quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường thpt tỉnh thái bình

Chương trình giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường nói chung hiện nay mới chỉ chú trọng vào việc cung cấp kiến thức về nghề mà chưa phân tích kĩ nhu cầu xã hội, đặc biệt chưa giúp học s

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Trang 2

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN THỊ MINH HUẾ

THÁI NGUYÊN - 2014

Trang 3

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu i http://www.lrc-tnu.edu.vn/

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Nguyễn Quốc Tuấn

Công tác tại: Trường Trung học phổ thông Bắc Đông Quan, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình

Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Trần Thị Minh Huế

Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này là trung thực và chưa từng được công bố trong các luận văn khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Quốc Tuấn

Trang 4

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ii http://www.lrc-tnu.edu.vn/

LỜI CẢM ƠN

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn quý các Cô, các Thầy của

giảng dạy lớp cao học K20, cung cấp các kiến thức cơ bản, sâu sắc, động viên cho học viên K20 nói chung và cho tác giả luận văn nói riêng trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và triển khai đề tài

Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến TS Trần Thị Minh Huế, người trực tiếp hướng dẫn, tận tình giúp đỡ, bổ sung kiến thức và phương pháp luận

để tác giả hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục & Đào tạo tỉnh Thái Bình, các phòng ban, cán bộ quản lý các trường THPT huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, các đồng nghiệp và học sinh đã tạo điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn này

gắng, song không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự chỉ dẫn, đóng góp ý kiến quí báu của quý các Cô, các Thầy, cán bộ quản lý các trường, các đồng nghiệp và các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Quốc Tuấn

Trang 5

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu iii http://www.lrc-tnu.edu.vn/

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Ở nước ngoài 6

1.1.2 Ở Việt Nam 12

1.2 Những khái niệm công cụ 14

1.2.1 Tư vấn 14

1.2.2 Hướng nghiệp 14

1.2.3 Hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT 14

1.2.4 Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho HS ở trường THPT 15

1.3 Một số vấn đề lý luận về công tác tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông 17

1.3.1 Đặc điểm của học sinh trung học phổ thông 17

Trang 6

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu iv http://www.lrc-tnu.edu.vn/

1.3.2 Nhiệm vụ của giáo dục trung học phổ thông 18

1.3.3 Hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông 19

1.4 Quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường THPT 29

1.4.1 Cơ sở pháp lí 29

1.4.2 Nội dung quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường THPT 31

1.4.3 Các phương pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp 35

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp 36

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH 39

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 39

2.1.1 Khái quát tình hình địa lí, kinh tế, xã hội và giáo dục tỉnh Thái Bình 39

2.1.2 Mục tiêu khảo sát 41

2.1.3 Nội dung khảo sát 41

2.1.4 Khách thể khảo sát 41

2.1.5 Phương pháp khảo sát 41

2.1.6 Thời gian khảo sát 42

2.2 Thực trạng vấn đề chọn nghề của học sinh THPT 42

2.3 Thực trạng nhận thức về hoạt động tư vấn hướng nghiệp và quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT 45

2.3.1 Nhận thức về tư vấn hướng nghiệp của học sinh 45

2.3.2 Nhận thức về tư vấn hướng nghiệp của cán bộ quản lí và GV 45

2.4 Thực trạng hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình 49

2.4.1 Thực trạng thực hiện các nhiệm vụ tư vấn hướng nghiệp 49

2.4.2 Thực trạng thực hiện nội dung tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT 50

Trang 7

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu v http://www.lrc-tnu.edu.vn/

2.4.3 Thực trạng hình thức tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp 51

2.5 Thực trạng quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình 52

2.5.1 Thực trạng nội dung quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp 52

2.5.2 Thực trạng phương pháp quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp 54

2.5.3 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp 55

2.6 Đánh giá chung về khảo sát thực trạng 58

Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THÁI BÌNH 60

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 60

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giáo dục 60

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 61

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 61

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 62

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, tính toàn diện 62

3.1.6 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 63

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình 63

3.2.1 Đẩy mạnh tuyên truyền về tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh 63

3.2.2 Xây dựng kế hoạch tư vấn hướng nghiệp phù hợp với điều kiện tổ chức của nhà trường, điều kiện địa phương và nhu cầu của học sinh 68

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới nội dung hoạt động tư vấn hướng nghiệp theo hướng đáp ứng yêu cầu thực tiễn 71

3.2.4 Tăng cường đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp 75

Trang 8

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu vi http://www.lrc-tnu.edu.vn/

3.2.5 Phối hợp và huy động hiệu quả các lực lượng giáo dục ngoài nhà

trường tham gia hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh 80

3.2.6 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí cho hoạt động tư vấn hướng nghiệp 82

3.2.7 Bồi dưỡng năng lực tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên, tư vấn viên 83

3.2.8 Xây dựng và sử dụng hiệu quả các địa chỉ tư vấn hướng nghiệp cho học sinh 84

3.3 Mối liên hệ giữa các biện pháp 85

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 86

3.4.1 Mục tiêu 86

3.4.2 Cách thức khảo nghiệm 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

2 Khuyến nghị 92

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 92

2.2 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Bình 92

2.3 Đối với các trường trung học phổ thông ở tỉnh Thái Bình 93

2.4 Đối với trung tâm Hướng nghiệp và GDTX các huyện 93

2.5 Đối với gia đình học sinh 93

2.6 Đối với địa phương 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC

Trang 9

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu iv http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Trang 10

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu v http://www.lrc-tnu.edu.vn/

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của CBQLGD và GV về ý nghĩa của hoạt động tư

vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT 46 Bảng 2.2 Nhận thức của CBQLGD và GV về nội dung của hoạt động tư

vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT 47 Bảng 2.3 Nhận thức của CBQLGD và GV về nội dung quản lý hoạt

động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT 48 Bảng 2.4 Thực trạng thực hiện các nhiệm vụ tư vấn hướng nghiệp cho

học sinh ở trường THPT 49 Bảng 2.5 Thực trạng thực hiện nội dung tư vấn hướng nghiệp cho học

sinh ở trường THPT 50 Bảng 2.6 Thực trạng hình thức tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp

cho học sinh 51 Bảng 2.7 Thực trạng nội dung quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp

cho học sinh 52 Bảng 2.8 Thực trạng phương pháp quản lý hoạt động tư vấn hướng

nghiệp cho học sinh 54 Bảng 2.9 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tư vấn

hướng nghiệp cho học sinh 56 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thicủa các biện

pháp 87

Trang 11

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu vi http://www.lrc-tnu.edu.vn/

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Thực trạng vấn đề chọn nghề của học sinh THPT 43 Biểu đồ 2.2: Mức độ tin tưởng lựa chọn hướng nghiệp của học sinhở các

trường THPT 44

Trang 12

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu 1 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Giáo dục phổ thông là nền tảng để phát triển nguồn nhân lực phục

vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trong đó, giáo dục hướng nghiệp có vai trò quan trọng với mong muốn góp phần vào việc nâng

tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 40% vào những năm tới Chính vì vậy mà công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ngày càng được chú trọng ở trong nhà trường cũng như ngoài xã hội Từ năm 2001, nhấn mạnh về vai trò của công tác tư vấn hướng nghiệp đối với sự phát triển nguồn nhân lực, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã xác định: "Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương" Nhờ có những chủ trương đúng đắn, hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các trường THPT càng ngày càng thể hiện được vai trò dẫn dắt học sinh đến với nghề nghiệp Hoạt động giáo dục hướng nghiệp nói chung, tư vấn hướng nghiệp nói riêng là một mắt xích không thể tách rời của hệ thống giáo dục, có nhiệm vụ giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích, điều kiện của mình và nhu cầu, xu thế phát triển của xã hội

