao, quốc phòng - an ninh Tiêu biểu là một số công trình sau:

Phan Văn Ban chủ biên (1993), Thông báo khoa học: đặc san kỷ niệm 43

năm Quốc khánh nước Cộng hòa Ấn Độ; Đỗ Đức Định (1999) với cuốn 50 năm kinh tế Ấn Độ và Giáo trình kinh tế Ấn Độ (2010); Trần Thị Lý (2002) với cuốn Sự điều chỉnh chính sách của Cộng hòa Ấn Độ từ 1991 đến 2000…

Ngoài ra, nghiên cứu về những khía cạnh cụ thể về bối cảnh lịch sử, chính

sách đối ngoại, những vấn đề phức tạp trong sự nghiệp củng cố độc lập của Ấn

Độ cũng được đề cập trong một số công trình tiêu biểu như: Võ Anh Tuấn

(1999) với cuốn Phong trào Không liên kết; Trần Văn Đào, Phan Doãn Nam (2001) với cuốn Giáo trình Lịch sử quan hệ quốc tế 1945 - 1990; Nguyễn Công Khanh (2001) với công trình Jawaharlal Nehru, tiểu sử và sự nghiệp; Trình Mưu, Vũ Quang Vinh (đồng chủ biên) (2005) với cuốn Quan hệ quốc tế những

năm đầu thế kỷ XXI - vấn đề, sự kiện và quan điểm… Bên cạnh đó, tác giả còn

tiếp cận nhiều công trình nghiên cứu khác liên quan đến đề tài trong các luận

án, luận văn đã được bảo vệ trong nước và các bài báo khoa học được đăng tảitrên các tạp chí chuyên ngành như: Nghiên cứu Lịch sử, Nghiên cứu Ấn Độ vàchâu Á, Nghiên cứu Đông Nam Á, Nghiên cứu quốc tế…

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu của các học giả trong cũng

như ngoài nước đề cập đến lịch sử Ấn Độ giai đoạn 1950 - 1964 từ nhiềugóc độ và quan điểm tiếp cận khác nhau, những tất cả nhằm đi đến khái

quát hoặc làm rõ từng vấn đề cụ thể trên các lĩnh vực của đất nước Ấn Độ.Điểm qua các công trình nghiên cứu, về cơ bản, các nhà khoa học đã giảiquyết những vấn đề sau:

- Lịch sử hình thành và phát triển của Ấn Độ qua các thời kỳ cụ thể;những đặc trưng về văn hóa, ngôn ngữ, tộc người, tôn giáo, truyền thống,bản sắc dân tộc

- Chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với các nước ở khu vực và cácnước lớn trên thế giới (Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc)

- Những vấn đề trong sự phát triển về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội,quốc phòng - an ninh để củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ

Cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của “kiến trúc sư” đất nước Ấn Độ

-Thủ tướng Jawaharlal Nehru

Trên cơ sở nguồn tài liệu là thành quả nghiên cứu của các nhà khoahọc đi trước mà chúng tôi tiếp cận trên, tuy đa dạng và phong phú, đề cậpđến hầu hết các vấn đề về lịch sử phát triển của Ấn Độ ở những giai đoạnkhác nhau, nhưng nhìn chung, tại Việt Nam vẫn chưa có công trình nàonghiên cứu chuyên sâu, mang tính hệ thống về sự nghiệp củng cố độc lậpdân tộc của Cộng hòa Ấn Độ trong thời kỳ từ năm 1950 đến 1964 với bốicảnh phức tạp thời kỳ Chiến tranh lạnh Hơn thế nữa, việc nghiên cứu,đánh giá về cách thức củng cố độc lập dân tộc Ấn Độ trong thời kỳ nàyvẫn ít được đề cập trong các công trình nêu trên

