luận văn luật quy trình ngân sách nhà nước - lý luận và thực tiễn

ngành và a ph ng.

I M U

Ngân sách nhà n c là m t v n không riêng c a m t qu c gia nào, mà là

v n c a t t c các n c trên th gi i, t nh ng n c phát tri n n nh ng cang phát tri n Ngân sách nhà n c có vai trò quan tr ng c a t c góp ph n n

nh kinh t xã h i M t trong nh ng n i dung quan tr ng c a ngân sách nhà n c

ó là quy trình ngân sách làm th nào vi c xây d ng d toán, ch p hành d toánngân sách và quy t toán ngân sách t hi u qu cao ó th t s là m t th thách

c ta, có m t quy trình ngân sách mang n hi u qu cao thì c ng ch ng ddàng gì Hi n nay, quy trình ngân sách nhà n c ang t ng b c hoàn thi n k tsau khi có Lu t ngân sách (20/03/1996) Lu t s a i, b sung m t s u c a Lu tngân sách m 1998 và Lu t Ngân sách(16/12/2002) b t u th c hi n 01/01/2004thay th hoàn toàn Lu t Ngân sách n m 1996, Lu t s a i b sung n m 1998, cùng

v i vi c liên t c tri n khai ngh nh, thông t h ng d n thi hành Lu t ngân sáchnhà n c ã t o ra s thay i v vi c xây d ng d toán, th c hi n ngân sách, quy ttoán ngân sách, v trách nhi m, quy n h n c a các ch th tham gia, v trình t , th

t c, các giai n trong quy trình theo chi u ng phù h p h n, nâng cao tính

ng ng, t ch , t ch u trách nhi m c a ch th M t trong nh ng v n quan

tr ng c n thi t hi n nay là vi c h n thi n h n n a t ng b c các giai n c a quytrình ngân sách nhà n c ph i c quan tâm hàng u Vì n u xem xét m t cáchkhách quan thì quy trình ngân sách nhà n c là i u ki n ti n , c s pháp lý chocác n i dung khác c a ngân sách nhà n c Vì v y n u nh quy trình này choàn thi n thì ngân sách nhà n c t hi u qu cao, áp ng c yêu c u pháttri n n n kinh t

Nh v y, mu n cho i s ng kinh t xã h i n nh ph i t ra yêu c u chochúng ta nhi m v tr ng tâm và c p bách là ph i hoàn thi n quy trình ngân sách nhà

c, m t trong nh ng v n quan tr ng, v n có ý ngh a thi t th c i v i i

s ng xã h i.Vì th tôi ã ch n tài “Quy Trình ngân sách nhà n c - Lý Lu n

và th c ti n”.

xu t góp ph n làm cho quy trình ngân sách nhà n c hoàn thi n h n n a

Ph ng pháp nghiên c u:

Trong quá trình th c hi n tài có s d ng ph ng pháp nghiên c u, phântích tài li u th c ti n có liên quan k t h p v i vi c s d ng các ph ng pháp khác

nh xin ý ki n c a giáo viên, t p h p xem xét phân tích thông tin liên quan ph c

v cho các ph n n i dung c a tài

Do ây là tài khó, tài li u tham kh o không nhi u ch y u d a vào cácquy nh c a pháp lu t hi n hành nên r t khó kh n trong quá trình tìm hi u Thêmvào ó, do n ng l c còn h n ch vì th còn nhi u thi u sót trong quá trình nghiên

c u và th c hi n tài

Mong c s óng góp hoàn thi n tài này t quý th y cô, các b n sinhviên và nh ng ng i có cùng m i quan tâm v n quy trình ngân sách nhà n c.Xin chân thành c m n!

Theo các tài li u nghiên c m t cách có h th ng v ngân sách, khái ni m

“ngân sách nhà n c” b t u hình thành u tiên n c Anh, sau ó c s d ng

r ng rãi Pháp, v i ý ngh a ch “túi ti n” c a ng i th qu kh C ng theo sphân tích c a các tài li u này, k t khi xu t hi n qu c h i trong b máy nhà n c

v i hành trang u tiên là quy n l c v tài chính, ý t ng phân chia và phân tách

m t cách r ch ròi gi a các kho n thu, chi “công” v i các kho n thu, chi “t ” c ngngày càng tr nên rõ nét h n T t c nh ng kho n thu và chi mang tính ch t “công”

u thu c v nhà c, do nhà n c th c hi n và c g i là “ngân sách nhà n c”.Thu t ng “ngân sách nhà n c” ã ra i trong hoàn c nh ó

Hi n nay, có nhi u ý ki n khác nhau v khái ni m ngân sách nhà n c Theo

t n bách khoa toàn th Liên Xô (c ) cho r ng: Ngân sách là B ng li t kê cáckho n thu, chi b ng ti n trong giai n nh t nh c a nhà c, m i k ho ch thuchi b ng ti n c a b t k m t xí nghi p, c quan ho c cá nhân nào trong m t giai

o n nh t nh (S d, NXB Bách khoa toàn th Liên Xô, 1971, T.IV)

T n Nouveau Lorousse c a Pháp thì: Ngân sách là b n li t kê, d ki ncác kho n thu nh p và chi tr c a m t c quan m t công xã (S d, NXB LibrairieLorousse, Pari, 1972, tr 144)

Theo GS TS Tào H u Phùng và GS.TS Nguy n Công Nghi p thì: Ngânsách nhà n c là d toán m t k ho ch thu chi b ng ti n c a nhà n c trong m t

kho ng th i gian nh t nh (ph bi n là m t n m) ( i m i ngân sách nhà n c NXB Th ng kê - Hà N i, 1992, trang 7).

-Theo pháp lu t th c nh Vi t Nam, khái ni m ngân sách nhà n c Vi t Nam

c nh ngh a nh sau: “Ngân sách nhà n c là toàn b các kho n thu, chi c aNhà n c trong d toán ã c c quan có th m quy n c a nhà n c quy t nh

Ngân sách nhà n c góp ph n quan tr ng trong vi c u t phát tri n c s

h t ng t o ng l c phát tri n kinh t , t o môi tr ng và i u ki n thu n l i pháttri n s n xu t kinh doanh c a n n kinh t nhi u thành ph n, gi cho kinh t c nhtranh lành m nh, tích c c ch ng c quy n, u c ng th i, kh c ph c nh ngkhuy t m c a c ch th tr ng và h tr cho s phát tri n c a thành ph n kinh ttrong nh ng tr ng h p c n thi t

Tóm l i, v m t xã h i: Ngân sách nhà n c là công c c l c c a nhà ctrong vi c gi i quy t t t c các v n m t xã h i nh i u ti t thu nh p, ch ng tiêu

c c, t o môi tr ng xã h i lành m nh

V m t kinh t th tr ng: Ngân sách nhà n c có vai trò r t quan tr ngtrong vi c bình n giá th tr ng theo h ng tích c c ch ng l m phát t o môi

tr ng c nh tranh bình ng, tham gia u ti t, u ch nh nh ng m t tiêu c c c a

th tr ng thúc y s phát tri n quan h hàng ti n trong n c và qu c t Ngh a là,Ngân sách nhà n c là b n d toán các kho n thu và chi ti n t c a 1 qu c gia,

c c quan có th m quy n nhà n c quy t nh th c hi n trong th i h n nh t

nh, th ng là m t n m

N u xét v ph ng di n pháp lý, ngân sách nhà n c là m t o lu t c

bi t do Qu c h i ban hành cho phép chính ph th c hi n trong th i h n xác nh.Tính c bi t c o lu t này c th hi n hai khía c nh: Th nh t, ngân sách

nhà n c là o lu t c c quan l p pháp làm ra theo m t trình t riêng, khônghoàn toàn gi ng v i trình t l p pháp thông th ng, th hai, hi u lu t v th i gain

