hoạt động của các quỹ đầu tư chứng khoán trên thị trường chứng khoán việt nam (new)

Sự hình thành và phát triển của quỹ đầu tư: Để thực hiện việc đầu tư - kinh doanh chứng khoán trên thị trường tài chính, đòihỏi công chúng và các nhà đầu tư không chỉ có kiến thức về ch

HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ

TRƯỜNG VIỆT NAM

********************

NỘI DUNG

Phần 1: Khái quát chung về quỹ đầu tư chứng khoán

1- Sự hình thành và phát triển của các quỹ đầu tư chứng khoán

2- Khái niệm và phân loại

3- Vai trò của các quỹ đầu tư

4- Lợi thế của các quỹ đầu tư

Phần 2: Hoạt động của các quỹ đầu tư chứng khoán trên TTCK Việt Nam

1- Sự cần thiết hình thành các qũy đầu tư chứng khoán ở Việt Nam

2- Một số vấn đề pháp lý liên quan

3- Tình hình chung về sự hoạt động của các quỹ đầu tư

4- Hoạt động thực tế của một số quỹ đầu tư trên TTCK Việt Nam

vào thị trường chứng khoán bởi “mua gì cũng thắng” khi có những kỷ lục vn-index Tuynhiên sự đầu tư ồ ạt và thiếu hiểu biết cũng như tâm lý “ăn theo” đã khiến thị trườngchứng khoán Việt Nam thăng trầm, chao đảo thậm chí trong những năm 2009, 2010,

2011 thị trường trở nên “lạnh ngắt”

Thị trường chứng khoán mới nổi, hiểu biết của nhà đầu tư còn hạn chế, thị trườngthực sự cần có những nhà đầu tư chuyên nghiệp nhiều hơn Có thể nói quỹ đầu tư chứngkhoán là một trong những nhà đầu tư có tổ chức và mang tính chuyên nghiệp cao_điềuthực sự cần ở thị trường chứng khoán Việt Nam Qũy đầu tư chứng khoán tham gia thịtrường với hai tư cách: tổ chức phát hành ra các chứng chỉ quỹ để thu hút vốn và tổ chứcdùng tiền thu hút được để đầu tư chứng khoán

Trên thế giới đã có hàng chục ngàn quỹ đầu tư đang hoạt động và trở thành địnhchế tài chính trung gian ưu việt trên thị trường chứng khoán Tuy nhiên ở Việt Nam cácquỹ đầu tư thực tế chưa được quan tâm nhiều và còn mới mẻ đối với nhiều “người đầu tưchứng khoán” Do đó việc tìm hiểu và tìm ra những biện pháp giúp thúc đẩy sự hìnhthành và phát triển của các quỹ đầu tư chứng khoán ở Việt Nam để thị trường chứngkhoán Việt Nam hoạt động tốt và lành mạnh hơn là điều cần thiết

Phần 1 : Khái quát chung về quỹ đầu tư chứng khoán.

1 Sự hình thành và phát triển của quỹ đầu tư:

Để thực hiện việc đầu tư - kinh doanh chứng khoán trên thị trường tài chính, đòihỏi công chúng và các nhà đầu tư không chỉ có kiến thức về chứng khoán và thị trườngchứng khoán (TTCK) mà còn phải thường xuyên quan tâm, theo dõi, bám sát thực trạng,phân tích xu hướng phát triển của thị trường vốn Để làm được điều này đòi hỏi các nhàđầu tư phải tiến hành khảo sát thực tiễn, thu thập thông tin, tài liệu để tiến hành phân tíchtừng chứng khoán cụ thể, lập và quản lý danh mục đầu tư… nhằm hạn chế rủi ro, nângcao hiệu quả vốn đầu tư

Với lĩnh vực nghiệp vụ, chuyên môn đặc biệt này, chỉ những chuyên gia và cácnhà đầu tư chuyên nghiệp mới có thể thực hiện được Vì vậy, mâu thuẫn giữa nhu cầuđầu tư với khả năng hạn chế về tri thức, thông tin và công nghệ đã được giải quyết bởiquá trình hợp tác và phân công lao động xã hội trong hoạt động đầu tư - kinh doanh

chứng khoán Từ nhu cầu thực tiễn đã dẫn đến sự hình thành từng bước những mối quan

hệ kinh tế tất yếu trên cơ sở của sự phân công và phối hợp những quan hệ về sở hữuvốn, quản trị và điều hành việc sử dụng vốn đầu tư một cách có tổ chức Cùng với nó,những người chủ sở hữu vốn đầu tư thành lập những tổ chức tài chính dưới mô hìnhnhư: “quỹ đầu tư”, “công ty đầu tư”, “công ty quản lý quỹ đầu tư”

Quỹ đầu tư (QĐT) và công ty quản lý quỹ đầu tư (CtyQLQ) ra đời xuất phát từnhu cầu nội tại của thị trường tài chính và khi TTCK đã phát triển ở mức độ nhất định.Thực tiễn đã chứng minh rằng, mặc dù TTCK đã xuất hiện từ giữa thế kỷ XV nhưng cácQĐT, CtyQLQ mới chỉ bắt đầu xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX và phát triển mạnh mẽ từgiữa thế kỷ XX đến nay

QĐT và CtyQLQ thường được hình thành một cách tuần tự, từ đơn giản đến phứctạp, quy mô từ nhỏ đến lớn và mô hình tổ chức - quản lý ngày càng hoàn thiện, phạm vihoạt động từ quốc gia đến quốc tế Lịch sử phát triển của các QĐT, CtyQLQ cho thấy,

mô hình khởi điểm là các QĐT tập thể, chưa phải là pháp nhân, sau đó là thời kỳ pháttriển của các QĐT dưới dạng công ty theo mô hình “đóng” rồi mới xuất hiện và pháttriển dưới mô hình “mở”

2 Khái niệm và phân loại

A Khái niệm:

Quỹ đầu tư hay còn gọi là công ty uỷ thác đầu tư là định chế tài chính thực hiệnviệc huy động vốn của ngươì tiết kiệm thông qua việc bán các chứng chỉ góp vốn Quỹnày đặt dưới sự quản trị chuyên nghiệp và được đầu tư vào các chứng khoán vì lợi íchcủa các nhà đầu tư Những người đầu tư vào quỹ có thể là các thể nhân hoặc các tổ chứckinh tế, nhưng đa phần là các nhà đầu tư riêng lẻ, ít am hiểu về thị trường chứng khoán.Thực chất đây là hình thức chung vốn đầu tư giữa các cá nhân, các tổ chức nhằm tăngtính chuyên nghiệp của việc đầu tư tạo điều kiện giảm thiểu rủi ro và các chi phí liênquan đến quá trình đầu tư

B Phân loại:

Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều loại hình quỹ đầu tư với các tên gọi khácnhau như: quỹ đầu tư cá nhân, quỹ đầu tư tập thể, quỹ đầu tư dạng đóng, quỹ đầu tưdạng mở… Có được sự phân loại như thế là do dựa vào một số tiêu chí khác nhau nhưđối tượng người đầu tư , mục đích đầu tư, cơ cấu tổ chức…

 Căn cứ vào cách thức huy động vốn.

Có hai loại:

 Quỹ đầu tư dạng mở (open- end funds).

Quỹ đầu tư dạng mở còn được gọi là quỹ tương hỗ (mutual funds) Khác với quỹđầu tư dạng đóng, các quỹ đầu tư dạng mở luôn phát hành thêm những cổ phiếu mới đểtăng thêm vốn và cũng sẵn lòng chuộc lại những cổ phiếu đã phát hành Các cổ phiếu củaquỹ được bán trực tiếp cho công chúng, không qua thị trường chứng khoán Muốn mua

cổ phiếu của quỹ đầu tư dạng mở, không phải qua môi giới Do đó tạo cơ hội cho bất kỳ

ai cũng có thể tham gia và trở thành chủ sở hữu của quỹ Quỹ cho phép các nhà đầu tưbán lại chứng chỉ đầu tư cho Quỹ bất cứ lúc nào theo giá trị tài sản ròng cùng chứngchỉ(Net asset value pershare_NAV) chứ không theo giá thị trường trong một thời gianluật định

NAV= (Tổng giá thị trường của tài sản quỹ đầu tư- Nợ)/ Tổng số chứng chỉ đanglưu hành

Vì quỹ mở liên tục mua bán cổ phần nên lượng tiền trong quỹ phục vụ cho hoạtđộng đầu tư sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nếu các nhà đầu tư rút vốn đồng loạt dưới sự tácđộng của các yếu tố trên thị trường

 Quỹ đầu tư dạng đóng( Closed – end funds).

