cảm thức hiện sinh trong truyện ngắn tạ duy anh

Trên thế giới, có những tên tuổi bất hủ, gắn liền với chủ nghĩa phi duy lí đặc biệt là chủ nghĩa hiện sinh: Franz Kafka, Albert Camus, Jean PaulSartre, Marcel Proust Trong tầm nhìn của v

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

VÕ THỊ EM PI

CẢM THỨC HIỆN SINH TRONG TRUYỆN NGẮN TẠ DUY ANH

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Mã số:

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học PGS.TS TRẦN THÁI HỌC

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài 4

2 Lịch sử vấn đề 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

4 Phương pháp nghiên cứu 13

5 Đóng góp của luận văn 14

6 Cấu trúc của luận văn 14

PHẦN NỘI DUNG 15

Chương 1 KHÁI NIỆM VỀ TRIẾT HỌC HIỆN SINH VÀ CẢM THỨC HIỆN SINH TRONG VĂN HỌC 15

1.1 Thuyết hiện sinh - triết học nổi bật nhất của thế kỷ XX 15

1.1.1 Triết học hiện sinh và sự phá vỡ của triết học cổ điển 15

1.2 Triết học hiện sinh và sự ảnh hưởng của nó trong vă học 16

1.2.1 Từ những phạm trù cơ bản của triết học hiện sinh 16

1.2.2 Đến cảm thức hiện sinh trong văn học 16

1.3 Biểu hiện của cảm thức hiện sinh trong văn học Việt Nam hiện đại 17

1.3.1 Biểu hiện của cảm thức hiện sinh trong văn học đô thị miền Nam trước 1975 17

1.3.2 Sự đa dạng của cảm thức hiện sinh trong văn học Việt nam sau 1975 18

Chương 2 CẢM THỨC HIỆN SINH TRONG TRUYỆN NGẮN TẠ DUY ANH QUA CHỦ ĐỀ, HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT VÀ CÁC MỆNH ĐỀ HIỆN SINH 20

2.1 Những chủ đề đặc trưng 20

2.1.1 Cuộc tồn sinh vô nghĩa lí và cảm thức “buồn nôn” 20

2.1.2 Hành trình dấn thân và cảm thức cô đơn 21

2.2 Các hình tượng nhân vật tiêu biểu 22

2.2.1 Hình tượng nhân vật lạc loài,vô nhân tích 22

2.2.2 Hình tượng nhân vật nổi loạn 22

2.3 Các mệnh đề hiện sinh 23

2.3.1 Tồn tại như một cá vị hay như một nhân vị? 23

2.3.2 "Thượng đế đã chết" và án tự do của con người 23

Chương 3 CẢM THỨC HIỆN SINH TRONG TRUYỆN NGẮN TẠ DUY ANH QUA CÁC PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN ĐẶC TRƯNG 24

3.1 Ngôn ngữ và giọng điệu nghệ thuật mang cảm thức hiên sinh 24

3.1.1 Ngôn ngữ đời thường 24

3.1.2 Ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại 24

3.1.2 Giọng điệu nghệ thuật 25

3.2 Không gian và thời gian nghệ thuật mang cảm thức hiện sinh 26

3.2.1 Không gian nghệ thuật 26

3.2.2 Thời gian nghệ thuật 26

3.3 Các môtip biểu tượng nghệ thuật mang cảm thức hiện hiện sinh 27

3.3.1 Môtip nghệ thuật 27

3.3.2 Biểu tượng nghệ thuật 27

KẾT LUẬN 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài

1.1 Chủ nghĩa hiện sinh, sau khi gây một phong trào mãnh liệt và sâurộng trong văn học nghệ thuật, sau gần 20 năm hoạt động ở bề nổi, nay dần đivào thế chìm Nó đã lắng lại trong tiềm thức của mỗi người Ở Việt Nam, triếthọc hiện sinh không còn là một thứ mốt cho người ta chạy theo Nhưng nóvẫn mang một sức hút khó cưỡng đối với nhiều nhà văn Những tư tưởng vềnhân vị, tự do, về cuộc sống bất an và âu lo của chủ nghĩa hiện sinh, vẫn tìmthấy sự đồng điệu trong tâm hồn những nhà văn khi họ đối diện với những đổithay lớn lao của đất nước và thời đại Và chủ nghĩa hiện sinh được đón nhậntheo nhiều chiều hướng khác nhau: có người tán dương, có người chê bai nó,

có người phát triển nó theo hướng tiêu cực, quá đà Chính sự đa dạng vàphức tạp trong cách tiếp nhận ấy đã dẫn đến những cách đánh giá, nhìn nhậntương đối nghiêm khắc và đôi chỗ không công bằng với thuyết hiện sinh

