Luận chứng chủ trương phát triển khoa học và công nghệ cùng với giáo dục đào tạo là những quốc sách hàng đầu để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam

LỜI MỞ ĐÀU Nhà nước ta coi giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đầy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.. Trên tỉnh

LỜI MỞ ĐÀU

Nhà nước ta coi giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đầy sự nghiệp công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước Với cuộc cách mạng về khoa học và công nghệ đang

diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn thế giới hiện nay, khoa học và công nghệ

Aw?

đã trở thành “lực lượng sản xuất trực tiếp” Trong bối cảnh Ấy, sự nghiệp

công nghiệp hóa hiện đại hóa nhà nước đòi hỏi phải không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo Hiện nay nhiều nước trên thế giới đã bước vào giai đoạn

phát triển cao của khoa học và công nghệ, còn nước ta vẫn ở trong tình trạng khá lạc hậu, chưa ứng dụng được nhiều thành tựu của nền khoa học và công

nghệ tiên tiến Để nước ta có thể rút ngắn được khoảng cách đối với các nước tiên tiến, có thể đi tắt, đi nhanh, đón đầu, tiến thăng lên trình độ hiện

đại, để thúc đây mạnh mẽ sự phát triển nền kinh tế, hội nhập được vào một

thế giới đầy biến động có nhiều thời cơ, nhưng cũng lắm nguy cơ, thử thách, chúng ta cần phải có một đội ngũ cán bộ và nhân viên kỹ thuật được đào tạo

tốt Do đó, vai trò của khoa học — công nghệ, giáo duc — đào tạo là vô cùng

to lớn

Trên tỉnh thần đó, đề hiểu rõ vai trò của khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo đối với sự phát triển của đất nước, em đã chọn đề tài: “Luận

chứng chủ trương phát triển khoa học và công nghệ cùng với giáo dục đào tạo là những Quốc sách hàng dầu để thực hiện thành công sự nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hóa ở Việt Nam” đề làm tiêu luận môn triết học.

NOI DUNG

I Cha truong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước của Dang

và Nhà nước Việt Nam

I Khái quát về công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.1 Khái niệm

Ở thế ki XVII, XVII khi Cách mạng công nghiệp được tiến hành ở

Tây Âu, công nghiệp hóa được hiểu là quá trình thay thế lao động thủ công

bằng lao động sử dụng máy móc Khái niệm công nghiệp mang tính lịch sử, tức là luôn có sự thay đổi cung với sự phát triển của nền sản xuất xã hội, của

khoa học - công nghệ Kế thừa và chọn lọc những tri thức văn minh của nhân loại, rút những kinh nghiệm trong lịch sử tiến hành công nghiệp hóa,

và từ thực tiễn công nghiệp hóa ở Việt Nam trong thời kì đổi mới, Ban chấp

hành Trung ương lần thứ bảy khoá VI và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VII Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định: công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trinh chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh đoanh,

dịch vụ và quản lí kinh tế - xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến

bộ khoa học công nghệ nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao

1.2 Đặc điểm

Do những biến đổi của nền kinh tế thế giới và điều kiện cụ thể của đất nước, công nghiệp hóa ở nước ta hiện nay có những đặc điểm sau chủ

yếu sau đây:

Thứ nhất, Công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa

Thứ hai, Công nghiệp hóa nhằm mục tiêu độc lập dân tộc và chủ

nghĩa xã hội

Thứ ba, Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước.

Thứ tư, Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc đân trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế, vì thế mở cửa nền kinh tế, phát triển các các quan

hệ kinh tế quốc là tất yếu đối với đất nước ta

Công nghiệp hóa trong điều kiện “chiến lược” kinh tế mở có thê di

nhanh hơn nếu chúng ta biết tận dụng, tranh thủ được thành tựu của thế giới

và sự giúp đỡ quốc tế Công nghiệp hóa trong điều kiện “chiến lược” kinh tế

mở cũng gây nên không ít trở ngại do những tác động tiêu cực của nền kinh

tế thế giới, do “trật tự” của nền kinh tế thế giới mà các nước tư bản phát triển

thiết lập không có lợi cho các nước nghèo, lạc hậu Vì thé, công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đảm bảo xây dựng nền kinh tế nước ta là một nền kinh tế độc lập, tự chủ