Đây là quỹ đầu tư mà theo điều lệ quy định, thường chỉ tạo vốn qua một lần bánchứng khoán cho công chúng Quỹ đầu tư dạng đóng mang tính chất giống như một công

ty cổ phần thông thường có thể phát hành cổ phiếu thông thường, cổ phiếu ưu đãi hoặctrái phiếu Quỹ không được phát hành thêm bất kỳ một loại cổ phiếu nào để huy độngthêm vốn và cũng không mua lại các cổ phiếu đã phát hành Số cổ phiếu đó được mua đibán lại trên thị trường chứng khoán cũng như cổ phiếu của các công ty khác Muốn muabán cổ phiếu của quỹ đầu tư dạng đóng này người muốn mua hoặc muốn bán phải liên hệ

với môi giới và phải trả tiền hoa hồng cho mỗi dịch vụ cũng như mua bán các loại cổphiếu khác.

Giá thị trường cổ phiếu của quỹ đầu tư dạng đóng phụ thuộc vào lượng cung cầucũng như khi áp dụng đối với các loại chứng khoán khác chứ không trực tiếp liên quanđến giá trị tài sản ròng( NAV – Net Asset Value) của mỗi cổ phần Thông thường giáchứng chỉ quxy đóng thấp hơn NAV ở mức chiết khấu D

D= (NAV-MV)/NAV

NAV_Net asset value per share

MV_ Gía thị trường của 1 chứng chỉ

Quỹ đầu tư dạng đóng dùng số vốn của mình đầu tư vào các doanh nghiệp hay thịtrường chứng khoán Sau đó lại dùng số tiền và vốn lãi thu được để đầu tư tiếp Như vậy,quy mô vốn của loại quỹ này chỉ có thể tăng lên từ các khoản lợi nhuận thu được mà thôi

Bảng so sánh hai loại quỹ: Quỹ đóng và quỹ mở

Số lượng chứng

khoán lưu hành

Chào bán cho công

Mối quan hệ giữa

giá mua và giá trị tài sản

 Căn cứ vào đối tượng người tham gia quỹ.

Có hai loại:

 Quỹ đầu tư tư nhân: Là loại hình quỹ đầu tư được hình thành do một số tổ

chức và cá nhân góp vốn và thuê công ty quản lý quỹ nhằm mục đích đầu tư vốn củamình một cách có lợi nhất và đảm bảo quản lý chặt chẽ vốn đầu tư

Xuất phát từ nguồn vốn huy động ở một số ít tổ chức và cá nhân có quan hệ vớinhau, nên các quỹ này có thể đầu tư vào các dự án dài hạn, có tiềm năng phát triển cao

và chịu đựng được mức rủi ro lớn Các quỹ này thường đầu tư vào chứng khoán củanhững công ty này phát triển đến mức độ nhất định, họ có thể thu hồi vốn bằng cách bánlại phần vốn góp hoặc những chứng khoán mà họ nắm giữ

Có nhiều dạng quỹ đầu tư tư nhân trong đó có hai loại quỹ điển hình và phổ biếntrên thị trrường vốn thế giới là:

- Quỹ phòng ngừa rủi ro: Là hình thức chung vốn đầu tư, vốn của các thành viênđược góp lại với mục đích kinh doanh chứng khoán Các quỹ phòng ngừa rủi ro đều cóchiến lược kinh doanh riêng và đầu tư vào rất nhiều các công cụ tài chính khác nhau

- Quỹ đầu tư mạo hiểm: Quỹ huy động vốn chủ yếu từ các tổ hợp công nghiệp lớn

và các định chế tài chính lớn Hình thức đầu tư chủ yếu ban đầu của quỹ là đầu tư trựctiếp Tuy nhiên, từ những năm 80 hình thức đầu tư đã thay đổi Việc tiến hành đầu tưđược thực hiện thông qua các nhà quản lý đầu tư tư nhân chuyên nghiệp, người đứng thaymặt cho các nhà đầu tư là các định chế tài chính tiến hành việc đầu tư

 Quỹ đầu tư tập thể: Là loại quỹ mà số lượng đầu tư tham gia góp vốn

đông hơn quỹ đầu tư riêng lẻ, tất cả mọi người có thể tham gia Đó là những người tiếtkiệm, những người đầu tư chuyên nghiệp, những người đầu tư nhỏ và phần lớn là các cánhân- những người không có kiến thức chuyên sâu về đầu tư Quỹ đầu tư tập thể là nhữngquỹ đầu tư chuyên nghiệp Quỹ này phát hành cổ phiếu cho các nhà đầu tư ( Nếu quỹ đó

là công ty cổ phần), hoặc chứng chỉ quỹ đầu tư ( Nếu quỹ đó là quỹ góp vốn chung)

 Căn cứ theo mục tiêu và đối tượng đầu tư.

 Quỹ đầu tư cổ phiếu.

Quỹ đầu tư cổ phiếu là quỹ đầu tư hoàn toàn vào một chủng loại cổ phiếu nhấtđịnh, như cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi Trong quỹ lại có thể được phân ra theo

từng loại cổ phiếu thường Chẳng hạn như cổ phiếu của các công ty đang tăng trưởng, cổphiếu của các công ty đang hoạt động trong ngành công nghiệp Tuỳ theo mục tiêu đầu tưcủa mình, người đầu tư có thể chọn các quỹ đầu tư thích hợp.

 Quỹ đầu tư trái phiếu.

Quỹ đầu tư trái phiếu tập trung đầu tư vào các loại trái phiếu khác nhau nhằm tạo

ra mức lợi nhuận và rủi ro có thể chấp nhận được Các quỹ này cũng giống như các quỹđầu tư cổ phiếu chỉ khác về chính sách đầu tư Một số quỹ tập trung vào trái phiếu cómức độ tín nhiệm cao, trong khi đó một số quỹ khác lại tập trung vào những trái phiếu cómức độ tín nhiệm được đánh giá ở mức độ khác nhau hoặc đầu tư vào những chứngkhoán nợ có rủi ro cao nhưng kỳ vọng lợi nhuận cao Có thể phân quỹ đầu tư trái phiếuthành các loại: Quỹ đầu tư trái phiếu chính phủ, quỹ đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp,quỹ đầu tư từ trái phiếu nội địa, quỹ đầu tư từ trái phiếu nước ngoài

 Quỹ đầu tư thị trường tiền tệ.

Quỹ đầu tư vào thị trường tiền tệ nhằm vào các công tcụ tài chính như: Tín phiếu,thương phiếu, kỳ phiếu, hối phiếu Sự ổn định của quỹ phụ thuộc vào thái độ ứng xử củacác nhà đầu tư, khi thị trường chứng khoán phát triển mạnh, người đầu tư rút tiền trên thịtrường tiền tệ để đầu tư vào đầu tư trên thị trường chứng khoán

 Quỹ đầu tư kết hợp.

Quỹ đầu tư kết hợp có thể kết hợp giữa cổ phiếu, trái phiếu, và các loại tài sảnkhác như bất động sản…

 Căn cứ và mục đích đầu tư.

 Quỹ tăng trưởng: Đầu tư vào cổ phiếu của các công ty kinh doanh thành

đạt Mục tiêu chính là tăng giá trị của các khoản đầu tư chứ không nhằm vào dòng cổ tứcthu được Người đầu tư vào các quỹ này quan tâm đến việc giá cổ phiếu đang lên hơn làkhoản thu từ cổ tức

 Quỹ tăng trưởng thu nhập: Quỹ này đầu tư chủ yếu vào cổ phiếu thường

có giá trị cao đồng thời có mức cổ tức ổn định Kiểu quỹ này muốn kết hợp cả hai yếu tốtăng vốn trung, dài hạn và dòng thu nhập ổn định trong ngắn hạn

 Quỹ thu nhập: Để có được thu nhập ổn định, quỹ giành phần lớn vốn để

đầu tư vào trái phiếu và cổ phiếu ưu đãi lẫn công cụ đầu tư có thu nhập thường xuyên ổnđịnh

 Căn cứ vào cơ cấu tổ chức điều hành.

 Quỹ đầu tư dạng công ty( Corporate fund ).

