tìm hiểu tình hình tiêm chủng mở rộng ở trẻ em dưới 2 tuổi tại phường thuận hòa, thành phố huế năm 2014

Tổ chức Y tế thế giớiWHO phát động một chương trình rộng lớn có tính toàn cầu là TCMR với mụcđích chính là dự phòng chủ động các bệnh truyền nhiễm phổ biến,tránh được tửvong và giảm gánh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HUẾ

KHOA Y TẾ CÔNG CỘNG

BỘ MÔN DỊCH TỄ HỌC

BÁO CÁO THỰC TẬP CỘNG ĐỒNG TÌM HIỂU TÌNH HÌNH TIÊM CHỦNG CỦA TRẺ EM

DƯỚI 2 TUỔI TẠI PHƯỜNG THUẬN HÒA

BÁO CÁO THỰC TẬP CỘNG ĐỒNG

TÌM HIỂU TÌNH HÌNH TIÊM CHỦNG CỦA TRẺ EM DƯỚI 2

TUỔI TẠI PHƯỜNG THUẬN HÒA THÀNH PHỐ HUẾ NĂM 2014

Lớp : YHDP6 Nhóm sinh viên thực tập:

Xuyên suốt quá trình học tập, các thầy cô bộ môn và Khoa đã theo sát,

hỗ trợ, giúp đỡ chúng em rất nhiều về công tác tiếp cận cộng đồng cũng như các bước nghiên cứu cần thiết, qua đó có thể học hỏi được rất nhiều những kiến thức bổ ích Chúng em xin chân thành các thầy cô đã hướng dẫn rất tỉ

mỉ và tâm huyết, giúp chúng em hoàn thành được nhiệm vụ của mình.

Đồng thời, chúng em cũng muốn gửi lời cảm ơn đến chính quyền, Trạm y tế, và các cộng tác viên tại phường Thuận Hòa, thành phố Huế đã tạo điều kiện tốt nhất cho quá trình thực tập của nhóm diễn ra thuận lợi Cuối cùng, chúng em kính chúc các quý thầy cô, các cộng tác viên sức khỏe và công tác tốt!

Xin chân thành cảm ơn!!

KÝ HIỆU VIẾT TẮT

TCMR : Tiêm chủng mở rộng

WHO : Tổ chức y tế thế giới

CBCNVC : Cán bộ công nhân viên chức

TC,CĐ,ĐH,SĐH : Trung cấp, cao đẳng, đại học, sau đại họcTĐHV : Trình độ học vấn

DTP : Bạch cầu – ho gà – uốn ván UNICEF : Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc

TT YTDP : Trung tâm y tế dự phòng

TYT : Trạm y tế

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tiêm chủng vắc-xin trở thành một trong những biện pháp hiệu quả nhấttrong bảo vệ sức khỏe, dự phòng bệnh tật cho con người Tổ chức Y tế thế giới(WHO) phát động một chương trình rộng lớn có tính toàn cầu là TCMR với mụcđích chính là dự phòng chủ động các bệnh truyền nhiễm phổ biến,tránh được tửvong và giảm gánh nặng tàn tật, nguy hiểm trước hết cho trẻ em dưới năm tuổibằng vắc-xin.

Trước khi loài người phát minh ra vaccine tiêm chủng, đã có rất nhiều trẻ em

bị chết vì những căn bệnh truyền nhiễm như: lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêmnão Nhật Bản, viêm màng não,… Từ khi khoa học đã tìm ra được vaccine, các tácnhân gây bệnh vẫn còn tồn tại, nhưng trẻ em hoàn toàn có thể được bảo vệ nhờvaccine Thật vậy, việc không được tiêm chủng hoặc tiêm chủng không đầy đủ chotrẻ sẽ dễ dàng khiến trẻ có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, tàn tật và tử vong,thậm chí gây bùng phát dịch lớn trong cộng đồng Chẳng hạn như bệnh sởi là mộttrong những nguyên nhân gây nên tình trạng suy dinh dưỡng, chậm phát triển thểlực, trí tuệ và có thể gây biến chứng ở mắt dẫn đến mù lòa; bệnh bại liệt làm chotrẻ tàn phế suốt đời; bệnh uốn ván gây chết người,… Vì vậy, việc tiêm chủng chotrẻ nhỏ là rất cần thiết, không những phòng, chống được một số bệnh nguy hiểm

mà còn giúp trẻ phát triển tốt cả thể chất lẫn trí tuệ.[7]