Nhà văn nhìn cuộc sống không như những triết gia nhưng trong tácphẩm của họ mang màu sắc triết học đó là vấn đề cảm quan Cảm quan có sựhòa hợp cảm quan cá nhân và cảm quan thời đại Hiểu về cảm quan sẽ giúpngười đọc hình dung được những nền tảng sâu xa chi phối đến quá trình sángtác và những tư tưởng về thế giới, con người tác giả muốn gửi gắm

Trên thế giới, có những tên tuổi bất hủ, gắn liền với chủ nghĩa phi duy

lí đặc biệt là chủ nghĩa hiện sinh: Franz Kafka, Albert Camus, Jean PaulSartre, Marcel Proust Trong tầm nhìn của văn học so sánh, chúng ta có thểthấy được sự tác động mạnh mẽ của trào lưu văn học này đến Việt Nam, mặtkhác, trong tương quan đồng điệu nào đó về văn hoá, thời đại cảm quan hiệnsinh đã nảy sinh và mang những nột riờng do hoàn cảnh xã hội đất nước quyđịnh Nó đem đến cho văn học, những điều vừa quen vừa lạ

Mỗi nhà văn trong bối cảnh văn hoá mới, với những hoang mang vàcảm thức thời đại đã trở thành những cây bút sung sức và khát khao thể hiệnmình Truyện ngắn đã tạo môi trường cho các cây bút thể nghiệm những đổimới của mình, từ nội dung đến hình thức Bởi truyện ngắn đã gắn liền vớingười đọc và các nhà phê bình luôn thường xuyên ngay từ buổi đầu thời hiệnđại Niềm say mê được hiểu biết, đã xâm chiếm lấy nó, khiến nó chăm chú dòxét cuộc sống cụ thể của con người và bảo vệ cuộc sống này chống sự lãngquên của con người; khiến nó luôn giữ cái thế giới sự sống dưới nguồn sángrọi thường trực

Nhưng với những cách tân độc đáo của truyện ngắn,nó mang đậm dấu

ấn của mỗi cá nhân, truyện ngắn đã vượt khỏi những khuôn mẫu Để tiếp cậntruyện ngắn, chúng ta không thể bỏ qua vấn đề tâm thức Đặc biệt trong thời

kì, cảm thức hiện sinh ngày càng đậm nét và phát triển rực rỡ trong văn họcqua những tên tuổi lớn như: Phạm Thị Hoài, Nguyễn Huy Thiệp, Hồ AnhThái, Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương, Thuận

Thực chất, cảm quan hiện sinh, không chỉ tác động, làm biến đổi nộidung mà còn tạo ra động lực để thay đổi nghệ thuật biểu hiện của truyệnngắn Nó tạo ra một cuộc cách tân mạnh mẽ từ nội dung đến hình thức của thểloại nền tảng trong văn học

1.2 Tạ Duy Anh là cây bút được chú ý nhiều Cảm thức hiện sinh làđóng góp độc đáo trong truyện ngắn tác giả này Tạ Duy Anh văn chương cóthể xếp bên những tên tuổi lớn như Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh Đoàn MinhPhượng

Cách viết của Tạ Duy Anh có phong cánh đặc biệt đã mang đến chotruyện ngắn những dấu ấn riêng Cảm thức hiện sinh là nét đặc sắc trong sángtác của Tạ Duy Anh, đó là cơ sở cho những thể nghiệm táo bạo từ nội dungđến nghệ thuật truyện ngắn

Luận văn nghiên cứu: Cảm thức hiện sinh trong truyện ngắn của TạDuy Anh giúp chúng ta có một cách nhìn mới khi tìm hiểu những truyện ngắncủa tác giả này Từ đó có thể gợi ý một cách tiếp cận cho những truyện ngắnhiện nay Những truyện ngắn mang những ám ảnh bi đát về thân phận conngười.