Theo mô hình này, quỹ đầu tư được xem là một pháp nhân đầy đủ, nhường ngườigóp vốn vào quỹ trở thành các cổ đông và có quyền bầu ra hội đồng quản trị quỹ Đây là

tổ chức cao nhất trong quỹ đứng ra thuê công ty quản lý quỹ và giám sát việc tuân thủhoạt động của hai tổ chức này Trong đó, ngân hàng giám sát có vai trò bảo quản các tàisản quỹ, nhận hoặc giao chứng khoán cho quỹ khi thực hiện lệnh giao dịch Còn công tyquản lý có trách nhiệm cử người điều hành và sử dụng vốn của quỹ để đầu tư vào cácchứng khoán hay các tài sản sinh lợi khác Mô hình quỹ đầu tư tổ chức dưới dạng công tythường được sử dụng ở các nước có thị trường chứng khoán phát triển, tiêu biểu là thịtrường Mỹ và Anh

 Quỹ đầu tư dạng tín thác (Trust fund )

Theo mô hình này, quỹ đầu tư không được xem là một pháp nhân đầy đủ, mà chỉ

là quỹ chung vốn giữa nhưỡng người đầu tư để thuê các chuyên gia quản lý quỹ chuyênnghiệp đâù tư sinh lợi Theo mô hình này, vai trò của công ty quản lý quỹ khá nổi bật Đó

là tổ chức đứng ra thành lập và sử dụng vốn thu được thông qua việc phát hành các chứngchỉ đầu tư để đầu tư vào những nơi có hiệu quả nhất Ngân hàng giám sát đóng vai trò làngười bảo quản an toàn vốn và tài sản của người đầu tư, Giám sát các hoạt động của công

ty quản lý quỹ trong việc tuân thủ điều lệ quỹ đầu tư Mô hình quỹ đầu tư tổ chức dướidạng tín thác được sử dụng ở các thị trường chứng khoán mới nổi Đặc biệt là các TTCKđang phát triển ở Châu á

3 Vai trò của quỹ đầu tư chứng khoán.

 Vai trò đối với các nhà đầu tư.

Đa dạng hoá danh mục đầu tư – phân tán rủi ro: Việc phân tán rủi ro đối với mộtkhoản tiền khiêm tốn sẽ vấp phải vấn đề trị giá của các chứng khoán trong danh mục đầu

tư, nhất là các chứng khoán đựoc niêm yết trên sở giao dịch thường được giao dịch theo

lô chẵn Các khoản vốn nhỏ ấy tuy vậy lại có thể phân tán rủi ro một cách dễ dàng khichúng được tập trung lại trong một Quỹ đầu tư Khi đó tất cả các nhà đầu tư dù lớn haynhỏ đều được tham gia chung vào mọi dự án đầu tư của Quỹ, cùng chia sẻ rủi ro và lợinhuận.

Tăng tính chuyên nghiệp trong quản lý và đầu tư: Quỹ đầu tư với các nhà tư vấnđầu tư chuyên nghiệp, nhân viên có trình độ và kiến thức chuyên sâu, với nguồn thông tin

đa dạng sẽ đem lại hiệu quả cao hơn rất nhiều so với các nhà đầu tư riêng lẻ

Giảm thiểu chi phí do lợi ích về quy mô: Các chi phí về thông tin, chi phí hànhchính, trở ngại lớn đối với các nhà đầu tư riêng lẻ sẽ giảm thiểu khi được xử lý tập trung.Quỹ với tư cách là nhà đầu tư lớn luôn nhận được các ưu đãi về chi phí giao dịch cũngnhư dễ tiếp cận với các dự án hơn

Tăng tính thanh khoản cho tài sản đầu tư: Việc chuyển đổi tài sản thành tiền mặtvới chi phí thấp nhất trong thời gian ngắn nhất luôn là tiêu chí hàng đầu đối với mỗi nhàđầu tư Chứng chỉ Quỹ đầu tư chính là một loại chứng khoán, do vậy, người đầu tư hoàntoàn có thể mua bán nó trên thị trường chứng khoán hoặc bán lại cho bản thân Quỹ (nếu

là Quỹ đầu tư dạng mở)

Thuận tiện cho người đầu tư: Người đầu tư có thể mua hoặc bán chứng chỉ Quỹđầu tư trực tiếp hoặc thông qua môi giới, trung gian Việc mua bán có thể thông qua thưtín, điện thoại hay hệ thống mạng máy tính Các nhà đầu tư có thể thoả thuận với Quỹ đểtái đầu tư tự động (automatic reinvestment) hoặc phân chia lợi nhuận theo từng thời kỳ.Nhà đầu tư còn được Quỹ cung cấp các dịch vụ như thông tin và tư vấn

 Vai trò đối với nhà quản lý vốn.

Nhận được nguồn vốn với chi phí huy động thấp: Việc tiếp cận các nguồn vốn tiếtkiệm nhỏ từ các cá nhân qua hệ thống ngân hàng luôn phải đối phó với những thủ tụcrườm rà (đảm bảo khoản vay với các chứng từ tài chính và tài sản …) Thông qua Quỹđầu tư, việc huy động vốn chỉ đơn thuần là phát hành chứng khoán với chi phí giảm đángkể

Nhận được các thông tin tư vấn quản lý, marketing và tài chính: Quỹ đầu tư cungcấp các thông tin tài chính, tư vấn về kế hoạch tài chính, marketing và các mối quan hệ

với các tổ chức tài chính và các doanh nghiệp khác Lợi ích này của Quỹ đầu tư được đặcbiệt đánh giá cao với các doanh nghiệp mới, doanh nghiệp vừa và nhỏ, và nhất là trongcác nền kinh tế chuyển đổi.

Tiếp cận nguồn tài chính dài hạn: Lợi ích này thu được do sự kết hợp các công cụhuy động vốn của Quỹ Đó là các loại chứng khoán do Quỹ phát hành, cùng với hoạtđộng của thị trường chứng khoán cho phép trao đổi, mua bán các loại chứng khoán đó

Sự kết hợp này khuyến khích các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư có khả năng đầu

tư dài hạn, cung cấp nguồn tài chính vô cùng cần thiết cho sự phát triển lâu dài của doanhnghiệp

 Vai trò đối với nền kinh tế.

- Quỹ góp phần huy động vốn cho việc phát triển nền kinh tế nói chung và sự pháttriển của hị trường sơ cấp Trên thị trường sơ cấp,quỹ đầu tư đóng vai trò tích cực trongviệc tham gia, thúc đẩy hoạt động bảo lãnh phát hành, phân phối chứng khoán giúp cácchủ thể, phát hành huy động vốn mmột cách hiệu quả, tạo thêm hàng hoá cho thị trường

- Quỹ góp phần ổn định thị trường thứ cấp

Trên thị trường thứ cấp, với những kĩ năng phân tích đầu tư chuyên nghiệp vànguồn vốn lớn, dài hạn người đầu tư có thể tiến hành kiểm soát sự biến động giá chứngkhoán do sự mất cân đối cung - cầu tạo sự ổn định cần thiết trên thị trường thứ cấp

- Quỹ góp phần phổ cập đầu tư chứng khoán, phát huy nội lực

Bằng việc tiếp cận với những nguồn thông tin đa dạng cộng với chiến lược đầu tưkhoa học trong hoạt động của quỹ đầu tư khiến cho nguồn vốn đầu tư gián tiếp của quỹtrở nên an toàn hơn; Chức năng chuyển đổi nguồn vốn tiết kiệm trong xã hội thành nguồnvốn đầu tư trên phạm vi rộng làm cho quỹ đầu tư trở thành phương tiện rất hiệu quả trongviệc huy động vốn nhàn rỗi rộng rãi trong công chúng, phát huy nội lực phục vụ cho sựnghiệp phát triển kinh tế Đồng thời, kỹ năng nghiên cứu, phân tích đầu tư chuyên nghiệpcủa quỹ đầu tư góp phần hướng dẫn thị trường nâng cao trình độ hiểu biết cũng như kỹnăng đầu tư chuyên nghiệp của quỹ đầu tư chứng khoán của công chúng, giúp nâng caotính xã hội hoá của hoạt động đầu tư

- Hoạt động quỹ đầu tư tăng cường khả năng huy động vốn nước ngoài

Một mặt các quỹ này thu hút được lượng vốn từ nước ngoài chuyển vào đầu tưtrong nước, mặ khác, tạo nên sự đa dạng các đối tượng tham gia trên thị trường chứngkhoán, làm tăng chu chuyển vốn trên thị trường Thông qua hoạt động cảu quỹ đầu tưnước ngoài, các quỹ đầu tư trong nước sẽ tiếp thu được kinh nghiệm quản lý, phân tích

và đầu tư chứng khoán

4 Lợi thế của các quỹ đầu tư.

• Sự đa dạng hóa các danh mục đầu tư, giảm thiểu rủi ro Đây chính là ý tưởng

bỏ trứng vào nhiều giỏ Một danh mục đầu tư được phân tán rủi ro hợp lý tường bao gồmmột số lượng tối thiểu các loại chứng khoán khác nhau để tránh rủi ro do đầu tư tập trungvào một loại chứng khoán nào đó