1.2 Những năm gần đây giáo dục hướng nghiệp đã có những bước phát triển rõ rệt Hoạt động giáo dục hướng nghiệp đã trở thành một hoạt động giáo dục chính thức trong nhà trường và đã có những hình thức hoạt động khá phong phú Giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường đã trang bị cho học sinh những hiểu biết nhất định về nghề nghiệp, có cơ hội tiếp cận, thử sức với nghề, đồng thời được thực hành lao động nghề nghiệp để kiểm chứng nguyện vọng và sở thích cá nhân cũng như củng cố những lý luận khoa học đã được học Giáo dục hướng nghiệp cũng đã góp phần thực hiện phân luồng học sinh, chuẩn bị cho một bộ phận học sinh có được một số kỹ năng cơ bản để có thể

Trang 13

tham gia lao động sản xuất khi chưa có điều kiện học tiếp Tuy nhiên, do điều kiện khó khăn và do nhiều yếu tố tác động (cả yếu tố chủ quan lẫn yếu tố khách quan) nên chất lượng và hiệu quả giáo dục hướng nghiệp cho học sinh chưa đạt được mục tiêu đề ra

1.3 Chương trình giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường nói chung hiện nay mới chỉ chú trọng vào việc cung cấp kiến thức về nghề mà chưa phân tích kĩ nhu cầu xã hội, đặc biệt chưa giúp học sinh nhận rõ được năng lực cũng như điều kiện của mình nên nhiều học sinh còn lúng túng trong việc chọn nghề; các hoạt động tư vấn hướng nghiệp được mở ra và phát triển với nhiều hình thức, cách thực hiện khác nhau song hiệu quả chưa cao, chưa giải quyết được những đòi hỏi chính đáng của học sinh THPT Mặt khác chính những hoạt động tư vấn không được hoạch định nên nhiều khi khiến cho học sinh như lạc vào ma trận khi chọn nghề

Tỉnh Thái Bình hiện có 39 trường trung học phổ thông với khoảng gần

59 nghìn học sinh, nhu cầu về hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp hàng năm rất lớn Nhiều tổ chức tư vấn hướng nghiệp hoạt động với nhiều hình thức khác nhau, các cơ quan chỉ đạo khác nhau nhưng phần lớn các hoạt động được thực hiện theo phong trào và thường diễn ra vào một thời điểm nên không tránh khỏi tình trạng đơn điệu, nhàm chán, chồng chéo Các hoạt động tư vấn hướng nghiệp chưa thực sự đem lại niềm tin cho học sinh Sự đòi hỏi về giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường ngày một bức thiết Chúng tôi cho rằng phải có những thay đổi quan trọng trong công tác điều hành quản lí thì hoạt động tư vấn hướng nghiệp mới thể hiện đúng vai trò của nó trong xu thế lựa chọn nghề nghiệp của học sinh THPT ở Thái Bình

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường THPT tỉnh Thái Bình” làm đề tài nghiên

cứu luận văn cao học của mình

Trang 14

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT

4.2 Nghiên cứu thực trạng hoạt động tư vấn hướng nghiệp và thực trạng quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT ở tỉnh Thái Bình

4.3 Đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài trên cơ sở vận dụng quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục phát triển toàn diện nhân cách con người thời kì CNH-HĐH gắn với yêu cầu của thị trường nghề nghiệp

Nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT trong mối quan hệ với sự phát triển và hoàn thiện nhân cách người giáo viên đáp ứng yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông, đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục trung học phổ thông sau 2015 là phân hóa sâu và định hướng nghề nghiệp

Trang 15

Nghiên cứu đề tài trên quan điểm phát triển, quan điểm tiếp cận hoạt động và nhân cách Để giúp học sinh có định hướng đúng trong lựa chọn nghề cần chỉ đạo, tổ chức hiệu quả các hoạt động giáo dục đa dạng trong và ngoài nhà trường với định hướng giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp Nghiên cứu phát triển kĩ năng tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho giáo viên trung học phổ thông trên quan điểm tiếp cận giáo dục giá trị Thông qua việc tham gia, tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp giúp giáo viên hình thành và phát triển năng lực tư vấn nghề, giúp học sinh lựa chọn được ngành nghề theo học phù hợp với điều kiện cá nhân, gia đình, địa phương và thị trường việc làm của đất nước Qua đó, nâng cao giá trị nghề nghiệp của giảng viên và giá trị giáo dục học sinh trung học phổ thông

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống - cấu trúc, phương pháp lịch sử; phương pháp lôgic để xây dựng sơ sở lí luận về quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT

5.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp điều tra (bằng phiếu hỏi và phỏng vấn trực tiếp); phương pháp quan sát; phương pháp khảo nghiệm và tổng kết kinh nghiệm để nghiên cứu thực trạng hoạt động tư vấn hướng nghiệp

và quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình

5.2.3 Các phương pháp bổ trợ

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp so sánh và kiểm định giả thuyết

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu quản lí hoạt động tư vấn cho học sinh THPT

và biện pháp quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT trong

đó chủ thể là hiệu trưởng nhà trường;

Trang 16

Chúng tôi thực hiện công trình nghiên cứu của mình tại các trường THPT tỉnh Thái Bình với sự tham gia của 3 đối tượng: giáo viên (bao gồm cả cán bộ quản lí), học sinh và cha mẹ học sinh;

Nghiên cứu này cũng giới hạn hoạt động tư vấn hướng nghiệp với học sinh lớp 11 và 12 ở các trường THPT huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình năm học 2013-2014

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT

Chương 2: Thực trạng hoạt động tư vấn hướng nghiệp và quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình

Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT tỉnh Thái Bình

Trang 17

Về giáo dục hướng nghiệp: Giáo dục hướng nghiệp (GDHN) có từ lâu đời và thường gắn liền với cải cách và chấn hưng giáo dục của các quốc gia Tuy nhiên, mỗi quốc gia, với những đặc điểm và điều kiện khác nhau đều có cách thực hiện các hoạt động tư vấn và cách thức giáo dục hướng nghiệp khác nhau Ở nhiều nước, công tác hướng nghiệp được đặc biệt chú trọng bao gồm

cả tư vấn hướng nghiệp và giáo dục nghề nghiệp Ngành giáo dục của mỗi quốc gia đều chủ động tổ chức hướng nghiệp ngay từ bậc Trung học cơ sở, thậm chí ngay cả những bậc học thấp hơn Cùng với nó, hoạt động tư vấn hướng nghiệp đã được định hướng từ việc thiết kế chương trình giáo dục trong nhà trường của mỗi quốc gia Việc giảng dạy các môn năng khiếu, phát triển thiên hướng thuộc về ưu thế của mỗi cá nhân ở các bậc học, việc phân luồng chuyên môn, phân ban trong giáo dục… xét về bản chất cũng là những biện pháp hướng nghiệp [57]