Cho đến nay, Tạ Duy Anh vẫn không ngừng miệt mài sáng tác ranhững tác phẩm gây chấn động văn đàn.Ông đã cho chúng ta thấy được sựtiến bộ, tích cực, đem lại niềm tin yêu cuộc sông cho con người cũng như cáctác gia khác, Tạ Duy Anh đã góp phần làm cho vị thế của chủ nghĩa hiện sinhtìm lại chỗ đứng cho mình

Chính vì tất cả những điều trên đã thúc đẩy chúng tôi lựa chọn đề tàinày để triển khai nghiên cứu, nhằm góp phần những giá trị không thể phủnhận của dòng văn học hiện sinh (đối tượng nghiên cứu cụ thể là truyện ngắncủa Tạ Duy Anh) Dựa trên cơ sở những công trình của những người đi trước,chúng tôi muốn đưa ra một cách nhìn mang tính khái quát về sự hình thànhnhững giai đoạn phát triển cũng như thoái trào của chủ nghĩa hiện sinh Tất cảnhững điều đó sẽ được soi sáng từ bình diện lý thuyết hiện sinh từ gốc nhìnthực tiễn trong truyện ngắn của Tạ Duy Anh từ 1986 đến nay

2 Lịch sử vấn đề

Lý thuyết hiện sinh ra đời ở phương Tây, khi vào Việt Nam nó đã ảnhhưởng trong sáng tác của nhà văn, cũng như của bạn đọc Lý thuyết ra đời đãlàm thay đổi hệ hình và tư duy của nhà văn và công chúng đọc giả

Nghiên cứu về Chủ nghĩa hiện sinh, rất nhiều nhà phê bình và bạn đọc

đã có nhiều đánh giá và nhận định

Vì vậy khi nghiên cứu đề tài này chúng tôi đã tập hợp trong phạm vinhững công trình có liên quan đến đề tài và tam thời chia thành 2 loại sau đây:Những công trình liên quan gián tiếp đến đề tài và những cong trình liên quantrực tiếp đến đề tài

2.1 Những công trình liên quan gián tiếp đến đề tài.

- Chủ nghĩa hiện sinh xuất hiện đầu thế kỉ XX, được các nhà triết họchiện sinh phát biểu trong các công trình của mình Husserl viết “Hiện tượnghọc”, Heidegger viết “Triết học sinh tồn”, tác giả Sartre cũng viết “Hiện sinh,

một nhân bản thuyết”.

- Chủ nghĩa hiện sinh xuất hiện khi chủ nghĩa duy linh nhân vị sụp đổ

Nó nhanh chóng trở thành một phần trong đời sống qua sự phổ biến của báochí “Những tờ tạp chí lúc đó như Đại học, Sáng tạo, Văn, Bách khoa…đều cónhững bài viết hay số báo đặc biệt về trào lưu triết học và văn học này cùngnhững tác gia của nó như Jean-Paul Sartre, Albert Camus… Hỗ trợ có hiệuquả cho việc tìm hiểu và nghiên cứu đó là nỗ lực dịch thuật ngày càng sâurộng những đứa con tinh thần của các tác gia hiện sinh Về lý thuyết là cáccông trình cuả F.Nietzsche, K.Jaspers, M.Heidegger, J.-P Sartre…Về sángtác là tiểu thuyết, kịch bản văn học của A.Camus, J.-P.Sartre, S.de Beauvoir,F.Sagan…

- Ngay từ 1942, Công trình của Nguyễn Đình Thi “triết học Nietzche”

đã đưa lại những hiểu biết ban đầu đúng đắn về Nietzche và gợi mở về chủnghĩa hiện sinh

