hoàn thiện tổ chức và hoạt động của thanh tra ngành kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở việt nam

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của Đề tài Trong nhà nước ta, cơ cấu quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Để kiểm soát quyền lực nhà nước, có nhiều phương thức khác nhau như: giám sát, kiểm tra, thanh tra do các cơ quan nhà nước thực hiện tuỳ theo vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan nhà nước. Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là một bộ phận trong bộ máy, có vị trí quan trọng trong công tác quản lý, xây dựng ngành, có nhiệm vụ thực hiện các hoạt động thanh tra trong nội bộ ngành, nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm quy định của ngành trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ; phát hiện những sơ hở về cơ chế quản lý trong ngành để đề xuất các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý trong ngành Kiểm sát nhân dân, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Trong những năm qua, tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân đã từng bước được củng cố, kiện toàn và đạt được những kết quả đáng khích lệ, góp phần quan trọng trong việc xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh. Tuy nhiên, thực trạng về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân như hiện nay đã và đang tồn tại hạn chế, bất cập đó là: Mô hình tổ chức còn đơn giản, từ năm 2013 trở về trước chỉ có tổ chức thanh tra thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao (được thành lập từ tháng 7/1987), đến năm 2014 mới đang thí điểm thành lập tổ chức thanh tra (tương đương cấp phòng) tại 08 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hoá, Nghệ An, Đắk Lắk, Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh), các tỉnh, thành phố khác bố trí từ một đến hai biênchế trong Phòng Tổ chức - cán bộ để chuyên trách làm công tác thanh tra. Tổ chức bộ máy và biên chế của Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng chưa được hoàn thiện, vừa thiếu về lãnh đạo, quản lý và số lượng biên chế, vừa chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng của đội ngũ công chức thanh tra. Các thể chế quy định về hoạt động thanh tra, kiểm tra của ngành Kiểm sát nhân dân chưa được đầy đủ, hoặc lạc hậu so với quy định hiện hành của pháp luật thanh tra và yêu cầu của công tác quản lý, do đó hoạt động nghiệp vụ thanh tra còn hạn chế, thực hiện chưa thống nhất, thiếu hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí, vai trò và nhiệm vụ được giao, chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh. Bởi vậy, đòi hỏi cần có sự nghiên cứu đầy đủ về mặt lý luận và thực tiễn để tìm ra các giải pháp thiết thực hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đặt ra nhiệm vụ khách quan phải xây dựng mô hình tổng thể của Tòa án, Viện Kiểm sát và các cơ quan bổ trợ tư pháp, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và hoàn thiện tổ chức, bộ máy của các cơ quan đó nhằm xây dựng một nền tư pháp vững mạnh, trong sạch, hoạt động có hiệu quả. Nghị quyết số 49NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã đề ra các nhiệm vụ trọng tâm cải cách tư pháp trong thời gian tới, trong đó có nhiệm vụ: “Tăng cường kiểm tra, thanh tra và có cơ chế thanh tra, kiểm tra từ bên ngoài đối với hoạt động của các chức danh tư pháp” [12]. Thực hiện Nghị quyết của Đảng, các cơ quan tư pháp nói chung, ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng đã và đang tiến hành tổng kết lý luận và thực tiễn hoạt động, triển khai các biện pháp đổi mới tổ chức và hoạt động để đáp ứng yêu cầu của tiến trình cải cách tư pháp.Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu với những cấp độ khác nhau (luận án, luận văn, bài báo khoa học, đề tài nghiên cứu cấp bộ, cấp nhà nước, sách chuyên khảo, sách tham khảo) về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước, Thanh tra hành chính, Thanh tra chuyên ngành. Tuy vậy, chưa có công trình chuyên khảo nào ở cấp độ Luận án Tiến sĩ Luật học về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam. Xuất phát từ thực tiễn đòi hỏi của công cuộc cải cách tư pháp đối với ngành Kiểm sát nhân dân nói chung, đối với tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng, Nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam” để nghiên cứu làm Luận án Tiến sĩ Luật học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra.

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

LUẬN ÁN 8 1.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước 8 1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 19 1.3 Nhận xét chung về tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 25

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH

TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN 28 2.1 Một số vấn đề lý luận chung về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân 28 2.2 Yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân ở Việt Nam 43

2.3 Tiêu chí và điều kiện bảo đảm việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh

tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam 50 2.4 Kinh nghiệm về tổ chức và hoạt động của Thanh tra một số bộ, ngành ở Việt Nam và của một số nước trên thế giới 57

Chương 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN, THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT

ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM 68

3.1 Quá trình hình thành và phát triển của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân ở Việt Nam 68 3.2 Thực trạng về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân ở Việt Nam 75

3.3 Đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân

dân ở Việt Nam 101

Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT

ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN THEO YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP Ở VIỆT NAM 114

4.1 Phương hướng hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân ở Việt Nam 114 4.2 Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam 121

KẾT LUẬN CHUNG 146 CÁC CÔNG TRÌNH, BÀI VIẾT CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ

TÀI LUẬN ÁN 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của Đề tài

Trong nhà nước ta, cơ cấu quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự

phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thựchiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Để kiểm soát quyền lực nhà

nước, có nhiều phương thức khác nhau như: giám sát, kiểm tra, thanh tra docác cơ quan nhà nước thực hiện tuỳ theo vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền

hạn của từng cơ quan nhà nước

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là một bộ phận trong bộ máy, có vịtrí quan trọng trong công tác quản lý, xây dựng ngành, có nhiệm vụ thực hiệncác hoạt động thanh tra trong nội bộ ngành, nhằm phòng ngừa, phát hiện và

xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm quy định của ngành trong việcthực hiện chức năng, nhiệm vụ; phát hiện những sơ hở về cơ chế quản lý

trong ngành để đề xuất các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực,

góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý trong ngànhKiểm sát nhân dân, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơquan, tổ chức và cá nhân

Trong những năm qua, tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm

sát nhân dân đã từng bước được củng cố, kiện toàn và đạt được những kết quảđáng khích lệ, góp phần quan trọng trong việc xây dựng ngành Kiểm sát nhân

dân trong sạch, vững mạnh Tuy nhiên, thực trạng về tổ chức và hoạt độngcủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân như hiện nay đã và đang tồn tại hạnchế, bất cập đó là: Mô hình tổ chức còn đơn giản, từ năm 2013 trở về trướcchỉ có tổ chức thanh tra thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao (được thành lập

từ tháng 7/1987), đến năm 2014 mới đang thí điểm thành lập tổ chức thanh tra

(tương đương cấp phòng) tại 08 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố (Hà

Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hoá, Nghệ An, Đắk Lắk, Đồng Nai,thành phố Hồ Chí Minh), các tỉnh, thành phố khác bố trí từ một đến hai biên

chế trong Phòng Tổ chức - cán bộ để chuyên trách làm công tác thanh tra Tổchức bộ máy và biên chế của Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng

chưa được hoàn thiện, vừa thiếu về lãnh đạo, quản lý và số lượng biên chế,

vừa chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng của đội ngũ công chức thanhtra Các thể chế quy định về hoạt động thanh tra, kiểm tra của ngành Kiểm sát

nhân dân chưa được đầy đủ, hoặc lạc hậu so với quy định hiện hành của pháp

luật thanh tra và yêu cầu của công tác quản lý, do đó hoạt động nghiệp vụthanh tra còn hạn chế, thực hiện chưa thống nhất, thiếu hiệu quả, chưa tươngxứng với vị trí, vai trò và nhiệm vụ được giao, chưa đáp ứng được yêu cầu cải

cách tư pháp và xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh

Bởi vậy, đòi hỏi cần có sự nghiên cứu đầy đủ về mặt lý luận và thực tiễn đểtìm ra các giải pháp thiết thực hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở nước ta trong giai

đoạn hiện nay

Yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa,cải cách tư pháp trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đặt ranhiệm vụ khách quan phải xây dựng mô hình tổng thể của Tòa án, Viện Kiểm

sát và các cơ quan bổ trợ tư pháp, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm

quyền và hoàn thiện tổ chức, bộ máy của các cơ quan đó nhằm xây dựng mộtnền tư pháp vững mạnh, trong sạch, hoạt động có hiệu quả Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư

pháp đến năm 2020 đã đề ra các nhiệm vụ trọng tâm cải cách tư pháp trong

thời gian tới, trong đó có nhiệm vụ: “Tăng cường kiểm tra, thanh tra và có cơchế thanh tra, kiểm tra từ bên ngoài đối với hoạt động của các chức danh tư

pháp” [12] Thực hiện Nghị quyết của Đảng, các cơ quan tư pháp nói chung,

ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng đã và đang tiến hành tổng kết lý luận vàthực tiễn hoạt động, triển khai các biện pháp đổi mới tổ chức và hoạt động để

đáp ứng yêu cầu của tiến trình cải cách tư pháp

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu với những cấp độ khác

nhau (luận án, luận văn, bài báo khoa học, đề tài nghiên cứu cấp bộ, cấp nhà

nước, sách chuyên khảo, sách tham khảo) về tổ chức và hoạt động của Thanhtra Nhà nước, Thanh tra hành chính, Thanh tra chuyên ngành Tuy vậy, chưa

có công trình chuyên khảo nào ở cấp độ Luận án Tiến sĩ Luật học về hoànthiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêucầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

Xuất phát từ thực tiễn đòi hỏi của công cuộc cải cách tư pháp đối vớingành Kiểm sát nhân dân nói chung, đối với tổ chức và hoạt động của Thanhtra ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng, Nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài:

“Hoàn thi ện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

sĩ Luật học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án

ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay

Để thực hiện được mục đích trên, Luận án có nhiệm vụ:

Một là, đánh giá tổng quan được tình hình nghiên cứu ở trong nước và

ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án, chỉ ra được những vấn đề các

công trình nghiên cứu đã đề cập có thể kế thừa, phát triển khi nghiên cứuluận án Đặc biệt, xác định rõ những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

để làm sáng tỏ

Hai là, phân tích, làm sáng tỏ khái niệm về tổ chức và khái niệm về

hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; vị trí, vai trò, đặc điểm,nội dung và nguyên tắc hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Ba là, làm rõ những yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn

thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; trên cơ sở

đó, nêu ra các tiêu chí hoàn thiện và điều kiện bảo đảm hoàn thiện tổ chức và

hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Bốn là, khái quát quá trình hình thành, phát triển của Thanh tra ngành

Kiểm sát nhân dân; phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyênnhân của những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân

Năm là, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt

động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ởnước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của Luận án

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện

tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầucải cách tư pháp ở Việt Nam

Trong phạm vi nghiên cứu của Luận án, Nghiên cứu sinh chỉ tập trungkhảo sát, nghiên cứu, giải quyết những vấn đề chung nhất ở mức độ khái quát

cơ bản cả về mặt lý luận và thực tiễn có liên quan đến quá trình hình thành,

phát triển về tổ chức và hoạt động của Thanh tra trong hệ thống cơ quan Việnkiểm sát nhân dân từ khi thành lập ngành Kiểm sát nhân dân ngày 26 thàng 7

năm 1960 đến nay Luận án không nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của

Thanh tra thuộc hệ thống cơ quan Viện kiểm sát quân sự

Việc nghiên cứu đề tài luận án chủ yếu dựa trên cơ sở tổng hợp các

số liệu thống kê trong các báo cáo tổng kết và các chuyên đề nghiệp vụ củaThanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Ban Thanh tra trước đây) và kếtquả hoạt động thanh tra, kiểm tra trong ngành Kiểm sát nhân dân từ năm

2006 đến năm 2014

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của Luận án

4.1 Cơ sở lý luận: Luận án được nghiên cứu dựa trên phép biện chứng

duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng cơ

sở lý luận để nghiên cứu khách quan, toàn diện, lôgic các vấn đề đặt ra

Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về nhà nước và pháp luật là kim chỉ

nam trong việc nghiên cứu các vấn đề trong luận án

Việc nghiên cứu đề tài luận án dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà

nước và pháp luật, về vai trò của tổ chức thanh tra đối với hoạt động của bộmáy nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

Đề tài luận án được nghiên cứu dựa trên các quan điểm, đường lối củaĐảng Cộng sản về nhà nước và cách mạng Việt Nam, nhất là quan điểm vềđổi mới đất nước, phát huy dân chủ, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa; các quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về cải cách tư

pháp, đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp và chiến lược cảicách tư pháp trong thời gian tới

4.2 Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng các phương pháp

nghiên cứu cụ thể dựa trên cơ sở lý luận về lịch sử nhà nước và pháp luật;Luận án có chọn lọc, kế thừa và phát triển những kết quả nghiên cứu về kinhnghiệm thực tiễn tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra trong các côngtrình khoa học có liên quan

Phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp

tổng hợp, phân tích được sử dụng trong việc nghiên cứu, làm rõ các vấn đề cótính lý luận về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Luận án đã kết hợp phương pháp tổng hợp, phân tích với phương pháp

so sánh, điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn để nghiên cứu về quá trình hình

thành, phát triển và đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân

Ngoài ra, tác giả đã sử dụng phương pháp tọa đàm trao đổi với các chuyêngia trong và ngoài ngành về tổ chức và hoạt động thanh tra, được sử dụng trongviệc đưa ra phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanhtra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

5 Những đóng góp mới về khoa học của Luận án

V ề phương diện khoa học: Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu

một cách có hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về việc hoàn thiện tổ chức vàhoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tưpháp ở Việt Nam

V ề phương diện lý luận: Trên cơ sở quan niệm về tổ chức, về hoạt

động thanh tra, Luận án nêu quan niệm về tổ chức, hoạt động của Thanh tra

ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra được vai trò, đặc điểm, nội dung và nguyêntắc hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân Luận giải và đưa ramột số yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn thiện tổ chức và hoạt

động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; trên cơ sở đó, đưa ra các tiêu

chí hoàn thiện, điều kiện bảo đảm hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanhtra ngành Kiểm sát nhân dân

V ề phương diện thực tiễn: Luận án phân tích làm rõ quá trình hình

thành, phát triển và đánh giá về thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế và nguyênnhân của những hạn chế làm cơ sở cho việc xác định phương hướng và đềxuất một số giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp Luận án xây dựng mô hình

tổ chức bộ máy và nội dung hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân

dân trong tương lai

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án

Kết quả nghiên cứu Luận án sẽ góp phần làm phong phú thêm các quan

điểm về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Luận án có giá trị thiết thực cả về phương diện lý luận và thực tiễn, cógiá trị tham khảo cho việc sửa đổi, bổ sung pháp luật; hoàn thiện tổ chức vàhoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Kết quả nghiên cứu luận án còn có giá trị tham khảo cho công tácnghiên cứu, biên soạn giáo trình phục vụ công tác giảng dạy ở Trường Đạihọc Kiểm sát, Trường Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm sát, Trường cán bộthanh tra và hệ thống trường chính trị, hành chính cũng như đối với nhữngnhà khoa học quan tâm đến lĩnh vực này

7 Kết cấu của Luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dungLuận án gồm 4 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƯỚC

Cho đến nay, ở Việt Nam chưa có công trình khoa học nào xét trênphương diện cấp đề tài luận án Tiến sĩ Luật học nghiên cứu chuyên sâu về

“Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam” Tuy nhiên, trong những năm gần

đây, ở nước ta đã có nhiều công trình khoa học với những cấp độ khác nhau

(luận án, luận văn, đề tài nghiên cứu cấp bộ, cấp nhà nước, sách chuyên khảo,sách tham khảo) nghiên cứu về đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra

Nhà nước, Thanh tra hành chính, Thanh tra chuyên ngành và Thanh tra ngành

Kiểm sát nhân dân, trong đó có thể nêu những công trình tiêu biểu sau đây:

1.1.1 Một số công trình nghiên cứu về đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra trong bộ máy Nhà nước ta

Luận án Tiến sĩ Luật học“Những vấn đề pháp lý cơ bản của việc đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước Việt Nam” (1996) của tác

giả Phạm Tuấn Khải [24] đã nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về tổchức và hoạt động của các cơ quan thanh tra; quá trình hình thành, phát triển

và những đóng góp của các cơ quan thanh tra qua các thời kỳ Những yêu cầukhách quan cần phải đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nướcViệt Nam; đặc biệt, tác giả đề cập đến cơ sở lý luận và các đòi hỏi của thựctiễn, từ đó đề xuất hướng đổi mới và hoàn thiện thanh tra nhà nước Việt Nam

Luận án tiến sĩ Luật học “Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giải quyết khiếu nại hành chính ở Việt Nam” (2012) của tác giả Nguyễn

Văn Kim [26] đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và đánh giá một cách

khách quan về thực trạng vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước tronggiải quyết khiếu nại hành chính ở Việt Nam; căn cứ vào những yêu cầu khách

quan đòi hỏi, để đưa ra những phương hướng, giải pháp nhằm phát huy vàtăng cường hơn nữa vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giải

quyết khiếu nại hành chính, để bảo vệ hữu hiệu quyền và lợi ích hợp pháp củacông dân, là công cụ tin cậy của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước trongviệc kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước, gópphần tăng cường trật tự, kỷ cương quản lý nhà nước Luận án đã đưa ra các

phương hướng, giải pháp phát huy hơn nữa vai trò của các cơ quan thanh tra

trong giải quyết khiếu nại hành chính ở nước ta hiện nay, bao gồm các nhómgiải pháp về pháp luật, nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện, nhóm giải pháp

về nâng cao năng lực cán bộ, công chức và hỗ trợ

Trong thời gian qua, Thanh tra Chính phủ đã triển khai nghiên cứunhiều đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp bộ và cấp cơ sở về tổ chức và hoạt

động thanh tra, trong đó đáng chú ý là các đề tài:

Đề tài: “Đổi mới tổ chức và hoạt động hệ thống thanh tra nhà nước theo hướng cải cách nền hành chính nhà nước” (1996), Chủ nhiệm đề tài: Trần Đức

Lượng, Nguyên Vụ trưởng Vụ thanh tra kinh tế II, Thanh tra Nhà nước (nay là

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ); Đề tài “Thực trạng tổ chức và hoạt động thanh tra bộ, ngành, chuyên ngành ở nước ta - những vấn đề đặt ra và giải pháp’’ (1997), Chủ nhiệm đề tài: đồng chí Phạm Văn Khanh, Nguyên Phó Vụ

trưởng Vụ Tổ chức- Cán bộ, Thanh tra Nhà nước (nay là Thanh tra Chính phủ)

Hai công trình này đề cập tới những vấn đề có tính lý luận về tổ chức,hoạt động thanh tra; những nội dung cơ bản của cải cách một bước nền hành

chính Nhà nước, những quan điểm, tư tưởng của Lênin, Chủ tịch Hồ Chí

Minh, của Đảng và Nhà nước ta về công tác thanh tra Bên cạnh đó, cònnghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động thanh tra bộ, ngành, chuyên

ngành, trong đó trước hết đề cập mối quan hệ giữa thanh tra với quản lý nhànước, khái niệm thanh tra nhà nước chuyên ngành, sự cần thiết khách quan

phải thiết lập thanh tra nhà nước chuyên ngành và các quan điểm của Đảng,

nhà nước ta về công tác thanh tra và phương hướng hoàn thiện mô hình tổ

chức thanh tra bộ, ngành, chuyên ngành, để thực hiện chức năng nhiệm vụ mà

trong đó có giải quyết khiếu nại hành chính [26]

Đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước: “Hoàn thiện cơ chế thanh tra,

kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước” (2002), do

đồng chí Trần Đức Lượng, nguyên Vụ trưởng Vụ thanh tra kinh tế II, Thanhtra Nhà nước làm chủ nhiệm [29] đã nghiên cứu những vấn đề lý luận về

thanh tra, kiểm tra, giám sát, trong đó trình bày các khái niệm thanh tra, kiểmtra giám sát và những đặc trưng cơ bản của từng thiết chế, đồng thời phân tíchnhững điểm giống nhau, khác nhau và sự phân định tương đối giữa thanh tra,kiểm tra, giám sát; quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác thanh tra,kiểm tra, giám sát Đề tài đi sâu phân tích thực trạng cơ chế thanh tra, kiểmtra, giám sát ở nước ta Trên cơ sở đó, nêu ra những quan điểm, nguyên tắchoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát; phương hướng hoàn thiện cơchế thanh tra, kiểm tra, giám sát trong tổng thể cải cách bộ máy nhà nước: (1)hoàn thiện phương thức và cơ chế giám sát của Quốc hội; (2) điều chỉnh chức

năng của Viện kiểm sát nhân dân và mở rộng thẩm quyền xét xử của Tòahành chính; (3) đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước; (4) đổi mới

chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạt động của các loại hình thanh tra,kiểm tra, giám sát khác