• Các tổ chức quản lý quỹ có các chuyên gia thực hiện việc phân tích kinh tế vi

mô, vĩ mô và phân tích thị trường, xây dựng các danh mục đầu tư phù hợp để đạt đượcmục đích của quỹ đầu tư

• Những danh mục đầu tư lớn được quản lý chuyên nghiệp quỹ đầu tư chịu chiphí giao dịch thấp hơn cá nhân đầu tư kể cả cá nhân đó có ký hợp đồng mua bán và nhàmôi giới có mức phí hoa hồng thấp nhất

Ngoài những lợi thế cơ bản trên, quỹ đầu tư còn có những lợi thế khác như manglại cho các nhà đầu tư dịch vụ cổ đông hữu ích, mang lại tính thanh khoăn cao và an toàntrước các hành vi không công bằng

Phần 2: Hoạt động của các quỹ đầu tư chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam

1 Sự cần thiết hình thành các quỹ đầu tư chứng khoán tại Việt Nam

Trên con đường hội nhập và phát triển, Việt Nam đang đứng trước một đòi hỏi rấtlớn về vốn đầu tư xã hội trong khi thị trường tài chính thì chưa hoàn thiện còn thị trườngvốn vẫn còn sơ khai Trong khi đó:

- Những người dân đang nắm trong tay một số lượng tiền nhàn rỗi lớn lại tỏ rakhông mấy mặn mà với việc đầu tư Họ thường chọn các phương pháp để dành phi kinh

tế như lấy tiền mặt để đi mua vàng, USD, bất động sản… những thứ mà họ có thể kiểmsoát được

- Một bộ phận rất lớn công chúng đầu tư vào bất động sản, gây nên những cơnsốt nhà đất hoặc nếu chưa tìm được phương án đầu tư hợp lý thì đưa tiền vào tiêu dùng

Trong khi, nền kinh tế Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp nói riêng đangđứng trước tình trạng thiếu vốn gay gắt Khả năng huy động vốn của các doanh nghiệpvẫn còn rất thấp, phương pháp huy động vốn nghèo nàn chủ yếu trông chờ từ vốn ngânsách và các khoản tín dụng ưu đãi từ ngân hàng Kể từ khi Luật doanh nghiệp ra đời đãtạo ra môi trường hoạt động thông thoáng cho các doanh nghiệp nhưng mức độ phát triểncòn nhiều hạn chế, quy mô còn nhỏ, chủ yếu dựa vào nguồn vốn tự có và các khoản vayqua hệ thống ngân hàng Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp, việc tiếp cận được vớinguồn vốn ngân hàng là rất khó khăn do cơ chế ngân hàng có những đòi hỏi hết sức khắtkhe

Chính vì vậy, việc tìm ra các giải pháp để thu hút rộng rãi công chúng tham giađầu tư, tăng quy mô vốn thị trường thông qua tạo lập ra các Quỹ đầu tư chứng khoán làrất cần thiết Sự phát triển của loại hình Quỹ đầu tư chứng khoán sẽ giúp cho thị trườngchứng khoán Việt Nam phát huy được vai trò thực sự trong việc chuyển tiết kiệm trongnền kinh tế thành đầu tư, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển

Sự hiện diện của Quỹ đầu tư mang lại những lợi ích cho các thị trường tiếp nhậnnguồn vốn đầu tư, đặc biệt là các thị trường mới nổi:

- Quỹ đầu tư cung cấp nguồn vốn dài hạn và ổn định Nguồn vốn và chiến lược

đầu tư dài hạn của Quỹ đầu tư góp phần tăng cường khả năng huy động những nguồn vốndài hạn và ổn định, giảm mức độ phụ thuộc của người sử dụng vốn vào các nguồn tàichính có tính biến động cao như nguồn tín dụng ngắn hạn do hệ thống ngân hàng cungcấp

- Quỹ đầu tư là đầu tư gián tiếp nên làm giảm lo ngại của chính phủ về vấn đề sở hữu tập trung, thâu tóm doanh nghiệp của người nước ngoài đối với các doanh nghiệp trong nước Vì vậy, các Quỹ đầu tư (Quỹ đóng) thường được các chính phủ cho phép

tham gia đầu tư trước khi thị trường chứng khoán được mở cửa cho những người đầu tưtrực tiếp.

- Quỹ đầu tư đóng góp vào sự phát triển thị trường vốn Những người quản lý

thường mang theo mình những kỹ năng điều hành và phân tích đầu tư chuyên nghiệp.Người quản lý quỹ thường đòi hỏi những chuẩn mực cao trong hoạt động lưu ký, thanhtoán bù trừ, công bố thông tin và giám sát thị trường Kết quả là cơ sở thị trường đượccủng cố vững chắc

- Quỹ cung cấp các phương tiện đầu tư đa dạng Để đáp ứng nhu cầu này, các

công ty quản lý quỹ đầu tư phát triển những sản phẩm đầu tư tài chính đa dạng và linhhoạt về thời gian đáo hạn, tính sinh lợi và mức độ an toàn Sự đa dạng và linh hoạt củacác phương tiện đầu tư này giúp cho việc huy động nguồn vốn trong xã hội trở nên triệt

để hơn

- Chứng chỉ quỹ làm tăng tính thanh khoản của thị trường Sự tham gia của

những nguồn vốn mới từ bên ngoài vào một thị trường chứng khoán thường làm tăngmức cầu về chứng khoán, gia tăng tính thanh khoản của các chứng khoán và như vậy sẽthu hút được các nhà đầu tư Việt Nam mà cho đến nay chỉ quen giữ hoặc gửi tiền củamình vào các tài khoản tiết kiệm ở ngân hàng và nhờ đó các doanh nghiệp có thể huyđộng vốn một cách dễ dàng hơn Ngoài ra, Quỹ đầu tư chứng khoán còn cung cấp cơ hộicho nhà đầu tư vươn ra thị trường nước ngoài hoặc tái đầu tư khoản cổ tức và thặng dưvốn vào quỹ

Sự hiện diện của các Quỹ đầu tư kích thích tăng trưởng đối với các doanh nghiệp.

Các quỹ cung cấp những nguồn vốn rủi ro cao và kỹ năng quản lý khoa học, đem lạinhững cơ hội phát triển cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt trong lĩnh vực côngnghệ cao

Trong điều kiện thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay, sự cần thiết của Quỹđầu tư còn thể hiện ở một số điểm sau:

- Thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở trong giai đoạn đầu mới thành lậptrong đó hầu hết các công ty chưa đủ uy tín và sức mạnh để hấp dẫn được các nhà đầu tư

cá nhân Do đó, khi công chúng đầu tư chưa tích cực tham gia vào thị trường thì vai trò

của các nhà đầu tư có tổ chức như công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm, Quỹ đầu tư…

là hết sức quan trọng đối với sự ổn định của thị trường Trên thị trường sơ cấp, nhữngngười đầu tư có tổ chức đóng vai trò tích cực trong việc tham gia, thúc đẩy hoạt động bảolãnh phát hành, phân phối chứng khoán, giúp các chủ thể phát hành huy động vốn mộtcách hiệu quả, tạo thêm hàng hoá cho thị trường

- Quỹ đầu tư là một phương tiện đầu tư hiệu quả đối với những người không đượctrang bị những kỹ năng đầu tư chuyên nghiệp Trong khi đại bộ phận người đầu tư cókiến thức về đầu tư chứng khoán còn rất hạn chế thì vai trò của Quỹ đầu tư càng trở nên

có ý nghĩa Việc tiếp cận đối với những nguồn thông tin đa dạng cộng với những chiếnlược đầu tư khoa học trong hoạt động của quỹ khiến cho nguồn vốn đầu tư gián tiếp quaquỹ trở nên an toàn hơn Mặt khác, chức năng chuyển đổi nguồn vốn tiết kiệm trong xãhội thành nguồn vốn đầu tư trên phạm vi rộng làm cho Quỹ đầu tư trở thành phương tiệnrất hiệu quả trong việc huy động vốn nhàn rỗi rộng rãi trong công chúng, phát huy nội lựcphục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế Đồng thời, kỹ năng nghiên cứu, phân tích đầu

tư chuyên nghiệp của quỹ sẽ góp phần hướng dẫn thị trường, nâng cao trình độ hiểu biếtcũng như kỹ năng đầu tư chứng khoán của công chúng, giúp nâng cao tính xã hội hoá củahoạt động đầu tư