- Dẫu là một trào lưu triết học đến muộn nhưng không ai có thể phủnhận triết học hiện sinh đã để lại những dấu ấn đậm nét trong đời sống tinhthần của cả một thế hệ (ở đây chúng tôi muốn nhấn mạnh đến miền Nam ViệtNam những năm 50,60 ).Nhà nghiên cứu Huỳnh Như Phương cho rằng : “Đểchọn một lý thuyết triết học và mỹ học được du nhập có ảnh hưởng rộng rãinhất trong lý luận và sáng tác văn học miền Nam Việt Nam những năm 1954-1975,có lẽ nhiều người sẽ không ngần ngại chọn chủ đề hiện sinh ” Ông cũng

là một trong những người đầu tiên bàn đến những chủ nghĩa hiện sinh ở miềnNam Việt Nam trên bình diện lý thuyết,cung cấp cho người đọc một cái nhìn

đến việc thẩm bình,đánh giá những biểu hiện của tinh thần hiện sinh thể hiệntrong tác phẩm văn học, trong đó có thể kể đến Tuệ Sỹ với “ Chiến tranh,tìnhyêu và hoài niệm truyện ngắn Võ Hồng”, Trần Nhật Tân với “Đêm và biệnchứng vĩnh cửu trong thơ Nguyên Sa”, Huỳnh Phan Anh với các bài viết vềThanh Tâm Tuyền trong “Đi tìm các tác phẩm văn chương”…

- Từ tháng 10-1961 đến tháng 9-1962, trên tạp chí Bách Khoa, dưới búthiệu Trần Hương Tử, Trần Thái Đỉnh đã viết một loạt bài giới thiệu chủ nghĩahiện sinh, về sau được tập hợp thành chuyên khảo Triết học hiện sinh (NXBThời mới, Sài Gòn, 1967, tái bản 1968) Tác giả đã trình bày tổng quan vềtriết học hiện sinh với những đề tài chính và hai ngành: hiện sinh hữu thần vàhiện sinh vô thần Tác giả đi sâu phân tích những quan niệm của các triết giatiêu biểu với Kierkegaard, Nietzsche, Husserl, Jaspers, Marcel, Sartre vàHeidegger

- Tác giả Lê Tôn Nghiêm cũng có nhiều công trình chuyên viết về triếthọc Heidegger: “Heidegger trước sự phá sản của tư tưởng Tây phương”(NXB Lá Bối, Sài Gòn, 1970)

- “Đâu là căn nguyên tư tưởng hay con đường triết lý từ Kant đếnHeidegger” (NXB Trình Bầy, Sài Gòn, 1970)

- Nguyễn Văn Trung được nhiều người biết đến với những công trìnhnghiên cứu bàng bạc tư tưởng hiện sinh, đặc biệt là J P Sartre

Theo tác giả: “chưa có một trào lưu văn học nào như văn học hiện sinh

mà chỉ trong thời gian ngắn đã cho ra đời một khối lượng lớn đến thế ” Vănhọc hiện sinh: “quan niệm kiếp người là một bất đắc dĩ, là một thảm kịch, làthất bại, vì vậy nó mang nặng chủ nghĩa bi quan xa lạ với chủ nghĩa lạc quancách mạng” Vì thế, nó ít có những tác phẩm lớn, ít giá trị nhân văn

- Sau 1975,tâm thức hiện sinh trong văn học vẫn là vấn đề thu hút được

sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu,mà một những lý do chính yếu có lẽ là

ở tính chất phức tạp và đa chiều trong việc tiếp nhận nó Có thể kể đến

Nguyễn Thành Thi với “Ám ảnh hiện sinh trong truyện ngắn Nguyễn HuyThiệp”.

- “Trần Hoài Anh với “Tâm thức trong thơ hiện sinh trong thơ Cát Du”

- Hải Bằng với “Tư tưởng lãng mạn,hiện sinh, siêu thực trong thơ Việt Bằng”

- John C.Schafer với “Cái chết,Phật giáo và chủ nghĩa hiện sinh trongnhạc Trịnh Công Sơn”…

- Thảng hoặc cũng có người quan tâm đến việc tìm hiểu những ảnhhưởng của tiết học hiện sinh đối với văn học đô thị miền Nam 1954-1975(công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Việt Nga với nhan đề “Sự hiện diệncủa tiết học và văn học hiện sinh ở đô thị niềm Nam 1954-1975”)

- Hay chú ý đến khuynh hướng phê bình hiện sinh ở niềm Nam nhữngnăm 50,60 (Trần Hoài Anh với “Khuynh hướng phê bình hiện sinh ở đô thịniềm Nam 1954-1975”)