Nhờ có Vắc xin, thế giới đã thanh toán được bệnh đậu mùa Bệnh bại liệthiện chỉ còn lưu hành ở 4 nước, số trẻ chết vì bệnh sởi năm 2007 giảm 78% so vớinăm 2000, số trẻ chết vì viêm gan B, viêm phổi, viêm màng não do Hib hàng nămgiảm đi 2,5 triệu trẻ sau khi nhiều nước triển khai đưa vắc xin viêm gan B và Hibvào chương trình TCMR sau năm 2000 Bằng tiêm chủng vắc xin, tỷ lệ mắc bệnhcủa nhiều bệnh nhiễm trùng có vắc xin dự phòng đã giảm đi hàng chục đến hàngtrăm lần

Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) bắt đầu được triển khai ở ViệtNam từ năm 1981, đến năm 1985 chương trình TCMR được đẩy mạnh và triểnkhai trên phạm vi cả nước Từ năm 1986, TCMR được coi là một trong nhữngchương trình y tế quốc gia ưu tiên Năm 1990, 87% trẻ dưới 1 tuổi trong cả nướcđược tiêm chủng đầy đủ 6 loại kháng nguyên (Lao, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Bạiliệt và Sởi) Đến nay, Việt Nam đã thanh toán được bệnh Bại liệt, loại trừ Uốn ván

sơ sinh Tỷ lệ mắc Ho gà giảm 183 lần, Bạch hầu giảm 82 lần; Sởi giảm 573 lần.Với các kết quả đạt được trong Chương trình tiêm chủng mở rộng, Việt Nam đượcđánh giá là một trong những quốc gia thành công nhất trong chương trình sức khỏe

này.[6]

Thừa Thiên Huế là một trong những tỉnh có tỉ lệ tiêm chủng cao trong cảnước, góp phần làm giảm tỉ lệ mắc các bệnh như sởi, ho gà, bạch hầu, uốn ván,rubelle… Riêng dịch sởi-rubella vừa qua, cả tỉnh Thừa Thiên Huế có 83 ca mắc,

tỷ lệ thấp hơn nhiều so với các tỉnh thành khác Có được kết quả này là nhờ ngay

từ tháng 3 đến tháng 5/2014, tỉnh đã triển khai tiêm vét vắc xin cho trẻ 9 tháng đến

2 tuổi đạt trên 99% nên đã khống chế không để dịch sởi lây lan trong cộng đồng

Trên cơ sở đó, nhóm chúng em thực hiện nghiên cứu “ Tìm hiểu tình hình

Tiêm chủng mở rộng ở trẻ em dưới 2 tuổi tại phường Thuận Hòa, thành phố Huế năm 2014” nhằm mục tiêu:

1 Xác định tỷ lệ tiêm chủng của trẻ em dưới 2 tuổi tại phường Thuận Hòa thànhphố Huế năm 2014

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tình hình tiêm chủng mở rộng

1.1.1 Trên thế giới

Tiêm chủng đã có những đóng góp to lớn cho sức khỏe cộng đồng Người taước tính rằng giữa hai và ba triệu trẻ em tử vong mỗi năm được ngăn chặn thông

qua tiêm phòng các bệnh bạch hầu, uốn ván, ho gà, sởi và nhiều trường hợp tửvong trong tương lai nhiều hơn ngăn chặn trong nhóm tuổi cao hơn (ví dụ 600.000