Đề tài khoa học cấp bộ:“Tổ chức, hoạt động và mối quan hệ giữa thanh

tra bộ và Thanh tra chuyên ngành - Thực trạng và giải pháp” (2004), do đồng

chí Nguyễn Khắc Hường, nguyên Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Thanh traChính phủ làm chủ nhiệm [23] đã nghiên cứu các khái niệm: Thanh tra, thanhtra bộ, thanh tra chuyên ngành; đồng thời, làm rõ các vấn đề: Tổ chức, hoạt

động và mối quan hệ của thanh tra bộ; tổ chức, hoạt động và mối quan hệ

của thanh tra chuyên ngành; quan điểm của Đảng và Nhà nước về tổ chức,hoạt động và mối quan hệ giữa thanh tra bộ và thanh tra chuyên ngành;kinh nghiệm về tổ chức hoạt động của các tổ chức thanh tra một số nướctrên thế giới Đề tài khái quát về quá trình hình thành và phát triển các tổchức thanh tra từ 1945 đến nay và đi sâu phân tích thực trạng về tổ chức,hoạt động và mối quan hệ của thanh tra chuyên ngành; qua đó, đánh giá tổchức, hoạt động và mối quan hệ của thanh tra bộ; tổ chức, hoạt động vàmối quan hệ của thanh tra chuyên ngành Trên cơ sở đó, đề tài xây dựngcác giải pháp về hoàn thiện tổ chức, hoạt động và mối quan hệ giữa thanhtra bộ và thanh tra chuyên ngành, bao gồm: (1) xây dựng mô hình tổ chứcthanh tra bộ và thanh tra chuyên ngành phù hợp, hoàn thiện tổ chức thanhtra bộ và thanh tra chuyên ngành; (2) tăng cường sự chỉ đạo và quan tâmcủa lãnh đạo bộ, ngành với thanh tra bộ và thanh tra chuyên ngành; (3) đổimới hình thức và phương pháp thanh tra của thanh tra bộ và thanh trachuyên ngành; (4) nâng cao hiệu lực và xử lý sau thanh tra của thanh tra bộ

và thanh tra chuyên ngành

Đề tài khoa học cấp bộ trọng điểm: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác

thanh tra”(2006), do Quách Lê Thanh, nguyên Tổng Thanh tra Chính phủ làm

chủ nhiệm [49] đã nghiên cứu về nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh và nêu các

định hướng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra, tập trung

làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra, bao gồm quan

điểm của Hồ Chí Minh về thanh tra, kiểm tra, về giải quyết khiếu nại, tố cáo,

về chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu; phân tích các quan điểm của

Người về vị trí, vai trò của công tác thanh tra; mục đích hoạt động thanh tra;

nguyên tắc, phương pháp kiểm tra, thanh tra; sự kết hợp giữa thanh tra của

nhà nước và sự giám sát của nhân dân; trách nhiệm của lãnh đạo Đảng và

chính quyền các cấp đối với công tác thanh tra

Đề tài khoa học cấp bộ: “Tăng cường mối quan hệ chỉ đạo, phối hợp

trong hệ thống các cơ quan Thanh tra nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực của công tác thanh tra” [56] được nêu trong tập san Thông tin khoa

học thanh tra và Chống tham nhũng của Thanh tra Chính phủ xuất bản Ấnphẩm số 8/2006 đã giới thiệu những kết quả nghiên cứu đạt được của Kết quảnghiên cứu đề tài đã xác định rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của mối quan hệchỉ đạo, phối hợp giữa cơ quan thanh tra cấp trên với cơ quan thanh tra cấp

dưới trong hệ thống các cơ quan thanh tra theo cấp hành chính; xác định mối

quan hệ chỉ đạo, phối hợp giữa các cơ quan thanh tra theo cấp hành chính và

cơ quan thanh tra theo ngành, lĩnh vực, cũng như đưa ra những giải pháp

nhằm tăng cường mối quan hệ chỉ đạo, phối hợp này

Đề tài khoa học cấp bộ: “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả thanh tra của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo”(2007) do đồng chí Bùi Nguyên Súy, Cục trưởng Cục I, Thanh tra Chính

phủ làm Chủ nhiệm [47] đã làm rõ khái niệm, đặc điểm của cơ quan hành

chính nhà nước; khái niệm thanh tra, kiểm tra trách nhiệm giải quyết khiếu

nại, tố cáo; vai trò, vị trí của công tác thanh tra trách nhiệm về khiếu nại, tố

cáo Đề tài phân tích các nội dung thanh tra trách nhiệm của cơ quan hànhchính nhà nước về giải quyết khiếu nại, tố cáo Đặc biệt, đề tài đi sâu nghiên

cứu thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của cơ quan hànhchính nhà nước về giải quyết khiếu nại, tố cáo: những kết quả đạt được,những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém; từ đó, đề xuất giảipháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của

cơ quan hành chính nhà nước về giải quyết khiếu nại, tố cáo Đề tài đề xuất

cần tăng cường và đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm giải quyết

khiếu nại, tố cáo theo những hướng sau: Một là, xác định công tác thanh tra,

kiểm tra trách nhiệm là một nội dung trọng tâm của các tổ chức thanh tra nhà

nước Hai là, đổi mới thanh tra, kiểm tra trách nhiệm theo hướng tăng cường

kiểm tra đôn đốc thường xuyên của cấp trên đối với cấp dưới thuộc thẩm quyền

quản lý của thủ trưởng cùng cấp Ba là, tăng cường hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp

vụ về thanh tra, kiểm tra trách nhiệm bảo đảm tính thống nhất của toàn ngành

Bốn là, việc xây dựng các tiêu chí cụ thể kết hợp hệ thống thông tin báo cáo,

đánh giá có tính chất cập nhật giúp cho quản lý thống nhất từ trung ương đến

địa phương Năm là, tăng cường năng lực của cơ quan tiếp dân tại Hà Nội và

Thành phố Hồ Chí Minh trong đôn đốc, kiểm tra trách nhiệm của các cấp các

ngành, tăng cường về cơ sở pháp lý; về đội ngũ; về hệ thống kỹ thuật…

Đề tài khoa học cấp bộ: “Các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra

-Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2011), do đồng chí Nguyễn Thái Hồng,

Phó Vụ trưởng Vụ 3, Thanh tra Chính phủ làm chủ nhiệm [21] đã đi sâunghiên cứu về các nguyên tắc hoạt động thanh tra từ đó đề xuất những kiếnnghị để hoàn thiện các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra thông qua việc bổsung, phát triển các quy định trong hoạt động thanh tra nhằm đạt mục tiêuthanh tra Kết quả của đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý luận về thanh tra vàcác nguyên tắc trong hoạt động thanh tra, bao gồm các vấn đề về khái niệm,

đặc điểm thanh tra; mục đích, vai trò của các nguyên tắc trong hoạt động thanh

tra, các yếu tố tác động đến hoạt động thanh tra, sự hình thành các nguyên tắctrong hoạt động thanh tra Phân tích thực trạng các quy định pháp luật và việcthực hiện các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra trên thực tế Trên cơ sởphân tích các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra trong từng giai đoạn tiếnhành thanh tra, đề tài đã tiến hành đánh giá những quy định của pháp luật,những tồn tại, hạn chế trong việc thực hiện trên thực tế làm cơ sở cho việc đềxuất, kiến nghị có tính khả thi cao, làm cơ sở cho việc hoàn thiện chính sách,pháp luật, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra

Đề tài khoa học cấp bộ trọng điểm: “Kết quả hoạt động thanh tra

-những vấn đề lý luận và thực tiễn” (2012) do TS Nguyễn Quốc Hiệp, Viện

trưởng Viện Khoa học Thanh tra làm chủ nhiệm [20] đã tập trung nghiên cứu

một số vấn đề lý luận về kết quả hoạt động thanh tra, nêu rõ vai trò và mục

đích của hoạt động thanh tra trong quản lý nhà nước, quan niệm về hoạt động

thanh tra và kết quả hoạt động thanh tra, những yếu tố chủ yếu ảnh hưởng

hưởng đến kết quả hoạt động thanh tra Đồng thời, đánh giá thực trạng kết quả

hoạt động thanh tra với năm nội dung đó là: Thực trạng quy định pháp luật vềhoạt động thanh tra; Kết quả xây dựng định hướng chương trình thanh tra, kếhoạch thanh tra; Kết quả tiến hành cuộc thanh tra; Kết quả thực hiện kết luận,kiến nghị sau thanh tra; Việc xem xét, đánh giá các hoạt động thanh tra hiệnnay Trên cơ sở nghiên cứu, đề tài đưa ra định hướng và giải pháp nâng caokết quả hoạt động thanh tra trong thời gian tới

Nghiên cứu nội dung các công trình, đề tài nêu trên cho thấy, các tácgiả đã tập trung đề cập đến vị trí, vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước,thanh tra bộ, thanh tra ngành, thanh tra chuyên ngành trong hệ thống cơ quan

hành chính, trong cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát ở nước ta; những yêu

cầu khách quan đòi hỏi phải đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra; nhữngnội dung đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra

Mặc dù, các đề tài trên chưa đề cập trực tiếp đến vấn đề hoàn thiện tổchức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải

cách tư pháp ở Việt Nam, nhưng kết quả nghiên cứu của của các đề tài là

nguồn tài liệu quan trọng để Nghiên cứu sinh kế thừa có chọn lọc trongnghiên cứu đề tài luận án của mình

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu về đổi mới tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Trong những năm qua, Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Ban

Thanh tra trước đây), đã có một số công trình nghiên cứu ở cấp độ đề tài, đề

án và chuyên đề nghiệp vụ về đổi mới tổ chức chức và hoạt động của Thanh

tra ngành Kiểm sát nhân dân Đáng chú ý là các công trình sau:

- Đề tài khoa học

Công trình khoa học đầu tiên của Ban Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối

cao nghiên cứu ở cấp độ Đề tài khoa học cấp cơ sở về "Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân"(năm 2003), Chủ nhiệm đề tài Dương Văn Tiu, nguyên Trưởng Ban Thanh

tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao [57] Đề tài đã nghiên cứu một số vấn đề lýluận chung về công tác thanh tra, đặc điểm của công tác thanh tra trongngành kiểm sát nhân dân và tổng kết thực tiễn công tác thanh tra trongngành kiểm sát nhân dân từ khi thành lập đến năm 2003 Trên cơ sở đó, đề

tài đã đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác

thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân, đó là: Đổi mới nội dung nhiệm

vụ công tác thanh tra, triển khai nhiệm vụ thanh tra một số hoạt độngnghiệp vụ trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt

động tư pháp có dấu hiệu vi phạm liên quan đến Kiểm sát viên, Điều tra

viên, công chức trong ngành Kiểm sát nhân dân; Hoàn thiện tổ chức bộ

máy và đổi mới công tác cán bộ thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân;Đổi mới phương pháp hoạt động nghiệp vụ thanh tra

- Đề án

Liên quan đến việc nghiên cứu đề tài, năm 2013 Nghiên cứu sinh đã

hoàn thành việc nghiên cứu, xây dựng Đề án: “Tăng cường tổ chức bộ máy, biên chế cán bộ Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân” [52] Đề án đã được

Ban cán sự Đảng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phê duyệt tại Nghị quyết số06-NQ/BCSĐ ngày 20/12/2013 với một số nội dung sau: “Đồng ý củng cốthanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao cả về số lượng và chất lượng; xâydựng hệ thống Thanh tra ngành Kiểm sát tại các Viện kiểm sát nhân dân tỉnh,thành phố trực thuộc Trung ương trên toàn quốc theo lộ trình thích hợp; tiếnhành thành lập thí điểm tại một số đơn vị có đủ tiêu chí và điều kiện để thựchiện, cụ thể:

- Thành lập thêm ở Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao Phòng

Thanh tra hành chính để đáp ứng yêu cầu công tác thanh tra hoạt động công

vụ trong Ngành và bổ sung đủ 25 biên chế, đảm bảo mỗi phòng thuộc Thanhtra Viện kiểm sát nhân dân tối cao có tối thiểu 05 biên chế, đồng thời nângcao chất lượng đội ngũ cán bộ thanh tra, tăng cường thanh tra hoạt độngnghiệp vụ trong Ngành

- Thành lập Thanh tra cấp tỉnh ở 08 Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh,gồm thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hải Phòng, Nghệ

An, Thanh Hoá, Quảng Ninh, Đắk Lắk, Đồng Nai

- Các Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố không thành lập Thanhtra cấp tỉnh thì cho phép thành lập Tổ Thanh tra có 2 biên chế nằm trongPhòng Tổ chức - Cán bộ; nghiệp vụ do Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tốicao chỉ đạo”

Nghị quyết của Ban cán sự Đảng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phêduyệt kết quả nghiên cứu Đề án nêu trên là cơ sở pháp lý quan trọng giúpNghiên cứu sinh hoàn thiện việc nghiên cứu đề tài luận án

- Ch uyên đề nghiệp vụ

Chuyên đề: “Công tác thanh tra góp phần xây dựng cán bộ ngành

Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh” (2007) do Nghiên cứu sinh thực

hiện, đã đưa ra một số giải pháp tăng cường công tác thanh tra góp phần xâydựng đội ngũ cán bộ ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh, đáp

ứng yêu cầu nhiệm vụ công tác của ngành trong tình hình mới

Chuyên đề: “Tăng cường thanh tra tài chính tại các đơn vị sử dụng kinh phí ngân sách Nhà nước trong ngành Kiểm sát nhân dân” (2009), do

Nghiên cứu sinh thực hiện, đã nghiên cứu, đánh giá về thực trạng công tácquản lý sử dụng tài chính trong Ngành, đưa ra một số giải pháp tăng cường

công tác thanh tra để kịp thời phát hiện, uốn nắn, khắc phục và xử lý các sai

phạm trong quản lý tài chính, đảm bảo việc sử dụng kinh phí ngân sách Nhà

nước cấp đúng chế độ tài chính, vừa tiết kiệm, vừa đạt hiệu quả cao nhất, góp

phần phòng, chống tham nhũng và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

Chuyên đề: “Một số vấn đề về thanh tra giải quyết đơn khiếu nại, tố

cáo có liên quan đến cán bộ trong ngành Kiểm sát nhân dân" (2008), do

Nghiên cứu sinh thực hiện, đã tập trung nghiên cứu, đánh giá về kết quả côngtác thanh tra giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến cán bộ Kiểm sát; trên

cơ sở đó, đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công

tác thanh tra nói chung, thanh tra giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đếncán bộ trong Ngành nói riêng, góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị vàxây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh

Chuyên đề: “Nghiên cứu quy trình thanh tra hoạt động nghiệp vụ thực

hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp” (2012), do tác giả

Phạm Vũ Thắng, Phó Trưởng phòng Thanh tra nghiệp vụ, Thanh tra Việnkiểm sát nhân dân tối cao thực hiện [54] Thông qua việc nghiên cứu chuyên

đề nhằm đưa ra một quy trình thống nhất chung về thanh tra hoạt động nghiệp

vụ, giúp cho các cán bộ làm công tác thanh tra trong Ngành hiểu, nắm bắt

được những yêu cầu cơ bản và các bước tiến hành của một cuộc thanh tra về

hoạt động nghiệp vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư

pháp để vận dụng vào thực tiễn công tác, tổ chức tốt các cuộc thanh tra hoạtđộng nghiệp vụ đảm bảo có chất lượng, hiệu quả cao

Chuyên đề: “Thực trạng và giải pháp tăng cường công tác thanh tra,

kiểm tra việc quản lý, sử dụng cán bộ đáp ứng yêu cầu xây dựng Ngành”

(2012) do Nghiên cứu sinh thực hiện, đã nghiên cứu một số vấn đề về lý luận

và đánh giá thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra việc quản lý, sử dụng cán

bộ trong ngành Kiểm sát nhân dân thời gian qua, đưa ra các giải pháp tăng

cường công tác thanh tra, kiểm tra việc quản lý, sử dụng cán bộ đáp ứng yêu

cầu xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh

Chuyên đề: “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng và

ban hành Kết luận thanh tra" (2012) do Nghiên cứu sinh thực hiện, đã đi sâu

nghiên cứu, đánh giá thực trạng về những ưu điểm và hạn chế, khuyết điểmtrong việc xây dựng và ban hành Kết luận thanh tra, đề xuất giải pháp nângcao chất lượng, hiệu quả của Kết luận thanh tra nhằm đáp ứng được yêu cầu,nhiệm vụ công tác thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân

Chuyên đề: “Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động nghiệp

vụ thực hành quyền công tố và Kiểm sát các hoạt động tư pháp trong lĩnh vực hình sự - Một số giải pháp, kiến nghị” (2013), do Nghiên cứu sinh thực hiện.

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Chuyên đề đã đưa

ra một số giải pháp tăng cường công tác thanh tra nhằm góp phần nâng caochất lượng, hiệu quả hoạt động nghiệp vụ thực hành quyền công tố và Kiểmsát các hoạt động tư pháp trong lĩnh vực giải quyết án hình sự của Viện kiểmsát nhân dân các cấp, đảm bảo không để lọt tội phạm và người phạm tội,

không làm oan người vô tội

Các chuyên đề nghiệp vụ của Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao

nêu trên mới chỉ nghiên cứu về một số vấn đề lý luận và đánh giá thực trạng

về những khía cạnh đơn lẻ trong tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân ở phạm vi một chuyên đề nghiệp vụ Tuy nhiên, kết quảnghiên cứu các chuyên đề nghiệp vụ này là nguồn tài liệu quan trọng giúp tácgiả đi sâu nghiên cứu một các toàn diện và đầy đủ những vấn đề lý luận vàthực tiễn liên quan đến đề tài

Các đề tài, đề án, chuyên đề nghiệp vụ của Thanh tra Viện kiểm sát

nhân dân tối cao (Ban Thanh tra trước đây) mới chỉ nghiên cứu từng khíacạnh về tổ chức hoặc hoạt động nghiệp vụ thanh tra; chưa nghiên cứu mộtcách tổng thể, toàn diện và đồng bộ về tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân trong điều kiện đẩy mạnh cải cách tư pháp ở nước

ta hiện nay; đặc biệt chưa làm rõ được khái niệm về tổ chức và hoạt động của

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; chưa đề xuất được mô hình tổng thể cầnhoàn thiện về tổ chức bộ máy, công tác cán bộ và phương thức hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp.

Nghiên cứu các công trình ở trong nước cho thấy, các công trình đã nghiêncứu riêng lẻ theo những hướng tiếp cận khác nhau, các công trình đã khái quát

được một số mô hình tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước, Thanh tra

hành chính, Thanh tra chuyên ngành trong bộ máy nhà nước; một số công trìnhnghiên cứu ở cấp độ đề tài, đề án, chuyên đề nghiệp vụ của Thanh tra Viện kiểmsát nhân dân tối cao đã đề cập đến nội dung đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượnghoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân Tuy nhiên, cho đến nay vẫn

chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và

có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn ở cấp độ Luận án Tiến sĩ Luật học vềhoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theoyêu cầu của cải cách tư pháp ở Việt Nam

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện tổ chức và hoạt động

c ủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp

Vi ệt Nam” là một vấn đề mới, có tính lý luận và thực tiễn, đáp ứng yêu

cầu thực tiễn đặt ra Kết quả nghiên cứu rút ra từ một số công trình ở trong

nước những năm qua có ý nghĩa quan trọng khi nghiên cứu đề tài

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI

Về tổ chức và hoạt động thanh tra của một số nước trên thế giới, đã cómột số sách, bài viết của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu như:

1.2.1 Một số công trình của các tác giả là người nước ngoài nghiên cứu về tổ chức và hoạt động thanh tra của các nước trên thế giới

Trong Phần III “Những cái nhìn về hành chính”, Sách “Bàn về hành chính Pháp” của tác giả Phrăngxoa Galúdiên Ghininús, do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2003, đã đưa ra những cái nhìn từ Thẩm

phán tư pháp, từ cơ quan thanh tra, cái nhìn của khoa học và đặc biệt là

mười nghịch lý của hành chính Pháp được nêu trong bức thư của một người

bạn Mỹ (Vincent Wright), như nghịch lý giữa “tính hình mẫu” của nềnhành chính Pháp với “những tác động, ảnh hưởng và áp lực thay đổi từ bên

ngoài”, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa; nghịch lý giữa “tính thống

nhất” của nền hành chính Pháp với “sự chia cắt, có những lúc đối đầu” giữa

các cơ quan hành chính hoặc cao hơn nữa là giữa các phe phái chính trị

Tác giả cũng nêu lên những tồn tại trong nền hành chính Pháp xét từ cách

nhìn của các cơ quan thanh tra: “Trên thực tế nhiệm vụ của các cơ quan thanh tra tổng hợp có một tầm quan trọng chiến lược, tuy nhiên hiện nay vẫn còn bị xem nhẹ trong khi Nhà nước coi cấp tản quyền là nơi ưu tiên áp dụng các chính sách của Nhà nước” Theo đó, hoạt động thanh tra càng

cần phải coi trọng và đẩy mạnh, đặc biệt là trong việc xem xét, kiểm tra,

đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật của chính quyền địa phương

hoặc cơ quan hành chính nhà nước các cấp Nhận định này xét ở mức độnhất định cũng tương đồng với thực trạng nền hành chính của nước ta hiệnnay khi cần tiếp tục đổi mới mô hình và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt

động của các cơ quan thanh tra nhà nước cho phù hợp với yêu cầu cải cáchhành chính nhà nước [26]

Trong Bài nghiên cứu “Mô hình thanh tra cổ điển - Một công cụ rà soát hiệu quả các quyết định hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước - Nhìn từ góc độ của Niu-Di-Lân” (“The Classical Ombudsman - An Effective Reviewer of Administrative Decisions by Government Agencies -

A New Zealand Perspective”) năm 2001 của tác giả Brian Elwood, Chánh thanh tra Niu-Di-Lân và Chủ tịch tổ chức thanh tra quốc tế, đã làm rõ khái

niệm, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của các cơ quan thanh tra theocác mô hình cổ điển Tác giả cho rằng các cơ quan thanh tra có thể giúpgiải quyết các vấn đề của nền hành chính mà tòa án, cơ quan lập pháp hoặchành pháp không thể giải quyết có hiệu quả hơn Hoạt động thanh tra phải

giúp các bên phải chấp nhận những kết luận mà cơ quan thanh tra đưa ra.Muốn vậy, hoạt động thanh tra không chỉ tìm ra những vấn đề tồn tại giữacác bên mà còn phải giúp đưa ra kiến nghị, giải pháp để giải quyết nhữngvấn đề đó Đồng thời, thước đo hiệu quả hoạt động thanh tra chính là sự hàilòng của đối tượng về kết luận thanh tra Cơ quan thanh tra không thể thaythế hoặc đối đầu với các cơ quan ra quyết định hành chính mà giữ vai trò

hỗ trợ để tăng sự hiểu biết và khả năng phản hồi của bộ máy hành chính đốivới công chúng nói chung Đồng thời, thông qua giải quyết khiếu nại củacông dân, cơ quan thanh tra phải giúp nhận diện được những bất công hoặchạn chế của các cơ quan hành chính để tránh lặp lại trong tương lai [26]

Trước sự thay đổi chính trị, kinh tế và xã hội, các cơ quan thanh trađang phải đối phó với rất nhiều thách thức đòi hỏi phải khẳng định lại về

thẩm quyền và thích ứng về hành động Khuôn khổ pháp lý và chức năng,nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan thanh tra theo mô hình truyền thốngcần có những điều chỉnh tương ứng Tác giả Clare Lewis (Cơ quan thanh tra

của Bang Ontario, Ca-na-đa) đã viết Bài nghiên cứu“Đối phó với những thay đổi trên mọi phương diện: Khẳng định lại thẩm quyền của cơ quan thanh tra

và thích ứng về hành động” (“Coping With Changes on all Fronts: Reaffirming the Ombudsman’s Powers and Adapting its Actions”), năm 2003.

Theo đó, cần đảm bảo sự tiếp cận một cách dễ dàng và hiệu quả hơn của côngdân đối với các cơ quan thanh tra Các cơ quan thanh tra phải có năng lực

hoạt động mang tính mềm dẻo, tiếp cận đa ngành và có năng lực dẫn dắt quátrình phát triển Các cơ quan thanh tra không thể giữ thái độ thụ động khi đốimặt với những khiếu nại tương tự được lặp đi lặp lại của người dân mà phảichủ động giải quyết nó, phải nhận diện được nguồn gốc của vấn đề và tìm

cách để ngăn ngừa nó Các cơ quan thanh tra không chỉ giải quyết những

khiếu nại đơn lẻ của mỗi người dân mà qua đó phải có cách tiếp cận rộng hơn,phải giúp phát hiện những hạn chế trong cơ chế, chính sách quản lý, phải

đánh giá được hiệu quả của những cơ chế, chính sách đó để tìm giải pháp

khắc phục Hoạt động thanh tra cần gắn kết hơn và giúp nâng cao hiệu lực,hiệu quả của hoạt động quản lý hành chính nhà nước [26]

Khi nghiên cứu một số vấn đề trong quan hệ giữa cơ quan thanh tra vớitòa án và các cơ quan tư pháp khác trong việc bảo vệ quyền con người, tác giả

Clare Lewis (Cơ quan thanh tra của Bang Ontario, Ca-na-đa) viết Bài nghiên

cứu “Vai trò hợp tác của các cơ quan thanh tra với tòa án và các cơ quan tư pháp trong bảo vệ các quyền con người” (“The Role of Collaboration of the Ombudsman With the Courts and Judiciary in the Protection of Human Rights: A Canadian Perspective”), năm 2003 Tác giả nhấn mạnh đến sự cần

thiết, vị trí và vai trò của của các cơ quan thanh tra nhằm giám sát hoạt độngcủa các cơ quan hành chính nhà nước từ bên trong Hoạt động của cơ quanthanh tra còn giúp cung cấp thông tin cần thiết cho chính các Tòa án, cơ quan

tư pháp để giải quyết vụ việc một cách có hiệu quả và nhanh chóng Theo kết

luận của tác giả, cơ quan thanh tra đóng vai trò quan trọng nhằm đảm bảothực hiện nguyên tắc “kiểm soát và đối trọng” tổ chức quyền lực nhà nước và

hướng tới xây dựng một xã hội thực sự dân chủ [26]

Trong Bài nghiên cứu “Làm thế nào để là một cán bộ/ cơ quan thanh tra tốt” (“How to be a Good Ombudsman”) của Tiến sĩ Jacob Soderman, nguyên

công chức thanh tra của Uỷ ban châu Âu (do Nghị viện châu Âu bầu và đảmnhiệm vị trí này trong giai đoạn 1995- 2003, tháng 1 năm 2004) đã tập trungnghiên cứu, phân tích về mô hình cơ quan thanh tra, đặc biệt là cơ quan thanh tratrong phạm vi Liên minh châu Âu; làm rõ vai trò của các cơ quan thanh tra nhằm

đảm bảo xây dựng một nền hành chính tốt; các yêu cầu đối với một tổ chức

thanh tra hoạt động có hiệu quả; phương thức hoạt động hiệu quả và cách thứcnhận biết một tổ chức thanh tra hoạt động tốt Trong phần kết luận, tác giả đãnhận diện những thách thức đối với các cơ quan, cán bộ thanh tra, như sự canthiệp một cách không chính đáng vào hoạt động hoặc các vụ việc phức tạp liên

quan đến nhiều bên khác nhau Đồng thời tác giả đã đưa ra một số giải phápvượt qua, như đảm bảo cơ chế báo cáo thông suốt với cơ quan có thẩm quyền

hoặc lựa chọn cách làm đúng thay cho cách làm sai [26]

Nghiên cứu “Cơ quan Thanh tra Kerata” (Kerata Ombudsman”) của

tác giả Joshua J.M Stark, nghiên cứu tình huống về trách nhiệm giải trìnhthuộc sáng kiến trách nhiệm giải trình do Quỹ nghiên cứu về quản trị công

của Ấn Độ tổ chức thực hiện năm 2010 Tác giả đã phân tích về mặt lý luận

và nguồn gốc hình thành tổ chức thanh tra; kinh nghiệm quốc tế liên quan đếnviệc thành lập, tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra; sự phát triểncủa các mô hình tổ chức thanh tra và các đặc điểm cơ bản Dựa trên nhữngphân tích về mặt lý luận và từ thực tiễn về tổ chức và hoạt động của tổ chứcthanh tra Bang Kerata của Ấn Độ, tác giả đã đưa ra những khuyến nghị quantrọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức thanh tra, đặc biệt là ởcác bang của Ấn Độ như: (1) Trao thẩm quyền “điều tra” hoặc thẩm quyền xácminh, tìm hiểu vụ việc một cách độc lập dựa trên việc phân bổ nguồn lực thỏa

đáng cho các tổ chức thanh tra để tránh bị phụ thuộc vào các cơ quan, tổ chứckhác; (2) Đảm bảo quy trình bổ nhiệm thanh tra viên một cách công khai, minh

bạch nhằm xây dựng một đội ngũ cán bộ thanh tra có năng lực và đạo đức,

tránh nguy cơ lạm quyền trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; (3) Tăng cường

khả năng tiếp cận của công chúng đối với các tổ chức thanh tra nhằm giúp giảiquyết có hiệu quả các khiếu nại hành chính; (4) Nâng cao nhận thức về vị trí,vai trò của các tổ chức thanh tra trong hoạt động quản lý [26]

Sách tham khảo “Hướng dẫn tăng cường năng lực và liêm chính tư pháp” (“Resdurce guide on strengthening judicial integrity and capacity”), bản

gốc tiếng Anh do Văn phòng Liên Hợp Quốc xuất bản tháng 12/2011, được Cơquan phòng, chống ma tuý và tội phạm của Liên Hợp Quốc và Liên minh Châu

Âu hỗ trợ dịch và xuất bản bằng tiếng Việt tháng 12/2013 [15] Nội dung cuốn

sách đã đưa ra các ý tưởng, đề xuất và chiến lược được phát triển bởi các

chuyên gia cải cách pháp luật và tư pháp Các nhà nghiên cứu ứng dụng vànhững nhà thực hành giàu kinh nghiệm đã đóng góp cho các tài liệu hướng đến

nỗ lực cải cách tư pháp ngày càng phong phú về số lượng và nội dung Đặcbiệt, cuốn sách đã giới thiệu về cơ chế giám sát đối với công việc của các cơ

quan tư pháp ở một số nước trên thế giới, mô hình phổ biến là Ban Thanh tra

(hoạt động cho Bộ Tư pháp, cho Hội đồng tư pháp hay cho Toà án tối cao)

1.2.2 Một số công trình của các tác giả ở trong nước nghiên cứu về

tổ chức và hoạt động thanh tra của các nước trên thế giới

Sách chuyên khảo: “Tổ chức và hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát của một số nước trên thế giới”, Nxb Chính trị Quốc gia năm 2002, Chủ biên