- Việc cho phép người nước ngoài đầu tư thông qua Quỹ đầu tư có thể giảm thiểunhững ảnh hưởng tiêu cực có thể phát sinh nếu mở cửa thị trường cho người nước ngoàiđầu tư trực tiếp ngay trong giai đoạn đầu Những ảnh hưởng tiêu cực này có thể là việcngười nước ngoài thâu tóm quyền kiểm soát công ty, hay sự rối loạn trên thị trườngchứng khoán do sự dịch chuyển đột biến của các luồng tài chính Thêm vào đó, trước sựgiảm sút của nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam thì việc cho phép đầu

tư gián tiếp của nước ngoài thông qua các Quỹ đầu tư trên thị trường chứng khoán có thểđược coi là một giải pháp hữu hiệu tăng cường khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài,đồng thời là bước đi phù hợp của Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường vốn quốc tế.Quỹ đầu tư là phương tiện thuận tiện, đơn giản và linh hoạt cho phép người nước ngoàiđóng góp và tham gia vào sự tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam

Tóm lại, trong điều kiện hiện nay sự ra đời và hoạt động của các quỹ đầu tưchứng khoán là một tất yếu khách quan quyết định đến sự ra đời và vận hành của thị

trường chứng khoán, góp phần tạo lập thị trường vốn, mở ra một kênh huy động vốntrung - dài hạn phục vụ cho yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển đất nước.

2 Một số vấn đề pháp lý liên quan

Thực tiễn ở các quốc gia có nền kinh tế phát triển cho thấy, quỹ đầu tư hình thànhtrong rất nhiều lĩnh vực đầu tư khác nhau như khai thác kim loại quý, dầu mỏ v.v., nhưngquỹ đầu tư trong lĩnh vực chứng khoán là phổ biến nhất Ngay trong lĩnh vực chứngkhoán, sự chuyên biệt trong lĩnh vực đầu tư cũng này càng rõ nét ở Mỹ, có khoảng 9000quỹ đầu tư chứng khoán được thành lập dưới nhiều hình thức Tại Hàn Quốc, riêng quỹđầu tư chứng khoán đầu tư vào trái phiếu đã có trên 500 quỹ khác nhau Tại Thái Lanhiện có trên 70 quỹ đầu tư chứng khoán, còn ở Malaysia có khoảng 17 triệu dân sở hữuchứng khoán của quỹ đầu tư chứng khoán

Xét một cách khái quát, mô hình quỹ đầu tư chứng khoán có những đặc điểm sauđây:

Thứ nhất, quỹ đầu tư chứng khoán luôn dành đa số vốn đầu tư của Quỹ để đầu tư vào chứng khoán Đặc điểm này phân biệt quỹ đầu tư chứng khoán với các loại quỹ đầu

tư khác Quỹ có thể xây dựng danh mục đầu tư đa dạng và hợp lý theo quyết định của cácnhà đầu tư nhằm tối đa hoá lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro Trước đây, Nghị định144/2003/NĐ-CP quy định quỹ đầu tư chứng khoán phải dành tối thiểu 60% giá trị tàisản của quỹ vào lĩnh vực chứng khoán Ngoài việc chủ yếu đầu tư vào chứng khoán, quỹđầu tư chứng khoán cũng có thể tiến hành đầu tư vào những lĩnh vực khác như góp vốn,kinh doanh bất động sản v.v

Thứ hai, quỹ đầu tư chứng khoán được quản lý và đầu tư một cách chuyên nghiệp bởi công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Nói một cách khác, các nhà đầu tư đã uỷ

thác cho công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán việc quản lý quỹ và tiến hành hoạt độngđầu tư chứng khoán từ số vốn của quỹ Công ty quản lý quỹ có thể cử ra một cá nhân chịutrách nhiệm thực hiện việc quản lý quỹ gọi là nhà quản trị quỹ Nhà quản trị được chọnthường phải là người có thành tích và được sự ủng hộ của đa số nhà đầu tư Để đảm bảocông ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán tiến hành hoạt động đúng như mong muốn củacác nhà đầu tư, quỹ đầu tư chứng khoán cần phải có một ngân hàng giám sát Ngân hàngnày sẽ thay mặt các nhà đầu tư để giám sát cũng như giúp đỡ quỹ đầu tư chứng khoán

hoạt động đúng mục tiêu mà các nhà đầu tư đã đề ra, tránh tình trạng công ty quản lý quỹtiến hành các hoạt động đi ngược lại lợi ích của nhà đầu tư.

Thứ ba, quỹ đầu tư chứng khoán có tài sản độc lập với tài sản của công ty quản

lý quỹ và các quỹ khác do công ty này quản lý Đặc điểm này đảm bảo việc đầu tư của

quỹ đầu tư chứng khoán tuân thủ đúng mục đích đầu tư, không bị chi phối bởi lợi íchkhác của công ty quản lý quỹ Sự tách bạch về tài sản giữa công ty quản lý quỹ và quỹđầu tư chứng khoán nhằm đảm bảo công ty quản lý quỹ hoạt động quản lý vì lợi ích củacác nhà đầu tư vào quỹ chứ không vì mục đích của riêng mình Từ yêu cầu tách bạch vềtài sản đã chi phối rất lớn đến nội dung những quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụcủa công ty quản lý quỹ

Phân loại Quỹ đầu tư chứng khoán

Quỹ đầu tư chứng khoán có thể được thành lập theo nhiều loại khác nhau nhằmđáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư Sự phát triển các loại hình quỹ đầu tư chứng khoántrên thế giới đã dẫn đến có nhiều tiêu chí để phân loại quỹ đầu tư chứng khoán

Phân loại theo phương thức huy động vốn và quyền quản lý

Nếu phân loại theo phương thức huy động vốn thì quỹ đầu tư chứng khoán có hailoại là quỹ đại chúng (trước đây gọi là quỹ công chúng) và quỹ thành viên

Quỹ đại chúng

Quỹ đại chúng là loại quỹ đầu tư chứng khoán được chào bán chứng chỉ quỹ racông chúng Quỹ đại chúng thường không bị pháp luật giới hạn về số lượng nhà đầu tưtối đa vào quỹ Tuy nhiên, do số lượng các nhà đầu tư lớn nên quỹ đại chúng có nhiềugiới hạn đầu tư do pháp luật quy định nhằm đảm bảo an toàn cho nguồn vốn các nhà đầu

tư vào quỹ Trên thế giới, quỹ đại chúng có nhiều dạng khác nhau Cách phân loại phổbiến dựa vào tiêu chí nghĩa vụ của quỹ đối với nhà đầu tư, theo đó, quỹ đại chúng có hailoại là quỹ dạng đóng và quỹ dạng mở

Quỹ đại chúng dạng đóng là loại quỹ mà theo đó, quỹ không có nghĩa vụ mua lại

chứng chỉ quỹ đầu tư được phát hành ra công chúng theo yêu cầu của nhà đầu tư Do vậy,nhà đầu tư chỉ có thể thu hồi số vốn đầu tư bằng cách chuyển nhượng chứng chỉ quỹ đầu

tư cho nhà đầu tư khác trên thị trường chứng khoán

Quỹ đại chúng dạng mở là loại quỹ mà theo đó, quỹ có nghĩa vụ mua lại chứng

chỉ quỹ đầu tư theo yêu cầu của nhà đầu tư Loại quỹ này có số vốn và số thành viên luônbiến động, nên thường chỉ xuất hiện ở những quốc gia có nền kinh tế và thị trường chứngkhoán phát triển như Mỹ, Canada, Anh, Đức, Nhật Bản v.v

Pháp luật chứng khoán ở một số quốc gia quy định, quỹ đại chúng dạng đóng chỉđược phép phát hành chứng chỉ quỹ một lần duy nhất khi thành lập quỹ, còn quỹ đạichúng dạng mở có thể phát hành chứng chỉ quỹ nhiều lần Vấn đề này chưa được Luậtchứng khoán 2006 quy định một cách rõ ràng

Ưu điểm của quỹ đại chúng

- Thứ nhất, quỹ đại chúng có khả năng huy động vốn rộng rãi thông qua việc chàobán chứng khoán ra công chúng Điều này cho phép quỹ có thể được niêm yết trên thịtrường giao dịch tập trung và như vậy, khả năng thu hút các nhà đầu tư và làm gia tănggiá trị cho chứng chỉ quỹ Bên cạnh đó, các nhà đầu tư còn ưa thích loại quỹ này ở khảnăng thanh khoản cao của chứng chỉ quỹ

