phân tích nội dung, sử dụng, phân loại, các nghiệp vụ liên quan và một số lưu ý khi sử dụng

Nhắc lại về khái niệm hối phiếu, theo khoản 2 điều 4 Luật các công cụ chuyển nhượng 2005 có quy định: “Hối phiếu đòi nợ là giấy tờ có giá do người ký phát lập, yêu cầu người bị ký phát t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH

KHOA TÍN DỤNG

TIỂU LUẬN THANH TOÁN QUỐC TẾ

Đề tài:

HỐI PHIẾU PHÂN TÍCH NỘI DUNG, SỬ DỤNG, PHÂN LOẠI, CÁC NGHIỆP VỤ LIÊN QUAN VÀ MỘT SỐ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG

GVHD : Lê Phan Thị Diệu Thảo

Họ và tên: Hoàng Thế Vinh MSSV: 030125091048 Lớp: BA010_2_112_T11

TP.HCM – 2012 MỤC LỤC 1.1 Tiêu đề hối phiếu 4

1.2 Ngày và nơi phát hành hối phiếu 5

1.3 Lệnh thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán vô điều kiện một số tiền nhất định 5

1.4 Thời hạn thanh toán hối phiếu 6

1.5 Tên và địa chỉ của người thụ hưởng 6

1.6 Tên và địa chỉ của người bị ký phát (người trả tiền) 7

1.7 Địa điểm thanh toán 7

1.8 Tên, địa chỉ và chữ ký của người ký phát hối phiếu 7

4.2 Ký hậu (Endorsement) 12

4.3 Bảo lãnh hối phiếu (Aval): 14

4.4Kháng nghị (Protest): 15

4.5 Chiết khấu hối phiếu (Discount): 15

5.1 Lưu ý khi ký phát hối phiếu 16

5.2 Lưu ý khi chấp nhận/thanh toán 16

5.3 Lưu ý khi chuyển nhượng 16

5.4 Lưu ý khi cầm cố, chiết khấu, tái chiết khấu 17

KẾT LUẬN: 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO: 18

LỜI MỞ ĐẦU

Trong quá trình phát triển xã hội thì con người không thể sống bó hẹp trong một phạm

vi, hay không thể sống một mình và giờ thì càng không thể tự cung tự cấp các nhu cầu thiết yếu cho mình Vì thế, con người cần phải sống trong môi trường cộng đồng xã hội liên kết, gắn bó nhau trong các mối quan hệ gia đình, xã hội, chính trị và đặc biệt là không thể thiếu mối quan hệ kinh tế Quan hệ kinh tế phục vụ cho việc mua bán, trao đổi hàng hóa, phục vụ các nhu cầu tiêu dùng cá nhân, nhu cầu sản xuất… để có thể phát triển đời sống, kinh tế xã hội

Không chỉ bó hẹp trong nền kinh tế nội địa mà phải quan tâm, cập nhật kinh tế thế giới Hiện nay, kinh tế thế giới đang trong xu hướng hội nhập toàn cầu, góp phần nâng cao tình hình kinh tế - tài chính khu vực và thế giới Trong thời đại xu thế hội nhập như thế, thì việc giao thương mua bán giữa các cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước là yếu tố chính giúp phát triển kinh tế Để việc mua bán trở nên thuận lợi hơn thì các công

cụ thanh toán quốc tế là không thể thiếu, nó góp phần thúc đẩy mối quan hệ kinh tế giữa các bên trở nên thuận tiện, nhanh chóng và đảm bảo quyền lợi của các bên Các công cụ thanh toán quốc tế có nhiều hình thức như thanh toán L/C, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, phương thức nhờ thu, chuyển tiền, thương phiếu… Trong các công cụ này thì thương phiếu đóng vai trò khá quan trọng trong việc thanh toán, thương phiếu bao gồm hối phiếu

và lệnh phiếu, nhưng được sử dụng nhiều hơn là hối phiếu vì nó có các đặc điểm ưu thế hơn lệnh phiếu