Song song với hoạt động hướng nghiệp là những nghiên cứu về hướng nghiệp Điểm chung của các công trình nghiên cứu này là đều tập trung vào việc cải cách mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ sở vật chất - kỹ thuật nhằm

Trang 18

nâng cao hiệu quả dạy học lao động chuẩn bị nghề nghiệp cho học sinh phổ thông, đặc biệt là những học sinh ở năm cuối của chương trình giáo dục phổ thông Dưới đây, chúng tôi xin điểm lại một số nét về hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở một số nước:

- Hệ thống giáo dục của Cộng hòa liên bang Ðức tạo ra sự phân luồng học sinh dựa trên khả năng cá nhân từ rất sớm Những nghề được dạy là: kinh

tế gia đình, may, thủ công, cơ khí, sử dụng máy tính, vẽ kỹ thuật

- Ở Hoa Kỳ, mô hình giáo dục THPT rất đa dạng, nhằm làm cho quá trình giáo dục hợp lý hơn với nhu cầu, khả năng cá nhân người học và lợi ích cộng đồng Tuy nhiên trong 15 năm trở lại đây, giáo dục nghề nghiệp cũng có những thay đổi, từ việc chuẩn bị cho người học những kiến thức và kỹ năng vào thị trường lao động trong những nghề đòi hỏi trình độ thấp hơn trình độ đại học đến nay đã chuyển hướng nhằm chuẩn bị cho học sinh những kiến thức văn hóa, kỹ năng kỹ thuật và nghề nghiệp rộng hơn và nhấn mạnh vào tất

cả các yêu cầu về kỹ năng và kiến thức của một ngành sản xuất dịch vụ nào

đó Tích hợp giáo dục văn hóa và giáo dục nghề cũng đang là xu hướng chính hiện nay ở bậc học THPT Hoa Kỳ

- Ở Nhật Bản: Ngay từ thời kỳ Minh Trị, giáo dục hướng nghiệp đã phát triển thành một bộ phận của giáo dục trung học Cuối thế kỉ XIX, do yêu cầu phát triển sản xuất ứng dụng công nghệ phương Tây hiện đại, Chính phủ nước này đặc biệt quan tâm đến đào tạo nhân lực phục vụ cho công nghiệp Quá trình công nghiệp hoá đất nước, tập trung trước hết vào công nghiệp nhẹ, bắt đầu vào những năm 90 của thế kỉ XIX Năm 1893, Bộ Giáo dục Nhật Bản đã đưa ra các quy định về trường bổ túc dạy nghề yêu cầu các trường phải đào tạo

kỹ thuật đơn giản, xem đó là việc tiếp tục giáo dục tiểu học Sau cuộc chiến tranh Trung - Nhật (1899), một đạo luật về trường dạy nghề đã được ban hành Trên cơ sở đạo luật đó, các trường dạy nghề khác nhau đã được thành lập để thực hiện việc đào tạo trong các khu vực chế tạo máy, nông nghiệp, thương

Trang 19

mại, kinh doanh hàng hải và thương mại, nuôi tằm, lâm nghiệp, thú y, công nghiệp đánh cá Bằng cách này, giáo dục nghề nghiệp ở Nhật Bản đã phát triển thành một bộ phận của giáo dục trung học và nhiều loại hình đào tạo về nghề khác nhau đã tăng lên đáng kể Nhiệm vụ chung của các trường dạy nghề là: Hình thành cho học sinh năng lực điều khiển; Phát triển các năng lực cá biệt, phẩm chất và hành vi có lợi cho các công ty, doanh nghiệp; Qua hoạt động hàng ngày, tiến hành giáo dục cá biệt nhằm phát triển nhân cách học sinh Các trường dạy nghề ở Nhật Bản có những nhiệm vụ rất cụ thể, chẳng hạn: Hướng dẫn học sinh chọn nghề theo các khuynh hướng, các năng lực (trong quá trình dạy học); Phát triển hứng thú của học sinh theo các dạng lao động khác nhau và rèn luyện kỹ năng cần thiết để học sinh thực hiện nhiệm vụ

đó (trong giờ thực hành); Hướng dẫn học sinh chọn nghề bằng môn học “Hoạt động chuyên nghiệp”, bài học tự chọn ở trung học phổ thông (trong hoạt động ngoại khoá)

Hoạt động hướng nghiệp ở các trường THPT Nhật Bản thường tập trung vào việc: Giáo viên hướng dẫn, giúp đỡ, khuyên bảo từng học sinh để các em định hướng nghề nghiệp; Tổ chức các hoạt động sư phạm nhằm kích thích sự

tự xác định nghề của học sinh; Đánh giá khách quan và chính xác năng lực và những thuận lợi trong lao động sau này của từng học sinh; Liên hệ, cộng tác với gia đình, địa phương, các tổ chức xã hội làm công tác hướng nghiệp;

Cách thức tổ chức hoạt động hướng nghiệp thường là: Hướng nghiệp được tiến hành liên tục, có kế hoạch từ khi học sinh bắt đầu đến trường trung học phổ thông; Kế hoạch tư vấn nghề ở trường trung học phổ thông (trong suốt 3 năm); Trao đổi ngoại khóa (Ngoài các buổi tư vấn có kế hoạch) ở bất kì thời gian nào miễn có lợi cho mục đích hướng nghiệp;

- Tại Thụy Điển: Bộ Giáo dục chỉ đưa ra các đề cương tổng quát cho mỗi chương trình, đồng thời cho phép giáo viên và học sinh bàn bạc cùng quyết định với nhau nên học cái gì Các môn tiếng Thụy Điển, tiếng Anh,

Trang 20

Toán, Khoa học xã hội, và Khoa học tự nhiên là các môn bắt buộc trong mỗi chương trình, nhưng được học trong bối cảnh nghề nghiệp riêng của từng chương trình Có thể gọi đó là dạy hướng nghiệp lồng ghép vào các môn học bắt buộc

Ở Thụy Điển, thường chỉ 1/3 số học sinh tốt nghiệp trung học được chọn vào Đại học Nhiều học sinh tham gia lực lượng lao động ngay sau khi tốt nghiệp Trung học Vì thế, ngay từ khi học trung học, học sinh được rèn luyện phong cách để chuẩn bị trở thành người lao động trong nền kinh tế toàn cầu theo 4 tiêu chí: làm việc theo nhóm (teamwork), rèn luyện kỹ năng, kỹ thuật thực dụng (pragmatic technical skills), tập giải quyết vấn đề (problem solving) và tinh thần dám nghĩ dám làm trong doanh nghiệp (entrepreneuship) Các phong cách này được rèn luyện thông qua việc từng nhóm học sinh thực hiện các đồ án dưới sự hướng dẫn của thầy Quá trình thực hiện đồ án luôn kèm theo các phân tích có tính phê phán (critical analysis) Ngoài ra, mỗi cộng đồng dân cư đều có một hội đồng gồm các nhà lãnh đạo địa phương trong các

cơ quan chính phủ và các doanh nghiệp thường kỳ tổ chức nói chuyện cho học sinh nghe về các nhu cầu kinh tế của cộng đồng trong đó nêu rõ các học sinh nên được chuẩn bị như thế nào để sẵn sàng tham gia lực lượng lao động Hội đồng này sẽ nói rõ họ mong muốn những gì và họ cảm nhận học sinh nay đang