c a o lu t ngân sách nhà n c c xác nh rõ là m t n m, trong khi hi u l c

c a các o lu t thông th ng là vô th i h n.Thu c tính này khi n cho ngân sáchnhà n c c g i là “ o lu t ngân sách th ng niên” phân bi t v i o lu tkhác v ngân sách, ó là Lu t ngân sách nhà n c (ban hành n m 2002) Tuy nhiên,

c ng c n ph i hi u m t cách y r ng “ o lu t ngân sách th ng niên” không

có ngh a ch là b n d toán các kho n thu chi ti n t c a qu c gia ã c qu c h i

bi u quy t mà còn bao g m c v n b n ngh quy t c a Qu c h i v vi c thi hành

mà còn là v n mang tính k thu t pháp lý (ngh a là ph i tr i qua giai o n xemxét, bi u quy t thông qua t i qu c h i gi ng nh vi c ban hành m t o lu t làmphát sinh các quy n và ngh a v pháp lý nh t nh cho các ch th tham gia vào

ho t ng ngân sách

Ngân sách nhà n c là k ho ch tài chính c a toàn th qu c gia, c trao chochính ph t ch c th c hi n nh ng ph i t d i s giám sát tr c ti p c a qu c h i Ngân sách nhà n c c thi t l p và th c thi hoàn toàn vì m c tiêu m u c u

l i ích chung cho toàn th qu c gia, không phân bi t ng i th h ng các l i ích ó

là ai, thu c thành ph n kinh t nào hay ng c p xã h i nào

Th hai, Ngân sách nhà n c không ph i là m t b n k ho ch tài chính thu ntuý mà còn là m t o lu t

Ngân sách nhà n c có v trí, vai trò c bi t quan tr ng i v i s phát tri nkinh t , n nh chính tr - xã h i c a m t t n c nên c n thi t ph i b o m chongân sách nhà n c có c giá tr pháp lý nh m t o lu t Vi c chuy n hoá b n

d toán ngân sách nhà n c thành o lu t ch ng nh ng s giúp cho qu c h i ki msoát c chính ph trong quá trình thu, chi ngân sách nhà n c nh m b o mquy n l i cho toàn th dân chúng có th th c hi n c d dàng h n trong th c t vì

nó c b o m th c hi n nh m t o lu t

Ngân sách nhà n c là k ho ch tài chính c a toàn th qu c gia, c trao chochính ph t ch c th c hi n nh ng ph i t d i s giám sát tr c ti p c a qu c h i Ngân sách nhà n c c thi t l p và th c thi hoàn toàn vì m c tiêu m u c u

l i ích chung cho toàn th qu c gia, không phân bi t ng i th h ng các l i ích ó

là ai, thu c thành ph n kinh t nào hay ng c p xã h i nào

Th ba, Ngân sách nhà n c luôn ph n ánh m i t ng quan gi a quy n l ppháp và quy n hành pháp trong quá trình xây d ng và th c hi n ngân sách M i

ng quan này th ng nghiêng v phía c quan l p pháp, b i l vai trò áp o c a quan l p pháp so v i c quan hành pháp trong l nh v c ngân sách ã c ghi

nh n trong hi n pháp và o lu t ngân sách nhà n c m i qu c gia nh m tnguyên t c c b n c a n n tài chính công hi n i Tuy nhiên, trong th c ti n ôikhi s gi m sút vai trò c a c quan l p pháp trong th i m nào ó s khi n cho

m i t ng quan quy n l c gi a hai c quan này l i có xu h ng nghiêng v phía cquan hành pháp.Khi ó, n u c quan hành pháp không bi t t ki m ch làm t t

b n ph n c a ng i th a hành c a c quan l p pháp thì có th khi n cho vi c qu n

tr n n tài chính công tr nên kém dân ch và thi u minh b ch ây c ng là m ttrong nh ng d u hi u quan tr ng phân bi t gi a ngân sách nhà n c v i các ch

th khác, v n d ch ng dính dáng gì n m i t ng quan gi a quy n l p pháp vàhành pháp

Th t , th ch ngân sách trong m i quan h qu c gia c thi t l p và v nhành theo b n nguyên t c c b n

* Nguyên t c ngân sách nh t niên

Nguyên t c ngân nh t niên ngân sách, ra i u tiên n c Anh vào cu i

th k 17 khi mà Qu c h i Anh ngày càng tr nên v ng m nh cùng v i s suy y u

c a ch v ng quy n

Xét v ph ng di n n i dung, nguyên t c này có hai khía c nh c b n:

- M i n m, qu c h i (v i t cách là c quan n m quy n l p pháp) s bi uquy t ngân sách m t l n theo h n k do lu t nh.

- B n d toán ngân sách nhà n c sau khi ã c qu c h i quy t nh ch cógiá tr hi u l c thi hành trong m t n m và chính ph - v i t cách là quan n?mquy n hành pháp c ng ch c phép thi hành trong n m ó

* Nguyên t c ngân sách toàn di n

Cùng v i hai nguyên t c trên, nguyên t c ngân sách toàn di n c ng ã c

c p t th k XVII, XVIII n c Anh và các n c châu Âu l c a khác.Nguyên t c này có th c di n t b ng hai n i dung c b n sau ây:

- M i kho n thu và m i kho n chi và th hi n rõ ràng trong b n d toán ngânsách nhà n c hàng n m ã c Qu c h i quy t nh, không c phép ngoài

d toán ngân sách b t k kho n thu, chi nào là nh nh t

- Các kho n thu và kho n chi không c phép bù tr cho nhau mà ph i th

hi n rõ ràng t ng kho n thu và m i kho n chi trong m c l c ngân sách nhà n c

c duy t; không c phép dùng riêng m t kho n thu cho m t kho n chi c thnào mà m i kho n thu u c dùng tài tr cho m i kho n chi T t nhiên, khi

áp d ng nguyên t c này c n tính n vi c ph i tuân th nguyên t c “Các kho n ivay bù p b i chi ngân sách không c s d ng chi tiêu dùng ch c s

d ng chi cho u t phát tri n”

* Nguyên t c ngân sách th ng b ng

Nguyên t c ngân sách th ng b ng c ng xu t hi n khá s m trong l ch s c a

n n tài chính công nhi u qu c gia trên th gi i

Tri t lý c n v s th ng b ng c a ngân sách nhà n c b t u t m t quan

ni m k toán, theo ó, t t c các kho n chi trong tài kho n ngân sách u ph i cân

b ng v i t t c các kho n thu có trong tài kho n ngân sách (nói cách khác, t ng sthu ph i cân b ng v i t ng s chi trong n m ngân sách)

1.2 Nh ng v n chung v quy trình ngân sách nhà n c:

Ngân sách nhà n c c a m t qu c gia là m t v n ki n tài chính quan tr ng, khi

c p n ngân sách nhà n c thì s là thi u sót n u không nói n quy trình ngânsách nhà n c, m t trong nh ng n i dung c a ngân sách nhà c B i vì quy trìnhngân sách nhà n c óng m t vai trò quan tr ng cho s th ng l i c a ngân sáchnhà n c i v i m t qu c gia Quy trình ngân sách nhà n c là ti n , c s chocác n i dung khác c a ngân sách nhà n c, m t khi quy trình ngân sách nhà n c

di n ra m t cách ch t ch , phù h p, úng n s d n n s n nh ngân sách nhà

c, góp ph n phát tri n t n c

Khái ni m v quy trình ngân sách nhà n c:

V m t lý lu n, quy trình ngân sách nhà n c là m t thu t ng c s d ng

r ng rãi ch toàn b ho t ng c a m t ngân sách, t khi hình thành n khi k t thúc

và chuy n sang ngân sách m i So v i n m ngân sách thì quy trình ngân sách có n idung r ng h n và có th i h n dài h n, quy trình ngân sách nhà n c th ng b t u

tr c và k t thúc sau n m ngân sách, c th là, quy trình ngân sách bao g m: L p dtoán ngân sách, ch p hành ngân sách và quy t toán ngân sách nhà n c giai n

ch p hành (th c hi n ngân sách) thông th ng trùng v i n m ngân sách

V m t pháp lý, quy trình ngân sách nhà n c là toàn b nh ng ho t ng

l p, ch p hành quy t toán ngân sách c a m t qu c gia Quy trình này, c tính tkhi c quan có th m quy n th c hi n vi c h ng d n l p d toán ngân sách nhà

c cho n khi báo cáo quy t toán ngân sách nhà n c ã c Qu c h i phêchu n Nh v y, quy trình ngân sách nhà n c bao g m 3 khâu hay 3 giai nchính là: L p d toán ngân sách nhà c, ch p hành ngân sách nhà n c, quy ttoán ngân sách nhà n c

Ch có th g i là quy t toán ngân sách nhà n c khi có c 3 giai n trên,

n u 1 trong 3 giai n không th c hi n thì không th coi là quy trình ngân sách nhà

c Vì th , các giai n này, có m i quan h ch t ch v i nhau không th tách

r i M i giai n có c m khác nhau, có vai trò khác nhau nh ng l i liên quan

tr c ti p v i nhau, n i ti p nhau, n u nh l p d toán là vi c xây d ng, quy t nh

d toán thu, chi ngân sách trong m t m thì ch p hành ngân sách là vi c th c hi ncác n i dung c ho ch nh trong d toán Quy t toán là khâu cu i cùng c a Quy

trình ngân sách nhà n c, là ho t ng xem xét vi c th c hi n, tính úng n c a dtoán ngân sách nhà n c ã c xây d ng và thông qua.

1.3 S c n thi t ph i tìm hi u v quy trình ngân sách nhà n c

Quy trình ngân sách nhà n c là c s , là ti n , t o ra c n c pháp lý cho

vi c xây d ng, qu n lý ngân sách nhà n c

N u nh quy trình ngân sách nhà n c c hoàn thi n v n i dung, hình th c cóngh a là vi c xây d ng, s d ng và qu n lý t hi u qu , góp ph n phát tri n t n c

Bên c nh ó, quy trình ngân sách nhà n c c ng có tác ng l n i v i các

m t i s ng kinh t - xã h i C th thông qua các giai n l p d toán ngân sách,

ch p hành ngân sách, quy t toán ngân sách, m i giai n có s nh h ng nh t

nh i v i s phát tri n kinh t - xã h i giai n l p d toán ngân sách nhà

c, c n ph i chú tr ng xây d ng các n i dung sao cho phù h p v i kinh t - xã

h i Các m t c a i s ng kinh t - xã h i luôn thay i, chuy n bi n không ng ng,

vì th n u trong d toán ngân sách có m t trong các n i dung t yêu c u, thì i

s ng kinh t - xã h i m t ph n nào ó b nh h ng ngh a là vi c xây d ng d toán

có t m quan tr ng áng k , có s tác ng m nh m n s phát tri n kinh t - xã

h i Vì v y xây d ng d toán sao cho phù h p, góp ph n phát tri n kinh t - xã h i ,

có th nói ây là m t v n khó kh n

Gi s l p d toán ngân sách nhà n c ã phù h p, có kh n ng tác ng tích

c c n i s ng kinh t - xã h i, thì không th k t lu n r ng i s ng kinh t - xã

h i s phát tri n, b i vì khi tr i qua giai o n ti p theo, giai o n ch p hành ngânsách nhà n c, các ch th tham gia không th c hi n úng các n i dung ghi trong

d toán hay không th c hi n úng vai trò, trách nhi m c a mình thì kinh t - xã h i

c ng ch ng khá h n, vì v y giai n này òi h i c n ph i th c hi n ngân sách(ch p hành ngân sách) m t cách nghiêm túc, ng b , úng các yêu c u, n i dung

c ho ch nh trong d toán s góp ph n a kinh t - xã h i n nh Do ó, giai o n ch p hành d toán ngân sách nhà n c c xem là m t trong nh ng c

s phát tri n kinh t - xã h i

n giai n quy t toán ngân sách nhà n c thì thông qua quy t toán ngânsách cho ta th y c toàn c nh b c tranh kinh t - xã h i c a nhà c trong th igian qua, do ó quy t toán ngân sách nhà n c c n chính xác, trung th c k p th i,

rút ra bài h c kinh nghi m cho công tác, xây d ng, th c hi n ngân sách cho giai

o n ti p theo c a t n c góp ph n nh h ng cho s phát tri n kinh t - xã h itrong th i gian ti p theo

Nhìn chung, m i giai n có tác ng nh t nh, m c khác nhau n sphát tri n kinh t - xã h i, u này t ra yêu c u làm th nào cho quy trình ngânsách nhà n c mang l i hi u qu , góp ph n làm n nh kinh t - xã h i

Tóm l i, thông qua ý ngh a, vai trò c a vi c xây d ng, s d ng qu n lý ngânsách nhà n c, thông qua s tác ng c a quy t toán ngân sách nhà c n các m t

i s ng kinh t - xã h i, thì vi c tìm hi u quy trình ngân sách nhà n c là c n thi t

Ch ng 2:

Nh ã nêu ph n trên, m t quy trình ngân sách nhà n c bao g m các giai

o n: L p d toán ngân sách, ch p hành ngân sách nhà n c, quy t toán ngân sáchnhà n c Các giai n này có m i quan h ch t ch v i nhau, n i ti p nhau, giai

o n tr c t o ti n cho giai n ti p theo c a Quy trình M i giai n gi vaitrò nh t nh trong quy trình ngân sách nhà n c, do v y t ng ng v i m i giai

o n, pháp lu t có s u ch nh phù h p u này t o ra c s pháp lý th c

hi n n i dung t ng giai o n c a Quy trình

2.1 Giai o n l p d toán ngân sách nhà n c trong quy trình ngân sách nhà c 2.1.1 Khái ni m

L p d toán ngân sách là khâu u tiên và là giai o n kh i u trong m tquá trình ngân sách m i qu c gia L p d toán ngân sách nhà n c là quá trìnhxây d ng và quy t nh d toán thu, chi ngân sách c a nhà c trong th i h n m t

m Có th kh ng nh r ng l p d toán ngân sách nhà n c, b i l?û khâu này t o

ti n , c s cho các khâu ti p theo c a quy trình ngân sách nhà n c

i góc k thu t nghi p v , l p d toán ngân sách nhà n c là t ng h pcác ph ng pháp, cách th c mang tính kinh t , k thu t nghi p v do các ch th có

th m quy n th c hi n xây d ng và quy t toán b n d toán thu, chi ngân sách nhà

c hàng n m

Xét d i góc pháp lý, l p t toán ngân sách nhà n c c hi u là t p

h p các quy ph m pháp lu t do Nhà n c ban hành và quy t nh th m quy n, trình

t , th t c xây d ng và quy t nh d toán ngân sách nhà c hàng n m

Ho t ng l p d toán ngân sách nhà n c có m t s c m sau:

Ho t ng l p d toán ngân sách nhà n c c ti n hành hàng n m và vào

tr c n m ngân sách Giai n này c ti n hành trong kho ng th i gian không

gi ng nhau các qu c gia

L p d toán ngân sách nhà n c là giai o n th hi n rõ nh t s t p trung quy n

l c nhà n c vào tay Qu c h i, trên c s phân công nhi m v gi a h th ng c quanquy n l c nhà n c v i h th ng c quan qu n lý nhà c trong ho t ng ngân sách