ca tử vong tương lai ngăn chặn hàng năm thông qua tiêm phòng viêm gan B) Tiến

độ tiêm chủng đã được cải thiện tổng thể trong tỷ lệ tiêm chủng thường xuyên kể

từ năm 2000 Những điều này đã được đánh dấu ở các nước thu nhập thấp nhất, vàđặc biệt là ở châu Phi cận Sahara; các khu vực khác, ngoài Đông Nam Á, đã tiếptục duy trì ở mức độ cao tỷ lệ tiêm chủng Năm 2007, trong số các ước tính 129triệu trẻ sơ sinh còn sống sót hàng năm, một kỷ lục 105 triệu trẻ em dưới một tuổiđược tiêm phòng trên toàn thế giới với ba liều bạch hầu, uốn ván và ho gà (DTP3),

và số trẻ em không được chủng ngừa giảm xuống 24,1 triệu (11,5 triệu trong số đó

ở Đông Nam Á và 7,3 triệu ở châu Phi) so với 33,6 triệu năm 2000 Ước tính cókhoảng 86% trẻ em được miễn nhiễm sống trong nước đủ điều kiện cho các nguồntài trợ từ Liên minh GAVI và 75% sống chỉ trong 10 quốc gia ở châu Phi và châu

Á Những quốc gia bao gồm Ấn Độ với gần 10 triệu trẻ em không được miễnnhiễm, Nigeria, Trung Quốc, Indonesia, cũng như Bangladesh, Cộng hòa Dân chủCongo, Ethiopia, Niger, Pakistan và Uganda Điều này là do số lượng lớn các trẻ

em sinh ra tại các quốc gia và / hoặc tỷ lệ tiêm chủng thấp

Mặc dù đã có những thành công to lớn tuy nhiên cũng gặp phải nhiều thách thứcnhư: trong việc giảm tỷ lệ tử vong bệnh sởi, thiếu sót trong tiêm chủng thườngxuyên đe dọa để bù đắp những lợi ích có dịch xảy ra ở những vùng có tỷ lệ tiêmchủng thường xuyên thấp ví dụ như ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Nigeria, Tanzania

và Uganda Tất cả các nước đã thực hiện một chiến lược giảm tỷ lệ tử vong bệnhsởi, ngoại trừ Ấn Độ Thất bại của Ấn Độ để thực hiện một chiến lược có nghĩa làkhu vực này có thể không đạt được mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong 90%, do đó cũngảnh hưởng đến việc đạt được các mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong bệnh sởi trên toàncầu Ngoài ra là vấn đề phát triển và thực hiện các chiến lược để giải quyết nhữngkhó khăn, hỗ trợ quyết định dựa trên bằng chứng nhằm ưu tiên loại vắc-xin mới

Từ đó giới thiệu, tăng cường hệ thống miễn dịch, cung cấp vắc-xin mới, mở rộngtiêm chủng bao gồm nhóm tuổi lớn hơn, mở rộng quy mô vaccine giám sát dịchbệnh có thể phòng ngừa, nâng cao chất lượng giám sát tỷ lệ tiêm chủng và sử dụng

dữ liệu để cải thiện hiệu suất của chương trình, và khám phá các lựa chọn tài chính

để đạt được các mục tiêu GIVS, đặc biệt là ở các nước thu nhập trung bình thấp.[1]

1.1.2 Tại Việt Nam

Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) bắt đầu được triển khai ở ViệtNam từ năm 1981 do Bộ Y tế khởi xướng với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới(WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) Đây là một trong nhữngchương trình y tế ưu tiên thành công nhất của Việt Nam Chương trình có mục tiêuban đầu là cung cấp dịch vụ tiêm chủng miễn phí cho trẻ em dưới 1 tuổi, bảo vệ trẻkhỏi mắc 6 loại bệnh truyền nhiễm phổ biến và gây tử vong cao Sau một thời gianthí điểm, Chương trình từng bước được mở rộng dần cả về địa bàn và đối tượngtiêm chủng Chương trình TCMR đã bao phủ 100% tỉnh, thành trên cả nước vớihơn 90% số trẻ dưới 5 tuổi được tiêm chủng Từ năm 1985 tới nay toàn bộ trẻ emdưới 1 tuổi trên toàn quốc đã có cơ hội được tiếp cận với Chương trình TCMR.Mục tiêu của tiêm chủng mở rộng là tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em dưới 1 tuổi đạt