ở mức nào Các doanh nghiệp địa phương thường hỗ trợ các phương tiện, thiết

bị cho việc thực hành của học sinh, và sắp xếp tạo công ăn việc làm cho học sinh tốt nghiệp [47] Chúng tôi cho rằng đây chính là cách giáo dục hướng nghiệp thiết thực, vững chắc cho học sinh

Việc thiết lập và triển khai kế hoạch học tập của riêng mình đòi hỏi học sinh phải sáng tạo và dám nghĩ dám làm Có những buổi học chủ yếu tập cho học sinh tinh thần dấn thân trong doanh nghiệp như học sinh được cho vay một số tiền để mở doanh nghiệp thực sự trong cộng đồng, thường dưới dạng dịch vụ trực tuyến (online services) Học sinh được vay tiền từ một ngân hàng

Trang 21

địa phương dưới sự bảo đảm của ban giám hiệu Tiền vay phải được hoàn trả cho ngân hàng trước khi học sinh tốt nghiệp Học sinh được thể nghiệm trong các môi trường:

+ Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực (doanh nghiệp, tổ chức xã hội); + Kết nối thị trường đào tạo - việc làm (các trung tâm thông tin việc làm); + Hệ thống dịch vụ xã hội (các trung tâm giáo dưỡng trẻ vị thành niên

có vấn đề khó khăn trong gia nhập xã hội…);

+ Các hệ thống khác (nhà tù, trung tâm cải tạo phạm nhân ) [18]

Về tư vấn hướng nghiệp: Hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở các quốc gia phát triển thường được thể chế hóa cả về các hoạt động và nhân lực

- Tại Cộng hòa Pháp, có hai loại nhân lực tư vấn hướng nghiệp Thứ nhất là các nhà tư vấn - cố vấn hướng nghiệp (CO- conseillers d’orientation) Những người này chiếm một số lượng lớn nhưng phạm vi hoạt động có giới hạn Họ chỉ được phép làm các công việc tư vấn, hướng nghiệp ở những cấp

độ thông thường mà người ta thường gọi là tư vấn vòng ngoài Thứ hai gọi là các nhà tư vấn tâm lý hướng nghiệp (COP-conseillers d’orientation psychologues) Họ được quyền thực hiện các nghiệp vụ tâm lý hướng nghiệp chuyên sâu (tư vấn vòng trong), hỗ trợ trực tiếp việc ra quyết định về lựa chọn ngành học, nghề nghiệp của cá nhân Hiện nay ở Cộng hòa Pháp có 4 trung tâm lớn độc quyền đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề quốc gia đối với các

CO và các COP mà tiêu biểu là Viện nghiên cứu quốc gia về lao động và hướng nghiêp (INETOP) thuộc Học viện quốc gia về nghệ thuật và nghề nghiệp (CNAM) tại Paris đào tạo khoảng 47% tổng số các CO và COP của toàn nước Pháp

- Vương quốc Anh: quyền được bảo đảm tư vấn hướng nghiệp được khẳng định trong “Bộ luật lao động và đổi mới công đoàn” năm 1993: “Bộ trưởng Bộ Giáo dục…đảm bảo việc cung cấp dịch vụ tư vấn nghề nghiệp cho học sinh các trường phổ thông và trường cao đẳng, đại học” Trong khi ở Đan Mạch, quyền được đảm bảo tư vấn hướng nghiệp được nêu trong “Bộ luật

Trang 22

hướng dẫn về lựa chọn giáo dục, đào tạo và nghề nghiệp, 2003” Cộng đồng châu Âu cũng có Bản công bố 9286/04 do Ủy ban hiệp hội Châu Âu, 2004:

“Tất cả công dân châu Âu nên được tiếp cận với dịch vụ tư vấn tại bất kỳ thời điểm nào trong cuộc đời, đặc biệt là đối với những cá nhân và nhóm người có khả năng gặp rủi ro cao” Vì vậy mà các phẩm chất đạo đức của cán bộ hướng nghiệp rất được coi trọng nhằm: Bảo vệ quyền lợi của học sinh, người được tư vấn; Hướng dẫn cán bộ hướng dẫn thực hiện công việc; Đảm bảo được chất lượng và sự đồng bộ của dịch vụ; Đảm bảo sự phát triển liên tục về năng lực chuyên môn của cán bộ hướng nghiệp Một số nước còn có yêu cầu cao hơn được thể hiện trong bộ luật về đạo đức cho cán bộ hướng nghiệp Chẳng hạn

bộ luật của Đan Mạch yêu cầu: Sự tôn trọng, tính độc lập, tính trong sáng, tính bảo mật, tính khách quan trong công tác tư vấn hướng nghiệp [48]

Tóm lại: Trong các hệ thống giáo dục quốc dân ở nhiều nước, các thiết chế giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp đã được xây dựng ở mọi cấp học Chính phủ các nước cũng chú ý tạo ra các chính sách đồng bộ để duy trì, củng cố các chức năng của giáo dục và tư vấn hướng nghiệp

- Về pháp lý: các chính phủ và ngành giáo dục các nước có các quy định chặt chẽ, bắt buộc các cơ sở giáo dục và đào tạo phải xây dựng hoặc triển khai các hoạt động giáo dục và tư vấn hướng nghiệp

- Về tài chính: hàng năm, qua nhiều nguồn và nhiều cách thức khác nhau, tuỳ theo quy định pháp luật của mỗi nơi, hệ thống hướng nghiệp tích hợp trong các nhà trường được cung cấp các khoản kinh phí để có thể hoạt động như những dịch vụ công cộng

- Về cơ sở vật chất kĩ thuật: đặt những trung tâm thông tin - tư vấn hướng nghiệp trong các trường học hoặc ghép chúng trong các khu vực kết nối với thư viện Các chính phủ và ngành giáo dục nhiều nước xây dựng các hệ thống tài liệu, sách báo, thống kê, báo cáo, tạp chí về giáo dục và tư vấn hướng nghiệp, các thiết bị tin học ứng dụng (máy tính nối mạng, cài đặt các phần mềm chuyên dụng cho trắc nghiệm, đánh giá cá nhân ) và mọi phương

Trang 23

tiện khác (tạp chí, sách vở, đến màn hình vô tuyến, video, camera Sự phát triển của công nghệ thông tin, truyền thông số hoá đã tiếp thêm sức mạnh cho công tác giáo dục và tư vấn hướng nghiệp

- Về nhân lực tư vấn hướng nghiệp: Tuỳ theo mô hình và đặc điểm kinh

tế, xã hội và văn hoá của từng nước mà đào tạo chuyên gia theo các hệ thống khác nhau nhưng đều hướng tới đảm bảo chất lượng của hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Nhìn chung, ở các nước trên thế giới, công tác giáo dục nghề nghiệp, giáo dục hướng nghiệp và các hình thức giáo dục hướng nghiệp trong đó có tư vấn hướng nghiệp, quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường

đã được quan tâm thực hiện từ sớm Quá trình tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp cũng được quản lý dưới vai trò của nhà nước, bộ giáo dục và được sự phối hợp của các lực lượng xã hội có chuyên môn về vấn đề này

1.1.2 Ở Việt Nam

Từ năm 1981, Bộ Giáo dục đã có Thông tư số 31-TT (ngày 17/11/1981) hướng dẫn thực hiện quyết định của Chính phủ về công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông và sử dụng hợp lí học sinh phổ thông tốt nghiệp Hiện nay, giáo dục hướng nghiệp được thể chế trong Luật Giáo dục Từ đó các văn bản dưới luật, các văn bản hướng dẫn của các cơ quan quản lí giáo dục có những chỉ đạo sát sao hơn hàng năm

Từ những chỉ đạo mang tính chất pháp lí như vậy, hoạt động giáo dục hướng nghiệp đã trở thành một chương trình bắt buộc đối với học sinh phổ thông, nhất là học sinh THPT Giáo dục hướng nghiệp có chương trình, tài liệu riêng, có những hình thức học tập đa dạng, phong phú và có kiểm tra đánh giá, có đội ngũ giáo viên tham gia hướng dẫn Như vậy hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở Việt Nam đã có những biến chuyển khá rõ, càng ngày càng hướng tới chất lượng và hiệu quả Nhưng tư vấn hướng nghiệp dường như chỉ dừng lại như một hoạt động mang tính xã hội

Trang 24

Trong các công trình nghiên cứu, nhiều nhà khoa học về giáo dục học, quản lí giáo dục, hướng nghiệp, dạy nghề đã dành thời gian thích đáng cho hoạt động nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp và quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp, tư vấn nghề nghiệp Tiên phong trong nghiên cứu về lĩnh vực này có thể kể tới các tác giả: Phạm Minh Hạc, Phạm Tất Dong, Nguyễn Văn Hộ, Nguyễn Minh Đường, Phan Huy Thụ, Nguyễn Thế Trường, Lê Đức Phúc, Đoàn Chi, Đặng Danh Ánh, Nguyễn Văn Lê, Trần Khánh Đức, Hà Thế Truyền, Nguyễn Đức Trí, cùng nhiều tác giả của các Luận án Tiến sĩ nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp trong các loại hình trường phổ thông ở Việt Nam… Các công trình của các tác giả tập trung vào cơ sở lí luận về giáo dục hướng nghiệp, kinh nghiệm quốc tế về giáo dục hướng nghiệp, những cơ sở khoa học của việc chọn nghề phù hợp cũng như phương pháp tổ chức giáo dục hướng nghiệp ở trường phổ thông, giới thiệu những ngành nghề trong đời sống xã hội…Những tài liệu chính thức về hoạt động tư vấn hướng nghiệp và quản lí về tư vấn hướng nghiệp rất ít Tuy nhiên chúng tôi coi đây là những kiến thức quan trọng góp phần hoạch địch lý luận và triển khai công tác quản

lí tư vấn hướng nghiệp ở nhà trường THPT hiện nay

Ở tỉnh Thái Bình, mấy năm gần đây việc tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp đang rất được quan tâm đẩy mạnh ở các trường bậc THPT trong toàn tỉnh Xã hội càng phát triển thì nghề nghiệp càng đa dạng, yêu cầu về trình

độ chuyên môn trong mỗi lĩnh vực cũng ngày một cao hơn, nhất là những đòi hỏi về nguồn nhân lực đáp ứng cho nhu cầu phát triển trước mắt cũng như lâu dài của địa phương và đất nước Cùng với giáo dục hướng nghiệp thì quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp lúc này trở nên bức thiết hơn bao giờ hết, góp phần quyết định không nhỏ sự phát triển của kinh tế xã hội trong tương lai, cũng như góp phần định hướng cho mục tiêu phát triển giáo dục

Trang 25

1.2 Những khái niệm công cụ

1.2.1 Tư vấn

Có nhiều cách hiểu về khái niệm tư vấn nhưng cách chung nhất có thể hiểu: Tư vấn là tiến trình tương tác giữa chủ thể tư vấn và đối tượng tư vấn, trong đó chủ thể tư vấn sử dụng kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp của mình giúp đối tượng tư vấn thấu hiểu và giải quyết tốt vấn đề đang gặp phải

Tư vấn là “phát biểu ý kiến về một vấn đề gì đó nhưng không có quyền quyết định” Hiệu quả của tư vấn chính là tính thuyết phục trong lí lẽ, cách luận giải phù hợp với tâm lí, nhu cầu tìm hiểu của đối tượng cần tư vấn giúp đối tượng tư vấn quyết định cách giải quyết tình huống, vấn đề gặp phải Hoạt động tư vấn thường gần với hoạt động giáo dục [45, tr 379]

1.2.2 Hướng nghiệp

Là hoạt động “giúp đỡ lựa chọn ngành nghề” [45, tr 458] Theo đó

“Hướng nghiệp trong giáo dục là hệ thống các biện pháp tiến hành trong và ngoài nhà trường để giúp học sinh có kiến thức về nghề nghiệp và có khả năng lựa chọn nghề nghiệp trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trường của cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động của xã hội” (Điều 3 Nghị định của Chính phủ

số 75/2006/NĐ-CP ngày 02/8/2006)

Hướng nghiệp được tổ chức thực hiện trong và ngoài nhà trường với nhiều hình thức và biện pháp đa dạng Mỗi hình thức tổ chức hướng nghiệp trong nhà trường và cộng đồng có vị trí và vai trò khác nhau, trong phạm vi nghiên cứu, đề tài quan tâm đến công tác hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT

1.2.3 Hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT

Hoạt động tư vấn

Hoạt động tư vấn là hoạt động mang tính chuyên biệt của chủ thể nhằm giúp đối tượng tư vấn có kiến thức và kỹ năng tự giải quyết các vấn đề đang gặp phải một cách tích cực, tự chủ

Trang 26

Để thực hiện tốt hoạt động tư vấn, chủ thể cần tìm hiểu về điều đối tượng tư vấn, cần có kiến thức và kỹ năng tư vấn; đối tượng tư vấn phải tham

dự một cách tự nguyện và mong muốn có sự thay đổi, có khả năng thể hiện thái độ riêng, thể hiện sự cầu thị

Hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT

Hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT là tiến trình tương tác giữa chủ thể tư vấn (giáo viên THPT/chuyên gia tư vấn hướng nghiệp) và học sinh THPT (đối tượng tư vấn), trong đó chủ thể tư vấn sử dụng kiến thức,

kĩ năng nghề nghiệp giúp học sinh thấu hiểu vấn đề của bản thân và lựa chọn được một ngành nghề phù hợp với khả năng, điều kiện cá nhân, gia đình và xu hướng phát triển nghề nghiệp đó trong xã hội

Hoạt động tư vấn hướng nghiệp bao gồm một chuỗi các công đoạn: Lập

kế hoạch hoạt động tư vấn hướng nghiệp; tổ chức thực hiện hoạt động tư vấn hướng nghiệp, đánh giá kết quả hoạt động tư vấn hướng nghiệp