Nguyễn Văn Kim Nội dung cuốn sách đã giới thiệu một số bài nghiên cứucủa các tác giả sau: (1) Sự hình thành và hoạt động của thanh tra Quốc hội

Đan Mạch của tác giả Văn Tiến Mai; (2) Thanh tra Quốc hội Canađa của tác

giả Đinh Quang Tuyến; (3) Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Quốc hộiThụy Điển của tác giả Vũ Văn Chiến; (4) Tổ chức và hoạt động của cơ quanThanh tra, giám sát hành chính Cộng hoà nhân dân Trung hoa; (5) Tổ chức vàhoạt động thanh tra ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào của tác giảNguyễn Văn Kim; (6) Ban Thanh tra và Kiểm toán Hàn Quốc của tác giả Vũ

Văn Chiến; (7) Các cơ quan Tổng thanh tra của cộng hoà Pháp- Phạm Thị

Thu Hiền; (8) Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Đài Loan của tác giảNguyễn Văn Kim, Phạm Thị Thu Hiền; (9) Cơ quan Thanh tra Philippin củatác giả Đặng Khánh Toàn; (10) Thanh tra chuyên ngành ở một số nước châu

Âu của tác giả Nguyễn Hữu Lương Các công trình nghiên cứu về tổ chức,chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và phương thức hoạt động của các cơ quanthanh tra, kiểm tra, giám sát của một số nước trên thế giới Đặc biệt là việc đềcập đến quan niệm về sự phân công quyền lực và về vị trí, vai trò của cơ quanthanh tra, kiểm tra, giám sát cũng như mối quan hệ của cơ quan này với cơ

quan hành chính và các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước [25]

Tạp chí Kiểm sát số Tết năm 2012 đăng bài sưu tầm và tổng hợp củaBảo Châu và Hải Dương về “Kinh nghiệm tổ chức và hoạt động điều tra củaViện kiểm sát/ Viện công tố của một số nước trên thế giới” Các tác giả đã

sưu tầm và tổng hợp về kinh nghiệm tổ chức và hoạt động điều tra của Viện

kiểm sát/Viện công tố của một số quốc gia theo truyền thống pháp luật Châu

Âu lục địa như: Cộng hòa Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài nêu trên chủ yếu mới chỉ đềcập đến các nội dung có liên quan đến mô hình tổ chức và hoạt động của cơquan thanh tra của một số nước; tổ chức và hoạt động thanh tra của các cơ

quan tư pháp trên thế giới nói chung, thanh tra đối với hoạt động của cơ quan

Toà án nói riêng; nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động điều tra củaViện kiểm sát/Viện công tố của một số nước Chưa có bài báo, công trìnhkhoa học nào nghiên cứu, đề cập chuyên sâu về hoàn thiện tổ chức và hoạt

động thanh tra trong nội bộ cơ quan Viện kiểm sát/Viện công tố các nước

1.3 NHẬN XÉT CHUNG VỀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.3.1 Một số nhận xét về tổng quan tình hình nghiên cứu

Ở trong nước, mặc dù các công trình có sự nghiên cứu riêng lẻ theo

những hướng tiếp cận khác nhau, nhưng các công trình đã khái quát được một

số mô hình tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước, Thanh tra hànhchính, Thanh tra chuyên ngành trong bộ máy nhà nước; đã nghiên cứu về đổimới tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát.Những nghiên cứu trên là cơ sở khoa học quan trọng, hữu ích cho việc nghiêncứu đề tài này Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứumột cách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn ở cấp độLuận án Tiến sĩ Luật học về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

Ở nước ngoài, các công trình do một số nhà nghiên cứu ở trong nước

và nước ngoài chủ yếu giới thiệu, phân tích, đánh giá đặc điểm, vai trò và mô

hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra của một số nước trên thếgiới Chưa có công trình nào nghiên cứu về hoàn thiện tổ chức và hoạt độngthanh tra trong nội bộ Viện kiểm sát/Viện công tố các nước trên thế giới.

Những nghiên cứu tổng quan trên đây là cơ sở khoa học để xác địnhnội dung nghiên cứu trọng tâm của đề tài bảo đảm kế thừa, phát huy, chọn lọcnhững kết quả nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài, giúp cho việc hoànthiện đề tài bảo đảm tính nghiên cứu có hệ thống, toàn diện và khoa học

Theo chúng tôi, xung quanh vấn đề hoàn thiện tổ chức và hoạt độngcủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu của cải cách tư pháp ởViệt Nam hiện nay là vấn đề thời sự Việc chưa nghiên cứu thấu đáo về vấn

đề này cũng có nghĩa là dẫn đến những hạn chế các khám phá khác liên quan

cần được tổng kết khái quát hóa phục vụ cho công tác Thanh tra

Mặc dù, đã có một số công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đếncông tác Thanh tra nói chung, tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểmsát nhân dân nói riêng, nhưng rõ ràng còn rất nhiều khía cạnh của vấn đề cần

được tiếp tục nghiên cứu, khám phá, làm rõ để góp phần nâng cao hiệu quả công

tác Thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân Thực tiễn đòi hỏi phải nghiên cứuchuyên sâu về vấn đề hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân theo yêu cầu của cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay

1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Từ những những đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài nêutrên, luận án có nhiệm vụ tiếp tục nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở thựctiễn của việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sátnhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay Cụ thể như sau:

Một là, trên cơ sở kế thừa có chọn kọc kết quả nghiên cứu của một số

công trình của các tác giả, luận án tiếp tục nghiên cứu, phân tích, làm sáng tỏkhái niệm về tổ chức và khái niệm về hoạt động của Thanh tra ngành Kiểmsát nhân dân; vị trí, vai trò, đặc điểm, nguyên tắc và nội dung hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Hai là, làm rõ những yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn

thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Ba là, khái quát quá trình hình thành, phát triển của Thanh tra ngành

Kiểm sát nhân dân; phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyênnhân của những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân

Bốn là, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt

động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ởnước ta hiện nay

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài cho thấytrong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế đã có nhiều công trình khoa học cónội dung nghiên cứu liên quan đến đề tài

1 Các tác giả đã nghiên cứu khá công phu, nghiêm túc, với các góc độ,hình thức khác nhau, tập trung nghiên cứu trên cơ sở những vấn đề chung về

lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật; nghiên cứu về đổi mới tổ chức vàhoạt động thanh tra ở trong nước (như Thanh tra Nhà nước; Thanh tra hànhchính, Thanh tra chuyên ngành và của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân);nghiên cứu về tổ chức và hoạt động thanh tra của một số nước trên thế giới

2 Những công trình nghiên cứu trên ít nhiều có sự liên quan và là cơ sởkhoa học để tham khảo, kế thừa có chọn lọc trong quá trình nghiên cứu đề tài

Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn

diện những vấn đề cơ bản về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểmsát nhân dân

3 Thực tiễn đòi hỏi phải nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề hoàn thiện

tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầucủa cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay

2.1.1 Khái niệm về tổ chức và hoạt động thanh tra

2.1.1.1 Khái niệm về tổ chức thanh tra

Theo Từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ “tổ chức” với nghĩa một động từ

dùng để chỉ hoạt động tổ chức, “là việc sắp xếp, bố trí thành các bộ phận để cùng thực hiện một nhiệm vụ hoặc cùng một chức năng chung”; với nghĩa của một danh từ, “tổ chức” được hiểu “là một tập hợp người được tổ chức theo cơ cấu nhất định để hoạt động vì lợi ích chung” [63].

Trên bình diện chung, vấn đề đặc biệt quan trọng cho hoạt động củamỗi cơ quan, đơn vị là việc thiết kế tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ

để phục vụ cho công tác quản lý Có thể thấy rằng bất cứ hoạt động của cơquan nhà nước nào thì điều quan trọng đầu tiên là xây dựng được cấu trúc bộ

máy của nó Nếu tổ chức bộ máy hoàn chỉnh và khoa học thì hoạt động của nó

sẽ có hiệu quả và ngược lại Điều này được V.I Lênin từng nói: “Hãy cho tôimột tổ chức những người cách mạng, tôi sẽ làm đảo lộn nước Nga” [27]

Tổ chức là vấn đề quan trọng liên quan đến hoạt động của các cơ quan

nhà nước và việc xây dựng tổ chức là nhiệm vụ quan trọng để phục vụ cho

công tác quản lý Có thể nói tổ chức là công việc cần thiết và quan trọng đầu

tiên để tạo điều kiện cho hoạt động của cơ quan, bộ phận và là vấn đề khó

nhất trong quá trình hoạt động của bất cứ một cơ quan nào Nhiệm vụ của nhàlãnh đạo hay của công tác tổ chức chính là thiết kế một cơ cấu tổ chức thíchhợp để liên kết các hoạt động của các cá nhân, bộ phận với nhau Việc liên kếtcác hoạt động của các các nhân và bộ phận muốn đạt yêu cầu mong muốn và

có hiệu quả thì phải theo những cách thức và mục tiêu nhất định Đó là phải

liên kết được các mục tiêu của tổ chức, chỉ rõ được cách thức phân côngnhiệm vụ giữa các bộ phận và qua đó xác định được cấu trúc các bộ phận cóthể hoàn thành nhiệm vụ đó, xác định được mối quan hệ của các công việc vàhoạt động chủ yếu của tổ chức do các bộ phận thực hiện.

