tóm tắt luận án tiếng việt nghiên cứu đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch tỉnh phú thọ

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và lòng mong muốn đưa ra những ý tưởng định hướng sử dụng hợp lý tàinguyên và bảo vệ môi trường nhằm phát triển KT-XH theo hướng phát triển bền vững địa bà

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Để giải quyết những vấn đề thực tế mang tính tổng hợp cao, nghiên cứu đánh giá cảnh quan, một công việctiên quyết trong khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên, đã trở thành hướng nghiên cứu quan trọng và là cơ sở khoahọc của việc lựa chọn các mục tiêu sử dụng hợp lý lãnh thổ

Phú Thọ là tỉnh thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam, có diện tích tự nhiên là 3.533,4 km2, nằmtrong khu vực giao lưu giữa vùng Đông Bắc, đồng bằng sông Hồng và Tây Bắc, cách Hà Nội 80 km Phú Thọ làmột trong những tỉnh có độ che phủ rừng khá cao (49%), có tiềm năng lớn phát triển lâm nghiệp, có nhiều điều kiệnthuận lợi trồng các loại cây công nghiệp, cây ăn quả, cây lương thực và phát triển kinh tế trang trại, Phú Thọ còn cónhiều tiềm năng về du lịch tự nhiên đặc biệt du lịch sinh thái, là miền đất lưu giữ nhiều giá trị văn hóa dân tộc đặc sắccủa tổ tiên,

Để khai thác được đầy đủ các tiềm năng của tự nhiên đó phục vụ cho phát triển KT-XH mà không gây tácđộng xấu đến tự nhiên, đòi hỏi con người phải hiểu biết và nắm chắc về các quy luật phát triển của tự nhiên trướckhi tiến hành khai thác

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và lòng mong muốn đưa ra những ý tưởng định hướng sử dụng hợp lý tàinguyên và bảo vệ môi trường nhằm phát triển KT-XH theo hướng phát triển bền vững địa bàn toàn tỉnh nói chung

và phát triển một giống cây trồng quý giá, một đặc sản nổi tiếng của tỉnh Phú Thọ là cây bưởi Đoan Hùng nói riêng

theo định hướng phát triển của tỉnh, nên tác giả đã chọn đề tài: “Nghiên cứu đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch tỉnh Phú Thọ” cho luận án của mình.

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu

Xác lập được những luận cứ khoa học cho việc sử dụng hợp lý Tài nguyên thiên nhiên và Bảo vệ môi trườngtỉnh Phú Thọ trên cơ sở phân tích, đánh giá cảnh quan cho các mục đích phát triển kinh tế - xã hội (cụ thể 3 ngànhkinh tế nông, lâm nghiệp và du lịch).

2.2 Nhiệm vụ

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về nghiên cứu đánh giá cảnh quan Xác lập cơ sở phương pháp luận,các nguyên tắc và phương pháp ứng dụng kết quả nghiên cứu cảnh quan trong quy hoạch sử dụng hợp lý Tàinguyên thiên nhiên và Bảo vệ môi trường tỉnh Phú Thọ

- Phân tích các nhân tố thành tạo cảnh quan; thành lập bản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ, tỷ lệ 1:100.000;bản đồ cảnh quan huyện Đoan Hùng, tỉ lệ 1:50.000; phân tích cảnh quan (cấu trúc, chức năng, động lực) nhằm làmsáng tỏ quy luật phân hóa tự nhiên lãnh thổ nghiên cứu

- Đánh giá cảnh quan tỉnh Phú Thọ cho mục đích phát triển 3 ngành nông, lâm nghiệp và du lịch; đánh giácảnh quan huyện Đoan Hùng cho phát triển và phân bố cây bưởi Đề xuất các định hướng khai thác, sử dụng hợp lýtài nguyên, tổ chức không gian phát triển các ngành sản xuất theo các đơn vị cảnh quan tỉnh Phú Thọ

3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: toàn bộ lãnh thổ tỉnh Phú Thọ, với diện tích tự nhiên 3.533,4 km2