1.2.4 Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT

Quản lí là một trong những loại hình lao động quan trọng nhất trong các hoạt động của con người, là “tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [45, tr.772]

Quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT là

sự tác động của hiệu trưởng đến quá trình tổ chức và điều khiển của hoạt động

tư vấn hướng nghiệp của nhà trường nhằm giúp học sinh lựa chọn được một ngành nghề phù hợp với khả năng, điều kiện cá nhân, gia đình và xu hướng phát triển nghề nghiệp trong xã hội

Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT nằm trong mối quan hệ với quản lý hoạt động giáo dục nói chung và quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh của người hiệu trưởng trong nhà trường

Như vậy, quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp là một hệ thống các tác động có mục đích, phương pháp, kế hoạch của hiệu trưởng nhà trường đến

Trang 27

toàn bộ quá trình xác định và lựa chọn nghề nghiệp của học sinh nhằm thúc đẩy học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự xác định và lựa chọn cho bản thân một nghề nghiệp phù hợp

Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường THPT bao gồm:

- Quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý nội dung hoạt động tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý phương pháp tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý hình thức tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý chủ thể hoạt động tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý học sinh tham gia hoạt động tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động tư vấn hướng nghiệp

- Quản lý điều kiện đáp ứng yêu cầu hoạt động tư vấn hướng nghiệp Các nội dung quản lý trên tiếp cận trong quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong các hình thức hoạt động tư vấn hướng nghiệp nói chung cho học sinh ở trường THPT

Để quản lý hiệu quả hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT, người hiệu trưởng nhà trường cần lựa chọn và vận dụng hiệu quả các biện pháp quản lý

Theo từ điển tiếng Việt, biện pháp là cách làm, cách thức tiến hành giải quyết một vấn đề cụ thể

Biện pháp quản lý là tổ hợp cách thác tác động cụ thể của chủ thể quản

lý đến đối tượng quản lý để giải quyết những vấn đề cụ thể của hệ quản lý, làm cho hệ vận hành phát triển đạt được mục tiêu mà chủ thể quản lý đã đề ra

và phù hợp với quy luật khách quan

Biện pháp quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT của người hiệu trưởng là tổ hợp cách thức tác động cụ thể của

Trang 28

hiệu trưởng nhà trường đến toàn bộ quá trình xác định và lựa chọn nghề nghiệp của học sinh nhằm thúc đẩy học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự xác định và lựa chọn cho bản thân một nghề nghiệp phù hợp

1.3 Một số vấn đề lý luận về công tác tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông

1.3.1 Đặc điểm của học sinh trung học phổ thông

Học sinh THPT có độ tuổi từ 15- 18 tuổi, là tuổi đầu thanh niên, các em bước đầu có sự tăng trưởng về mặt thể lực nhưng nhịp độ tăng trưởng về chiều cao và trọng lượng đã chậm lại Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển

Vị trí của các em trong nhà trường, gia đình và xã hội ngày càng được khẳng định Các em có những thay đổi đáng kể được tham gia bàn bạc nhiều việc có liên quan đến cuộc sống và mọi người cũng có yêu cầu cao hơn trong công việc, trong cách suy nghĩ đối với các em Quá trình tự ý thức diễn ra mạnh mẽ, sôi nổi, có tính đặc thù riêng Sự tự ý thức của các em xuất phát từ yêu cầu của cuộc sống và hoạt động với địa vị mới mẻ trong tập thể, những quan hệ mới với thế giới xung quanh buộc thanh niên phải ý thức được đặc điểm nhân cách của mình Các em không chỉ nhận thức về cái tôi của mình trong hiện tại mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội, tương lai Có khả năng đánh giá những cử chỉ, hành vi riêng lẻ, từng thuộc tính riêng biệt, biết đánh giá nhân cách của mình nói chung trong toàn bộ những thuộc tính nhân cách Những biểu hiện đó chính là một dấu hiệu cần thiết của một nhân cách đang trưởng thành và là tiền đề của sự tự giáo dục có mục đích Các nhà giáo dục cần phải tôn trọng ý kiến của học sinh, biết lắng nghe ý kiến của các

em, đồng thời có biện pháp khéo léo để các em hình thành được một biểu tượng khách quan về nhân cách của mình

Về đặc điểm phát triển trí tuệ: Tri giác có mục đích đã đạt tới mức rất cao Ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời

Trang 29

vai trò của ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một tăng rõ rệt Các

em đã tạo được tâm thế phân hoá trong ghi nhớ và có sự thay đổi về tư duy: các em có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, chặt chẽ có căn cứ và mang tính nhất quán

Với hoạt động học tập, hứng thú học tập học sinh THPT được thúc đẩy, bồi dưỡng bởi động cơ mang ý nghĩa thực tiễn nhiều hơn Ở cấp THPT, hoạt động học tập đòi hỏi ở các em tính tích cực, năng động cao, đòi hỏi sự phát triển mạnh của tư duy lý luận và bắt đầu hình thành hứng thú học tập liên quan đến xu hướng nghề nghiệp Tất nhiên đặc điểm này cũng có hai mặt Mặt tích cực là thúc đẩy các em học tập và đạt kết quả cao các môn đã lựa chọn Những trái lại nhiều khi các em chỉ quan tâm đến môn học liên quan đến việc thi mà sao nhãng các môn học khác Vì thế, các nhà giáo dục cần giúp các em có thể phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của mình, nhìn nhận và đánh giá các vấn đề một cách khách quan

Với học sinh THPT, hoạt động lao động tập thể có vai trò lớn trong sự hình thành và phát triển nhân cách thanh niên Việc lựa chọn nghề nghiệp đã trở thành công việc khẩn thiết của học sinh lớn gắn với sự phát triển của tự ý thức, học sinh có nhu cầu và khả năng đánh giá tiềm năng, năng lực của bản thân Chúng ta cần giúp các em lựa chọn ngành nghề phù hợp với khả năng, năng lực của chính các em

1.3.2 Nhiệm vụ của giáo dục trung học phổ thông

Giáo dục THPT là bộ phận cấu thành của hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam Luật Giáo dục khẳng định: Mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông là giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về

kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động [điều 23]

Trang 30

Với mục tiêu này, giáo dục THPT có những nhiệm vụ chính sau đây:

- Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về

kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

Để thực hiện các nhiệm vụ giáo dục của cấp học, giáo dục THPT cần tổ chức các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp Trong đó, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khoá về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh [Thông

tư số … Điều lệ trường phổ thông …]

1.3.3 Hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông

1.3.3.1 Mục tiêu của hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Theo nghĩa rộng nhất, hướng nghiệp (orientation professionnelle) là một quá trình liên tục giúp đỡ mọi người suốt cả cuộc đời để họ thực hiện được dự

án cá nhân cũng như nghề nghiệp của mình bằng cách xác định những mong muốn và năng lực của mình thông qua thông tin và tư vấn về thực tế công việc, sự phát triển của nghề nghiệp, thị trường lao động, thực tiễn kinh tế và nhu cầu trong đào tạo”[49] Theo đó, tư vấn hướng nghiệp không đơn thuần

