Định nghĩa mục tiêu nội dung và cách đề cập của dịch tễ học

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành y dược tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành y dược

ĐỊNH NGHĨA, MỤC TIÊU, NỘI DUNG CÁCH ĐỀ CẬP CỦA

DỊCH TỄ HỌC

PGS.TS NGUYÊN MINH SƠN P.TRƯỞNG BỘ MÔN DỊCH TỄ HỌC

ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Sau khi học xong bài học, sinh viên có khả

năng:

• Trình bày được định nghĩa, cách đề cập sức

khỏe bệnh tật của dịch tễ học

• Trình bày được mục tiêu, nhiệm vụ dịch tễ

học

• Nêu được đối tượng và các phương pháp

của dịch tễ học

• Trình bày được nguyên lý, khái niệm

thường dùng trong dịch tễ học

ThuËt ng÷ Epidemiology

(DÞch tÔ häc)

cã nguån gèc Hy l¹p:

Epi = trªn, trong sè, thuéc vÒ

Demos = con ng êi, quÇn thÓ ng êi

Logos = m«n häc, ngµnh häc

sickness

illness disease

Søc khoÎ vµ bÖnh tËt

Nh©n häc

X héi · héi

häc

Y häc

Health

- Dịch tả, đậu mùa, dịch hạch có lúc đã hội làm thay

đổi bộ mặt dân số của nhân loại!

DTH đã hội từng có định nghĩa là:

- DTH là môn học nghiên cứu sự phát sinh, phát triển

của các bệnh truyền nhiễm và tìm ra những biện pháp phòng chống và tiêu diệt chúng

- Các nhà DTH nổi tiếng: Fracastoro, Grammasepski,

Paplopski, Morris, Beliakov và dịch tễ học truyền nhiễm đã hội đạt đ ợc hoàn chỉnh về cả lý luận và thực hành: DTH với những khái niệm: Mầm bệnh, nguồn truyền nhiễm, sức cảm thụ và miễn dịch

vài nét Lịch sử của Dịch tễ học

- John Snow (1867) trên cơ sở quan sát tần số mắc và chết của bệnh tả tại các khu vực dân c khác nhau ở London đã hội khẳng định nguy cơ mắc bệnh tả có liên quan tới việc sử dụng n ớc của một công ty t nhân (đo bằng tỷ lệ mắc trên 1000

dân), mặc dù mã hội i đến 1883 Robert Koch mới

phát hiện ra vi khuẩn tả!

- John Snow là ng ời đầu tiên nêu lên đầy đủ các

thành phần của dịch tễ học: dịch tễ học không

chỉ dừng lại ở việc hình thành giả thuyết mà còn kiểm định và chứng minh giả thuyết nữa.

John Snow đ ợc coi là một trong những

ng ời sáng lập ra Dịch tễ học hiện đại.

Định nghĩa dịch tễ học:

Dịch tễ học là khoa học nghiên cứu

đó trong quần thể ng ời.

khái niệm về yếu tố nguy cơ

(Risk factors)

• Các tác nhân truyền nhiễm

• Các yếu tố môi tr ờng

• Các hành vi và lối sống:

– Chế độ ăn

– Uống r ợu

– Hút thuốc

– Tập thể dục

Các ví dụ về yếu tố nguy cơ

• Di truyền

– Sự thiếu hụt enzyme gan (liver enzyme)

– Các yếu tố nhạy cảm/đề kháng

• Sinh học

– Vi rút, vi khuẩn (HIV, Viêm gan, Lao )

– Ký sinh trùng

– Nấm, mốc, phấn hoa, bụi hữu cơ (organic dust) – Các loại đạm động vật (animal proteins)

Mục tiêu của Dịch tễ học

1- Xác định sự phân bố các hiện t ợng SK-Bệnh trạng; sự phân bố các yếu tố nội, ngoại sinh trong quần thể theo 3 góc độ con ng ời, không gian và thời gian nhằm định h ớng cho các ch ơng trình và dịch vụ SK