4 Luận điểm bảo vệ

- Luận điểm 1: Phú Thọ có tiềm năng đa dạng về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và kinh tế - xã hội đã

tạo nên đặc điểm phân hóa đa dạng, phức tạp nhưng có quy luật của tự nhiên lãnh thổ được thể hiện rõ qua các đặc trưngcủa cảnh quan tự nhiên; đây là cơ sở khoa học quan trọng cho việc đánh giá mức độ thích nghi của các đơn vị cảnh quancho các mục đích thực tiễn

- Luận điểm 2: Kết quả đánh giá cảnh quan, hiện trạng phát triển KT-XH lãnh thổ nghiên cứu là cơ sở khoa

học để đề xuất các định hướng tổ chức không gian, kiến nghị các giải pháp phù hợp cho phát triển các ngành nôngnghiệp, lâm nghiệp và du lịch của tỉnh Phú Thọ; không gian phân bố cây bưởi đặc sản ở huyện Đoan Hùng

5 Những điểm mới của đề tài

5.1 Đã tiến hành nghiên cứu sự phân hóa đa dạng và có tính quy luật của các thành phần tự nhiên - các nhân

tố có vai trò quan trọng, quyết định đặc điểm cảnh quan tỉnh Phú Thọ Xây dựng được hệ thống phân loại, thànhlập Bản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ, tỉ lệ 1:100.000; Bản đồ cảnh quan huyện Đoan Hùng, tỉ lệ lớn 1:50.000 5.2 Đánh giá và xác lập được mức độ thích nghi sinh thái của các đơn vị cảnh quan đối với các ngànhnông, lâm nghiệp và du lịch trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, xây dựng các bản đồ đánh giá thích nghi và bản đồ quyhoạch tổng hợp làm cơ sở đề xuất định hướng và các giải pháp cho phát triển bền vững nông, lâm nghiệp và du lịchtrên địa bàn nghiên cứu

5.3 Xác định được khả năng phát triển và không gian phân bố mở rộng cây bưởi đặc sản trên địa bàn huyệnĐoan Hùng trên cơ sở các đơn vị phân loại của bản đồ cảnh quan tỉ lệ 1:50.000

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

7 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

7.1 Quan điểm nghiên cứu

7.2 Phương pháp nghiên cứu

8 Cấu trúc luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án được trình bày trong 4 chương với 17

bản đồ, 1 lát cắt, 5 hình vẽ, 23 bảng số liệu, 21 phụ lục

Chương 1: Cơ sở lí luận nghiên cứu đánh giá cảnh quan cho các mục đích ứng dụng thực tiễn

Chương 2: Đặc điểm cảnh quan tỉnh Phú Thọ

Chương 3: Đánh giá cảnh quan cho mục đích phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch tỉnh Phú Thọ

Chương 4: Định hướng sử dụng hợp lý cảnh quan cho phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch tỉnh Phú Thọ.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO CÁC MỤC ĐÍCH ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

1.1 Tổng quan các công trình có liên quan

1.1.1 Nghiên cứu cảnh quan trên Thế giới

- Nghiên cứu cảnh quan ở Nga (Liên Xô cũ) và các nước Đông Âu

Cơ sở của địa lý tự nhiên hiện đại gắn liền với tên tuổi và các công trình nghiên cứu của nhà thổnhưỡng học người Nga V.V Dokutsaev (1846-1903) Học thuyết về đất của ông là nhân tố khởi đầu về tổng hợpthể địa lý tự nhiên

Tiếp đó, các nhà địa lý Xô Viết giữa thế kỉ 19 như S.V Kalexnik, A.A Grigôriev, N.A Xontxev, V.N.Xukatxev, B.B Polưnôv, V.I Prokaev, V.X Preobrajenxki, A.G Ixatsenko tiếp tục hoàn thiện về lý luận và thực tiễnnghiên cứu cảnh quan cho mục đích phát triển nền kinh tế quốc dân

Tại một số nước Đông Âu (Ba Lan, Tiệp Khắc) sự quan tâm về các vấn đề cảnh quan cũng chịu sự ảnhhưởng của các nhà nghiên cứu cảnh quan Liên Xô