Trang 31

chỉ là hoạt động riêng lẻ mà là một quá trình, không chỉ diễn ra ở một thời điểm của cuộc đời mà diễn ra trong suốt đời người Mục tiêu của tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường THPT được xác định là:

- Giúp người học định hướng nghề nghiệp, lựa chọn được ngành học, trình độ đào tạo phù hợp; chủ động, sáng tạo trong học tập, am hiểu về ngành, nghề dự định theo học để học và hành nghề tốt trong quá trình tham gia đào tạo; có tiềm năng phát huy được năng lực nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp

- Giúp người học có thông tin về thị trường lao động và tìm được việc làm phù hợp

- Tăng cường sự phối hợp giữa cơ sở giáo dục với đơn vị sử dụng lao động để việc đào tạo của nhà trường tiếp cận với thực tiễn và đáp ứng nhu cầu của xã hội

Mục tiêu của tư vấn hướng nghiệp không chỉ giúp con người lựa chọn nghề nghiệp phù hợp mà còn hỗ trợ con người vượt qua khó khăn, thích ứng với hoàn cảnh của một xã hội phát triển và có nhiều thay đổi, phát huy được tối đa năng lực của mình để đạt được thành công trong nghề nghiệp, xây dựng được cuộc sống tốt đẹp cho bản thân

Trong môi trường việc làm thay đổi ngày càng nhanh chóng, hướng nghiệp nói chung và tư vấn hướng nghiệp nói riêng phải là một bộ phận cấu thành của các chương trình giáo dục nghề nghiệp, góp phần nâng cao tính tương thích và hiệu quả của đào tạo Tư vấn hướng nghiệp là một nhân tố quan trọng cần được chú ý khi xây dựng các kế hoạch giáo dục, đặc biệt là trong quá trình giúp đỡ học sinh hình thành các mối liên hệ với nhau một cách hiệu quả và thành công khi bước vào xã hội cũng như thị trường lao động Người làm công tác tư vấn hướng nghiệp cần phải hiểu và đánh giá đúng các năng lực của người đang có nhu cầu chọn nghề được đào tạo và giúp họ khám phá các lựa chọn nghề nghiệp;

Hiện nay, nền kinh tế tri thức đòi hỏi nguồn nhân lực có chất lượng cao Con người phải có khả năng thích ứng với nhiều loại hình nghề nghiệp khác

Trang 32

nhau Do đó đòi hỏi tư vấn hướng nghiệp phải theo sát các yêu cầu của thị trường lao động và giúp đỡ học sinh, kể cả đối tượng năng khiếu hay có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, xây dựng và phát triển các kế hoạch nghề nghiệp sao cho phù hợp nhất với bản thân Chỉ dẫn và tư vấn hướng nghiệp phải xác định việc phát triển nghề nghiệp là một quá trình mang tính hệ thống trong đó các

cá nhân hình thành và phát triển ý thức nghề nghiệp, khả năng có việc làm và

sự trưởng thành Theo đó, giáo dục nghề nghiệp phải chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhân lực phải đa năng… Nhà nước phải xây dựng hệ thống thông tin về hướng phát triển của các ngành nghề, dự báo về nguồn nhân lực và thị trường lao động Như vậy hoạt động tư vấn hướng nghiệp không chỉ theo những quy tắc cứng nhắc mà cũng đòi hỏi phải thay đổi đáp ứng tình hình thực tiễn

1.3.3.2 Nhiệm vụ của hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Hướng nghiệp là một hoạt động mang tính xã hội đã có từ rất sớm trong lịch sử xã hội con người Xã hội càng phát triển, nhu cầu hướng nghiệp càng trở nên cấp thiết hơn Ngày nay, nghề nghiệp không còn đơn thuần là phương tiện kiếm sống mà được đặt vào một bối cảnh rộng lớn hơn, chịu ảnh hưởng của những áp lực đến từ những nhu cầu xã hội khác như giải trí, giờ giấc, phúc lợi, khả năng tiến thân, môi trường làm việc, ý nghĩa của công việc, và những cảm xúc tâm lý khác Nghề nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến đời sống vật chất

mà còn ảnh hưởng đến cả đời sống tâm lý xã hội nữa Quá trình chọn nghề ở mỗi cá nhân có khác nhau, dựa trên những cá tính của người đó, như: nhân cách, lối sống, sở thích bản thân và xu thế gia đình, giới tính, trình độ giáo dục, nhu cầu cuộc sống, điều kiện môi trường xung quanh… Vì thế nhu cầu tư vấn không chỉ vận dụng ở cấp độ sinh hoạt nhóm mà nó cần phải được áp dụng với từng cá nhân

Ngay từ những năm 80 của thế kỉ XX, người ta đã đặt ra và lý giải tại sao tư vấn hướng nghiệp là quan trọng Theo đó, tư vấn hướng nghiệp tập

Trang 33

trung cả vào thế giới nội tâm và cả thế giới bên ngoài của cuộc đời, trong khi

tư vấn những mảng khác thường tập trung nhiều hơn vào khung tư duy và hệ thống bên trong cá nhân con người Thêm nữa, kinh nghiệm thu gặt được từ tư vấn hướng nghiệp cho cá nhân một cảm giác tự tin vì họ thật sự hiểu được con người họ trong bối cảnh xã hội, từ đó họ an tâm và thoải mái hơn, vì đóng góp của họ cho cuộc đời là đóng góp có ý nghĩa Riêng bản thân, họ tìm được những giá trị có ý nghĩa cho cá nhân mình Krumboltz (1994) nhận định rằng

tư vấn hướng nghiệp đề cập đến nhiều khía cạnh, tương tự như trong tư vấn cá nhân khác, song bối cảnh xã hội được giới thiệu vào quá trình tư vấn nghề nghiệp, nên nó là một hình thức tư vấn toàn diện Đối với thế hệ trẻ, lớp người

có sức khỏe, có ước mơ, có kiến thức, tư vấn nghề nghiệp không chỉ đề cập đến nhân cách, mơ ước, sở thích, nguyện vọng, mà các em còn được biết đến những giá trị khác trong bức tranh nghề nghiệp rộng lớn, từ đó họ hiểu thêm

về xã hội họ đang sống Nhất là tư vấn cho họ một cái nhìn "từ bên trong" và

họ có cơ hội chọn lựa, an tâm với chính mình, giành hết năng lực và công sức của bản thân một khi đã chọn ra một nghề thích hợp cho mình

Vì thế tư vấn hướng nghiệp không thể xem nhẹ, vì nó là một công cụ quan trọng trong quá trình giúp học sinh THPT tìm được ý nghĩa cuộc sống thông qua việc chọn đúng nghề, làm đúng việc, hợp với khả năng và còn giúp

ổn định trật tự kinh tế xã hội Việc hướng nghiệp lại càng trở nên cần thiết hơn đối với thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn bởi vì nhu cầu kiếm sống của các em rất cấp bách trong khi năng lực và trình độ lại hạn chế, vì thế chọn đúng nghề không phải là một lựa chọn dễ dàng, mà là một quyết định cần được cân nhắc kỹ lưỡng

Trong giới hạn của đề tài nghiên cứu, chúng tôi cho rằng công tác hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông nhằm mục đích cơ bản là hướng dẫn và chuẩn bị cho thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào các ngành nghề mà đất nước hay địa phương đang cần Quá trình tư vấn hướng nghiệp