- Năm 1989 trong tác phẩm “ Mấy trào lưu triết học phương Tây”, tácgiả Phạm Minh Lăng đã đề cập đến những vấn đề cơ bản nhất của chủ nghĩahiện sinh: vũ trụ, con người và đời người dưới con mắt của chủ nghĩa hiệnsinh Nhưng góc nhìn của tác giả vẫn còn giới hạn trong nhận thức phê phán

- Năm 2002, Thụy Khuê với bài “Nỗi đau hiện sinh trong Bướm trắng”,tác giả đã trình bày những chủ đề ẩn trong Bướm trắng về tính chất phi lý củacuộc đời, về vấn đề tự tử, về sự ngộ nhận, về sự sa đọa của con người - những

đề tài chủ yếu của hiện sinh đều có mặt trong tác phẩm của Nhất Linh

- Đáng chú ý là năm 2006, Nguyễn Tiến Dũng với công trình nghiêncứu “Chủ nghĩa hiện sinh, lịch sử, sự hiện diện ở Việt Nam” Tác giả đã làm

rõ vấn đề trung tâm của chủ nghĩa hiện sinh Đồng thời đã khái quái sự rađời, phát triển và quá trình hiện diện của chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam, từ

đó chỉ ra những dấu ấn của chủ nghĩa hiện sinh trong một số tác giả tiêu biểu:Phạm Thị Hoài, Nguyễn Quang Lập, Nguyễn Huy Thiệp…

- Hay là công trình của Huỳnh Như Phương “Chủ nghĩa hiện sinh ởmiền Nam (1954-1975)” cũng đã khẳng định chủ nghĩa hiện sinh có ảnhhưởng rất lớn đến văn học đô thị miền Nam.

- Trong công trình “ Văn học phi lí ” PGS Nguyễn Văn Dân có nhậnxét rằng “ Trong nền văn học Việt Nam hiện đại,chúng ta thấy trong tác phẩmcủa Phạm Thị Hoài có bóng dang của Kafka và Camus khá rõ nét”

Cùng với quá trình đổi mới, quá trình toàn cầu hóa, những tác phẩmcủa những triết gia hiện sinh trở nên quen thuộc với đông đảo độc giả ViệtNam

- Vấn đề nghiên cứu cảm thức hiện sinh, thực chất không phải là vấn đềmới mẻ Trong những nghiên cứu về chủ nghĩa hiện sinh, nhiều nhà nghiêncứu đã nhắc đến cảm quan bi đát về thế giới và con người của những triết giahiện sinh Trước cuộc sống của con người, sự bất lực của nhận thức, conngười luôn lo âu và bất an Thế giới trở nên xa lạ và bí ẩn

- Khi nghiên cứu về vấn đề hậu hiện đại, sự đổi mới của truyện ngắnvấn đề con người hoài nghi, vô minh, những trải nghiệm và cảm nhận chuachát ê chề về thân phận được nhắc tới Thực chất, nó rất gần gũi với cảm quanhiện sinh

- Mặc dù những công trình trên không liên quan trực tiếp đến đề tàinhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc đinh hướng và gợi mở trong việcnghiên cứu nội dung lý thyết của đề tài

2.2 Những công trình liên quan trực tiếp đến đề tài.

- Trong công trình nghiên cứu Văn học Việt Nam sau 1975_Những vấn

đề nghiên cứu và giảng dạy, nhà văn Nguyên Ngọc đã đánh cao truyện ngắn

Tạ Duy Anh “có những truyện ngắn, chỉ mươi trang thôi mà sức nặng cònhơn tiểu thuyết trường thiên ”

- Trong luận văn thạc sĩ khoa học của Trần Nhật Thu với đề tài " Thếgiới nghệ thuật truyện ngắn Tạ Duy Anh ” cũng nói rằng văn Tạ Duy Anh

chứa đựng những triết lí cuộc sống, những mới mẻ về số phận con người, nổiđau khổ và lòng hi sinh, tình yêu và sự khát khao hạnh phúc.