1.3 Tinh tat yếu khách quan của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Mỗi phương thức sản xuất xã hội chỉ có thể được xác lập vững chắc trên cơ sở vật chất - kỉ thuật tương ứng Cơ sở vật chất - kỉ thuật của một xã hội là toàn bộ hệ thống các yếu tố vật chất của lực lượng sản xuất xã hội phù

hợp với trình độ kĩ thuật tương ứng mà lực lượng lao động xã hội sử dụng để

nhằm thoả mãn nhu cầu của xã hội Chủ nghĩa xã hội muốn tôn tại và phát triển, cũng cần phải có một nền kinh tế tăng trưởng và phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa về tư

liệu sản xuất Cơ sở vật chất — kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội cần phải xây

dựng trên cơ sở những thành tựu mới nhất, tiên tiến nhất của khoa học và công nghệ Cơ sở vật chất — kĩ thuật đó phải tạo ra được một năng suất xã hội cao Công nghiệp hóa chính quá trình tạo ra nền tảng cơ sở vật chất đó

cho nền kinh tế quốc dân xã hội chủ nghĩa

1.4 Mục tiêu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Mục tiêu lâu dài của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nược ta là xây

dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội dựa trên một nền khoa học và công nghệ, tiên tiến, tạo ra lực lượng sản xuất mới với quan hệ sản

xuất ngày càng tiền bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, cải thiện đời sống vật chất, thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Để từng bước thực hiện thành công mục tiêu lâu dài trên, mục tiêu

tổng quát của sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa của nước ta được

Đảng Cộng sản Việt Nam xác định tại Đại hội lần thứ VIII va tiếp tục khẳng

định tại Đại hội lần thứ IX và lần thứ X là: “sớm đưa nước ta ra khỏi tình

trạng kém phát triển Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát

triển kinh tế tri thức, tạo nên tảng để đưa nước ta cơ bản trở thành một nước

công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020”

1.5 Tác dụng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Từ thập niên 60 của thế kỉ XX, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra

đường lối công nghiệp hóa và coi công nghiệp hóa là nhiệm vụ trọng tâm

xuyên suốt thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội Thực tiễn đã chứng minh quá

trình công nghiệp hóa, hiện đại hoá sẽ có tác dụng to lớn trong sự phát triển

kinh tế - hội của đất nước, đó là:

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta trước hết là quá trình thực hiện mục tiêu xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình tạo ra những điều kiện vật chất kỉ thuật cần thiết về con người và khoa học — công nghệ, thúc đây chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả mọi

nguồn lực

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo cơ sở vật chất để làm biến đổi về

chất của lực lượng sản xuất

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là cơ sở kinh tế để củng có và phát triển khối liên minh vững chắc giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông

dân và đội ngũ trí thức trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ vững mạnh trên cơ sở đó mà thực hiện tốt sự

phân công và hợp tác quốc tế

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thúc đây sự phân công lao động xã hội phát triển, thúc đây quá trình quy hoạch vùng lãnh thổ hợp lý

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo tiền đề vật chat dé xây dựng, phát triển và hiện đại hóa nền quốc phòng - an ninh

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo ra tiền đề kinh tế cho sự phát

triển đồng bộ về kinh tế - chính trị, văn hoá — xã hội, quốc phòng - an ninh

2 Nội dung cụ thể cúa công nghiệp hoá, hiện đại hóa ở nước ta trong những năm trước mắt

- Đặc biệt coi trọng công nghiệp hoá, hiện đại hóa nông nghiệp và

nông thôn

- Phát triển công nghiệp và xây đựng

- Cải tạo và mở rộng, nâng cấp và xây dựng mới có trọng điểm kết cấu hạ tầng vật chất của nền kinh tế

- Phát triển nhanh du lịch và các ngành dịch vụ

- Phát triển hợp lý các vùng lãnh thổ

- Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại

I Nội dung cúa đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

theo nguyên tắc xác định “ Khoa học và công nghệ cùng với giáo dục

đào tạo là quốc sách hàng đầu ”