Vậy để hiểu rõ hơn về hối phiếu, ta sẽ nghiên cứu các nội dung có trên hối phiếu, việc

sử dụng nó, phân loại, các nghiệp vụ liên quan và các vấn đề cần lưu ý khi sử dụng hối phiếu

NỘI DUNG

1 Phân tích nội dung hối phiếu

Hiện nay có rất nhiều văn bản pháp lý điều chỉnh việc lưu thông và sử dụng hối phiếu như:

• Luật hối phiếu Anh năm 1882 (Bill of Exchange Act for 1882, viết tắt là BEA 1882)

• Luật thống nhất Geneva về hối phiếu và kỳ phiếu 1930 (Uniform Law for Bills of Exchange – Geneva Convention 1930, viết tắt là ULB 1930), có hiệu lực tại các nước châu Âu (ngoại trừ Anh)

• Luật thương mại thống nhất năm 1962 của Mỹ ( Uniform Commercial Codes of

1962, viết tắt là UCC 1962)

Trong đó ULB 1930 quy định chi tiết và rõ ràng hơn về hối phiếu, đồng thời các nước trên thế giới cũng sử dụng điều ước này nhiều hơn Việt Nam cũng sử dụng ULB

1930, bên cạnh đó còn có thêm Luật các công cụ chuyển nhượng 2005 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2006)

Nhắc lại về khái niệm hối phiếu, theo khoản 2 điều 4 Luật các công cụ chuyển nhượng 2005 có quy định: “Hối phiếu đòi nợ là giấy tờ có giá do người ký phát lập, yêu cầu người bị ký phát thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu hoặc vào một thời điểm nhất định trong tương lai cho người thụ hưởng.”

Theo quy định của ULB 1930, hối phiếu có giá trị pháp lý là hối phiếu được lập thành văn bản và phải đầy đủ các nội dung sau:

• Tiêu đề hối phiếu (1)

• Ngày và nơi phát hành hối phiếu (2)

• Lệnh thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán vô điều kiện một số tiền nhất định (3)

• Thời hạn thanh toán hối phiếu (4)

• Tên và địa chỉ của người thụ hưởng (5)

• Tên và địa chỉ của người bị ký phát (người trả tiền) (6)

• Địa điểm thanh toán (7)

• Tên, địa chỉ và chữ ký của người ký phát hối phiếu (8)

BILL OF EXCHANGE (1)

No:……… …………,…(2)………

For:………….(3)…

At…(4)…………sight of this first Bill of Exchange ( second of the same tenor and date being unpiad) Pay to the order of…(5)…… the sum of……(2)

………

………

Drawn under:………

Confirmed/ irrevocable/ without recourse L/C No:………

Date/ wired:………

To:……(6)………

……… (name and address of issuer) ……… (signature) ………(7)……… (8)

Chỉ thị về thời hạn thanh toán không nhất thiết phải có trong hối phiếu, nếu không ghi thì ta hiểu hối phiếu đó là hối phiếu trả ngay Ngoài ta, trên hối phiếu còn chứa đựng một số thông tin khác như : số, ngày của C/I: số, ngày của L/C, ngân hàng phát hành L/C

1.1 Tiêu đề hối phiếu

Phải có chữ HỐI PHIẾU (BILL OF EXCHANGE) ghi ở bề mặt (mặt trước) của hối phiếu (theo ULB)

Phải ghi cùng và bằng thứ tiếng dùng để lập hối phiếu, đảm bảo sự thống nhất về mặt ngôn ngữ

Quy định khoản mục này là cơ sở để xác định một chứng từ có phải là hối phiếu hay không, nếu không ghi thì hối phiếu sẽ vô hiệu

1.2 Ngày và nơi phát hành hối phiếu

Theo ULB 1930, một hối phiếu mà không có nêu địa điểm ký phát thì được xem như

đã được ký phát tại nơi được nêu bên cạnh tên của người ký phát (địa chỉ của người ký phát) Nếu không có ghi địa điểm của người ký phát thì xem như hối phiếu vô giá trị Ngày ký phát là ngày phát sinh quyền đòi tiền của người ký phát đối với người bị ký phát, là căn cứ để xác định thời hạn xuất trình, thời hạn thanh toán, thời hạn hiệu lực của hối phiếu

