Bài giảng phòng và phát hiện sớm bệnh ung thư

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành y dược tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành y dược

Phßng vµ ph¸t hiÖn sím ung th­

Phßng bÖnh Ung Th­

Phòng bệnh ung thư

 Phòng bệnh ung thư (PBUT) có tác dụng làm giảm tỷ

lệ mắc bệnh bằng cách

 Hạn chế, loại trừ các yếu tố nguy cơ

 Tăng sức chống đỡ của cơ thể với tác động của quá trình sinh ung thư.

Phòng bệnh ung thư

 Cơ sở khoa học của PBUT:

 Bản đồ gen: 300.000 gen, phát hiện 50 gen UT

 Gây UT trên thực nghiệm

 DTH chứng minh 80% UT có nguyên nhân từ môi trường.

Phòng bệnh ung thư

 WHO: 1/3 UT có thể phòng, 1/3 có thể chữa khỏi,1/3 còn lại được kéo dài thời gian & nâng cao chất lượng sống nhờ ĐT.

 Phòng bệnh UT chiếm vị trí ưu tiên hàng đầu trong chương trình PCUT: Phòng, phát hiện sớm, ĐT,

chống đau và chăm sóc triệu chứng.

C¸c yÕu tè nguy c¬ g©y ut

Các biện pháp phòng bệnh

 Chống hút thuốc lá

 Gây chết 500.000 người/ năm

 Thuốc lá gây ra 30% các BN UT, 90% UT phổi

 Nguy cơ mắc UT tăng theo thời gian hút thuốc

 Mức độ hút liên quan tới trình độ văn hoá

 Hút thuốc thụ động cũng là yếu tố nguy cơ

C¸c biÖn ph¸p phßng bÖnh

 Chèng hót thuèc l¸( tiÕp)

 ViÖt Nam: thuèc l¸, thuèc lµo, ¨n trÇu thuèc.

 Ngõng hót thuèc gi¶m nguy c¬ UT vµ c¸c bÖnh kh¸c (25% bÖnh tim m¹ch, 80% c¸c viªm phÕ

qu¶n)

 Anh vµ Canada chèng hót thuèc l¸ ë tuæi trÎ thÊy

UT phæi gi¶m 50-70% sau 20 n¨m

C¸c biÖn ph¸p phßng bÖnh

 Chèng hót thuèc l¸ (tiÕp)

 KhuyÕn c¸o

• Bá thuèc lµ khã nh­ng kh«ng ph¶i lµ kh«ng thÓ

• Hç trî cña nh©n viªn y tÕ

• KhuyÕn khÝch b¹n bÌ kh«ng hót thuèc vµ bá thuèc

Các biện pháp phòng bệnh

 Dinh dưỡng, sinh hoạt, lao động hợp lý

 Dinh dưỡng liên quan tới 30-40% UT ở nam, 60% UT ở nữ (Phổi, vú, Dạ dày, đại tràng )

Các biện pháp phòng bệnh

 Dinh dưỡng, sinh hoạt, lao động hợp lý

 Biện pháp

• Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm

• Cân bằng dinh dưỡng trong khẩu phần ăn

• Tránh ăn quá nhiều chất béo

• Không uống nhiều rượu, không hút thuốc

• Tránh uống nước hoặc ăn thức ăn quá nóng

Các biện pháp phòng bệnh

 Dinh dưỡng, sinh hoạt, lao động hợp lý

 Biện pháp ( tiếp)

• Không ăn quá măn, quá nhiều mì chính

• Không ăn thức ăn nghi ngờ có nấm mốc

• Ăn nhiều rau quả

• Tránh phơi nắng quá lâu dưới nắng

• Vệ sinh, tập thể thao

Các biện pháp phòng bệnh

 Chống nghiện rượu

 Có sự liên quan giữa rượu và UT khoang miệng, TQ

• Bretagne và Normandie(Pháp): uống 0-40ml/ngày nguycơ UT là 1 thì khi uống>121ml/ngày, nguy cơ tăng 101 lần