- Thứ hai, quỹ đại chúng có khả năng thu hút được những nhà đầu tư nhỏ vàkhông chuyên nghiệp Mặc dù từng nhà đầu tư không chuyên nghiệp có thể không cónhiều vốn, nhưng thực tế đã cho thấy lượng vốn do những chủ thể này nắm giữ trong nềnkinh tế là rất đáng kể Nếu quỹ thu hút được nguồn vốn này, sức mạnh tài chính của quỹ

sẽ tăng lên rất nhiều

- Thứ ba, đối với công ty quản lý quỹ, quỹ đại chúng chính là mô hình đầu tư màcông ty có cơ hội thể hiện hết khả năng quản lý của mình, do được các nhà đầu tư traoquyền điều hành quỹ hàng ngày Chính vì vậy, chiến lược đầu tư của công ty quản lýđược thực thi một cách dễ dàng hơn, thuận lợi hơn so với mô hình quỹ thành viên

Nhược điểm của quỹ đại chúng

- Thứ nhất, quỹ đại chúng có số lượng nhà đầu tư tham gia lớn nên có thể gây ảnhhưởng đến giá trị của quỹ vì hai nguyên nhân:

(i) Việc mua bán chứng chỉ quỹ diễn ra liên tục và do đó, có thể làm ảnh hưởngtốt hoặc xấu đến hình ảnh của quỹ

(ii) Đối với quỹ đại chúng dạng mở, việc số lượng nhà đầu tư và giá trị ròng củaquỹ luôn biến đổi có thể làm sai lệch các biện pháp đầu tư hoặc vi phạm các giới hạn tàichính do pháp luật quy định

- Thứ hai, quỹ đại chúng thường chịu sự giám sát khá chặt chẽ của cơ quan quản

lý nhà nước trên quan điểm bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư, đặc biệt là những nhàđầu tư nhỏ Pháp luật thường có những yêu cầu đối với quỹ đại chúng cao hơn so với quỹthành viên

Quỹ thành viên

Quỹ thành viên là quỹ đầu tư chứng khoán được lập bằng vốn góp của một số nhàđầu tư nhất định và không phát hành chứng chỉ quỹ ra công chúng Nhà đầu tư vào quỹthành viên được gọi là thành viên góp vốn hay thành viên quỹ đầu tư Pháp luật thường

có quy định giới hạn số lượng thành viên góp vốn của Quỹ thành viên Luật chứng khoánnăm 2006 quy định quỹ thành viên có tối đa không quá 30 thành viên và tất cả thành viênphải là pháp nhân Thành viên của quỹ thông thường là những nhà đầu tư chuyên nghiệp

và có năng lực tài chính mạnh như công ty tài chính, ngân hàng hoặc doanh nghiệp bảohiểm Các thành viên góp vốn có quyền tham gia quản lý quỹ nhiều hơn so với nhà đầu tưtrong quỹ đại chúng, đồng thời khả năng chịu đựng rủi ro cũng tốt hơn nên quỹ thànhviên không chịu nhiều hạn chế đầu tư như quỹ công chúng

Ưu điểm của quỹ thành viên

- Thứ nhất, quỹ thành viên thường đưa ra những quyết định quan trọng một cáchnhanh chóng do số thành viên ít nên dễ nhóm họp hơn Bên cạnh đó, tính chuyên nghiệpcủa những thành viên và kiến thức chuyên môn của họ là một nhân tố quyết định đến sựthành công của quỹ

- Thứ hai, thành viên của quỹ có quyền năng cao hơn trong điều hành quỹ so vớiquỹ đại chúng Pháp luật cũng không có những đòi hỏi khắt khe đối với quỹ trong hoạtđộng đầu tư chứng khoán như đối với quỹ đại chúng

Nhược điểm của quỹ thành viên

- Thứ nhất, quỹ thành viên thường không dành cơ hội cho những nhà đầu tư nhỏtham gia Những nhà đầu tư nhỏ không thể có đủ khả năng góp những khoản vốn lớn đểđảm bảo nguồn vốn của quỹ.

- Thứ hai, quỹ thành viên không bắt buộc phải có ngân hàng giám sát, do đó, nếu

cơ chế quản lý lỏng lẻo, có thể sẽ không kiểm soát được một cách tốt nhất những rủi rotrong đầu tư hay ngăn chặn những hành vi gian lận từ công ty quản lý quỹ hoặc của nhânviên

Phân loại theo tư cách chủ thể của quỹ

Phân loại theo tư cách chủ thể của quỹ thì Quỹ đầu tư chứng khoán có hai loại làquỹ không có tư cách chủ thể và quỹ có tư cách chủ thể

Quỹ không có tư cách chủ thể là loại quỹ do công ty quản lý quỹ thành lập và

không phải là một chủ thể pháp luật Mọi hoạt động của quỹ đều do công ty quản lý quỹ

thực hiện trên cơ sở thoả thuận với các nhà đầu tư vào quỹ Bản chất của quỹ đầu tư chứng khoán không có tư cách chủ thể là một quỹ tài chính, chứ không phải là một công

ty Tuy nhiên, nguồn vốn của quỹ lại không phải là nguồn vốn của công ty quản lý quỹ.

Nó được quản lý một cách độc lập với nguồn vốn các quỹ khác và nguồn vốn của công ty

quản lý quỹ Theo Luật chứng khoán 2006, loại quỹ này được gọi là Quỹ đầu tư chứng khoán.

Quỹ có tư cách chủ thể là một loại quỹ được thành lập dưới dạng công ty, gọi là

công ty đầu tư hoặc công ty đầu tư chứng khoán (investment company) Công ty đầu tưchứng khoán là công ty cổ phần được thành lập theo sự cho phép của Uỷ ban Chứngkhoán Nhà nước, có hoạt động đầu tư chủ yếu vào chứng khoán Luật chứng khoán năm

2006 đã quy định về địa vị pháp lý của mô hình này, và đây được coi là một trong những

sự khác biệt cơ bản của Luật chứng khoán năm 2006 với những văn bản pháp luật chứngkhoán trước đây Cuốn sách này không đi sâu vào nghiên cứu mô hình đầu tư này, mà chỉ

nghiên cứu về mô hình quỹ đầu tư không có tư cách chủ thể (hay Quỹ đầu tư chứng khoán theo quy định của Luật chứng khoán 2006) Việc phân biệt này chỉ giúp độc giả

hiểu đầy đủ bản chất của mô hình quỹ đầu tư chứng khoán mà thôi

Phân loại theo mục tiêu đầu tư của quỹ

Nếu phân loại theo mục tiêu đầu tư, quỹ đầu tư chứng khoán rất đa dạng về loạihình Sau đây xin được nêu một số loại quỹ đầu tư phổ biến trên thị trường chứng khoán

ở các nước có nền kinh tế phát triển:

Quỹ đầu tư trái phiếu

Đây là loại quỹ đầu tư mà chứng khoán do nó nắm giữ là các loại trái phiếu, baogồm trái phiếu chính phủ và trái phiếu công ty Đầu tư vào trái phiếu được coi là giảipháp đầu tư khá an toàn, vì nó luôn bao hàm khả năng được hoàn trả từ phía những chủthể phát hành trái phiếu Đổi lại, mức lợi tức mà quỹ thu được lại không cao nên khôngphải lúc nào cũng hấp dẫn được các nhà đầu tư Tuy nhiên, các quỹ này lại có một ưuđiểm là chi phí quản lý thấp do sự ổn định của việc đầu tư, và thường được ưu đãi về thuếhơn các lĩnh vực đầu tư khác

Quỹ đầu tư mạo hiểm

Đây là loại quỹ đầu tư chuyên tìm kiếm và đầu tư vào những lĩnh vực kinh doanhmới mẻ hoặc những công ty mới được thành lập Việc đầu tư như vậy có thể đem đếnnhững rủi ro nhiều hơn cho quỹ, nhưng đổi lại, nếu thành công thì mức độ lợi nhuận sẽcao hơn bình thường Nhìn chung, mặc dù gọi là đầu tư mạo hiểm nhưng việc đầu tư nàykhông phải là đánh bạc mà luôn có sự cân nhắc, tính toán cụ thể dựa trên những thông tin

có thể tin cậy Trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, trình độ của quản trị viên giữ một vai tròquyết định đến sự thành công hay thất bại của quỹ