tỷ lệ 80% năm 1989 và ở mức trên 90% từ năm 1993 đến nay Nhờ tiêm vắc xin, tỷ

lệ mắc nhiều bệnh nhiễm khuẩn đã giảm đi hàng chục đến hàng trăm lần, đạt đượcmục tiêu thanh toán bệnh bại liệt năm 1997 (được xác nhận năm 2000) và loại trừuốn ván sơ sinh từ năm 2005 nhờ tỷ lệ bao phủ tiêm chủng thường xuyên cao Đếnnăm 2010, đã có 11 vắc xin phòng bệnh truyền nhiễm phổ biến, nguy hiểm cho trẻ

em được đưa vào Chương trình bao gồm vắc xin phòng bệnh lao, bạch hầu, ho gà,uốn ván, bại liệt, viêm gan B, sởi, viêm não Nhật Bản, tả, thương hàn, viêmphổi/viêm màng não mủ do Hib Chương trình tiêm chủng mở rộng đã góp phầnlàm giảm đáng kể tỷ lệ mắc sởi, ho gà và bạch hầu Việt Nam cũng đã có nhữngtiến bộ đáng kể hướng tới mục tiêu của Tổ chức Y tế Thế giới Khu vực Tây TháiBình Dương là loại trừ bệnh sởi và kiểm soát bệnh viêm gan B Sau chiến dịchtiêm phòng sởi năm 2010, số ca mắc sởi đã giảm Việc đưa vắc xin phòng viêmgan B vào Chương trình TCMR năm 2003 và thực hiện tiêm vắc xin viêm gan Bliều sơ sinh trong vòng 24 giờ đầu sau sinh năm 2006 đã được triển khai rất thànhcông Hơn 25 năm triển khai chương trình TCMR, Việt Nam đã tự sản xuất đượchầu hết vắc xin sử dụng trong chương trình TCMR như lao, bại liệt, bạch hầu, ho

gà, uốn ván, sởi, viêm gan B, viêm não Nhật Bản, tả, thương hàn…

Tuy đã đạt nhiều thành tựu đáng khích lệ, song công tác TCMR ở nước ta vẫncòn gặp phải một số khó khăn như:

- Nhiều bệnh dịch nguy hiểm chưa có vắc xin hoặc chưa được đưa vàochương trình TCMR

- Một số bệnh, chẳng hạn như hội chứng rubella bẩm sinh do bùng phát dịchrubella, vẫn tiếp tục là gánh nặng cho y tế công cộng

- Chất lượng dịch vụ tiêm chủng ở miền núi, vùng sâu, vùng xa chưa cao dokhó khăn về mặt địa lý, kinh tế, xã hội; thiếu cán bộ y tế dự phòng tuyến huyện, xã.

- Ngân sách nhà nước đầu tư cho TCMR mới chỉ đáp ứng được khoảng 60%

nhu cầu.[5]

1.1.3 Tại Huế

Thừa Thiên Huế là một trong những tỉnh có tỉ lệ tiêm chủng cao trong cả nước,góp phần làm giảm tỉ lệ mắc các bệnh như sởi, ho gà, bạch hầu, uốn ván, rubelle….Riêng dịch sởi-rubella vừa qua, cả tỉnh Thừa Thiên Huế có 83 ca mắc, tỷ lệ thấphơn nhiều so với các tỉnh thành khác Có được kết quả đó là nhờ ngay từ tháng 3đến tháng 5/2014, tỉnh đã triển khai tiêm vét vắc xin cho trẻ 9 tháng đến 2 tuổi đạttrên 99% nên đã khống chế không để dịch sởi lây lan trong cộng đồng ngày20/9/2014 Dự án TCMR tổ chức Lễ phát động triển khai chiến dịch tiêm vắc xinsởi-rubella cho trẻ em khu vực miền Trung tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa ThiênHuế Riêng Tại huyện Phú Vang, tính đến ngày 24/9/2014, đã tiêm phòng vắc-xin

sởi-rubella cho 6.515 trẻ, không ghi nhận trường hợp nào tai biến sau tiêm.[3]