1.2 Những vấn đề chưa được giải quyết nhìn từ phía Việt Nam

Một là, mặc dù việc nghiên cứu về Ấn Độ đã thu hút sự quan tâm của

nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước với nhiều công trình đã được công

bố, đề cập đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, hoàn thiện nềnchính trị - hành chính quốc gia, củng cố quốc phòng - an ninh, nền ngoạigiao đặc thù của Ấn Độ kể từ khi nước này bước vào thời kỳ xây dựngnền Cộng hòa Tuy nhiên, qua tìm hiểu những nguồn tài liệu nêu trên,chúng tôi nhận thấy, các công trình này chủ yếu được phân tích đơn lẻ,chưa đặt chúng trong tổng thể chính sách phát triển quốc gia cũng nhưtrong sự biến đổi bên trong và bên ngoài Ấn Độ

Hai là, một số công trình chỉ trình bày một cách khái quát về lịch sử

phát triển của đất nước Ấn Độ nói chung, quá trình ra đời và phát triển của

Ấn Độ từ năm 1947 đến nay; hoặc chỉ đi sâu tìm hiểu, phân tích, đưa ranhận định trên một vấn đề cụ thể như: về hoạt động của Đảng Quốc đại,chính sách đối ngoại của Ấn Độ trong từng thời kỳ, về tình hình chính trị,phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, quốc phòng an ninh… Trong khi đó,còn một số vấn đề chưa làm sáng tỏ như: những thành công và hạn chế,đánh giá về vai trò của Thủ tướng J Nehru, đặc điểm, cách thức, bài họckinh nghiệm của sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc của Ấn Độ giai đoạn

1950 - 1964 trong mối quan hệ biện chứng với xu hướng chung của tìnhhình thế giới thời kỳ Chiến tranh lạnh… Do vậy, cần phải làm rõ hơn vềnhững vấn đề trên, góp phần cung cấp cứ liệu khoa học, làm rõ hơn mộtthời kỳ lịch sử đặc biệt ở Ấn Độ - kỷ nguyên J Nehru

Xuất phát từ yêu cầu này, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài với hy vọngnghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề đặt ra trên cơ sở các công trìnhcủa các nhà khoa học đi trước Đó là nguồn tư liệu có ý nghĩa, gợi mở đểchúng tôi hình thành và là những tư liệu quý có giá trị tham khảo trong việctriển khai thực hiện đề tài

1.3 Những vấn đề luận án tập trung làm rõ

Trên cơ sở tiếp thu những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đitrước, luận án tập trung làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản sau:

Một là, phân tích bối cảnh trong nước, khu vực, và thế giới tác động đến sự

nghiệp củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ giai đoạn 1950 - 1964

Hai là, làm rõ các nội dung những chính sách cơ bản và quá trình thực

hiện nó trong giai đoạn 1950 - 1964 để củng cố độc lập dân tộc của Chínhphủ Ấn Độ mà đứng đầu là Thủ tướng J Nehru

Ba là, đánh giá thành công và hạn chế trong sự nghiệp củng cố độc lập

dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ giai đoạn 1950 - 1964, từ đó rút ra một sốđặc điểm cũng như những kinh nghiệm của quá trình này đối với các nướcđang phát triển

Chương 2 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ NGHIỆP CỦNG CỐ

ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CỘNG HÒA ẤN ĐỘ

TRONG GIAI ĐOẠN 1950 - 1964 2.1 Tình hình thế giới và khu vực Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ hai

2.1.1 Chiế n tranh lạ nh và cuộ c đố i đầ u hai cự c Xô - Mỹ

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, những thay đổi căn bản về tươngquan lực lượng của cục diện thế giới đã dẫn tới sự hình thành nên Trật tựhai cực với hai hệ thống chính trị - quân sự đối lập nhau trong quan hệquốc tế Bối cảnh quốc tế ấy đã biến các nước thế giới thứ ba trở thành đốitượng trực tiếp của cuộc chạy đua nhằm lắp đầy “khoảng trống quyền lực”,chiếm giữ vị trí xung yếu và tạo ảnh hưởng giữa hai cường quốc Xô - Mỹnhằm lôi kéo các nước này về phía mình Hơn nữa, Trật tự hai cực vàChiến tranh lạnh cũng buộc các nước lớn có cách nhìn mới hơn về thuộcđịa, đặc biệt là những quốc gia có vị trí chiến lược quan trọng, hoặc nhữngnơi mà phong trào giải phóng dân tộc do giai cấp tư sản lãnh đạo Cả Liên