Quỹ đầu tư ngành kinh doanh

Quỹ đầu tư ngành kinh doanh là loại quỹ chuyên đầu tư vào chứng khoán của mộthoặc một số ngành nhất định như dầu mỏ, điện tử, công nghệ thông tin, v.v Việc đầu tưtheo ngành thể hiện mối quan tâm của nhà đầu tư và sự hiểu biết của quản trị viên về mộtngành nghề nhất định Đôi khi, các quỹ đầu tư theo ngành sẽ đầu tư vào những ngành cóliên quan với nhau nhằm hạn chế rủi ro, ví dụ như đầu tư vào lĩnh vực dầu mỏ và vận tải.Nếu dầu mỏ giảm giá thì đồng nghĩa với việc ngành vận tải sẽ làm ăn phát đạt và ngượclại

Quỹ đầu tư có mục tiêu đạo đức

Đây là loại quỹ đầu tư đặt mục tiêu đạo đức không thấp hơn mục tiêu lợi nhuận.Quỹ tập trung đầu tư theo những tiêu chí đạo đức mà quỹ đặt ra Ví dụ: quỹ có thể chỉđầu tư cho những doanh nghiệp sử dụng nhiều người lao động là đối tượng chính sách,hoặc cho những doanh nghiệp trên địa bàn kinh tế còn nhiều khó khăn v.v Cần nhấnmạnh rằng, đây không phải là một quỹ từ thiện Đơn giản là, các nhà đầu tư mong muốnkết hợp mục tiêu lợi nhuận với mục tiêu xã hội trong hoạt động đầu tư mà thôi.

Quỹ đầu tư chủ động

Đây là loại quỹ đầu tư mà chiến lược đầu tư thường xuyên thay đổi cho phù hợpvới sự thay đổi của tình hình đầu tư trên thị trường chứng khoán Những quỹ đầu tư chủđộng cần đến những nhà quản trị tài ba kể cả về sách lược và chiến lược đầu tư Hơnnhững thế, thông tin và phương pháp xử lý thông tin cũng góp phần quan trọng vào thànhcông của quỹ

Quỹ đầu tư thụ động

Ngược lại với quỹ đầu tư chủ động, quỹ đầu tư thụ động coi trọng tính ổn địnhcủa danh mục chứng khoán do quỹ nắm giữ Quỹ tuân thủ những tiêu chí nhất định khixây dựng danh mục này và thường không có sự thay đổi lớn Mặc dù có phương pháptiếp cận ngược hẳn với quỹ đầu tư chủ động, nhưng thực tiễn cho thấy ở Hoa Kỳ, sựthành công của hai dạng quỹ này là ngang nhau

Rõ ràng với cách phân loại này, không thể kể hết các loại quỹ đầu tư chứngkhoán Thực chất, mỗi quỹ đầu tư đều có một phương thức đầu tư nhất định và điều quantrọng là nó đem lại sự hài lòng cho các nhà đầu tư góp vốn vào quỹ, chủ yếu trên haiphương diện là phương thức đầu tư và lợi nhuận thu được

Tham gia trong quá trình hoạt động của quỹ chủ yếu có công ty quản lý quỹ vàngân hàng giám sát Công ty quản lý quỹ đứng ra quản lý quỹ, phát hành chứng chỉ đầu

tư, cử người điều hành, quản lý hoạt động và chịu trách nhiệm về hiệu quả và pháp lý củaquỹ Ngân hàng giám sát đảm nhận việc bảo quản, lưu ký các chứng khoán mà quỹ nắmgiữ để kinh doanh, lưu giữ các hợp đồng kinh tế, các chứng từ có liên quan tới tài sản củaquỹ, đồng thời giám sát hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán và công ty quản lý quỹ

Thành viên hội đồng quản trị công ty quản lý quỹ, người điều hành công ty quản lý quỹ

và những người điều hành quỹ không được là cổ đông của ngân hàng giám sát

Theo nội dung của quy chế, công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư là hai thực thểđược cơ cấu và tổ chức khác nhau Công ty quản lý quỹ cùng lúc có thể khai sinh và quản

lý nhiều quỹ độc lập nhau, đồng thời có sự độc lập cả về tài sản, các nghĩa vụ tài chínhgiữa công ty quản lý quỹ và một Quỹ đầu tư nào đó Người điều hành quỹ là người đượccông ty quản lý quỹ chỉ định để trực tiếp điều hành hoạt động của một quỹ Trong khicông ty quản lý quỹ được tổ chức và hoạt động như một doanh nghiệp, có đầy đủ tư cáchpháp nhân, có hội đồng quản trị và hệ thống hành chính nhân sự… thì Quỹ đầu tư là mộttập hợp có điều lệ và tài sản độc lập nhưng không có bộ máy điều hành riêng gắn trựctiếp với nó Quỹ đầu tư không là pháp nhân mà chỉ có đại hội những người đầu tư docông ty quản lý quỹ hoặc ngân hàng giám sát triệu tập có điều kiện và tuỳ thuộc vào tìnhhuống được nêu trong quy chế Các Quỹ đầu tư khi được tổ chức theo SSC thì thực chất

có thể xem là các sản phẩm của công ty quản lý quỹ đầu tư Tuy nhiên, theo định nghĩacủa quy chế, chúng lại được xem là tài sản uỷ thác cho công ty quản lý quỹ để quản lý.Đồng thời, quyền lợi và nghĩa vụ đối với một quỹ của công ty quản lý quỹ nào có thểđược chuyển nhượng cho một công ty quản lý quỹ khác nếu được SSC chấp thuận

Một số quy định về cơ cấu vốn và điều kiện đầu tư của công ty quản lý quỹ vàQuỹ đầu tư được nêu trong quy chế như sau:

• Một Quỹ đầu tư chứng khoán, cả Quỹ đóng và Quỹ mở, phải đầu tư tốithiểu 60% tổng giá trị tài sản của chúng vào chứng khoán

• Công ty quản lý quỹ không được phép dùng vốn và tài sản của một quỹđầu tư quá 15% tổng giá trị chứng khoán đang lưu hành của một tổ chức phát hành vàkhông được đầu tư quá 10% tổng giá trị tài sản của một quỹ vào chứng khoán đang lưuhành của một tổ chức phát hành

• Công ty quản lý quỹ không được phép dùng vốn và tài sản của quỹ để chovay và bảo lãnh cho bất kỳ khoản vay nào, và không được phép vay để tài trợ cho hoạtđộng của quỹ trừ trường hợp vay ngắn hạn để trang trải cho các chi phí cần thiết

• Công ty quản lý quỹ không được phép dùng vốn và tài sản của một quỹ

để đầu tư trực tiếp vào bất động sản quá 10% giá trị tài sản của quỹ

• Một quỹ không được nắm giữ quá 10% tổng vốn cổ phần của một công tykhông niêm yết, đồng thời không được sử dụng quá 5% tổng giá trị tài sản của quỹ đểđầu tư vào riêng tại một công ty không niêm yết nào đó

• Một quỹ không được nắm giữ quá 30% tổng giá trị tài sản của các công tytrong cùng một tập đoàn hay một nhóm công ty có quan hệ sở hữu lẫn nhau

• Công ty quản lý quỹ không được phép dùng vốn và tài sản của các quỹ domình quản lý để mua quá 49% tổng giá trị chứng khoán đang lưu hành của một tổ chứcphát hành (đã tham gia thị trường chứng khoán) hoặc một công ty không niêm yết

Nếu theo các điều kiện trên ta có thể thấy rằng nó sẽ gây khó khăn cho các Quỹđầu tư trong quá trình hoạt động Mục tiêu của các quỹ là hỗ trợ cho các doanh nghiệpvừa và nhỏ, mà hầu hết các doanh nghiệp này đều có mức vốn dưới 10 tỷ VND Điều nàydẫn đến tỷ lệ vốn đầu tư vào một doanh nghiệp trên tổng nguồn vốn của quỹ là quá thấp

và cũng vì vậy mà quỹ đầu tư vào nhiều doanh nghiệp khác nhau Kết quả là chi phí quản

lý cao, dẫn đến các công ty sẽ thu được lãi thấp

Về việc giải thể của quỹ Quỹ chỉ được giải thể trong trường hợp kết thúc thời hạnhoạt động ghi trong điều lệ quỹ, hoặc trong trường hợp phải giải thể quỹ nhằm bảo vệ lợiích người đầu tư Việc giải thể phải xin phép Uỷ ban chứng khoán nhà nước và chỉ đượcchấp thuận khi phương án giải thể quỹ phù hợp với quyền lợi người đầu tư Trong trườnghợp công ty quản lý quỹ phá sản, tài sản thuộc quỹ là của người đầu tư và không đượctính là tài sản của công ty quản lý quỹ Không ai được sử dụng vốn hay tài sản của củaquỹ để thanh toán những khoản nợ của công ty quản lý quỹ