1.2 Các loại vắc xin và liều tiêm chủng trong chương trình tiêm chủng mở rộng.[2] [7]

1.2.1 Vacxin bạch hầu – ho gà – uốn ván(DPT)

 Giới thiệu chung

Vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván được làm từ giải độc tố bạch hầu, giải độc tốuốn ván và vắc xin ho gà Đây là vắc xin dạng dung dịch Nếu để lọ vắc xin thẳngđứng trong 1 thời gian dài, những hạt nhỏ mịn có thể lắng xuống dưới đáy trônggiống như dải cát mịn dưới đáy lọ Chính vì vậy mà trước khi sử dụng phải lắc lọ

để trộn đều vắc xin

 Liều tiêm chủng:

Số liều tiêm chủng văc xin: tối thiểu 3 liều, với lịch tiêm như sau:

+ Trẻ 2 tháng tuổi tiêm mũi 1

+ Trẻ 3 tháng tuổi tiêm mũi 2

+ Trẻ 4 tháng tuổi tiêm mũi 3

1.2.2 Vacxin sởi

 Giới thiệu chung:

Vắc xin sởi được đóng gói dưới dạng đông khô kèm theo dung môi pha hồichỉnh Vắc xin cần pha hồi chỉnh trước khi sử dụng Chỉ sử dụng dung môi đượccấp cùng với vắc xin Vắc xin sởi sau khi pha hồi chỉnh vẫn phải bảo quản ở nhiệt

độ từ 2°C đến 8°C Hủy bỏ vắc xin còn trong lọ sau 6 giờ hoặc sau mỗi buổi tiêmchủng.

 Liều tiêm chủng:

Loại vắc xin Vắc xin sống giảm độc lực

Số liều Một liều Nếu tiêm liều thứ 2 thì phải cách liều 1 tối thiểu 1 tháng.Lịch tiêm

Từ 9 đến 11 tháng tuổi ở những nước mà sởi còn lưu hành cao,muộn hơn ở những nước kiểm soát sởi ở mức độ cao hoặc có tỷ lệmắc sởi thấp

Liều tiêm nhắc Liều thứ 2 đang được khuyến nghị (trong tiêm chủng thường xuyên

hoặc chiến dịch)Chống chỉ định Có phản ứng nặng trong lần tiêm trước; phụ nữ có thai; thiếu hụt

miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải (không kể nhiễm HIV)

Phản ứng sau tiêm Khó chịu, sốt, ban sau khi tiêm 5 đến 12 ngày; xuất huyết giảm tiểu

cầu tự phát; hiếm gặp viêm não, dị ứng

Chú ý đặc biệt Không

Vị trí tiêm Mặt ngoài giữa đùi/ mặt ngoài trên cánh tay tùy thuộc vào tuổi

Bảo quản Từ 2°C đến 8°C (vắc xin không bị hỏng bởi đông băng, dung môi

pha hồi chỉnh không được để đông băng)

1.2.3 Vacxin bại liệt uống (OPV)

 Giới thiệu chung

Vắc xin bại liệt uống được đóng gói dưới dạng dung dịch dưới 2 hình thức:

+Ống vắc xin nhỏ bằng nhựa

+Lọ thủy tinh và ống nhỏ giọt được đựng trong 1 túi riêng

Bảo quản Nhiệt độ từ 2°C đến 8°C (vắc xin không bị hỏng bởi đông băng)

Những Ngày Tiêm Chủng Toàn Quốc – NIDs cho những trẻ dưới 5 tuổi uống 2lần vắc xin bại liệt cách nhau 1 tháng mà không cần quan tâm đến tiền sử uốngOPV trước đó