Trong giai o n l p d toán ngân sách nhà n c, có s tham gia c a nhi u

ch th khác nhau và gi a các ch th ó có s phân nh trách nhi m, quy n h n

m t cách rõ ràng c m này cho phép phân bi t gi a vi c l p ngân sách nhà

c v i vi c l p ngân sách c a các ch th khác nh ngân sách c a các oàn th xã

h i, các doanh nghi p, ngân sách cá nhân hay ngân sách c a các h gia ình

Ho t ng d toán ngân sách nhà n c c ti n hành theo m t quy trình

2.1.2.1.1 Th m quy n c a nhóm c quan th c hi n qu n lý nhà n c:

Trong l nh v c d toán ngân sách nhà n c, c quan qu n lý nhà n c cgiao th m quy n xây d ng d toán ngân sách nhà n c, trong ó c quan có tráchnhi m cao nh t trong vi c t ch c, ch o công tác này là chính ph , giúp chính

ph th c hi n tr ng trách này còn có các b , ngành trung ng và u ban nhândân các c p a ph ng theo s phân công, phân c p trong qu n lý nhà n c

Nh v y, trong ho t ng l p d toán ngân sách nhà n c, các c quan qu n

lý nhà n c tham gia vào quá trình này, bao g m: chính ph , u ban nhân dân các

c p và các c quan qu n lý ch c n ng ngành có liên quan: B tài chính, B k

ho ch và u t , các b , c quan ngang b , c quan thu c chính ph và các c quankhác trung ng

a Nhóm c quan qu n lý chung:

Nhóm có th m quy n qu n lý chung có th m quy n trong giai o n l p dtoán ngân sách nhà n c ch y u là chính ph và u ban nhân dân các c p tronggiai o n l p d toán ngân sách, pháp lu t hi n hành (Lu t ngân sách m 2002)trao cho chính ph m t s th m quy n, c th t i i u 20, Lu t Ngân sách nhà n c2002: L p và trình Qu c h i d toán ngân sách nhà c và ph ng pháp phân bngân sách hàng n m; d toán i u ch nh ngân sách nhà n c trong nh ng tr ng

h p c n thi t, v i t cách là c quan ng u h th ng c quan qu n lý nhà n c,chính ph c n c vào ngh quy t c a Qu c H i v d toán ngân sách nhà n c vàphân b ngân sách trung ng quy t nh trách nhi m c th cho c quan tr c thu c

c a mình: “ quy t nh giao nhi m v thu, chi ngân sách cho t ng b , c quanngang b , c quan thu c chính ph và c quan khác trung ng ”

t o c s pháp lý cho vi c xây d ng, phân b và s d ng ngân sách nhà

c, pháp lu t trao cho chính ph , u ban nhân dân và quy n quy nh nh m cphân b và các ch , tiêu chu n, nh m c chi ngân sách làm c n c c p d i

th c hi n Ngoài ra, chính ph còn có trách nhi m ki m tra tính h p hi n, h p phápngh quy t c a h i ng nhân dân c p t nh

i v i u ban nhân dân c ng th c hi n công vi c trên nh ng ph m vi a

ph ng ch u trách nhi m trình h i ng nhân dân.T i kho n 1 i u 39 ngh nh60/2003/ N -CP ngày 06/6/2003 quy nh nhi m v quy n h n c a U Ban nhândân, c th sau: “H ng d n, t ch c và ch o các c quan tr c thu c, chínhquy n c p d i l p d toán thu, chi ngân sách nhà n c thu c ph m vi qu n lý;

ph i h p và ch o c quan thu , h i quan (n u có) a ph ng l p d toán thungân sách nhà n c, d ki n s giá tr gia t ng ph i hoàn theo ch ;

L p d toán a ph ng, ph ng án phân b ngân sách c p mình, d toán

Tóm l i, vi c pháp lu t trao cho chính ph , u ban nhân dân nh ng nhi m

v , quy n h n trên m b o cho công vi c xây d ng d toán ngân sách nhà n c

t yêu c u B i vì:

Vi c quy nh th m quy n t ch c xây d ng d toán ngân sách nhà n c cho

h th ng các c quan qu n lý nhà n c (Chính ph , U ban nhân dân các c p) chính

là nh m áp ng nh ng yêu c u v chính tr , pháp lý và k thu t nghi p v sau ây:

so n th o d án ngân sách nhà n c thì tr c h t ph i bi t rõ nhu c u c acác công s Do vi c chi tiêu công nh m tho mãn nhu c u c a các công s màtrong khi ó Chính ph và U ban nhân dân ph i tr c ti p i u hành các công snên ng nhiên các c quan này th ng bi t rõ các nhu c u c a công s h n là

Qu c h i và h i ng nhân dân các c p

D toán ngân sách nhà n c là tài li u khá ph c t p, b o m tính th ng nh t,toàn di n và tính cân i, trong ó các kho n chi là m c tiêu ph i th c hi n, các kho nthu là ph ng ti n th c hi n các m c tiêu ó S s p x p, liên l c và ph i h p cáckho n chi và thu ch c ti n hành khi Chính ph và u ban nhân dân các c p ng ra

ch o th c hi n thông qua các c quan chuyên môn c a mình H n n a, Chính ph ,

u ban nhân dân các c p là c quan v a ph i t ch c, ch o th c hi n ho t ng chingân sách nhà n c nên các c quan này có nhi u kinh nghi m

Chính ph và u ban nhân dân các c p là c quan ch p hành c a c quanquy n l c nhà n c nên ph i có trách nhi m l p và trình t d toán ngân sách cquan quy n l c nhà n c quy t nh

ó là nh ng lý do mà pháp lu t trao cho c quan qu n lý nhà n c nh ng

th m quy n trên Bên c nh ó, giúp chính ph th c hi n t t nhi m v , quy n h nnêu trên, pháp lu t hi n hành c ng quy nh th m quy n c th trong vi c l p dtoán ngân sách nhà n c cho các c quan qu n lý ngành ch c n ng có liên quan, ó

là B tài chính, B k ho ch và u , các b , c quan ngang b , c quan thu cchính ph và các c quan khác trung ng

b Nhóm c quan qu n lý chuyên môn

Tr c tiên, B tài chính là c quan c a chính ph th c hi n ch c n ng qu n

lý nhà n c v tài chính, ngân sách nhà n c c m c a c quan này, có kh

ng qu n lý chuyên môn v tài chính nên có th giúp thi t l p d toán ngân sáchnhà n c, B tài chính c xem là trung tâm u m i trong vi c giúp chính ph

ch o, h ng d n, xét duy t, t ng h p d toán ngân sách c a các B , ngành và a

ph ng g i n, t i m c 1 ph n III, thông t 59/2003/TT-BTC ngày 23 tháng 6 n m

2003, quy nh th m quy n B Tài chính nh sau: “….H ng d n v yêu c u, n idung th i h n l p d toán ngân sách nhà n c và thông báo s ki m tra d toán ”

ng th i, ph i th c hi n nhi m v ph i h p u hoà các nhu c u c a các B ,

ngành và a ph ng Ch ng h n nh t i kho n 2, Lu t ngân sách nhà n c 2002,quy nh: “Ch trì ph i h p v i các b , c quan ngang b , c quan thu c chính ph , quan khác trung ng, UBND c p T nh trong vi c xây d ng các nh m cphân b và các ch , tiêu chu n, nh m c chi ngân sách nhà n c ”, “ph i h p

v i B k ho ch và u t l p d toán chi u t phát tri n, ph ng án phân b chi

u t xây d ng c b n, ”

Ngoài th m quy n trên, B tài chính còn b o m yêu c u cân i gi a cáckho n thu và chi trong d toán ngân sách

i v i B k ho ch và u t , v i t cách là c quan c a chính ph th c

hi n ch c n ng qu n lý nhà n c v k ho ch và u t C quan này có vai trò l n

n s phát tri n kinh t - xã h i, t i i u 39, kho n 3, m c a quy nh chi ti t th mquy n c a c quan này c th là : “B k ho ch và u t trình chính ph d án k

ho ch phát tri n kinh t - xã h i ”.,”T ng h p d toán và ph ng án phân b chi

ch ng trình m c tiêu qu c gia (ph n chi u t xây d ng c b n) do c quan qu n

lý ch ng trình m c tiêu qu c gia l p và t ng h p chung d toán, ph ng án phân

b chi ch ng trình m c tiêu qu c gia g i B tài chính”