1 Về khoa học và công nghệ

Khoa học xã hội và nhân văn hướng vào việc giải đáp các vấn đề lý

luận và thực tiễn, dự báo các xu thế phát triển, cung cấp luận cứ khoa học

cho việc hoạch định đướng lối, chủ trương, chính sách phát triển kinh tế, xã

hội, xây dựng con người Khoa học tự nhiên hướng vào việc giải quyết các van dé thực tiễn, xây dựng cơ sở khoa học của sự phát triển các lĩnh vực

công nghệ trọng điểm và khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, dự báo, phòng chống thiên tai Khoa học công nghệ hướng vào việc nâng cao năng suất lao động, đổi mới sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường, xây dựng năng lực công nghệ quốc

gia Tạo thị trường cho khoa học và công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính

nhằm khuyến khích sáng tạo và gắn ứng đụng khoa học và công nghệ với

sản xuất, kinh doanh, quản lý dịch vụ Coi trọng việc nghiên cứu cơ bản

trong các ngành khoa học Tăng đầu tư ngân sách và huy động các nguồn lực khác cho khoa học và công nghệ Hoàn thành xây dựng những khu công nghệ cao và hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia Sắp xếp lại và đổi mới hệ thống nghiên cứu khoa học, phối hợp chặt chẽ việc nghiên cứu

khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật với khoa học xã hội và nhân văn Đây

mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và công nghệ Thực hiện

tốt chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ, đãi ngộ đặc biệt đối với nhà khoa học có

công trình nghiên cứu xuất sắc.

2 Về giáo dục và đào tạo

Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực

hiện “chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá” Phát huy tính thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn

thiện học vấn và tay nghề Đây mạnh phong trào học tập trong nhân dân

bằng những hình thức chính quy và không chính quy, thực hiện “giáo dục cho mọi người”, “cả nước trở thành một xã hội học tập” Thực hiện phương châm “học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà

trường gắn liền với đời sống xã hội” Chăm lo phát triển giáo dục mầm non; củng có thành tựu xoá mù chữ và phô cập giáo dục tiểu học; đây nhanh tiến

độ phổ cập giáo dục trung học cơ sở Tăng ngân sách nhà nước cho giáo dục, đào tạo theo nhịp độ tăng trưởng kinh tế Hiện đại hoá một số trường dạy nghề, tăng nhanh tỷ lệ lao động được đào tạo trong toàn bộ lao động xã hội

Khuyến khích phát triển hệ thống các trường, lớp đạy nghề dân lập và tư thục Mở rộng hợp lý quy mô giáo dục đại học, làm chuyên biến rõ nét về

chất lượng và hiệu quả đào tạo Từng bước xúc tiến việc nói mạng thông tin

quốc tế (Internet) ở trường học

Thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo điều kiện cho người

nghèo có cơ hội học tập Tăng ngân sách Nhà nước cho việc cử người đi đào

tạo ở các nước có nền khoa học và công nghệ tiên tiến Khuyến khích việc

du học tự túc Trong những năm trước mắt, giải quyết dứt điểm những vấn

đề bức xúc: sửa đổi chương trình đào tạo, cải tiến chế độ thi cử, khắc phục

khuynh hướng “thương mại hoá” giáo dục, quản lý chặt chẽ việc cấp văn bằng, công nhận hoc ham, hoc vi; chan chinh công tác quản lý hệ thống

trường học cả công lập và ngoài công lập

3 Vai trò của khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo đối với

sự phát triển của đất nước

Là một nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế kém phát triển nên tiềm lực khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo của nước

ta còn yếu Muốn tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hóa thành công thì

phải xây dựng một tiềm lực khoa học và công nghệ, một nguồn lực thích ứng với đòi hỏi của công nghiệp hóa Đề có một nền khoa học và công nghệ,

một nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì

phải coi việc đầu tư cho khoa học - công nghệ và giáo dục - dao tao là một

trong những hướng chính của đầu tư phát triển, khoa học công nghệ cùng với giáo dục đào tạo phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu

4 Những giải pháp để thực hiện chiến lược

4.1 Về khoa học và công nghệ

Một là, xây dựng chính sách, tạo môi trường thuận lợi nhằm thúc đây mạnh mẽ việc nâng cao trình độ công nghệ của nền kinh tế, đặc biệt trong các doanh nghiệp Gắn với nhiệm vụ này, cần đây mạnh các hoạt động tư vấn, môi giới, dịch vụ về khoa học-công nghệ để phát triển thị trường công

nghé Chuan bị ngay việc xây dựng các văn bản hướng dẫn để sớm thực thi

có hiệu quả Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Chuyển giao công nghệ sau khi được Quốc hội thông qua Xây dựng phát triển các trung tâm giao dịch khoa học-

công nghệ tại các vùng kinh tế lớn trong cả nước

Hai là, đổi mới cơ bản chính sách đầu tư và cơ chế tài chính cho khoa học-công nghệ phù hợp với đặc thù của hoạt động khoa học-công nghệ và

thúc đẩy đầu tư của toàn xã hội cho đổi mới công nghệ đề có thể đạt mức 1,5% GDP vào năm 2010 Chú ý tập trung đầu tư cho con người để phát triển tài sản trí tuệ của đất nước và xây đựng các cơ chế, chính sách đặc biệt