Ngày ký phát hối phiếu không thể trước ngày giao hàng ghi trên hóa đơn, vận tải đơn, và không được sau ngày quá hạn giá trị của L/C

1.3 Lệnh thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán vô điều kiện một số tiền nhất định

Người bị ký phát phải thanh toán số tiền ghi trên hối phiếu cho người có tên trên hối phiếu hoặc cho người cầm hối phiếu (có ghi trả cho người cầm giữ), và việc trả tiền này

là vô điều kiện, nếu có gắn với bất kỳ điều kiện nào thì hối phiếu trở thành vô giá trị

Và điều này được quy định đối với người ký phát lẫn người bị ký phát Đối với người

ký phát thì khi ký phát hối phiếu không được kèm theo bất kỳ điều kiện gì hay lý do gì Đối với người bị ký phát thì chỉ có hai lựa chọn, đó là thanh toán/chấp nhận hoặc từ chối thanh toán/chấp nhận, và cũng không được đưa ra bất kỳ lý do gì

Theo điều 6 ULB 1930 quy định về số tiền trên hối phiếu được ghi cả bằng số và bằng chữ, hoặc bằng chữ, hoặc bằng số Khi số tiền của hối phiếu được diễn đạt bằng chữ lẫn bằng số có sự khác biệt, thì số tiền ghi bằng chữ là số tiền được thanh toán Khi số tiền của hối phiếu được diễn đạt hoàn toàn bằng chữ hoặc hoàn toàn bằng số có sự khác biệt, thì số tiền nhỏ hơn là số tiền được thanh toán

Bên cạnh đó, tại điều 5 ULB 1930 quy định: người ký phát có thể quy định số tiền được thanh toán có tính cả tiền lãi, nhưng không được ghi tỷ suất lợi tức trên hối phiếu Tức là nếu muốn tính thêm lãi thì người ký phát cần phải tính ra số tiền lãi phải trả (được tính kể từ ngày ký phát), rồi cộng với số tiền trả chậm, thành số tiền ghi trên hối phiếu cần được thanh toán

1.4 Thời hạn thanh toán hối phiếu

Thời hạn thanh toán một hối phiếu được thể hiện trên hối phiếu, hối phiếu có thể ký phát để được thanh toán ngay hoặc thanh toán có ký hạn, tuỳ theo yêu cầu của người ký phát:

• Thanh toán ngay khi nhìn thấy/khi xuất trình “AT SIGHT”

• Thanh toán tại một thời điểm nhất định sau khi nhìn thấy/xuất trình “AT X DAYS AFTER SIGHT”

• Thanh toán tại một thời điểm nhất định sau ngày ký phát “AT X DAYS AFTER DATE”

• Thanh toán tại một thời điểm nhất định sau ngày vận đơn “AT X DAYS AFTER BILL OF LADING DATE”

• Thanh toán tại một ngày được xác định cụ thể trong tương lai “ON …”

Nếu trên hối phiếu không nêu rõ thời gian thanh toán thì được xem như là được thanh toán ngay khi xuất trình

Theo luật quy định thì thời hạn xuất trình để thanh toán đối với từng loại hối phiếu như sau:

• Hối phiếu có ghi thời hạn thanh toán là “ngay khi xuất trình” phải được xuất trình

để thanh toán trong thời hạn 90 ngày, kể từ ngày ký phát (Theo khoản 3, điều 43, Luật các công cụ chuyển nhượng 2005)

• Hối phiếu có ghi thời hạn thanh toán là “tại một thời điểm nhất định sau khi nhìn thấy” phải được xuất trình để thanh toán trong thời hạn 1 năm, kể từ ngày ký phát (Theo điều 23, ULB 1930 và khoản b, điều 18, Luật các công cụ chuyển nhượng 2005)