Xét từ góc độ hoạt động, công tác tổ chức là việc nhóm các hoạt độngcần thiết để thực hiện một mục tiêu của tổ chức và giao hoạt động đó cho một

bộ phận với một thẩm quyền được xác định thực hiện và tạo mối liên hệ giữacác bộ phận đó Do vậy, khi đề cập đến công tác tổ chức thì việc phân cấpthẩm quyền là vô cùng quan trọng và phải xuất phát từ nhiệm vụ cụ thể củacác bộ phận được giao nhiệm vụ và phân công thẩm quyền để tránh hiện

tượng nhiệm vụ đơn giản nhưng được trao thẩm quyền lớn và ngược lại

Cơ cấu của tổ chức chính là hình thức tồn tại của tổ chức, biểu hiện qua

việc sắp xếp các bộ phận cấu thành theo một trật tự nhất định và xác lập mốiquan hệ qua lại giữa chúng với nhau Việc xác định cơ cấu tổ chức của mỗi cơquan chính là việc thiết lập các bộ phận và liên kết chúng lại với nhau thànhmột hệ thống Đây là bước quan trọng của công tác tổ chức nhằm làm cho cơcấu của tổ chức tương ứng với chức năng nhiệm vụ mà nó đảm nhiệm Chính

vì vậy, việc mô tả chi tiết các chức năng nhiệm vụ của tổ chức và cách thứcthực hiện các chức năng đó là điều quan trọng và có ý nghĩa quyết định Một

cơ cấu được xác lập luôn gắn với mục đích chỉ rõ cá nhân hay đơn vị, bộ phận

nào sẽ làm gì và ai là người chịu trách nhiệm chính về kết quả của những hoạt

động đó Xác định được điều đó là nhằm loại bỏ những cản trở không cần

thiết trong quá trình phân công nhiệm vụ và liên kết các hoạt động cũng như

để thực hiện việc thông tin chính xác và thuận tiện

Tổ chức thanh tra được hiểu với nghĩa của một tổ chức, là một cấu trúc,

thiết chế, cơ cấu, bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ thanh tra Tổ chức

thanh tra cũng bao gồm các chức năng thiết yếu nằm trong tổng thể bộ máy

nhà nước Để hoạt động thanh tra được vận hành một cách khoa học, ổn định

và đạt hiệu quả cao, cần thiết kế tổ chức, bộ máy theo đúng các nguyên tắc về

tổ chức với các bộ phận, chức vụ được liên kết với nhau một cách chặt chẽtheo một mục tiêu nhất định

Như vậy, theo nghĩa này, tổ chức thanh tra là một cơ cấu, hay cấu phần

của bộ máy nhà nước, được thành lập để thực hiện những chức năng, nhiệm

vụ thanh tra do pháp luật quy định.

2.1.1.2 Khái niệm về hoạt động thanh tra

Thuật ngữ “thanh tra” được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau Theo

từ điển Tiếng Việt, “Thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ của địa phương,

cơ quan, xí nghiệp” [63] Với nghĩa này, hoạt động thanh tra là kiểm soát

nhằm phát hiện và ngăn chặn những gì trái với quy định Theo Từ điển Luậthọc, “Thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiệnthẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định” [65] Ở góc độkhác, thanh tra được hiểu là một trong những chức năng thiết yếu của cơ quanquản lý nhà nước; là phương thức bảo đảm pháp chế, tăng cường kỷ luật trongquản lý nhà nước, thực hiện quyền dân chủ xã hội chủ nghĩa thông qua hoạt

động xem xét và nhận định về việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ,

kế hoạch nhà nước của các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổchức hữu quan và cá nhân có trách nhiệm nhằm phát huy nhân tố tích cực,phòng ngừa, xử lý các vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoànthiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của

Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân

Hoạt động thanh tra còn được hiểu là hoạt động chuyên trách do tổ chức

thanh tra đảm nhiệm nhằm kiểm tra, đánh giá, kết luận chính thức về việc thực

hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của các cơ quan, tổ chức, cá nhântrong quản lý nhà nước với mục đích phòng ngừa, xử lý các vi phạm pháp luật,bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức

và cá nhân, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước

Theo tác giả Trần Đức Lượng: “Thanh tra là một chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước, là hoạt động kiểm tra xem xét việc làm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân; thường được thực hiện bởi một cơ quan chuyên trách, theo một trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm kết luận đúng, sai, đánh giá ưu, khuyết điểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa,

xử lý các vi phạm, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế

xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân” [29] Với khái niệm này đã làm rõ những

đặc điểm của hoạt động thanh tra là gắn với quản lý nhà nước, luôn mang tính

quyền lực nhà nước và có tính độc lập tương đối trong hoạt động

Luật Thanh tra năm 2010 đưa ra các khái niệm về Thanh tra Nhà nước,

Thanh tra hành chính, Thanh tra chuyên ngành như sau:

Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ

tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thựchiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có

thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiệnchính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trongviệc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật,quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó [43]

Từ những quan niệm nêu trên, cho thấy thanh tra là một chức năng thiếtyếu, là một loại hình đặc biệt của hoạt động quản lý của cơ quan quản lý nhà

nước Thanh tra là phương thức bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý nhànước, góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Chủ thể của hoạt động

thanh tra là các cơ quan quản lý nhà nước Hoạt động thanh tra do Đoàn thanh

tra, Thanh tra viên và người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên

ngành thực hiện Đối tượng thanh tra là những việc làm cụ thể được tiến hành

theo các quy định của pháp luật, thực hiện quyền, nghĩa vụ của các cơ quannhà nước, tổ chức và cá nhân

Xét về vị trí, vai trò, đặc điểm và nội dung của hoạt động thanh tratrong quản lý nhà nước có thể thấy thanh tra là một trong ba khâu của chutrình quản lý nhà nước, là phương thức và nội dung quan trọng để nâng caohiệu quả quản lý nhà nước; là một trong những phương tiện phòng ngừa cóhiệu quả những vi phạm pháp luật và phòng, chống tội phạm Hoạt độngthanh tra của các cơ quan thanh tra trong thực thi nhiệm vụ của mình theo quy

định của pháp luật góp phần đảm bảo việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động

quản lý nhà nước; phát huy dân chủ, bảo vệ lợi ích nhà nước, quyền và lợi íchhợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân nhằm góp phần vào công cuộcxây dựng và phát triển đất nước, cải cách hành chính nhà nước, nâng cao hiệuquả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí

Thanh tra và kiểm tra có mối quan hệ gần gũi, bổ sung cho nhau Trongquản lý nhà nước, giữa thanh tra và kiểm tra có một mảng giao thoa về chủthể, đó là Nhà nước Kiểm tra cũng là chức năng của Nhà nước; kiểm tra nếutheo nghĩa rộng thì bao hàm cả thanh tra, hay nói cách khác, thanh tra là mộtloại hình đặc biệt của kiểm tra mà ở đó luôn có một loại chủ thể là Nhà nướctiến hành và thực hiện quyền lực nhà nước Các hoạt động, các thao tácnghiệp vụ trong các cuộc thanh tra chính là thực hiện kiểm tra trong quy trìnhthanh tra, ví dụ kiểm tra sổ sách, kiểm tra hồ sơ, tài liệu, so sánh đối chiếu các

số liệu thu thập được trong quá trình thanh tra v.v Phân biệt thanh tra vàkiểm tra chủ yếu dựa vào mục đích và phương pháp Trong mối quan hệ vớikiểm tra, ở đây có thể hiểu thanh tra chính là phương thức của kiểm tra và tổchức thanh tra là một trong những cơ quan thuộc hệ thống đánh giá của Nhà

nước, của xã hội Hoạt động thanh tra là hoạt động từ bên ngoài tác động lên

đối tượng bị quản lý; kiểm tra là xem xét sự việc xảy ra trong nội bộ cơ quan

quản lý có đúng với các quy tắc đã xác lập và những mệnh lệnh quản lý haykhông Thực tế ở nước ta, khái niệm thanh tra, kiểm tra và giám sát chưa được

phân định rõ ràng, cụ thể trong khoa học pháp lý, trong pháp luật và trong

khoa học quản lý Hoạt động thanh tra thường xuyên diễn ra ngay trong quátrình tổ chức, thực hiện các nhiệm vụ quản lý cũng như thực hiện đường lối,chính sách pháp luật của Nhà nước Mặt khác, hoạt động của Thanh tra nhà

nước còn thực hiện ở lĩnh vực chấp hành, điều hành trong hoạt động quản lý,đánh giá việc thực hiện đúng, sai của đối tượng thanh tra trong việc chấp hànhđường lối, chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước, thực hiện kế hoạch

của đơn vị; phân tích và đánh giá đúng thực chất tổ chức bộ máy, công tác cán

bộ, cơ sở vật chất bảo đảm thực hiện nhiệm vụ quản lý; giải quyết khiếu nại,

tố cáo theo thẩm quyền; tham mưu cho lãnh đạo cùng cấp giải quyết khiếunại, tố cáo theo quy định của pháp luật

Trên cơ sở những nghiên cứu trên, có thể hiểu khái niệm về hoạt động

thanh tra như sau: “Hoạt động thanh tra là xem xét, đánh giá, xử lý của cơ

quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của các cơ quan, tổ chức và cá nhân theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định”.

2.1.2 Khái niệm về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Viện kiểm sát nhân dân là một thiết chế đặc thù trong tổ chức bộ máy

Nhà nước xã hội chủ nghĩa Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, Viện

kiểm sát nhân dân luôn là một hệ thống cơ quan độc lập trong bộ máy nhà

nước, được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung, thống nhất lãnhđạo trong Ngành Hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành trong nội bộ ngành

Kiểm sát nhân dân là một loại hình quản lý hành chính nhà nước nhằm sửdụng các biện pháp pháp lý tác động tới đối tượng quản lý để đạt được mục

đích của công tác xây dựng Ngành Văn bản pháp luật, các quyết định và chỉ

thị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các quy chế nghiệp vụcủa Ngành v.v là căn cứ để tiến hành quản lý các hoạt động trong ngànhKiểm sát nhân dân Công tác thanh tra là một trong những nhiệm vụ quantrọng trong công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành và xây dựng Ngành, nhằmphát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị cácbiện pháp khắc phục, phòng ngừa; đồng thời, xử lý hành vi vi phạm pháp luật,quy chế, quy định của Ngành; phát huy nhân tố tích cực, biểu dương, nhânrộng những tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến; góp phần nâng cao hiệu lực,hiệu quả hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành và thực hiện chức năng, nhiệm

vụ của ngành Kiểm sát nhân dân

Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Tổ chức Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là một cơ cấu hay cấu phần trong bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân, được thành lập để thực hiện những chức năng, nhiệm vụ thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân.

Với đặc thù về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và công tác quản

lý trong nội bộ ngành Kiểm sát nhân dân, cho thấy tổ chức và hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân mang đặc trưng của loại hình Thanh tra

hành chính Trên cơ sở khái niệm về Thanh tra hành chính theo quy định của

Luật Thanh tra năm 2010, có thể hiểu: Hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là việc xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của các đơn vị và

cá nhân thuộc Viện kiểm sát nhân dân các cấp”.