để phát triển tiềm lực khoa học-công nghệ

Ba là, xây dựng lộ trình hội nhập quốc tế về khoa học-công nghệ để lĩnh vực này có đủ năng lực phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế-xã hội,

giải quyết được các nhiệm vụ khoa học-công nghệ quốc gia ở tầm quốc tế; nhanh chóng củng cố và mở rộng mạng lưới đại diện khoa học-công nghệ ở

nước ngoài Tạo điều kiện để các viện nghiên cứu hàng đầu của khu vực và

thế giới có chỉ nhánh nghiên cứu tại Việt Nam

Bốn là, cần có các giải pháp để sớm hình thành các tập thể khoa học

và công nghệ mạnh với đội ngũ các nhà khoa học đầu ngành, tổng công trình

sư, kỹ sư trưởng, kỹ thuật viên lành nghề có trình độ khu vực và quốc tế, đủ

sức hoàn thành các nhiệm vụ khoa học-công nghệ quốc gia ở tầm quốc tế

Đầu tư có trọng điểm để xây dựng một số viện nghiên cứu đạt trình độ quốc

tê

4.1 VỀ giáo dục và đào tạo

Một là, chuyển dần mô hình giáo dục hiện nay sang mô hình giáo dục

mở - mô hình xã hội học tập với hệ thống học tập suốt đời, đào tạo liên tục,

liên thông giữa các bậc học, ngành học; xây dựng và phát triển hệ thống học

tập cho mọi người và những hình thức học tập, thực hành linh hoạt, đáp ứng

nhu cầu học tập thường xuyên; tạo nhiều khả năng, cơ hội khác nhau cho

người học, bảo đảm sự công bằng xã hội trong giáo dục

Hai là, đỗi mới mạnh mẽ giáo dục mam non va gido duc phé théng

Khan truong diéu chinh, khắc phục tình trạng quá tải và thực hiện nghiêm

túc chương trình giáo dục và sách giáo khoa phô thông bảo đảm tính khoa học, cơ bản, phù hợp tâm lý lứa tuổi và điều kiện cụ thể của Việt Nam Kết hợp việc tổ chức phân ban với tự chọn ở trung học phổ thông trên cơ sở làm

tốt công tác hướng nghiệp và phân luồng từ trung học cơ sở Bảo đảm đúng tiến độ và chất lượng phô cập giáo dục

Ba là, bảo đảm đủ số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên ở tất cả các cấp học, bậc học Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo

dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ

một chiều Hoàn thiện hệ thống đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục Cải tiến nội dung và phương pháp thi cử nhằm đánh giá đúng trình độ tiếp thu tri thức, khả năng học tập Khắc phục những mặt yếu kém và tiêu cực

trong giáo dục

Bốn là, thực hiện xã hội hoá giáo dục Huy động nguồn lực vật chất và trí tuệ của xã hội tham gia chăm lo sự nghiệp giáo dục Phối hợp chặt chẽ giữa ngành giáo dục với các ban, ngành, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội

- nghé nghiỆp để mở mang giáo dục, tạo điều kiện học tập cho mọi thành viên trong xã hội Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát các hoạt động

giáo dục

Năm là, đôi mới cơ chế quản lý giáo dục Phân cấp, tạo động lực và sự

chủ động của các cơ sở, các chủ thể tiễn hành giáo dục Nhà nước tăng đầu

tư tập trung cho các mục tiêu ưu tiên, các chương trình quốc gia phát triển

giáo dục, hỗ trợ các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; thực hiện việc miễn giảm đóng góp và cấp học bồng cho học

sinh nghèo, các đối tượng chính sách, học sinh giỏi

Sảu là, tăng cường hợp tác quốc tế về giáo dục và đảo tạo Tiếp cận

chuẩn mực giáo dục tiên tiến của thế giới phù hợp với yêu cầu phát triển của

Việt Nam; tham gia đào tạo nhân lực khu vực và thế giới Có cơ chế quản lý phù hợp đối với các trường đo nước ngoài đầu tư hoặc liên kết đào tạo III Co sé li luận cho quan điểm