- Trong bài “ Tạ Duy Anh phát hiện một truyện ngắn trữ tình hiện đạitrong một lời ca cổ xưa ’’rằng

- Bố cục: Không chỉ chặt chẽ về kết cấu mà còn triển khai thể hiện nộidung, ý tưởng Đưa người đọc nhập cuộc ngay từ đầu nhưng lại không cho họ

dễ dàng khi bám theo nội dung.Trong bài “Dấu ấn hiện đại hóa trong Văn họcViệt Nam sau 1986 ” Phùng Gia Thế viết : “Đọc Tạ Duy Anh có thể nhận sựkhai thác tinh tế đến run rẩy các điểm nhìn, sự chồng xếp các lớp thời gian, sựsoi chiếu, góc nhìn khác nhau, các mô típ chủ đề, nhân vật Những cách tânnghệ thuật đó phải chăng đã ít nhiều làm thay đổi cách đọc văn học của côngchúng và cũng từ đây bao ngỏ ngách của đời sống được xới lật bao tầng, vỉatâm thức của con người được khám phá nhiều tìm tòi thử nghiệm được chứngthực ”

- Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến đánh giá: “Đây là một cuốn tiểu thuyết rấtquan trọng… thêm một giả thuyết văn học về bản chất và thân phận ngườinông dân Việt Nam” truyện ngắn “Bước qua lời nguyền” và ngay lập tứcđược giáo sư Hoàng Ngọc Hiến mượn tên truyện này để khái quát: “Có mộtdòng văn học bước qua lời nguyền” Và được tôn vinh như một cột mốc mở

ra dòng văn học bước qua lời nguyền

- Thụy Khuê Ảnh hưởng Dostoievski, Tạ Duy Anh ngày càng đào sâunhững vực thẳm của tội lỗi, tìm hiểu những biến thể của tội ác, thăm dò từngnguồn phát sinh để thử trả lời câu hỏi: tại sao nó thế này mà không thế kia

- Đi sâu tìm hiểu tác phẩm của Tạ Duy Anh, tôi thấy nó đặt ra đượcnhững vấn đề nghiêm túc về cuộc sống chứa đựng những giá trị thẩm mỹ mới

mẻ của một cây bút trẻ khát khao sáng tạo Từ quan niệm hiện thực về conngười cho đến cách tổ chức cốt truyện, ngôn ngữ, giọng điệu

Các tác phẩm của Tạ Duy Anh nói chung và truyện ngắn của ông nóiriêng còn được lí giải trong văn là cái hiện thực được tạo ra bằng phí lí, bằngcái được coi là biểu hiện quan trọng của đổi mới nghệ thuật tự sự, qua dó làmtoát lên giá trị nhân văn cao đẹp mà tác giả muốn nói Bên cạnh đó nhữngđặc sắc nghệ thuật trong các tác phẩm của ông mang nhiều yếu tố mới lạ Chođến nay, Tạ Duy Anh vẫn không ngừng miệt mài sáng tác ra những tác phẩmgây chấn động văn đàn.

- Tuy nhiên, nhìn một cách khách quan thì hầu như các nhà nghiên cứucũng như Tạ Duy Anh cũng chưa phác họa được một bức tranh toàn cảnh vềdiện mạo của văn học hiện sinh ở Việt Nam Mỗi bài viết mỗi công trình của

họ có thể là sự thẩm thấu rất sâu về tâm thức hiện sinh được thể hiện trongmột tác phẩm hay số tác phẩm nào đó, chúng đặt cạnh nhau, người đọc khôngthể hình dung ra một cái gì trọn vẹn Chính vì vậy, thiết nghĩ một công trìnhmang tính chất thu thập và xâu chuỗi những mảnh nhỏ, lẻ để tiến đến bao quátđược diện mạo của văn học hiên sinh ở Việt Nam là hoàn toàn khả thi vàmang tính khoa học cao

- Tuy nhiên, cũng do giới hạn của luận văn, chúng tôi chỉ đặt ra nhiệm

vụ khảo sát và thẩm bình, đánh giá về những biểu hiện của cảm thức hiện sinhtrong truyện ngắn của Tạ Duy Anh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu.