Có thể thấy rằng hướng nghiên cứu cảnh quan tại Nga và các nước Đông Âu ngày càng đi sâu vào nghiên cứu

đa dạng cấu trúc, chức năng và động lực phát triển của cảnh quan, mục đích nghiên cứu cảnh quan để ứng dụng vào cácvấn đề phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, các vùng miền, lãnh thổ nhằm sử dụng hợp lý TNTN, BVMT và phát triểnkinh tế - xã hội một cách bền vững

- Nghiên cứu cảnh quan ở Tây Âu và Bắc Mỹ

So với Nga và Đông Âu, các nghiên cứu cảnh quan tại Tây Âu và Bắc Mĩ xuất hiện muộn hơn, chỉ thực sự bắtđầu từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 và lúc đầu với những quan niệm không khác xa nhau

Kể từ 1980 trở về trước các nghiên cứu cảnh quan học các nước Tây Âu và Bắc Mĩ không phát triển mạnh bằngLiên Xô và các nước Đông Âu, chủ yếu nghiên cứu theo hướng môi trường địa lí tự nhiên Chỉ từ sau năm 1980, cảnh quanhọc đã có sự kết hợp với sinh thái học xuất hiện một hướng nghiên cứu mới là cảnh quan sinh thái Đây cũng là hướngnghiên cứu phát triển mạnh mẽ bắt đầu từ các nước Tây Âu và Bắc Mĩ

- Một số hướng nghiên cứu cảnh quan ứng dụng

Cho đến nay, cảnh quan vẫn là một chủ đề rộng lớn và phức tạp với nhiều hướng nghiên cứu chuyên sâu như: cảnhquan sinh thái (CQST), cảnh quan đô thị (CQĐT), cảnh quan nông thôn (CQNT), cảnh quan văn hóa hay còn gọi là cảnhquan nhân sinh (CQNS)

Luận án cũng đã điểm qua vài nét sự phát triển của 3 hướng nghiên cứu cảnh quan đã và đang được nhiều nhàkhoa học quan tâm nghiên cứu, và phát triển mạnh mẽ trên thế giới hiện nay là: hướng nghiên cứu cảnh quan sinh thái,cảnh quan nhân sinh và cảnh quan đô thị, cảnh quan nông thôn

1.1.2 Nghiên cứu cảnh quan ở Việt Nam

Ở Việt Nam, giai đoạn trước năm 1975 được coi là giai đoạn đặt nền móng cho sự phát triển của khoa học cảnhquan Việt Nam sau này, các nghiên cứu chủ yếu theo hướng phân vùng địa lí tự nhiên

Giai đoạn sau năm 1975 là giai đoạn khoa học cảnh quan Việt Nam phát triển Đặc biệt giai đoạn 1990 đến nay

là giai đoạn phát triển mạnh của ngành cảnh quan học Việt Nam Các nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học từ củacác nhà cảnh quan học Nga đến các nhà cảnh quan học Tây Âu và Bắc Mĩ Đặc biệt, hướng nghiên cứu cảnh quansinh thái theo trường phái Tây Âu và Bắc Mĩ đã được nhiều nhà khoa học áp dụng qua nhiều công trình nghiên cứu

có giá trị thực tiễn cao

Ngoài ra, còn một số lượng lớn các đề tài luận án tiến sĩ đã bảo vệ thành công ở trong nước, nội dungtương đối đa dạng, đề cập cả lý luận và thực tiễn

Bên cạnh các công trình lý luận về cảnh quan sinh thái, các nhà cảnh quan và các nhà địa lí tổng hợp đã nghiêncứu và thành lập hàng loạt các bản đồ cảnh quan ở các tỉ lệ khác nhau, phạm vi từ toàn lãnh thổ Việt Nam đến bản đồcảnh quan khu vực và các tỉnh

1.1.3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến cảnh quan tỉnh Phú Thọ

Từ trước đến nay các công trình nghiên cứu mang tính địa lí tự nhiên tổng hợp tỉnh Phú Thọ chưa có nhiều,phần lớn là những nghiên cứu từng mặt, từng bộ phận của môi trường tự nhiên phục vụ các yêu cầu trước mắt vềkhai thác và quản lý tài nguyên trong tỉnh