Tóm lại, mặc dù quy chế công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư còn quy định nhiềuđiều bất cập nhưng sự ra đời của nó mang một ý nghĩa rất lớn, là một cột mốc quan trọng

và là sự quyết tâm lớn của Uỷ ban chứng khoán nhà nước Việt Nam Ý nghĩa của nó thểhiện ở chỗ nó thúc đẩy hoạt động đầu tư tài chính nước nhà vào buổi đầu còn bỡ ngỡ,nhất là quá trình cổ phần hoá, hợp nhất các định chế về mặt luật cho các loại công ty vàđặc biệt là sự hình thành của thị trường chứng khoán

3 Tình hình chung về sự hoạt động của các quỹ đầu tư chứng khoán trên TTCK Việt Nam:

Thời kỳ sôi động của hoạt động huy động quỹ đầu tư thành lập theo Luật Chứngkhoán Việt Nam (gọi là “Quỹ đầu tư trong nước” để phân biệt với các quỹ đầu tư thànhlập theo luật pháp khác) là từ tháng 7/2006 tới tháng 3/2008, khi có tới 20 quỹ đầu tưtrong nước được thành lập với tổng vốn huy động hơn 13.500 tỷ đồng (trong đó có 4 quỹđại chúng)

Đây cũng là thời kỳ bùng nổ của TTCK Việt Nam với sự tăng trưởng thần kỳ cả

về quy mô cũng như số lượng doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa và niêm yết

Từ tháng 3/2008 tới nay, cùng với suy thoái kinh tế toàn cầu, tình hình huy độngquỹ trong nước của các công ty quản lý quỹ (QLQ) gặp rất nhiều khó khăn Chỉ có 3 quỹđầu tư được thành lập trong năm 2010 với tổng số vốn huy động 800 tỷ đồng, đưa tổng sốquỹ trong nước lên con số 23 Như vậy, trong số 47 công ty QLQ thành lập theo LuậtChứng khoán, chỉ có 13 công ty lập được quỹ trong nước và thực hiện nghiệp vụ QLQ,còn các công ty QLQ khác chủ yếu chỉ cung cấp dịch vụ quản lý danh mục đầu tư chocác NĐT trong và ngoài nước Về tính chất nguồn vốn, 23 quỹ đầu tư trong nước chủ yếuhuy động nguồn vốn nội địa, duy nhất quỹ đầu tư thành viên của CTCP QLQ đầu tư FPT

có hơn 51% vốn góp từ NĐT nước ngoài

Ba năm trở lại đây, việc huy động vốn từ các NĐT trong nước trở nên hết sức khókhăn do sự thiếu hụt vốn của các tổ chức nội địa, áp lực lãi suất cao và diễn biến TTCKkém hấp dẫn Trong khi đó, các NĐT nước ngoài sau khủng hoảng tài chính lại đangchuyển hướng tìm kiếm cơ hội đầu tư sang các thị trường mới nổi như Việt Nam Trong

ba năm vừa qua, có hơn 8.100 NĐT tổ chức và cá nhân nước ngoài đã mở tài khoản giaodịch chứng khoán tại Việt Nam Riêng trong năm 2010, đã có 289 tổ chức và 950 cá nhânnước ngoài được cấp mã số giao dịch, tăng 25,5% và 6,7% so với năm 2009 (theo Trungtâm Lưu ký chứng khoán – VSD)

Thống kê không chính thức cho thấy, số lượng quỹ đầu tư hoạt động tại Việt Namkhá đông đảo, khoảng hơn 400 quỹ, trong khi quỹ thành lập trong nước còn quá nhỏ bé,

cả về số lượng và quy mô vốn quản lý Các quỹ đầu tư vào Việt Nam, tính tới thời điểmnày, chủ yếu dưới hình thức công ty đầu tư hoặc quỹ đầu tư của NĐT nước ngoài thànhlập tại nước thứ ba là các thiên đường thuế như Cayman Islands, Bermuda, British VirginIsland và sau đó mở tài khoản đầu tư vào Việt Nam với tư cách một NĐT nước ngoài đầu

tư gián tiếp

- Năm 2011 Theo báo cáo của Rothschilds, hiệu quả đầu tư của các quỹ đầu tưtrong nước, nước ngoài tại Việt Nam đều cho kết quả không tốt, với NAV giảm trungbình gần 24%, song hành với diễn biến xấu của TTCK VN

Trong số 17 quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, hai quỹ ETF là FTSE VietnamIndex ETF (XFVT- sàn London) và Market Vectors Vietnam ETF (VNM-NY) có NAVgiảm mạnh nhất, khi lần lượt giảm 48,4% và 40,8% (đến19/12)

Kế đến là quỹ Vietnam Emerging Equity Fund với NAV giảm tới 30%; VietnamAzalea Fund giảm 29,2% tính đến cuối tháng 11; các quỹ khác NAV giảm từ gần 20%đến gần 30% tính đến ngày 30/11, VinaCapital Vietnam Opportunity Fd (VOF) đượcxem có kết quả khả quan nhất khi NAV chỉ giảm có 8,5%

NAV giảm mạnh khiến giá chứng chỉ quỹ của các quỹ đầu tư niêm yết trên thịtrường chứng khoán quốc tệ cũng giảm sâu Điều này khiến tỷ lệ chiết khấu NAV so vớigiá chứng chỉ quỹ nới rộng hơn Trong đó, giá chứng chỉ quỹ của DWS Vietnam Fundthấp hơn NAV 47,1% (tính đến 30/11), Vietnam Equity Holding (-49,4%), VietnamInfrastructure Ltd (-59,1%), VinaCapital Vietnam Opportunity Fd (-40,9%)

Với 4 quỹ đầu tư trong nước có mức sụt giảm NAV trung bình 29,5%, trong

đó NAV của MAFPF1 giảm 24% (tính đến 11/12), PRUBF1 14,1%), VFMVF1 41,1%), VFMVF4 (-38,9%) Tỷ lệ chiết khấu NAV so với giá chứng chỉ quỹ của 4 quỹtrên từ 38,8-49,6%, tính đến giữa tháng 12/2011

Có 2 quỹ chuyên mua bán cổ phần chưa niêm yết (Private Equity) gồm PCAVietnam Segregated Portfolio và Vietnam Resource Investments có NAV giảm rất thấp,với mức giảm 5,2% và 4% Tuy nhiên, tỷ lệ chiết khấu giữa NAV với giá chứng quỹ lêntới 47,5%, tính đến tháng 11/2011

Trong đầu năm 2012, đã có những khởi sắc đáng kể trên thị trường chứngkhoán, tuy nhiên những ngày vừa qua thị trường vẫn chưa giao dịch mạnh, và có nhiều ýkiến cho rằng sự khởi sắc chỉ là nhất thời và năm 2012 vẫn là 1 năm đầy khó khăn của thịtrường chứng khoán Việt Nam Sự khó khăn chung của thị trường chứng khoán làm chohoạt động của các quỹ đầu tư cũng vẫn gặp nhiều khó khăn.

Theo đề án tái cấu trúc trong tháng 4 tới, UBCK sẽ mạnh tay hơn trong việc kiểmsoát và phân loại công ty chứng khoán Việc sáp nhập một số công ty nhỏ và loại bỏnhững công ty hoạt động yếu kém sẽ thanh lọc hệ thống công ty chứng khoán Tuy nhiên

sẽ khá rủi ro đối với nhà đầu tư hiện tại thông tin kém, tiếp tục đầu tư vào những công tynằm trong top yếu kém

4 Hoạt động thực tế của một số quỹ đầu tư chứng khoán trên TTCK Việt Nam

4.1 VFMVF1 (VF1)

Qũy đầu tư chứng khoán Việt Nam (VF1) thuộc quản lý của công ty Vietfundmanagement, là quỹ công chúng dạng đóng đầu tiên của Việt Nam, được huy động nguồnvốn từ cá nhân, pháp nhân trong và ngoài nước với quy mô vốn ban đầu 300 tỷ đồngtrong vòng 10 ngày vào tháng 4/2004 Quỹ đầu tư VF1 được niêm yết tại Sở Giao dịchChứng khoán Tp HCM (trước đây là Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp HCM) từtháng 11/2004

Tên quỹ Quỹ đầu tư Chứng khoán Việt Nam

Tên viết tắt Quỹ đầu tư VF1