S d có nh ng quy nh trên b i vì c quan này hi u rõ nh t nh ng v nthu c l nh v c c a mình, hi u rõ nhu c u ngân sách i v i l nh v c mà mình phtrách Ngoài ra, B k ho ch và u t còn ph i th c hi n nhi m v ph i h p v i

B tài chính xây d ng d toán ngân sách trong l nh v c c a mình

Ngoài ra giúp chính ph th c hi n t t nhi m v c a mình, giai o n l p

d toán còn òi h i vai trò c a các b , c quan ngang b , c quan thu c chính ph

và c quan khác trung ng

Các b , c quan ngang B , c quan thu c Chính ph và c quan kháctrung ng là c quan nhà n c ph trách m t ngành ho c m t l nh v c nh t nh,

vì th trong vi c l p d toán ngân sách thì các c quan này tham gia v i hai t cách:

v a là n v d toán ngân sách v a là c quan qu n lý nhà n c v tài chính theongành ho c theo m t l nh v c c th V i t cách là c quan nhà n c qu n lýngành ho c l nh v c, các c quan này có th m quy n ph i h p v i B tài chínhtrong quá trình l p d toán ngân sách nhà n c, ph ng án phân b ngân sách trung

ng thu c ngành, l nh v c mình ph trách trong ph m vi c n c c ng nh t ng

a ph ng và tham gia xây d ng ch , tiêu chu n, nh m c chi ngân sách thu cngành, l nh v c mình ph trách.

V i cách là m t n v d toán, các b , c quan ngang b , c quan thu cChính ph và các c quan khác trung ng có trách nhi m xây d ng d toán ngânsách hàng n m c a c quan mình theo h ng d n c a B tài chính và B k ho ch

và u t trình Qu c h i quy t nh (T i i u 24, Lu t Ngân sách nhà n c2002)

Bên c nh ó, trong quá trình l p d toán ngân sách, pháp lu t quy nh chi

l p; t ng h p và l p d toán thu, chi ngân sách thu c ph m vi qu n lý g i c quantài chính, c quan k ho ch và u t cùng c p, c quan qu n lý ch ng trình m ctiêu qu c gia cùng c p (ph n d toán chi ch ng trình m c tiêu qu c gia)

Ngoài ra, các n v d toán ngân sách còn có trách nhi m ph i h p v iquan tài chính cùng c p l p d toán và ph ng án phân b ngân sách theo l nh v c

c a ngân sách c p mình Sau khi d toán thu, chi ngân sách c c p có th m quy ngiao; các n v d toán ph i t ch c phân b và giao d toán thu, chi ngân sách cho

t ng n v tr c thu c, k c d toán chi t ngu n kinh phí u quy n (n u có)

2.1.2.1.2.Th m quy n c a c quan quy n l c nhà n c

Trong quá trình l p d toán ngân sách, các c quan quy n l c nhà n c

c giao th m quy n quy t nh các n i dung c a ho t ng l p d toán ngânsách Theo ó, pháp lu t quy nh qu c h i quy t nh d toán ngân sách nhà n c

và d án phân b ngân sách trung ng do chính ph trình( i u 15, Lu t ngân sáchnhà n c 2002)

i v i h i ng nhân dân các c p quy t nh d toán ngân sách và ph ng

án phân b ngân sách c p mình, a ph ng mình trên c s nh ng nh ng l n

ã c qu c h i quy t nh i u 25, Lu t ngân sách nhà n c 2002)

N u trong t ng h p d toán ngân sách do chính ph , u ban nhân dân i u

ch nh thì quy n quy t nh v n thu c v c quan quy n l c nhà n c t c là qu c

h i và h i ng nhân dân

Th t v y, giai n này ch có c quan quy n l c nhà n c m i có quy nquy t nh d toán ngân sách nhà n c m b o cho b n d toán ngân sách nhà

c th hi n c y nh t ý chí, nguy n v ng, l i ích c a các ch th , góp

ph n xây d ng m t ngân sách nhà n c c hoàn h o

giúp qu c h i th c hi n y các nhi m v và quy n h n c a mìnhtrong l nh v c l p d toán ngân sách nhà n c, còn có s tham gia các c quan c a

qu c h i nh u ban th ng v qu c h i, u ban kinh t và ngân sách c a qu c h i,

H i ng dân t c và các u ban khác c a qu c h i

i v i u ban th ng v qu c h i, là c quan th ng tr c c a qu c h i có

th m quy n quy t nh t l % phân chia gi a ngân sách trung ng và ngân sách

a ph ng i v i các kho n thu, ch ng h n thu giá tr gia t ng, thu thu nh pdoanh nghi p, thu tiêu th c bi t và vi c quy t nh c th hi n qua Nghquy t c n c cho chính ph th c hi n nhi m v giao t l % gi a ngân sáchtrung ng và ngân sách t ng a ph ng i v i các kho n thu theo quy nh

i u 16, Lu t Ngân sách nhà n c 2002)

Ngoài ra u ban th ng v qu c h i còn có trách nhi m xem xét, cho ý ki n

i v i các báo cáo c a chính ph trình qu c h i phê chu n, u này góp ph n cho

d toán ngân sách nhà n c, ph ng án phân b ngân sách trung ng d dàng th c

hi n t hi u qu cao

i v i U ban kinh kinh t và ngân sách, theo i u 17, Lu t Ngân sáchnhà n c 2002, quy nh U ban kinh kinh t và ngân sách có trách nhi m th m tra,

ch trì t ch c phiên h p có s góp m t các c quan có th m quy n liên quan

th m tra báo cáo c a chính ph và t ng h p ý ki n c a phiên h p l p báo cáotrình UBTVQH cho ý ki n, hoàn ch nh báo cáo trình qu c h i

2.1.2.2 N i dung v trình t th t c l p d toán ngân sách nhà n c

a H ng d n l p d toán ngân sách và thông báo s ki m tra d toán ngân sách hàng n m

Theo i u 32, ngh nh 60/2003/NDD-CP ngày 06/6/2003 quy nh: tr cngày 31 tháng 5, Th t ng Chính ph ban hành quy t nh ho c ch th v vi c l p

k ho ch phát tri n kinh t - xã h i và d toán ngân sách nhà n c n m sau

n c vào quy t nh ho c ch th c a Th t ng Chính ph , tr c ngày 10tháng 6 , B tài tài chính ban hành thông t h ng d n v vi c yêu c u, n i dung,

th i h n d l p d toán ngân sách nhà n c; thông báo s ki m tra d toán v t ng

m c và t ng l nh v c thu, chi ngân sách i v i các b , các c quan ngang b , cquan thu c Chính ph , c quan khác trung ng và t ng s thu, chi, m t s l nh

v c chi quan tr ng i v i t ng t nh, thành ph tr c thu c trung ng B k ho ch

và u t ban hành thông t ng d n v yêu c u, n i dung, l nh v c mình qu n lí

n c theo ó u ban nhân dân c p t nh t ch c h ng d n và thông báo s ki mtra v d toán ngân sách cho các n v tr c thu c và u ban nhân dân c p huy n;

u ban nhân c p huy n thông báo v s ki m tra v d toán ngân sách cho các n

v tr c thu c và u ban nhân c p xã

b L p và xét duy t, t ng h p d toán ngân sách nhà n c

b1 n c l p d toán ngân sách nhà n c

Th nh t, v c n c l p d toán ngân sách nhà n c, t i u 30, ngh nh60/2003/ N -CP ngày 06/6/2003,quy nh m t s c n c sau:

+ C n c vào nhi m v phát tri n kinh t - xã h i và m b o qu c phòng anninh và c n c vào tình hình th c hi n ngân sách các n m tr c

+ C n c vào chính sách, ch thu ngân sách; nh m c phân b ngânsách, ch , tiêu chu n, nh m c chi ngân sách do c p có th m quy n quy nh,

tr ng h p c n s a , b sung các v n b n này thì ph i c nghiên c u s a i,

b sung và ban hành tr c th i m l p d toán ngân sách nhà n c hàng n m.+ C n c vào nh ng quy nh v phân c p ngu n thu, nhi m v chi ngân sáchnhà n c ( i v i d toán n m u th i k n nh ngân sách); t l ph n tr m (%)phân chia các kho n thu và m c b sung cân i c?a ngân sách c p trên cho ngânsách c p d i ã c quy nh ( i v i d toán m ti p theo c a th i k n nh)

+ C n c vào ch th c a Th t ng Chính ph v vi c xây d ng k ho chphát tri n kinh t - xã h i và d toán ngân sách n m sau; thông h ng d n c a Btài chính v vi c l p d toán ngân sách; thông t ng d n c a B k ho ch và u

v xây d ng k ho ch phát tri n kinh t - xã h i, k ho ch v n u t phát tri nthu c ngân sách nhà n c và n b n h ng d n c a u ban nhân dân c p t nh v

Th hai, v yêu c u i v i l p d toán ngân sách nhà n c:

T i u 31, ngh nh 60/2003/N -CP, ngày 6/6/2003, quy nh m t s yêu

c u v l p d toán ngân sách nhà n c, c th nh sau:

+ D toán ngân sách nhà n c và d toàn ngân sách các c p chính quy n

ph i t ng h p theo tùng l nh v c thu, chi và theo c c u gi a chi th ng xuyên, chixây d ng, chi u t , chi tr n

+ D toán ngân sách các c p chính quy n, c a các n v d toán các c p

ph i c l p v i yêu c u n i dung bi u m u, th i h n quy nh và ng d n c

th v d l p d toán ngân sách nhà n c hàng n m v i B tài chính Yêu c u này

c có liên quan n c hai nhóm ch th : ó là các c quan nhà n c có ch c

ng hành thu và các n v d toán có s d ng kinh phí ngân sách nhà n c

ho t ng.c th là:

Th nh t, L p d toán ngân sách t i các c quan có ch c n ng hành thu: bao

g m c quan thu , c quan h i quan

i v i c quan thu có s tham gia c a c quan thu a ph ng và t ng

c c thu

T i m c 4, ph n III, ngh nh 59/2003/TT-BTC, ngày 23 tháng 6 n m 2003,quy nh nh sau:

quan thu a ph ng l p d toán thu ngân sách nhà n c (thu n i a)trên a bàn và c s tính toán t ng ngu n thu d ki n s thu giá tr gia t ng ph ihoàn theo ch cho các doanh nghi p trên a bàn thu c ph m vi qu n lý gi chocác c quan thu c p trên, u ban nhân dân, c quan tài chính ,c quan k ho ch và

u t cùng c p

T ng c c thu xem xét d toán thu, d ki n s thu giá tr gia t ng ph i hoàntheo ch do c quan thu tr c thu c l p, t ng h p d toán thu ngân sách và c stính toán t ng ngu n thu, t ng h p d ki n thu giá tr gia t ng ph i hoàn cho cácdoanh nghi p trong c n c báo cáo B Tài chính tr c ngày 20 tháng 7 n m tr c

T khi th c hi n thu giá tr gia ng thì c quan thu a ph ng ngoài

vi c l p d toán thu ngân sách trên a bàn và c s tính toán t ng ngu n thu thì còn

ph i d ki n s thu giá tr gia t ng ph i hoàn theo ch cho các doanh nghi p

Trong quá trình l p d toán òi h i các c quan làm vi c th t nghiêm túc, b i

vì l nh v c này khi ti n hành th c hi n có nh ng lo i thu phát sinh ngoài d ki n

vì v y rút kinh nghi m c a nh ng n m tr c thì òi h i các c quan ph i tínhtoán và l p d toán ph i th t s khoa h c

i v i c quan h i quan , tr c h t thì c c h i quan các t nh l p d toán gi

T ng c c h i quan u ban nhân dân t nh, s tài chính, s k ho ch u t , n i dung

d toán ph i l p là thu thu xu t kh u, nh p kh u, thu tiêu th c bi t hàng nh p

kh u, xu t kh u, giá tr gia t ng hàng nh p kh u, các kho n thu khác liên quan n

ho t ng xu t kh u thu c ph m vi qu n lý

T ng c c h i quan xem xét d toán thu do các c quan tr c thu c l p, t ng

h p d toán thu thu xu t kh u, nh p kh u, thu tiêu th c bi t hàng nh p kh u,

xu t kh u, giá tr gia t ng hàng nh p kh u, các kho n thu c phân công báo cáo

B Tài chính tr c ngày 20 tháng 7 (M c 4, ph n III, thông t 59/2003/TT-BTc,ngày 23 tháng 6 n m 2003)

Th hai, L p d toán ngân sách các n v thu c di n c h tr kinh phí:

h n ch tình tr ng l p d toán không sát th c t thu, chi, l p d toán có

l i cho n v mình ngh a là tính toán sao cho chi nhi u, thu ít so v i kh n ng n

v mình n u khi v t thì ngân sách a ph ng s b trí t ng chi trên s thu v t,chi nhi u c quan c p trên c t b t là v a, và d toán c l p h p lý h npháp lu t quy nh vi c l p d toán các n v s d ng ngân sách nhà n c ph i

c xem xét b i 2 ch th ó là c quan qu n lý c p trên tr c ti p r i g i cho n

v d toán c p.T i u 34, ngh nh 60/2003/N -CP, ngày 06/6/2003 quy nh:

i v i các t ch c c ngân sách nhà n c h tr l p d toán thu, chingân sách thu c ph m v nhi m v c giao g i c quan tài chính, c quan k

ho ch và u t cùng c p

i v i n v d toán c p 1 l p d toán thu c ph m vi qu n lý c a mình,xem xét d toán c a các n v tr c thu c t ng h p và g i cho c quan tài chính, cquan k ho ch và u t cùng c p Th i gian g i báo cáo, n u c quan trung ng

tr c 20 tháng 7 n m tr c, các c quan a ph ng do UBND t nh quy nh

i m c bi t vi c l p d toán c a ch th này ph i kèm theo b n thuy tminh chi ti t c n c tính toán t ng kho n thu, chi

Th ba, L p d toán ngân sách c quan qu n lý ngành, l nh v c:

T i u 35, ngh nh 60/2003/N -CP, ngày 06/6/2003 quy nh

Các c quan qu n lý ngành, l nh v c trung ng và a ph ng s ti n hành

l p d toán cùng v i c quan tài chính và c quan k ho ch và u t c p mình

quan qu n lý v l nh v c giáo d c và ào t o, v khoa h c, công nghtrung ng và a ph ng l p d toán trên ph m vi c n c và t ng a ph ng,cùng ph i h p v i c quan tài chính, c quan k ho ch và u t cùng c p

Các c quan nhà n c trung ng g i báo cáo cho B tài chính, B k

ho ch và u t ngày 20 tháng 7 n m tr c

Có th kh ng nh r ng, vi c tham gia c a c quan tài chính, c quan k

ho ch và u t có ý ngh a quan tr ng, nh m t o nên d toán t hi u qu , ng

th i t ra yêu c u c n có s quan tâm tích c c xem xét c a c quan tài chính, cquan k ho ch và u t ch không ph i làm qua loa, mang tính ch t hình th c.Th, L p d toán ngân sách a ph ng:

i m l u ý i v i l p d toán ngân sách a ph ng ó là: UBND t nh s

ng d n yêu c u, n i dung và th i gian, v i c m này có th th y r ng unày s mang tính t p trung, áp t nhi u h n ch tính t ch , ch ng c a ch th

l p d toán ngân sách a ph ng

Trên c s h ng d n c th c a UBND t nh, các c quan n v l p d toán

g i cho s tài chính, s k ho ch và u t , c thông qua UBND t nh, ti p theotrình UBND xem xét tr c 20 tháng 7 n m tr c