• Nếu quá thời hạn xuất trình mà hối phiếu không được xuất trình thì hối phiếu sẽ không còn giá trị

1.5 Tên và địa chỉ của người thụ hưởng

Người thụ hưởng hợp pháp hối phiếu là người được thanh toán số tiền ghi trên hối phiếu, dựa theo việc ghi tên người thụ hưởng trên hối phiếu thì người thụ hưởng có thể là:

• Người thụ hưởng chính là người ký phát: “thanh toán cho tôi (công ty) số

tiền…”

• Người thụ hưởng đích danh khác: “thanh toán cho ông/bà… số tiền…”

• Người thụ hưởng theo lệnh: “thanh toán theo lệnh của ông/bà… số tiền…”

• Người thụ hưởng là người cầm phiếu: “thanh toán cho người cầm phiếu” hoặc

để trống.

Hối phiếu có thể được chuyển nhượng bằng hình thức ký hậu (ký chuyển nhượng), chuyển giao hoặc trao tay

Trong hoạt động ngoại thương, mọi giao dịch thanh toán và chuyển tiền liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ phải được thực hiện thông qua tổ chức tín dụng được phép (điều 7, Pháp lệnh ngoại hối 2005), tức là lúc này người thụ hưởng trên hối phiếu được quy định là ngân hàng của nhà xuất khẩu

1.6 Tên và địa chỉ của người bị ký phát (người trả tiền)

Tên và địa chỉ của người bị ký phát phải được ghi rõ ràng trên hối phiếu để giúp cho người thụ hưởng xác định được cần phải xuất trình hối phiếu cho ai để được thanh toán/chấp nhận

Tùy theo phương thức thanh toán mà người bị ký phát có thể là nhà nhập khẩu (theo phương thức nhờ thu), hoặc là ngân hàng mở L/C – ngân hàng của nhà nhập khẩu (phương thức tín dụng chứng từ)

1.7 Địa điểm thanh toán

Trên hối phiếu phải ghi rõ địa điểm thanh toán là nơi thực hiện hợp đồng, hoặc nơi

cư trú của người bị ký phát, hoặc tại nơi khác

Nếu trên hối phiếu không có nêu rõ ràng địa điểm trả tiền, thì địa điểm được ghi bên cạnh tên của người bị ký phát được xem là địa điểm trả tiền (có thể là địa chỉ của nhà nhập khẩu hoặc ngân hàng của nhà nhập khẩu)

1.8 Tên, địa chỉ và chữ ký của người ký phát hối phiếu

Tên, địa chỉ của người ký phát phải được ghi rõ ràng, cụ thể trên hối phiếu Nhằm đảm bảo người ký phát chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc phát hành hối phiếu và tính pháp lý của hối phiếu thì chỉ những người có thẩm quyền (quyền, nghĩa vụ) và đầy

đủ năng lực hành vi pháp luật mới được phép ký tên với tư cách người phát hành hối phiếu

Bên cạnh đó, chữ ký phải được ký bằng tay, không bị ngắt quãng, nếu có kèm theo việc đóng dấu thì không được đóng dấu đè lên chữ ký (trường hợp chữ ký của người đại diện của tổ chức) (Theo khoản 18, điều 4, Luật các công cụ chuyển nhượng 2005)

Trong trường hợp người bị ký phát không chấp nhận/thanh toán một phần hay toàn

bộ số tiền trên hối phiếu khi hối phiếu được xuất trình, thì người ký phát hối phiếu đảm bảo cả việc chấp nhận lẫn việc thanh toán cuối cùng cho những người hưởng lợi hối phiếu (Theo điều 9 ULB 1930)

2 Sử dụng hối phiếu

2.1 Trong thương mại quốc tế

Trong thương mại quốc tế, việc tìm ra một phương thức thanh toán hợp lý, thuận tiện

và đảm bảo quyền lợi tương đối cho cả người mua và người bán là điều hết sức quan trọng Đặc biệt trong hoạt động xuất nhập khẩu, vấn đề giao thương giữa các nước, việc chuyển hàng thì có vẻ dễ dàng hơn là chuyển tiền vì luật pháp quy định về hoạt động ngoại hối giữa các nước là không giống nhau, vậy cho nên việc chi trả, thanh toán giữa các quốc gia là khá phức tạp, nó đòi hỏi những phương thức thanh toán nhanh chóng, thuận lợi và chặt chẽ về mặt pháp lý