1.2.4 Vacxin uốn ván (UV)

 Giới thiệu chung

Vắc xin uốn ván bảo vệ cơ thể phòng bệnh uốn ván Vắc xin uốn ván có dạngdung dịch đóng trong lọ thủy tinh Ngoài ra nó còn được đóng sẵn trong bơm kimtiêm tự khóa

 Liều tiêm chủng:

Loại vắc xin Giải độc tố

Số liều Tối thiểu 2 liều cơ bản

Liều tiêm nhắc Đối với UV xem bảng trên

Đối với Td 10 năm một lầnĐối với DT thì 18 tháng đến 6 tuổi

Chống chỉ định Phản ứng quá mẫn với lần tiêm trước

Phản ứng sau tiêm Thường gặp phản ứng tại chỗ hoặc toàn thân nhẹ và tăng hơn ở

những lần tiêm tiếp theo thậm chí có thể trở thành chống chỉ địnhnếu phản ứng quá mạnh ở lần tiêm trước

 Liều tiêm chủng:

Loại vắc xin Sống giảm độc lực

Lịch tiêm Ngay sau khi sinh càng sớm càng tốt

Liều nhắc lại Không

Chống chỉ định Có dấu hiệu và triệu chứng của AIDS

Phản ứng sau tiêm Áp-xe tại chỗ, nổi hạch, hiếm gặp hơn là viêm tủy, nhiễm bệnh

laoChú ý đặc biệt Tiêm trong da chính xác Sử dụng bơm kim tiêm riêng để tiêm

vắc xin BCG

Vị trí tiêm Mặt ngoài phía trên cánh tay hoặc vai trái

Bảo quản Ở nhiệt độ từ 2°C đến 8°C (vắc xin không bị hỏng bởi đông băng

nhưng dung môi không được để đông băng)

1.2.6 Vacxin viêm gan B

 Giới thiệu chung

Vắc xin viêm gan B có dạng dung dịch đóng lọ 1 liều hoặc 2 liều hoặc trongbơm kim tiêm tự khóa

Vì vắc xin viêm gan B chỉ chứa duy nhất 1 loại kháng nguyên nên người ta còngọi nó là vắc xin đơn giá Ngoài ra nó cũng có thể được kết hợp với các vắc xinkhác để tạo thành vắc xin phối hợp như DPT-VGB (viêm gan B kết hợp với DPT),DPT-VG B+Hib (vắc xin viêm gan B kết hợp với DPT và vắc xin Hib) – Tuynhiên chỉ có loại vắc xin viêm gan B đơn giá mới được sử dụng tiêm cho trẻ ngaysau khi sinh Những loại vắc xin phối hợp chỉ sử dụng cho những liều sau

 Liều tiêm chủng:

Loại vắc xin Vắc xin tái tổ hợp hoặc huyết tương

Chống chỉ định Phản ứng quá mẫn với liều tiêm trước

Phản ứng sau tiêm Đau, đỏ nhẹ tại chỗ tiêm Hiếm gặp phản ứng quá mẫn

Chú ý đặc biệt Phải tiêm liều sơ sinh ở những đối tượng nguy cơ cao

Vị trí tiêm Mặt ngoài giữa đùi (trẻ nhỏ) hoặc mặt ngoài trên cánh tay trẻ lớn

Bảo quản Ở nhiệt độ từ 2°C đến 8°C Không được để đông bang

1.3 Đối tượng và lịch tiêm chủng

LỊCH TIÊM CHỦNG CÁC LOẠI VACXIN CHO TRẺ EM TỪ 0 – 24 THÁNG

(Nên dùng loại vacxin phối hợp để giảm sốlần tiêm)

(Nên dùng loại vacxin phối hợp để giảm sốlần tiêm)

Mũi 2

4 tháng tuổi Viêm gan B Mũi 3(Một năm sau

nhắc lại mũi 4 và 8 năm sau nhắc lại mũi 5)