UBND t nh báo cáo d toán ngân sách a ph ng n B tài chính, B k

ho ch và u t , các c quan có liên quan ch m nh t vào 25 tháng 7 n m tr c saukhi có ý ki n c a H ND t nh

Trách nhi m trên cùng có ch b t c p, có th th y quá trình l p d toán phthu c ph n l n vào trình , s quan tâm c a i bi u H ND mà không ít ng i l ithi u chuyên môn, vì v y vi c l p d toán còn nhi u h n ch

Th t , L p d toán ngân sách trung ng và d toán ngân sách nhà n c:

T i u 38, ngh nh 60/2003/N -CP, ngày 06/6/2003 quy nh:

B tài chính có trách nhi m ki m tra, xét duy t d toán ngân sách c a các

B , c quan ngang B , c quan thu c chính ph , c quan khác trung ng, dtoán ngân sách các a ph ng, ch trì, ph i h p v i B k ho ch và u t và các

B , c quan liên quan, t ng h p và l p d toán thu, chi ngân sách nhà n c, l p

ph ng án phân b ngân sách trung ng trình chính ph N u có d ki n khác gi acác ch th trên thì B tài chính trình chính ph ho c Th t ng chính ph quy t

nh theo th m quy n

c Quy t nh, phân b và giao d toán ngân sách nhà n c

Chính ph g i các báo cáo theo quy nh c a pháp lu t, u ban kinh t? vàngân sách g i báo cáo th m tra n các i bi u qu c h i ch m nh t 10 ngày tr ckhi khai m c k h p Qu c h i Trong quá trình th o lu n, khi quy t nh các kho nchi ho c b sung các kho n chi m i, qu c h i, H i ng nhân dân xem xét và quy t

nh các gi i pháp, qu c h i quy t nh d toán ngân sách nhà n c, phân b ngân

sách trung ng n m sau tr c ngày 15 tháng 11 n m tr c Trình t này còn nhi u

t n t i h n ch , ó là: Vi c th o lu n t i h i tr ng v ngân sách ch kho n trong

m t bu i là quá ít, vi c b trí th i gian các i bi u qu c h i nghiên c u các báocáo nhìn chung không h p lí, d n n vi c thông qua d toán không c xem xét

k không m b o hi u qu

Báo cáo th m tra c a u ban kinh t - ngân sách ch a c Qu c h i quan tâm

th o lu n, bi u quy t thông qua còn mang tính hình th c T t c d n n ngân sáchnhà n c hi u qu không cao

2.2 Ch p hành ngân sách nhà n c trong quy trình ngân sách

2.2.1 Khái ni m Ch p hành ngân sách nhà n c

Xét v góc kinh t , ch p hành ngân sách là vi c th c hi n các ch tiêu tàichính th c t c ghi nh n trong d toán ngân sách nhà n c c c quan có

th m quy n thông qua

Xét v khía c nh pháp lý, có th quan ni m ch p hành ngân sách nhà cchính là m t ch nh pháp lu t c th , bao g m các quy ph m pháp lu t do c quan

có th m quy n ban hành, i u ch nh các quan h phát sinh trong quá trình th c hi n

d toán ngân sách nhà n c

Tóm l i, ch p hành d toán ngân sách nhà n c th c ch t là vi c hi n th choá các ch tiêu tài chính v thu, chi ngân sách nhà n c ã c ghi trong d toánngân sách hàng n m Vì th ho t ng này th ng g n v i quá trình hình thành,

qu n lý, s d ng c ch hành chính (b t bu c) ho c c ch h p ng (t nguy n)

Ch p hành ngân sách nhà n c có hai c m sau ây:

- Ho t ng ch p hành ngân sách nhà n c luôn có s tham gia c a nhà

c Thông qua các c quan ch c n ng ho c nhân danh chính mình, nhà ctham gia vào t t c các quan h ch p hành ngân sách, cho dù giai o n phân bngân sách hay giai n ch p hành thu, ch p hành chi ngân sách nhà n c

- Ho t ng ch p hành ngân sách t o ra n ng l c tài chính th c t (thông quacác ho t ng thu ngân sách) và s d ng ngu n v t ch t này vào vi c th c hi n

ch c n ng, nhi m v c a nhà n c

2.2.2 N i dung pháp lu t c b n c a giai n ch p hành ngân sách nhà n c 2.2.2.1 N i dung v th m quy n

a Trách nhi m, quy n h n c a ch th có th m quy n chung

Trong giai o n này, c quan qu n lý nhà n c là trung tâm i u hành, ch phành ngân sách nhà n c ây, ch th này v a th c hi n v a giám sát, qu n lý

ho t ng ngân sách nhà n c Bên c nh ó, còn có s tham gia c a các c quanquy n l c nhà n c, nh ng c ng ph i nhìn nh n m t u, giai n ch p hànhnày thì vai trò c a qu c h i, h i ng nhân dân các c p t ng i m nh t h n so

v i giai n khác Nh ng không th ph nh n c r ng m c nào ó thì stham gia c a qu c h i, h i ng nhân dân trong giai n này là c n thi t

Pháp lu t hi n hành quy nh các v n quan tr ng c a t n c thu c quy nquy t nh c a qu c h i, còn h i ng nhân dân các c p s c quy n quy t nhcác v n thu c v th m quy n c a mình a ph ng và c ng trao quy n giám sátcho c quan quy n l c nhà n c, c quan i di n cho l i ích c a nhân dân

Quán tri t sâu s c nhi m v trên, trong l nh v c ch p hành ngân sách nhà

c thì qu c h i, h i ng nhân dân th hi n y trách nhi m, quy n h n c amình c th t i u 15 Lu t ngân sách nhà n c c th nh sau:

+ Quy t nh u ch nh d toán ngân sách nhà n c trong tr ng h p c n thi t.+ Giám sát vi c th c hi n ngân sách nhà n c, chính sách tài chính, ti n t

c c a chính ph , u ban nhân dân

Nhìn vào các quy nh c a Lu t ngân sách n m 2002 có th th y r ng pháp

lu t hi n hành ã t o quy n n ng th c s cho h i ng nhân dân các c p trong vi c

th c hi n quy t nh ngân sách c p mình, i u ó c ng ng ngh a v i yêu c unâng cao trách nhi m c a c quan quy n l c a ph ng i m c bi t ây làpháp lu t ã trao quy n quy t nh huy ng v n theo quy nh cho h i ng nhândân t nh

Nh ã nói trên, giai n này, vai trò c a c quan qu n lý r t quan

tr ng, pháp lu t ã trao cho qu c h i nhi u th m quy n trong su t quá trình ch phành ngân sách nhà n c

b i v i th m quy n c a c quan qu n lý i v i giai n ch p hành d toán ngân sách nhà n c

Trong l nh v c ngân sách nhà n c giai n ch p hành ch u s chi ph i tchính ph c p ngân sách nhà n c trung ng c ng nh ngân sách a ph ng,

v i t cách là ng i ng u c quan qu n lý nhà n c, t i u 20, lu t ngân sáchnhà n c 2002, quy nh th m quy n c a chính ph , c th là:

+ Th ng nh t qu n lý ngân sách nhà n c, b o m s ph i h p ch t ch gi a quan qu n lý ngành và a ph ng trong vi c th c hi n ngân sách nhà c