Hiện nay các bên tham gia trong hoạt động thanh toán quốc tế thường sử dụng công

cụ thanh toán quốc tế thông dụng là hối phiếu và kỳ phiếu, hay gọi chung là thương phiếu, đây được coi là một công cụ thanh toán quốc tế không thể thiếu trong hoạt động ngoại thương giữa các quốc gia Tại Việt Nam, các doanh nghiệp và ngân hàng cũng đều

đã sử dụng hối phiếu trong thanh toán xuất nhập khẩu và vay nợ nước ngoài Tất cả các giao dịch này đều thực hiện theo thông lệ quốc tế

Tuy nhiên khi sử dụng hối phiếu các ngân hàng và doanh nghiệp Việt nam phải đối mặt với những rủi ro do tính trừu tượng của hối phiếu mang lại Trên hối phiếu không nêu nguyên nhân phát sinh lập hối phiếu, nguyên nhân trả tiền mà chỉ ghi số tiền phải trả

và những nội dung liên quan đến việc trả tiền Hiệu lực pháp lý của hối phiếu cũng không

bị ràng buộc bởi bất cứ nguyên nhân gì sinh ra hối phiếu Cho nên các doanh nghiệp Việt Nam hay bị lừa đảo trên thương trường quốc tế về việc “xù nợ”, có thể một phần là do việc không tìm hiểu kỹ các quy định do điều ước quốc tế và pháp luật quy định về hối phiếu

2.2 Trong các giao dịch nội địa

Đối với các hoạt động mua bán trong nước, hối phiếu (bill of exchange) đã từng bước được chú ý sử dụng Nếu như trước đây, quan hệ mua bán chịu giữa các doanh nghiệp, bán hàng gối đầu giữa nhà sản xuất và đại lý, giữa các tiểu thương ở chợ đầu mối chỉ được ghi lại một cách đơn giản trên sổ nợ của người bán, ngay cả khi mua bán trả chậm các bên cũng chỉ lập văn bản thỏa thuận với nội dung đơn giản về thời gian và số tiền trả chậm thì hiện nay các văn bản này đã dần được thay thế bởi hối phiếu Hối phiếu còn được xem là một cơ sở pháp lý quan trọng trong việc mua bán chịu, bảo vệ quyền lợi các bên trong tín dụng thương mại, tránh tình trạng nợ nần dây dưa giữa các doanh nghiệp Thuộc tính bắt buộc và thuộc tính lưu thông của hối phiếu chính là điểm hấp dẫn cho các doanh nghiệp bởi họ dễ dàng chuyển nhượng hay huy động vốn (chiết khấu hoặc tái chiết khấu) bằng hối phiếu Nhờ vào các thuộc tính này giúp cho doanh nghiệp chủ động tài chính hơn, lưu thông vốn ổn định hơn Tuy nhiên, việc sử dụng hối phiếu giữa các doanh nghiệp còn hạn chế, do các doanh nghiệp trong nước đã quen với việc mua bán chịu truyền thống chưa quen với việc sử dụng hối phiếu (phức tạp hơn), e ngại về rủi ro không được chấp nhận thanh toán do có sai sót của hối phiếu, chưa nắm rõ luật…

3 Phân loại hối phiếu

Hối phiếu được phân thành nhiều loại tuỳ thuộc vào tiêu chí được lựa chọn Việc phân loại hối phiếu giúp cho các bên liên quan …

Căn cứ vào người ký phát:

Hối phiếu thương mại: là hối phiếu do nhà xuất khẩu ký phát đòi tiền nhà nhập khẩu

hay đòi tiền ngân hàng mở L/C trong nghiệp vụ thanh toán tiền hàng hoá xuất nhập khẩu

và cung ứng dịch vụ

Hối phiếu ngân hàng: là hối phiếu do Ngân hàng ký phát ra lệnh cho ngân hàng đại

lý của mình thanh toán một số tiền nhất định cho người thụ hưởng hối phiếu

Căn cứ vào thời hạn trả tiền:

Hối phiếu trả tiền ngay: Khi hối phiếu được xuất trình, người bị ký phát phải thanh

toán ngay cho người cầm hối phiếu Tuy nhiên, hối phiếu phải được xuất trình để thanh toán trong vòng một năm kể từ ngày ký phát Thời hạn này có thể được rút ngắn hoặc gia hạn tuỳ vào người ký phát

Hối phiếu trả tiền sau một số ngày nhất định: người có nghĩa vụ thanh toán khi nhìn

thấy hối phiếu do người thụ hưởng xuất trình thì phải ký chấp nhận thanh toán, sau đó từ

5 – 7 ngày thì trả tiền cho hối phiếu đó

Hối phiếu kỳ hạn: Sau một thời gian nhất định (tính từ ngày ký phát, hoặc từ ngày

chấp nhận hối phiếu, hoặc vào một ngày cụ thể theo thoả thuận của hai bên), người bị ký phát phải trả tiền cho người thụ hưởng của hối phiếu

Căn cứ vào chứng từ kèm theo hối phiếu:

Hối phiếu trơn: là loại hối phiếu được ký phát và gởi đến người bị ký phát mà không

kèm theo chứng từ thương mại Trong thương mại quốc tế, hối phiếu này thường được dùng để thu cước vận tải, phí bảo hiểm, hoa hồng,…

Hối phiếu có kèm chứng từ: là loại hối phiếu được gởi kèm theo bộ chứng từ thương

mại đến người có nghĩa vụ trả tiền Hối phiếu này gồm hai loại: hối phiếu kèm chứng từ trả tiền ngay và hối phiếu kèm chứng từ ký chấp nhận

Căn cứ vào tính chất chuyển nhượng:

Hối phiếu vô danh: là hối phiếu không ghi tên người thụ hưởng, ai cầm hối phiếu,

người đó là người thụ hưởng

Hối phiếu đích danh: là hối phiếu ghi rõ tên người thụ hưởng.

Hối phiếu theo lệnh: là hối phiếu trả theo lệnh của người thụ hưởng

Căn cứ vào phương thức thanh toán:

Hối phiếu sử dụng phương thức nhờ thu: chứng từ tham chiếu là hoá đơn thương mại

và tên người nhận ký phát là tên một doanh nghiệp

Hối phiếu sử dụng phương thức tín dụng chứng từ: chứng từ tham chiếu là thư tín

dụng (L/C) và tên người nhận ký phát là tên ngân hàng phát hành L/C

Căn cứ vào trạng thái chấp nhận:

Hối phiếu đã chấp nhận: là hối phiếu đã được người bị ký phát chấp nhận.

Hối phiếu chưa chấp nhận: là hối phiếu chưa được người bị ký phát chấp nhận Khi

hối phiếu chưa được ký chấp nhận, người ký phát có nghĩa vụ thanh toán cho người cầm phiếu

Căn cứ vào loại tiền ghi trên hối phiếu:

Hối phiếu nội tệ: hối phiếu được thanh toán bằng đồng bản tệ tại địa điểm thanh

toán

Hối phiếu ngoại tệ: hối phiếu được thanh toán bằng đồng ngoại tệ tại địa điểm thanh

toán

Căn cứ vào không gian lưu thông hối phiếu:

Hối phiếu nội địa: là hối phiếu lưu thông trong lãnh thổ một quốc gia.

Hối phiếu quốc tế: là hối phiếu lưa thông tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Căn cứ vào cơ sở hình thành hối phiếu:

Hối phiếu thực: là hối phiếu được lập và phát hành trên cơ sở một hợp đồng thương

mại

Hối phiếu khống: là hối phiếu không có hợp đồng thương mại làm cơ sở phát hành