Luận án đã điểm qua một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực nghiên cứu tự nhiên, KT-XH đã có tại PhúThọ, thể hiện qua một một số đề tài, dự án của các cá nhân, cơ quan cấp Nhà nước, cấp tỉnh và cấp huyện trên địabàn nghiên cứu

Thực tế cho đến nay, Phú Thọ chưa có một tài liệu hay một công trình nào đi sâu n ghiên cứu cảnh quan tựnhiên, sinh thái cảnh quan lãnh thổ Có thể khẳng định hướng nghiên cứu cảnh quan để phục vụ những mục đích KT-

XH cụ thể trên địa bàn tỉnh Phú Thọ chưa được quan tâm, vì thế đây là một hướng nghiên cứu khá mới mẻ, có giá trịthực tiễn đối với tỉnh

1.2 Cơ sở lý luận về nghiên cứu đánh giá cảnh quan tỉnh Phú Thọ

1.2.1 Quan niệm về cảnh quan

Trong quá trình phát triển của cảnh quan học, đã có rất nhiều tác giả đưa ra các quan điểm, học thuyết khác

nhau về cảnh quan, thể hiện qua hàng loạt các định nghĩa Khái niệm “Cảnh quan” dần dần được hoàn chỉnh, mỗi

khái niệm đánh dấu một bước phát triển của khoa học cảnh quan trên thế giới

Cho đến nay, đối với khoa học cảnh quan tồn tại ba quan niệm về cảnh quan khác nhau tùy theo ý và nộidung muốn diễn đạt: quan điểm coi cảnh quan là một khái niệm chung (danh từ chung), quan điểm kiểu loại, quanđiểm coi cảnh quan là các cá thể.

Trong đề tài, cảnh quan tỉnh Phú Thọ được coi là một thể tổng hợp phức tạp, vừa có tính đồng nhất vừa bấtđồng nhất bao gồm một hệ thống các yếu tố thành phần cấu tạo nên (địa chất, địa hình, khí hậu, đất, nước, sinh vật, ),giữa chúng có mối liên hệ phụ thuộc tác động lẫn nhau, đồng thời có sự phân hóa phức tạp từ cấp cao đến thấp theo hệthống phân loại nhất định tạo nên tính đa dạng trong cấu trúc, chức năng và động lực cảnh quan tỉnh

1.2.2 Lý luận chung về nghiên cứu cảnh quan

- Đối tượng nghiên cứu cảnh quan: ở phạm vi cấp tỉnh đối tượng đánh giá là đơn vị Loại cảnh quan, phạm vi

cấp huyện đối tượng là đơn vị Dạng cảnh quan

- Nguyên tắc nghiên cứu cảnh quan:

Luận án căn cứ và vận dụng thống nhất 3 các nguyên tắc cơ bản sau: Nguyên tắc phát sinh hình thái,

Nguyên tắc đồng nhất tương đối, Nguyên tắc tổng hợp

- Nghiên cứu đặc điểm cảnh quan: là nghiên cứu hợp phần tự nhiên thành tạo nên cảnh quan và mối quan

hệ tác động tương hỗ giữa chúng trong cảnh quan Đó cũng chính là nghiên cứu và phân tích về cấu trúc đứng, cấutrúc ngang, nghiên cứu chức năng và động lực cảnh quan

1.2.3 Lý luận về đánh giá cảnh quan (ĐGCQ)

- Bản chất của đánh giá cảnh quan:

- Đối tượng đánh giá cảnh quan:

- Phương pháp đánh giá cảnh quan

Các phương pháp nghiên cứu đánh giá cảnh quan áp dụng trong đề tài

+ Phương pháp đánh giá cảnh quan cho phát triển nông, lâm nghiệp

Phương pháp trung bình cộng, có trọng số được sử dụng trong quá trình đánh giá:

i: yếu tố đánh giá i=1, 2, 3 n; n: sốlượng chỉ tiêu

Khoảng điểm ∆D của cấp mức độ thích hợp được tính theo công thức khoảng cách đều:

∆D = (Dmax- Dmin)/M

Dmax: điểm đánh giá chung cao nhất

Dmin: điểm đánh giá chung thấp nhất M: số cấp đánh giá (3 cấp)+ Phương pháp đánh giá cảnh quan cho phát triển du lịch

Để đánh giá mức độ thuận lợi của cảnh quan cho phát triển du lịch, chúng tôi tiến hành đánh giá riêng các dạngtài nguyên du lịch Phú Thọ (địa hình, khí hậu, nước, sinh vật, di tích lịch sử, lễ hội ) và đánh giá theo các tuyến,điểm du lịch

+ Đánh giá thích nghi sinh thái cảnh quan cho cây bưởi đặc sản huyện Đoan Hùng

Trên cơ sở mục tiêu đánh giá mức độ thích nghi cảnh quan của các đơn vị dạng cảnh quan cho phát triển

cây bưởi Phạm vi nghiên cứu là huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, trên cơ sở bản đồ cảnh quan tỉ lệ lớn 1:50.000,

đơn vị phân loại cơ sở cấp dạng cảnh quan

Phương pháp đánh giá: cũng trên cơ sở phương pháp trung bình cộng các điểm thành phần, có tính trọng số

2.1.2 Địa chất

Phú Thọ có lịch sử hình thành và phát triển khá lâu dài, phức tạp và được cấu tạo bởi:các đá trầm tích biếnchất cổ, các đá trầm tích lục nguyên, trầm tích phun trào lục nguyên xen cacbonat Paleozoi - Mezozoi sớm, cáctrầm tích Neogen - Đệ Tứ, các đá macma,

Đây là một trong các yếu tố có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành nền móng cảnh quan tỉnh PhúThọ

2.1.3 Địa hình, địa mạo

Địa hình Phú Thọ có sự phân hóa rất rõ rệt, có thể chia thành 3 nhóm kiểu địa hình sau:

- Địa hình núi trung bình và núi thấp phân bố ở phía Tây, Tây Bắc và Tây Nam

- Địa hình đồi gò bát úp phân bố chủ yếu ở phía Đông Bắc

- Địa hình đồng bằng xen kẽ núi sót phân bố theo dải dọc ven các sông Đà, Hồng (Thao), Lô.

Địa hình ngoài vai trò quan trọng quy định tính chất nền rắn trong cấu trúc đứng cảnh quan, nó còn chi

phối mạnh mẽ đến chế độ nhiệt - ẩm, tính chất đất, thảm thực vật các yếu tố cấu thành các đơn vị cảnh quan Đây

là yếu tố cơ sở nền tảng trong quá trình thành tạo cảnh quan, hình thành nên các lớp, phụ lớp cảnh quan

Đặc điểm chung của các sông ngòi Phú Thọ là đều bắt nguồn từ đường phân thủy của sông Hồng và sông Lô hoặc

từ những dãy núi cao của huyện Thanh Sơn, Yên Lập có độ dốc lớn, về mùa mưa nước dâng cao đột ngột thường gây lũlụt, sạt lở ảnh hưởng xấu tới giao thông và phá hủy mùa màng

Thủy văn có vai trò quan trọng trong vận chuyển, phân bố lại vật chất của cảnh quan, chế độ dòng chảy

cũng là nhân tố chi phối tính chu kì của cảnh quan, động lực phát triển của cảnh quan

2.1.6 Thổ nhưỡng

Phú Thọ có 11 nhóm đất bao gồm: đất phù sa được bồi hàng năm, đất phù sa không được bồi hàng năm,đất xám bạc màu trên phù sa cổ, đất feralit đỏ vàng trên đá biến chất và đá sét, đất feralit vàng đỏ trên đá macmaaxit, đất nâu vàng trên phù sa cổ, đất feralit đỏ vàng biến đổi do trồng lúa nước, đất mùn vàng đỏ trên đá sét và đábiến chất, đất mùn vàng đỏ trên đá macma axit, đất dốc tụ thung lũng, đất xói mòn trơ sỏi đá