Tập truyện ngắn chọn lọc của Tạ Duy Anh là những trải nghiệm vàsuy ngẫm của chính nhà văn trên chặng đường “xuôi ngược trần gian” Vớithủ pháp nghệ thuật độc đáo của một ngòi bút đầy tài năng Trên cơ sở đó,đối tượng khảo sát là tập truyện ngắn chọn lọc của nhà văn họ Tạ Như:

Bước qua lời nguyền (1989); Luân hồi (1994); Truyện ngắn Tạ Duy Anh (2003); Bố cục hoàn hảo (2004)…

3.2 Phạm vi nghiên cứu.

Cảm thức hiện sinh trong truyện ngắn của Tạ Duy Anh tập trung ở cảhai phương diện: Nội dung và nghệ thuật

Tìm hiểu cảm thức hiện sinh trong các sáng tác của ông Qua đó để làm

rõ những nỗ lực trong quá trình khám phá những dấu ấn của chủ nghĩa hiệnsinh của tác giả

Mặt khác, thấy được cảm quan riêng của mỗi nhà văn về thế giới vàcon người để chỉ ra cái mới trong những truyện ngắn này Từ đó, chúng tôimuốn góp một hướng nghiên cứu mới về những truyện ngắn hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai nghiên cứu đề tài chúng tôi đã vận dụng các phương pháp

và thao tác sau đây:

4.1 Phương pháp phân tích tổng hợp.

Đây là phương pháp nghiên cứu chủ đạo Phương pháp này giúp choviệc nghiên cứu, tìm hiểu giá trị của các hình tượng, sự kiện, chi tiết,…từ đókhái quát nên những đặc điểm chung về giá trị nội dung tư tưởng và nghệthuật

4.2 Phương pháp thống kê, phân loại.

Phương pháp này sẽ giúp việc tìm hiểu, phân loại các kiểu loại nhânvật, cốt truyện, không gian, thời gian khi nghiên cứu truyện ngắn của Tạ DuyAnh dưới gốc nhìn cảm thức hiện sinh

4.3 Phương pháp đối chiếu, so sánh.

Phương pháp này nhằm làm nổi bật điểm chung và đặc biệt là điểmriêng, độc đáo trong truyện ngắn Tạ Duy Anh với các sáng tác của các tác giảkhác trong thời kỳ này về các mặt đề tài, chủ đề, nhân vật, không gian nghệthuật, thời gian nghệ thuật, giọng điệu nghệ thuật

4.4 Phương pháp cấu trúc hệ thống.

Dựa vào những truyện ngắn của Tạ Duy Anh để khảo sát cảm thức hiệnsinh như là một chỉnh thể, chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau giữanội dung và hình thức một cahcs hoàn chỉnh, cấu trúc chặt chẽ mang tính hệthống

Ngoài ra, tôi còn sử dụng các thao tác nghiện cứu như: tổng hợp, phântích, liên nghành… để làm sáng rõ mối quan hệ giữa triết học hiện sinh vàtâm thức hiện sinh trong văn học, cũng như bổ trợ cho các phương phápnghiên cứu chính nêu trên

5 Đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn dự kiến sẽ đem lại những đóng gópsau đây:

• Góp phần làm nổi bật những nét đặc sắc trong truyện ngắn

• Luận văn thông qua lý thuyết hiện sinh trong truyện ngắn của Tạ DuyAnh để làm rõ và tường minh thêm những vấn đề lý thuyết mà trước đây cònrất trừu tượng, chưa nhận thức được, giúp người đọc hình dung được rõ hơn

Luận văn trở thành tư liệu cho những ai muốn đọc và nghiên cứu tạonên tiền đề để phát triển

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần MỞ ĐẦU, KẾT LUẬN và phụ lục, phần NỘI DUNG đượcchia làm 5 chương:

Chương 1: Khái niệm về triết học hiện sinh và cảm thức hiện sinhtrong văn học

Chương 2: Cảm thức hiện sinh trong truyện ngắn của Tạ Duy Anh quachủ đề, hình tượng nhân vật và các mệnh đề hiện sinh

Chương 3: Cảm thức hiện sinh trong truyện ngắn của Tạ Duy Anh quacác phương thức thể hiện đặc trưng

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 KHÁI NIỆM VỀ TRIẾT HỌC HIỆN SINH

VÀ CẢM THỨC HIỆN SINH TRONG VĂN HỌC 1.1 Thuyết hiện sinh - triết học nổi bật nhất của thế kỷ XX.