Xô và Mỹ đều nhận thức tầm quan trọng của khu vực Nam Á, đặc biệt là

Ấn Độ đối với thế giới nên có những chính sách đặc biệt với khu vực này

2.1.2 Sự phát triể n mạ nh mẽ củ a phong trào giả i phóng dân tộ c,

độ c lậ p dân tộ c

Sau năm 1945, phong trào giải phóng dân tộc bùng nổ, phát triển và đạtđược những thành tựu chưa từng có cả chiều rộng lẫn chiều sâu, tấn công vàochủ nghĩa thực dân cũ và mới, làm sụp đổ hệ thống thuộc địa vốn đã đượcthiết lập từ nhiều thế kỷ, tạo ra sự thay đổi so sánh lực lượng có lợi chophong trào cách mạng, tiến bộ trên thế giới Trong dòng chảy chung củacông cuộc kiến thiết đất nước sau độc lập của các quốc gia đang phát triển,sau khi đạt được quyền tự trị và bắt tay vào công cuộc xây dựng, củng cố nềnCộng hòa, Chính phủ Ấn Độ đã nỗ lực tìm kiếm những giải pháp, chiến lượcphát triển đất nước, chủ động điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu của thựctiễn đặt ra, đưa đất nước đi tới sự ổn định và phát triển

2.1.3 Tình hình khu vự c Nam Á

Do vị trí chiến lược quan trọng của khu vực, sau Chiến tranh thế giớithứ hai, tình hình Nam Á cũng không nằm ngoài những toan tính chiếnlược của các cường quốc, đặc biệt là Anh, Mỹ, Liên Xô và phần nào là

Trung Quốc Với bản chất của mình, thực dân Anh không dễ gì từ bỏ mọi

quyền lợi ở khu vực Nam Á, đặc biệt là Ấn Độ Anh thực hiện ở đây chính

sách “đi mà ở”, “chia để trị”, đưa ra một phương án lập lờ, không rõ ràng

về chủ quyền đối với Kashmir, kích động Ấn Độ và Pakistan tranh chấp

nhau để mưu lợi ích riêng Về phía Mỹ, Nam Á là một trong những địa bàn

địa chiến lược đặc biệt quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nhằm

ngăn chặn sự mở rộng chủ nghĩa cộng sản Về phía Liên Xô, trước những

biến động to lớn của thế giới, Liên Xô đã tìm đến với các nước thuộc thếgiới thứ ba, ủng hộ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc và nền dân chủnơi đây, gia tăng ảnh hưởng chủ nghĩa cộng sản

2.2 Tình hình Ấn Độ sau khi được tự trị

2.2.1 Kế hoạ ch Mountbatten và sự chia cắ t Ấ n Độ

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, từ kết quả đấu tranh của nhân dân Ấn

Độ, thực dân Anh đã phải lo lắng và tự nhận thấy rằng khó có thể giữ vữngđược địa vị thống trị của mình ở Ấn Độ như trước Ngày 15/8/1947, “Kếhoạch Mountbatten” với tư cách là “Đạo luật về nền độc lập của Ấn Độ”được Nghị viện Anh biểu quyết thông qua, đánh dấu sự ra đời quốc gia Ấn

Độ tự trị Kế hoạch Mountbatten không phải là một thắng lợi trọn vẹn của

Ấn Độ và cũng chưa hẳn là sự thất bại hoàn toàn của người Anh ở thuộc địabéo bở này Kế hoạch đó đã chia cắt Ấn Độ thành hai nhà nước Ấn Độ vàPakistan trên cơ sở tôn giáo Nó không phản ánh được nguyện vọng của nhândân Ấn Độ, chính vì thế đã để lại những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt làvấn đề Kashmir đến tận ngày nay vẫn chưa tìm được lối ra

2.2.2 Đấ u tranh bư ớ c đầ u trên lĩnh vự c kinh tế , chính trị , ngoạ i giao củ a quố c gia Ấ n Độ tự trị (1947 - 1950)

Sau khi giành độc lập về chính trị, nhiệm vụ lịch sử đặt ra cho Ấn Độtrong thời kỳ đấu tranh từ tự trị đến Cộng hòa (1947 - 1950) là phải thực