Sự phân hóa các loại đất trên những đá mẹ khác nhau là chỉ tiêu phân chia các loại cảnh quan tỉnh Phú Thọ,mỗi loại cảnh quan hình thành trên loại đất khác nhau, nên có đặc điểm, chức năng khác nhau

2.1.8 Các hoạt động nhân sinh

Một số hoạt động nhân tác có tính chất thành tạo và biến đổi cảnh quan Phú Thọ bao gồm:

- Các hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, khai thác khoáng sản

- Quá trình đô thị hoá, xây dựng cơ sở hạ tầng, các quá trình phát triển kinh tế và khai thác tài nguyên khác (khai thác lâm nghiệp, khai thác và sử dụng nước mặt và nước ngầm, khai thác và phát triển các hoạt động du lịch),

2.2 Đặc điểm phân hóa cảnh quan Phú Thọ

2.2.1 Hệ thống phân loại cảnh quan

2.2.1.1 Cơ sở xây dựng hệ thống phân loại cảnh quan

2.2.1.2 Các hệ thống phân loại cảnh quan áp dụng cho lãnh thổ nghiên cứu

a Hệ thống phân loại cảnh quan để thành lập bản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ, tỉ lệ 1:100.000

Hệ thống phân loại cảnh quan áp dụng cho bản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ được xây dựng gồm 6 cấp, cấpphân loại cơ sở là cấp loại cảnh quan

Bảng 2.1 Hệ thống phân loại cảnh quan áp dụng cho

b n ản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ ản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ c nh quan t nh Phú Th ỉnh Phú Thọ ọ

phân vị

Chỉ tiêu phân loại

1 Hệ cảnh quan Nền bức xạ, năng lượng bức xạ Mặt trời quyết định chế độ nhiệt -ẩm theo đới, kết

hợp hoàn lưu cỡ châu lục

Đặc trưng bởi mối quan hệ tương hỗ giữa các quần xã thực vật và loại đất

Kết quả, trong phạm vi lãnh thổ nghiên cứu đã xác định được 86 đơn vị cảnh quan thuộc cấp loại cảnh quan

b Hệ thống phân loại cảnh quan để thành lập bản đồ cảnh quan huyện Đoan Hùng, tỉ lệ 1:50.000

Hệ thống phân loại của bản đồ được xây dựng gồm 7 cấp, ngoài 6 cấp phân loại kế thừa từ hệ thống phânloại của bản đồ cảnh quan tỉnh Phú Thọ, đơn vị phân loại cơ sở là cấp dạng cảnh quan Kết quả, huyện Đoan Hùng

có 62 đơn vị dạng cảnh quan

2.2.2 Bản đồ cảnh quan (BĐCQ)

Luận án đã tiến hành xây dựng 2 BĐCQ gồm:

- BĐCQ tỉnh Phú Thọ, tỉ lệ 1:100.000, đơn vị phân loại cơ sở cấp loại CQ Bản đồ là cơ sở để đánh giá

cảnh quan cho các mục đích lâm nghiệp (phòng hộ, sản xuất rừng), mục đích phát triển một số loại hình sử dụng đấtnông nghiệp (cây hàng năm, cây lâu năm), mục đích phát triển du lịch

- BĐCQ huyện Đoan Hùng, tỉ lệ 1:50.000, đi sâu nghiên cứu chi tiết cho địa bàn có diện tích nhỏ là cấphuyện, từ đó đánh giá chi tiết và bố trí cụ thể cho một loại cây trồng đã lựa chọn (cây bưởi)

2.2.3 Phân tích cấu trúc, chức năng, động lực cảnh quan tỉnh Phú Thọ

2.2.3.1 Cấu trúc cảnh quan

a Cấu trúc đứng cảnh quan tỉnh Phú Thọ:

b Cấu trúc ngang cảnh quan tỉnh Phú Thọ:

Chỉ tiêu các cấp phân vị và đặc điểm chung về cấu trúc ngang của cảnh quan tỉnh Phú Thọ như sau:

- Hệ và phụ hệ cảnh quan: Phú Thọ thuộc Hệ cảnh quan nhiệt đới gió mùa Đông Nam Á, phụ hệ cảnh quan

nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, ẩm

- Kiểu cảnh quan: Với điều kiện khí hậu địa phương, lãnh thổ nghiên cứu chỉ tồn tại một kiểu cảnh quan duy nhất

là Kiểu cảnh quan rừng rậm nhiệt đới thường xanh mưa mùa.