1.1.1 Triết học hiện sinh và sự phá vỡ của triết học cổ điển.

Triết học hiên sinh ra đời đã đả phá một cách mạnh mẽ và cương quyếtkhước từ con đường mà triết học cổ điển đã lựa chọn Nếu như triết học cổ điểnkhuyến khích con người quên mình đi để mãi mê tìm hiểu những lẽ huyền vi củatạo hóa thì triết hiện sinh lại khuyến khích con người suy nghĩ về thân phận vàđịnh mệnh của mình Với triết học cổ điển, con người không có chỗ đúng riêng,không hiểu con đường mình nên đi và những gì đang đợi mình phía trước.Chínhbởi vũ trụ to lớn quá nên lấn át hết tất cả và thời kì cổ điển cính là thời kì màcon người dường như bị bỏ quên Thậm chí,con người cho rằng triết học cổ điểnthực chất chỉ là một trá hình của khoa vật lý Mang nặng những suy luận duylí,Ngược lại, triết hiện sinh bằng con đường mới giản dị và gần gũi đã làm nêncông việc mà chưa từng một triết thuyết nào làm được, đó là đưa triết lí vào đờisống và hướng dẫn đời sống bằng những suy nghĩ triết học …

• Triết học hiện sinh - triết học về con người.

Đề tài duy nhất của triết hiện sinh là con người tại thế, con người vớinhững điều kiện sinh hoạt nhất định và định mệnh độc đáo của con người Từ

bỏ con đường cũ của triết học cổ truyền không theo đuổi công việc tìmnhững nguyên nhân cao nhất của vạn vật nữa, triết hiện sinh chỉ chủ trọng đếnthân phận con người,tìm hiểu ý nghĩa của cuộc sống và cái chết Không gì thathiết với con người bằng chính con người và khoong có gì dễ hiểu hơn Chonên có thể nói triết học hiện sinh là triết học về ý nghĩa cuộc nhân sinh và nóitắt là triết học về con người

1.2 Triết học hiện sinh và sự ảnh hưởng của nó trong vă học.

1.2.1 Từ những phạm trù cơ bản của triết học hiện sinh

Những phạm trù cơ bản của triết học hiện sinh có thể kể đến là:

1.2.2 Đến cảm thức hiện sinh trong văn học.

Những phạm trù của triết hiện sinh dã mang lại nguồn cảm hứng dồidào và tươi mới cho văn chương, bởi trong mọi thời đại, con người và thânphận của nó vẫn là đè tài vĩnh cửu của văn học Khi bàn về con người với tất

cả những gì liên quan đến con người triết học và văn học dường như đangđồng quy tại một điểm Tuy nhiên, nếu triết học bàn bạc bằng luận lí thì vănchương lại có con đường riêng của mình –con đường ngôn ngữ và hìnhtượng.Trong văn học hiện sinh,con người là một thể nhỏ bé bị nén vào mộtthế giới rộng lớn Ở đó, họ hoàn toàn cô dơn và không có điểm tựa Nietzschetuyên bố thượng đế đã chết và con người được tự do, nhưng cái tự do ấy, họchênh chao như con diều không dây, chẳng có nơi bám víu Mà cõi người đầyrẫy những sự vô nghĩa lý, lầm lầm lì lì như một cái rễ cây, một đám rêu, mộtđống rác…(quan điểm hiện sinh phi lý của sartre).Để vượt lên những cái tầmthường đó, con người phải dám gánh vác lấy định mệnh của mình Chịu ảnhhưởng quan điểm hiện sinh và siêu việt của Jaspers, rong văn học hiện sinhxuất hiện những con người tuy được sinh làm người nhưng chưa vươn tớimức hện sinh, sống vô ý thức như cấy cỏ, cầm thú, sống nô lệ dư luận, nô lệnhững tập quyền, nô lệ đoàn thể.Họ chỉ là những đơn vị người, chưa phải lànhân vị tự do bởi học ý thức sâu xa về quyền tự do cũng như về trách nhiệmlàm người của mình Họ cố thể và thường là phải chống lại số đông để khẳng