1 Lí luận hình thái kinh tế - xã hội của Mác

1.1 Những cơ sở xuất phát dễ phân tích đời sống xã hội

- Xã hội dưới bất kỳ hình thức nào cũng là sự liên hệ và tác động giữa người và người

- Nhu cầu và lợi ích là động lực thúc đẫy con người họat động trong

suốt lịch sử của mình

- Cá nhân là thực thê của xã hội

- Đời sống xã hội có tính chất thực tiễn Xã hội không ngừng hoạt

động để sản xuất và tái sản xuất vì mục đích tồn tại Cấu trúc sản xuất xã hội

gồm:

+ Con người

+ Của cải vật chất

+ Quan hệ xã hội

+ Nang luc tinh thần, trí tuệ

- Hai lọai quan hệ cơ bản trong nền sản xuất xã hội (phương thức sản

xuất):

+ Quan hệ kinh tẾ - kỹ thuật (lực lượng sản xuất): cách thức, năng lực,

trình độ con người đạt được trong quá trình tác động vào thế giới tự nhiên để

tạo ra san pham

+ Quan hệ kinh tế - xã hội (quan hệ sản xuất): cách giải quyết vấn đề lợi ích kinh tế, quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất, trao đổi, tiêu dùng

> Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất nằm trong thê thống nhất của hai mặt đối lập nhau để cùng phát triển Lực lượng sản xuất giữa

vai trò quyết định, quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lựu lượng sản xuất Sự thống nhất này không ngừng tự phát sinh và tự giải quyết

- Lịch sử là quá trình họat động của con người Họat động lịch sử bao gồm yếu tố khách quan và chủ quan Nếu thừa nhận tính bị qui định mà không giải thích được tính khách quan -> quan niệm định mệnh lịch sử

- Các quan hệ cần quan tâm :

+ xã hội và ý thức xã hội (Mác: “Sự tồn tại xã hôi quyết định ý thức con người” điều kiện khách quan -> nhu cầu )

+ điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan

+ qui luật lịch sử và họat động có ý thức của con người

+ tất yếu và tự đo

+ tự phát và tự giác trong quá trình phát triển lịch sử (Qui luật xã hội

là những mối liên hệ bản chất, tất yếu, lặp đi lặp lại của những quá trình,

hiện tượng đời sống xã hội, đặc trựng cho khuynh hướng phát triển xã hội từ

thấp đến cao Khi chưa nhận thức qui luật, con người hành động tự phát Khi

đã nhận thức qui luật và những điều kiện họat động của chúng (tất yếu) thì

con người điều khiển họat động của mình phù hợp với yêu cầu của qui luật

một cách tự giác)

- Quan niệm duy vật về lịch sử đòi hỏi giải thích tác động của con người đối với tiến trình lịch sử một cách khoa học Hay nói cách khác, xem xét nhu cầu khách quan của sự xuất hiện mục đích và những điều kiện hiện thực đề thực hiện mục đích đó

1.2 Bon lĩnh vực của cấu trúc xã hội

- Lĩnh vực kinh tế của đời sống xã hội (quan hệ sản xuất, quan hệ kinh

tế giữ vai trò cơ bản, quyết định các quan hệ xã hội khác) bao gồm các phạm

trù : phương thức sản xuất, lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và trình độ

phát triển của lực lượng sản xuất

- Lĩnh vực xã hội (quan hệ gia đình, tầng lớp xã hội, giai cấp — quan

hệ giai cấp đóng vai trò chi phối) Gốm các phạm trù : giai cấp, đấu tranh giai cấp, kết cấu giai cấp

- Lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội (tổ chức và thiết chế quyền

lực, hệ thống luật pháp và tư tưởng chính trị) Bao gồm các phạm trù: cơ sở

hạ tầng, kiến trúc thượng tầng, qui luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng

- Lĩnh vực tinh thấn của đời sống xã hội Quan hệ giữa tồn tại xã hội

và ý thức xã hội, vai trò ý thức xã hội trong quá trình phát triển xã hội

2 Lực lượng sản xuất trong lí luận hình thái kinh tế - xã hội

Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuât trong quá trình sản xuât, con người kêt hợp sức lao động của mình với tư liệu sản xuất, trước hết là công cụ lao động tạo

10