• 50ml +20-30 điếu thuốc: nguy cơ UT họng miệng 9,6 lần

Các biện pháp phòng bệnh

 Sinh đẻ có kế hoạch và vệ sinh sinh dục

 Không đẻ sớm <20, đẻ muộn > 40, Không đẻ

nhiều( giảm K CTC), hạn chế dùng thuốc tránh thai

 Quan hệ tình dục an toàn

 Khuyến cáo

• Không quan hệ tình dục ngoài hôn nhân

• Bảo vệ sức khoẻ sinh sản

• Vạch đề án nghiên cứu can thiệp

• Tiến hành các biện pháp làm giảm nguy cơ UT

• Bảo hộ và an toàn lao động

• Khuyến cáo về phơi nắng

 G©y miÔn dÞch víi nh÷ng virus sinh UT:

 Tiªm vac-xin: virus viªm ganB,

HPV,EBV,HTLV

Ph¸t hiÖn sím Ung Th­

Phát hiện sớm Ung Thư

 Tiêu chuẩn bệnh sàng lọc:

 Là bệnh thường gặp trong cộng đồng

 Bệnh có thể phát hiện ở giai đoạn tiền lâm sàng

 Các phương pháp điều trị mang lại kết quả cao ở GĐ sớm so với GĐ muộn.

 Phương pháp sàng lọc dễ thực hiện,độ chính xác, giá thành hợp lý.

 Có thể phổ biến tới đối tượng nguy cơ và cán bộ y

tế cộng đồng

 Các loại UT hay được tiến hành sàng lọc

Sàng lọc ung thư vú

 Đối tượng nguy cơ cao

 Tiền sử cá nhân bị UT vú ,tiến sử gia đình

 Có kinh sớm, chửa đẻ lần đầu sau 30, tuổi cao

 Khoảng thời gian có kinh-mãn kinh>40 năm

 Mãn kinh muộn

 Độc thân, không nuôi con bú, không đẻ

 Béo phì…

Sµng läc ung th­ vó

 Tù kh¸m vó:

Sàng lọc ung thư cổ tử cung

 Khi phát hiện sớm có tỉ lệ chữa khỏi cao

 Đối tượng nguy cơ cao:

 Thực tế tại VN PN >30 tuổi có QHTDục nên đi khám Sức khoẻ và phụ khoa định kỳ hàng năm

 Các phương pháp

 Pap test

 Soi cổ tử cung kết hợp với sinh thiết

 XN tìm HPV

Sàng lọc ung thư đại trực tràng

 Các đối tượng nguy cơ cao

 Chế độ ăn nhiều chất béo , ít xơ

 Tiền sử đa polip gia đình, polip đại trực tràng

 Bệnh lý DDTT: viêm DDTT chảy máu

 Các phương pháp: xét nghiệm máu tiềm ẩn trong

phân, chụp , soi đại trực tràng, khám trực tràng bằng tay.

 >40 tuổi: XN tìm máu trong phân hàng năm, soi

ĐT 5năm/lần

Sàng lọc một số ung thư khác

 UT da

 Yếu tố nguy cơ:

• Tiếp xúc nhiều với ánh nắng

• Sẹo bỏng , Khô da nhiễm sắc, bạch biến

 Các dấu hiệu báo động

• Vết loét lâu liền, hay chảy máu

• Thay đổi ở vùng da sừng hoá:loét, cục nhỏ

• Thay đổi màu sắc, kích thước nốt ruồi

• Vết đốm đỏ nhạt mạn tính với xước trợt nhẹ

 Khám hàng năm với người > 40 tuổi

Sàng lọc một số ung thư khác

 UT khoang miệng

 Chú ý tới răng miệng khi đánh răng

 Quan sát răng miệng qua soi gương

 Kiểm tra miệng hàng năm ở ngưòi >40, hút thuốc lá

Các dấu hiệu báo động Ung thư

 Vết loét lâu liền