2.1.3 Đặc điểm của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân được tổ chức và hoạt động thanhtra trong phạm vi nội bộ Ngành, do đó có một số đặc điểm giống với Thanhtra của các bộ, cơ quan ngang bộ ở một số điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, về tổ chức bộ máy, đều được tổ chức theo ngành dọc, ở hai

cấp (cấp Trung ương và cấp tỉnh): Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân được

tổ chức gồm Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Thanh tra Việnkiểm sát nhân dân cấp tỉnh; Thanh tra của các bộ, cơ quan ngang bộ cũng

được tổ chức ở hai cấp là Thanh tra bộ, cơ quan ngang bộ ở cấp Trung ương

và Thanh tra sở, ngành ở cấp tỉnh

Thứ hai, về hoạt động thanh tra, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân và

Thanh tra của các bộ, cơ quan ngang bộ đều có điểm chung là loại hình Thanhtra hành chính, thực hiện hoạt động thanh tra trong phạm vi quản lý hànhchính theo ngành dọc từ Trung ương đến địa phương

Tuy nhiên, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân có một số đặc điểmkhác với Thanh tra của các bộ, cơ quan ngang bộ, đó là:

Một là, về chủ thể thực hiện hoạt động thanh tra: Tổ chức và hoạt động

của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân gắn với tổ chức và hoạt động củaViện kiểm kiểm sát nhân dân Chủ thể thực hiện hoạt động thanh tra trongngành Kiểm sát nhân dân bao gồm:

- Các cơ quan thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân được thành lậptheo quyết định của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Hiện naygồm có: Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Ban Thanh tra trước đây),

được thành lập từ năm 1987 và Thanh tra của 08 Viện kiểm sát nhân dân cấp

tỉnh được thành lập từ năm 2014 là: Thành phố Hà Nội, Hải Phòng, QuảngNinh, Thanh Hoá, Nghệ An, Đồng Nai, Đắk Lắk và thành phố Hồ Chí Minh

- Tổ thanh tra chuyên trách đặt trong Phòng Tổ chức - cán bộ của Việnkiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố còn lại, do Viện trưởng Viện kiểm sátnhân dân cấp tỉnh thành lập từ năm 2014

Hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân do công chức thuộc

các cơ quan thanh tra, bộ phận thanh tra trong ngành thực hiện và chịu sự

quản lý, chỉ đạo trực tiếp của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp

Công chức làm công tác thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân không thựchiện theo chế độ bổ nhiệm chức danh “Thanh tra viên” như Thanh tra của các

bộ, cơ quan ngang bộ, mà thực hiện theo chế độ tuyển chọn, bổ nhiệm các chức

danh tư pháp trong ngành là “Kiểm sát viên” và “Kiểm tra viên” các cấp

Hai là, về đối tượng thanh tra: Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân thực

hiện thanh tra đối với các cơ quan, đơn vị, công chức, viên chức và người lao

động trong nội bộ ngành Thanh tra của các bộ, Cơ quan ngang bộ, ngoài loại

hình Thanh tra hành chính, còn có tổ chức Thanh tra chuyên ngành, thực hiệnhoạt động thanh tra đối với các đối tượng quản lý theo ngành, lĩnh vực, ngoàiphạm vi quản lý hành chính trực tiếp của các bộ, cơ quan ngang bộ như:Thanh tra tài chính của Bộ Tài chính, Thanh tra giao thông của Bộ Giao thôngvận tải, Thanh tra xây dựng của Bộ Xây dựng, v.v

Ba là, về thẩm quyền: Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân không có

thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính như Thanh tra của các bộ, cơ quanngang bộ theo quy định của Luật Thanh tra và pháp luật về xử lý vi phạmhành chính

Bốn là, về mục đích hoạt động: Hoạt động thanh tra trong ngành

Kiểm sát nhân dân nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi viphạm pháp luật hoặc vi phạm quy chế, quy định của Ngành trong việc thựchiện chức năng, nhiệm vụ; phát hiện những sơ hở về cơ chế quản lý để đềxuất với Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao các biện pháp khắcphục; phát huy nhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả củahoạt động quản lý, góp phần bảo vệ lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợppháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân

Hoạt động thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân khác với hoạt độngkiểm tra của các đơn vị nghiệp vụ trong ngành Hoạt động thanh tra là việc xem

xét, đánh giá của các cơ quan thanh tra trong ngành, mang tính chất tác động từbên ngoài đến việc chấp hành pháp luật và quy chế, quy định của Ngành đối

với các đối tượng quản lý của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân các cấp,nhằm mục đích phòng ngừa và xử lý vi phạm Hoạt động kiểm tra của các đơn

vị nghiệp vụ trong Ngành là việc là xem xét sự việc xảy ra trong nội bộ thuộctrách nhiệm quản lý của đơn vị nghiệp vụ có đúng với các quy tắc đã xác lập

và những mệnh lệnh quản lý hay không Hoạt động kiểm tra mang tính chấtchỉ đạo, hướng dẫn về nghiệp vụ là chủ yếu

2.1.4 Vai trò của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Về mặt lý luận, V.I Lênin đã khẳng định: “Quản lý đồng thời phải cóthanh tra, quản lý và thanh tra là một chứ không phải là hai” [27] Đây lànguyên tắc cơ bản đầu tiên để xác định vị trí, vai trò của công tác thanh tra,

điều đó cũng có nghĩa rằng khi đề cập đến công tác thanh tra thì không thểkhông đề cập đến vấn đề quản lý nói chung và quản lý nhà nước nói riêng

Hiệu quả thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước chỉ có ýnghĩa khi có các thiết chế nhằm phát hiện và loại bỏ các lệch lạc có thể có của

đối tượng quản lý; chấn chỉnh lại các quyết định đã ban hành trước đây cho

phù hợp thực tế và yêu cầu từ phía nhà nước Trong đó, thanh tra là thiết chếkhông thể thiếu trong quản lý nhà nước Trong mối quan hệ giữa quản lý nhà

nước và thanh tra thì quản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động

thanh tra Tuy nhiên, thanh tra lại có tác động tích cực đối với quản lý và gópphần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước Vai trò của thanh trakhông chỉ là hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật, nhiệm vụ,

kế hoạch của Nhà nước, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý nghiêm khắc đốivới những hành vi vi phạm và đề ra các biện pháp giúp các đối tượng thanh

tra phát huy ưu điểm, khắc phục, sửa chữa sai lầm, khuyết điểm, mà còn làphương tiện để chủ thể quản lý phát hiện những biểu hiện trì trệ, không phù

hợp với thực tế khách quan của cơ chế và phương pháp quản lý đã và đangcản trở các hoạt động quản lý, từ đó đề xuất các biện pháp đổi mới, hoàn thiệncác hoạt động quản lý

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là bộ phận cấu thành quan trọng

trong cơ cấu tổ chức của Viện kiểm sát nhân dân Hoạt động có hiệu quả của

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là một trong những yếu tố cần thiết bảo

đảm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân,

của công chức ngành Kiểm sát nhân dân trong thực thi công vụ

Với cách tiếp cận đó, vai trò của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

được thể hiện trên những nội dung cơ bản sau:

Một là, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân có vai trò kiểm định, đánh

giá hiệu quả của công tác quản lý trong ngành Hoạt động thanh tra nhằm kịpthời phát hiện những sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý, đồng thời đề xuấtnhững kiến nghị nhằm khắc phục và nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụngcác nguồn lực, phục vụ nhiệm vụ chính trị của ngành Kiểm sát nhân dân.Thông qua hoạt động thanh tra, những sai sót, vi phạm trong việc thực hiệncác chủ trương, chính sách, pháp luật và quy chế, quy định của ngành đượcphát hiện, xử lý và khắc phục kịp thời; những lỗ hổng, sự bất hợp lý trong cácchủ trương, chính sách, pháp luật và quy chế, quy định của ngành được điềuchỉnh hợp lý Bên cạnh đó, thông qua hoạt động thanh tra, lãnh đạo Viện kiểmsát nhân dân các cấp là các chủ thể quản lý có được những thông tin góp phầnphát hiện những thay đổi và dự báo những vấn đề sẽ phát sinh để có nhữngbiện pháp phòng ngừa

Hai là, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là phương thức bảo đảm kỷ

cương, kỷ luật trong ngành; hoạt động thanh tra là phương tiện phòng ngừa vi

phạm pháp luật và tội phạm nảy sinh trong nội bộ ngành

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân thực hiện việc kiểm tra, giám sáthoạt động của các đối tượng quản lý và xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo

đối với các quyết định hoặc hành vi hành chính của công chức, viên chức vàngười lao động trong ngành về việc thực hiện chính sách, pháp luật, chức

trách, nhiệm vụ được giao Thông quan hoạt động thanh tra, các thông tin và

kết luận thanh tra có tác dụng giáo dục và phòng ngừa vi phạm pháp luật.Việc phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi sai phạm của các đối

tượng quản lý góp phần bảo đảm kỷ cương, kỷ luật trong ngành Tuy nhiên,

thanh tra không chỉ là việc phát hiện, tìm kiếm, xử lý sai phạm, sơ hở, yếukém trong quản lý mà còn phải phát hiện, khẳng định và tạo điều kiện chonhững nhân tố mới, cơ chế mới tích cực phát triển, nhân rộng các điển hìnhtiên tiến Lòng tin của đối tượng thanh tra vào các kết quả thanh tra là yếu tố

cơ bản quyết định vai trò phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm của hoạtđộng thanh tra trong ngành Tuy nhiên, tác dụng này chỉ có khi các kết luận,

kiến nghị thanh tra được đưa ra trên cơ sở tôn trọng sự thật khách quan, đúngpháp luật, hợp lý và cán bộ thanh tra là người không chỉ giỏi về chuyên mônnghiệp vụ mà còn là tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức

Ba là, hoạt động thanh tra góp phần bảo đảm quyền dân chủ, quyền và

lợi ích hợp pháp của nhân dân, của công chức, viên chức và người lao độngtrong ngành Kiểm sát nhân dân Thông qua hoạt động thanh tra nói chung,việc giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền của Thanh tra ngành Kiểmsát nhân dân nói riêng, các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, của côngchức, viên chức và người lao động trong ngành Kiểm sát nhân dân được bảo

vệ, góp phần vào việc bảo đảm các quyền dân chủ cho người dân và thực hiệntốt Quy chế dân chủ trong hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân các cấp

Bốn là, thông qua hoạt động thanh tra phát hiện ra những sơ hở, yếu

kém trong công tác quản lý trong ngành, phát hiện những nội dung trong chủ

trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước, cơ chế quản lý, quy chế, quyđịnh của ngành chưa phù hợp với yêu cầu thực tế khách quan để từ đó kiến

nghị với các chủ thể quản lý có các biện pháp sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các

phương tiện quản lý Bên cạnh đó, hoạt động thanh tra giúp cho các chủ thể

quản lý trong ngành ra các quyết định quản lý chính xác, đúng đắn, kháchquan và phù hợp hơn