+ T ch c và i u hành th c hi n ngân sách c qu c h i quy t nh Ki m tra

vi c th c hi n ngân sách nhà n c, báo cáo qu c h i, UBTVQH v tình hình th c hi nngân sách nhà n c, các d án và công trình quan tr ng qu c gia, các ch ng trìnhphát tri n kinh t - xã h i, các d án và công trình xây d ng c b n khác

N u nh giai n l p d toán, chính ph gi vai trò ch o thì giai

o n ch p hành này m t l n n a kh ng nh t m quan tr ng c a c quan này h n

V i t cách là ng i ng u, t ch c và i u hành th c hi n ngân sách, òi h itinh th n trách nhi m cao giúp cho c quan c p d i th c hi n t t, hi u qu h ntrong vi c s d ng ngân sách nhà n c

ng t nh nhi m v , trách nhi m c a chính ph , u ban nhân dân v i t cách quan hành chính a ph ng thì giai n này, u ban nhân dân có trách nhi m t

ch c, ki m tra vi c th c hi n a ph ng mình, ph i h p v i quan c p trên trong

vi c s d ng qu n lý ngân sách i u 26, Lu t ngân sách 2002)

i m n i b t trong th m quy n c a c quan qu n lý nhà n c ó là quy nquy t nh s d ng d phòng ngân sách; quy nh vi c s d ng d tr tài chính vàcác ngu n d tr tài chính khác c a nhà n c.

Theo i m 18.3 n c 18, ph n IV thông t 59, ngày 23 tháng 6 n m 2003,quy nh:

D phòng ngân sách là kho n kinh phí hình thành m i c p ngân sách và

c s d ng ph c v cho các nhi m v quan tr ng, c p bách, phát sinh ngoài dtoán c a ngân sách nhà n c Trên c s kho n d phòng (chi m t 2- 5% t ng chingân sách nhà n c), th m quy n quy t nh ch c xác nh c th cho m i c pngân sách i v i d phòng trung ng, Th t ng Chính ph có trách nhi mquy t nh nh ng kho n chi trên 1 t ng, d i gi i h n này, th m quy n chi thu c

v B tr ng B tài chính i v i các c p ngân sách a ph ng, th m quy nquy t nh thu c v u ban nhân dân

T quy nh c a pháp lu t th c nh, c th là t i u 58, ngh nh60/2003/N -CP, ngày 06/6/2003,có th th y r ng:

Qu d tr tài chính c hình thành t các ngu n t ng thu, k t d ngân sách,

m t kho n trong d toán chi hàng n m M c trích có th thay i theo t ng th i kkhi có quy t nh c a c quan có th m quy n nh ng không qua 25% t ng chi ngânsách c a c p ngân sách c phép l p qu Qu d tr tài chính ch c hình thành ngân sách trung ng và ngân sách c p t nh Khi ngu n thu ch a t p trung k p,

ho c khi d phòng ngân sách ã c s d ng h t nh ng ch a áp ng cho nhi m

v c p bách, qu d tr s c s d ng áp ng yêu c u chi tiêu ngân sách c p ó

Tr ng h p s d ng qu d tr tài chính khi ngu n thu ngân sách ch a t p trung k p,

th m quy n thu c v B tr ng B tài chính và ch t ch u ban nhân dân c p t nh

Tr ng h p ph i s d ng qu d tr sau khi ã s d ng h t d phòng ngân sách,

th m quy n thu c v Th t ng Chính ph và u ban nhân dân c p t nh

Nh ng quy n h n c b n c a các c quan ch c ng nêu trên cho th y tính

c l p, t ch ng th i t ch u trách nhi m v quy t nh th c hi n ngân sách ã

c m b o v i m c ngày càng cao

Ngoài ra, Ho t ng ch p hành ngân sách nhà n c g n li n v i trách nhi m

c a các c quan tài chính nhà n c, các c quan khác tham gia th c hi n chính sáchtài chính qu c gia

H th ng c quan tài chính các c p có trách nhi m quan tr ng trong vi c

th m tra phân b ngân sách c a c quan có th m quy n cho các n v s d ngngân sách; ch p hành thu ngân sách và qu n lý chi ngân sách nhà c B o m

th c hi n các kho n thu ngân sách là nhi m v thu c v h th ng các c quan th

nh h i quan, c quan thu , c quan kho b c nhà c, c quan tài chính và các cquan khác c c quan tài chính u quy n Trong ó, th c hi n qu n lý ngân sáchthu c v trách nhi m c a c quan tài chính, c quan kho b c nhà n c

Tr c h t v C quan tài chính có trách nhi m ôn c ho t ng thu ngânsách c a các c quan thu ho c ngh th c hi n gi i pháp m b o ngu n thu quan tài chính có ch c n ng qu n lý chung i v i ho t ng chi ngân sách và

ch u trách nhi m v tính hi u qu c a vi c s d ng qu ngân sách nói chung

M t khác, c quan tài chính c ng th c hi n thu i v i m t s kho n thukhông thu c v th m quy n c a c quan thu , c quan h i quan

Bên c nh ó, Kho b c nhà n c th c hi n các kho n thu mang tính ch t b t

bu c trên c s các l nh thu c a các c quan có th m quy n (ho c theo kê khai c a

ch th th c hi n ngh a v thu ); m t khác, kho b c ti n hành vay n , vi n trcân i ngân sách

quan kho b c nhà n c c hình thành qu n lý qu ngân sách nhà

c Trong quá trình c p phát kinh phí kho b c ph i tuân th các u ki n chingân sách và ch u trách nhi m v các quy t nh c a mình

Ngoài ra, liên quan t i giai n ch p hành d toán ngân sách nhà n c còn

có th m quy n c a Ngân hàng nhà n c, theo ó:

Ngân hàng nhà n c, “là ngân hàng trung ng c a n c C ng hoà xã h i

ch ngh a Vi t Nam”, trong quá trình ch p hành ngân sách có trách nhi m t o ra

kh n ng cân i ngân sách b ng vi c “T m ng cho ngân sách nhà n c x lýthi u h t t m th i c a qu ngân sách nhà n c theo quy t nh c a Th t ngChính ph ” Bên c nh ó, v i t cách là ngân hàng trung ng, ngân hàng nhà n c

m tài kho n cho c quan kho b c nhà n c Ho t ng này ng th i là bi n pháp

h u hi u k t h p th c hi n chính sách tài chính v i chính sách ti n t qu cgia.( i u 23, Lu t ngân sách nhà n c 2002).

n p các kho n thu ó Vì th , nói chung t t c các qu c gia u quy nh r t c th ,chi ti t và khá ch t ch v trách nhi m c a i ng n p các kho n thu mang tính

ch t b t bu c vào ngân sách nhà n c Bên c nh ó, pháp lu t các qu c gia c ngquy nh m c ch tài nghiêm kh c (ph t ti n i v i tr ng h p áp d ng ch tàihành chính, ph t hành chính, x lý hình s ), áp d ng i v i tr ng h p vi ph m.( i u 46, ngh nh 60/2003/N -CP, ngày 06/6/2003)

c 2.Trách nhi m, quy n h n c a các i t ng tham gia cho vay,

vi n tr

N u nh các kho n thu mang tính b t bu c, ngh a v ch th th c hi n cáckho n thu là nh nhau thì i v i các kho n thu t vay n , vi n tr , yêu c u thamgia và trách nhi m c a bên cho vay không gi ng nhau

Các t ch c kinh t , cá nhân và các t ch c khác có quy n t quy t nh vi ctham gia c a mình vào quan h cho vay i v i ngân sách nhà n c (thông quaquan h mua trái phi u, công trái do Nhà n c phát hành) Khi ã cho vay, các i

ng này m c nhiên th a nh n nh ng ràng bu c, quy n và ngh a v do Nhà n c ngh Pháp lu t ã t o c n c pháp lý v ng ch c, xác nh quy n và ngh a v c a

nh ng i t ng này