- Lớp cảnh quan: Phú Thọ có 3 lớp cảnh quan: lớp cảnh quan núi, lớp cảnh quan đồi và lớp cảnh quan đồng bằng.

+ Lớp cảnh quan núi: phân bố ở độ cao >500 m, nằm ở đầu nguồn sông Bứa, Ngòi Giành, đây là địa hình

núi bị chia cắt, các sườn của loại địa hình này có độ dốc lớn >250, có nhiều dãy núi cao >1000m Do ảnh hưởng địahình núi chia cắt, đây là vùng khó khăn trong việc đi lại, giao lưu với các vùng khác Tuy nhiên, vùng còn nhiềutiềm năng phát triển, nhất là về lâm nghiệp, khai thác khoáng sản và du lịch sinh thái Phân thành 2 phụ lớp: phụlớp núi trung bình và phụ lớp núi thấp

+ Lớp cảnh quan đồi: địa hình lượn sóng tạo thành hệ thống đồi bát úp, xen kẽ những thung lũng rộng, cao

trung bình >100m, độ dốc < 200, có quá trình bóc mòn xảy ra khá mạnh Đây là lớp cảnh quan được khai thác lâuđời, đất bị xói mòn rửa trôi nhiều, đồng ruộng lầy lụt chua úng Phân thành 3 phụ lớp: phụ lớp đồi cao, phụ lớp đồithấp, phụ lớp cảnh quan thung lũng vùng đồi

+ Lớp cảnh quan đồng bằng: đặc trưng bởi quá trình bồi tụ vật liệu, vật chất chủ yếu do dòng chảy mang

xuống từ các lớp cảnh quan phía trên (trên núi và vùng đồi) Đây là vùng có tiềm năng thâm canh lúa, màu và câycông nghiệp ngắn ngày Lớp đồng bằng có 2 phụ lớp: phụ lớp đồng bằng cao và phụ lớp đồng bằng thấp

- Loại cảnh quan: Số lượng loại cảnh quan khá phong phú với 86 đơn vị, phân bố trên hàng nghìn khoanh vi,

trong đó, mỗi loại cảnh quan đều hàm chứa những chức năng riêng biệt, riêng loại cảnh quan số 86 là quần xã thủysinh, có đặc trưng riêng Đặc điểm cảnh quan tỉnh Phú Thọ được thể hiện rõ trên bản đồ cảnh quan, bản chú giải, látcắt cảnh quan và bảng tổng hợp đặc điểm các loại cảnh quan

c Cấu trúc cảnh quan huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ

- Cấu trúc ngang cảnh quan huyện Đoan Hùng:

Huyện Đoan Hùng có 36 đơn vị loại cảnh quan, thuộc 3 lớp cảnh quan và 5 phụ lớp cảnh quan Các dạngcảnh quan của Đoan Hùng được phân chia từ cấp loại cảnh quan, dựa trên sự phân hóa của các tổ hợp đất Trongđó:

Vùng núi thấp có 3 loại CQ phân hóa thành 6 dạng CQ (từ số 1-6), với 3 cấp độ dốc, thành phần cơ giới từtrung bình đến nhẹ, 2 cấp tầng dày

Lớp cảnh quan đồi có sự phân hóa phong phú và đa dạng nhất Trong đó, phụ lớp cảnh quan đồi cao có 4loại CQ phân hóa thành 13 dạng CQ (từ số 7 đến 21) Phụ lớp cảnh quan đồi thấp có 4 loại CQ, phân hóa với 15dạng CQ (từ số 22-36) Tại các thung lũng vùng đồi có 12 loại CQ chỉ phân hóa ra 15 dạng CQ Trên đồng bằng,