2- Làm bộc lộ các nguy cơ và yếu tố căn nguyên của tình hình SK-Bệnh trạng đó nhằm phục vụ cho kế hoạch phòng ngừa, kiểm soát, thanh toán các bệnh trạng

3- Cung cấp những ph ơng pháp đánh giá hiệu lực của các BP áp dụng trong DVYT để hoàn thiện các BP phòng chống bệnh trạng, cải thiện SK

Đề cập Dịch tễ học và đề cập lâm sàng

Chỉ tiêu đề cập lâm sàng đề cập dịch tễ học

Đối t ợng Một ng ời bệnh/ gi ờng bệnh Một căn bệnh/ cộng đồng

Nội dung

định bệnh

tìm nguyên

nhân

Xác định một cơ thể mắc bệnh với các quá trình sinh, bệnh lý

Xác định một hiện t ợng SK trong cộng đồng với các nguyên nhân tự nhiên, sinh học

và xã hội hội

Mục

đích

Tìm phác đồ điều trị tối u cho BN: Khỏi, không di chứng,

không tử vong…

Xây dựng một ch ơng trình y tế can thiệp nâng cao SK cộng

đồng

Theo

dõi

Tình trạng SK ng ời bệnh Kết quả biện pháp can thiệp

giám sát ngăn ngừa bệnh trở lại

Đánh giá Các dấu hiệu lâm sàng, cận

lâm sàng, chức năng cơ

quan, cơ thể

Các chỉ số SK tr ớc và sau can

thiệp: P, I…

lập luận dịch tễ học

Chuỗi lập luận gồm 2 giai đoạn

liên quan mật thiết với nhau:

1 Xác định một kết hợp thống kê giữa

phơi nhiễm với YTNC và bệnh

2 Suy luận sinh học từ kết hợp thống kê

đó.

đối t ợng nghiên cứu

của dịch tễ học

1- Quy luật phát sinh và diễn biến các hiện t ợng

SK xảy ra trên cộng đồng ng ời

2- Sự phát sinh và diễn biến của một bệnh trạng trong điều kiện nhất định về tự nhiên, xã hội hội và sinh thái của con ng ời

3- Các bệnh cụ thể và những trạng thái không bình th ờng về thể chất tâm linh và xã hội hội

→ đối t ợng của DTH: Quy luật phân bố bệnh trạng ở quần thể trong điều kiện nhất định về không gian, thời gian và nhóm ng ời.

nhiệm vụ VÀ nội dung D ch t h c ịch tễ học ễ học ọc

1- Nhiệm vụ:

Xác định căn nguyên của các hiện t ợng SK/ cộng

đồng – tìm ra yếu tố nguy cơ đặc thù và nghi ngờ

- đề xuất giải pháp can thiệp hữu hiệu

2- Nội dung:

- DTH mô tả

- DTH phân tích

- DTH thực nghiệm/ can thiệp

- Xây dựng mô hình lý thuyết

ph ơng pháp DỊCH TỄ HỌC

(Giới thiệu, phần chi tiết sẽ giảng từng bài trong

chương trỡnh học)

3- Ph ơng pháp:

3.1- Ph ơng pháp mô tả:

- Nghiên cứu lịch sử

- Nghiên cứu tr ờng hợp/ đợt bệnh

- Nghiên cứu ngang (NC hiện mắc)

- Nghiên cứu dọc (NC mới mắc): Hồi cứu, t ơng lai.

3.2- Ph ơng pháp phân tích:

- NC có nhóm đối chứng trên quần thể tự nhiên: Bệnh

chứng; thuần tập.

- NC thực nghiệm

- NC lý thuyết: xây dựng mô hình toán học về kết hợp nhân quả.

Những câu hỏi dịch tễ học

1 Liệu có dịch không?

2 Quần thể nào có nguy cơ?

3 Bao nhiêu ng ời hiện nay đang mắc

bệnh?

4 Bao nhiêu ng ời có nguy cơ bị mắc

bệnh (hoặc dẫn đến tử vong)?

5 Những ảnh h ởng đến vấn đề YTCC nh thế nào?