Trang 34

phải làm cho học sinh có những hiểu biết cần thiết về thị trường lao động, biết cách lựa chọn nghề nghiệp có cơ sở khoa học, được làm quen với nghề để có hứng thú và thái độ đúng đắn, yêu quý nghề, và điều quan trọng là học sinh có được tình cảm, thói quen lao động để tiến tới có thể biết làm một số nghề truyền thống, nghề thông dụng đang cần duy trì và phát triển ở địa phương

Các nhiệm vụ cụ thể của tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường là: Giúp học sinh làm quen với những nghề cơ bản trong xã hội, những nghề

có vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, những nghề cần thiết phải phát triển ở ngay địa phương mình Nhiệm vụ này được thể hiện trong suốt những năm còn ngồi trên ghế nhà trường Nhiệm vụ đó giúp các em có điều kiện tìm hiểu nghề trong xã hội (đặc biệt là nghề của địa phương) Từ sự làm quen này,

sẽ giúp cho các bạn trẻ trả lời câu hỏi: Trong giai đoạn hiện nay, những nghề nào đang cần phát triển nhất, thái độ đối với nghề như thế nào là đúng, v.v Đồng thời, học sinh còn phải biết những yêu cầu tâm sinh lý mà nghề đặt ra, những điều kiện vào học nghề v.v… Tóm lại, nhiệm vụ thứ nhất là hình thành ở học sinh những biểu tượng đúng đắn về những nghề cần phát triển

Nhiệm vụ thứ hai là giúp học sinh phát triển hứng thú nghề nghiệp: Trong quá trình tìm hiểu nghề, ở học sinh sẽ xuất hiện và phát triển hứng thú nghề nghiệp Em học sinh này thích lĩnh vực hoạt động nông nghiệp,

em khác thích lĩnh vực hoạt động công nghiệp, có em lại chỉ chú ý đến nghệ thuật, v.v Người làm hướng nghiệp sẽ hướng dẫn sự phát triển hứng thú của các em trên cơ sở phân tích những đặc điểm, những điều kiện, những hoàn cảnh riêng của từng học sinh Hứng thú là một động lực hết sức quan trọng để con người gắn bó với nghề Vì vậy, hứng thú được coi như một chỉ

số quan trọng hàng đầu để xét sự phù hợp nghề của con người Ở một số nước, người ta đề ra nguyên tắc: Không bố trí vào nghề nếu không có hứng thú với nghề Trên quan điểm chủ nghĩa nhân đạo cũng như quan điểm tâm

lý học, nguyên tắc đó là đúng

Trang 35

Nhiệm vụ thứ ba là giúp học sinh đánh giá được phẩm chất và năng lực của bản thân đáp ứng yêu cầu của nghề trong xã hội, xác định được nghề phù hợp

và tâm thế chuẩn bị hình thành năng lực nghề nghiệp tương ứng

Nhiệm vụ cuối cùng của tư vấn hướng nghiệp là giáo dục cho học sinh thái độ lao động, ý thức tôn trọng người lao động thuộc các ngành nghề khác nhau, ý thức tiết kiệm và bảo vệ của công… Đây là những phẩm chất nhân cách không thể thiếu được ở người lao động Có thể coi đây là nhiệm vụ giáo dục đạo đức và lương tâm nghề nghiệp, là nhiệm vụ chủ yếu đối với thế hệ trẻ Cùng với các nhiệm vụ trên, nhiệm vụ này góp phần vào việc làm cho nhân cách của người lao động được hài hòa và cân đối

1.3.3.3 Nội dung tư vấn hướng nghiệp

Trên cơ sở chương trình giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT và phân tích những yêu cầu, đòi hỏi mới đối với công tác hướng nghiệp và tư vấn học sinh trong nhà trường, hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh cần tập trung vào các vấn đề sau:

Tư vấn về đặc điểm của bản thân và những nhân tố ảnh hưởng đến việc chọn hướng học, chọn nghề của bản thân;

Tư vấn tìm hiểu thông tin về hệ thống nghề nghiệp trong xã hội: một số nghề phổ biến, mối tương quan giữa giới tính và nghề; hứng thú, nhu cầu, năng lực và nghề; nghề nghiệp với nhu cầu của thị trường lao động

Tư vấn xây dựng kế hoạch nghề nghiệp: hướng dẫn học sinh chọn nghề

và làm hồ sơ tuyển sinh

Trong xã hội phát triển, theo chúng tôi, công tác tư vấn hướng nghiệp cũng cần có những đổi mới như:

- Cần thay đổi những định hướng giá trị nghề nghiệp, trong đó bảo đảm kết hợp hài hoà giữa lợi ích, nhu cầu cá nhân và xã hội; cân bằng các giá trị, lợi ích vật chất (thu nhập, lương bổng, đãi ngộ ) và giá trị tinh thần (thỏa mãn, sự hứng thú, say mê công việc…) Tư vấn hướng nghiệp hiện nay là tư

Trang 36

vấn hướng đến thế giới việc làm, không chỉ hướng đến một nghề mà hướng đến một nhóm nghề và rộng hơn Đồng thời cũng chuẩn bị tâm thế cho con người phải linh hoạt, đa dạng, có khả năng thích ứng cao…trong thế giới nghề nghiệp để có thể dễ dàng chuyển nghề

- Trong tư vấn hướng nghiệp, điều cần lưu ý là năng lực của con người tiếp tục được hình thành trong quá trình hoạt động nghề nghiệp Con người phải học tập, đào tạo suốt đời (training throughout life) Tư vấn hướng nghiệp không chỉ bó hẹp trong phạm vi đánh giá năng lực sẵn có mà phải hỗ trợ, đánh giá năng lực cá nhân ở khía cạnh tiềm năng và tiến hành thẩm định, tổng kết năng lực, kỹ năng của người lao động Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nền kinh

tế có tốc độ tăng trưởng nhanh, tư vấn hướng nghiệp phải giúp con người đối mặt và giải quyết những khó khăn trong nghề nghiệp, giúp họ dịch chuyển một cách tốt nhất

- Tư vấn hướng nghiệp không chỉ chú ý đến sự phù hợp, thích ứng nghề nghiệp mà cần quan tâm hơn đến sự say mê, hứng thú, khám phá thế giới nghề nghiệp Hướng nghiệp phải hướng đến mục tiêu, thực hiện bốn trụ cột của giáo dục hiện đại theo tinh thần của UNESCO (Báo cáo của Ủy ban UNESCO quốc tế về giáo dục) là: học để biết (Learning to know); học để làm (Learning

to do); học để chung sống với nhau (Learning to live together); học để tồn tại (Learning to be)

1.3.3.4 Hình thức tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông

a/ Tư vấn hướng nghiệp trong tổ chức hoạt động dạy học các chuyên đề giáo dục hướng nghiệp

Trong mỗi năm học, các trường THPT tổ chức cho học sinh học các chuyên đề trong chương trình giáo dục hướng nghiệp Các hoạt động tư vấn sẽ

có cơ hội lồng ghép vào những chuyên đề giáo dục hướng nghiệp đó Chẳng hạn chuyên đề “Tìm hiểu bản thân và những yếu tố ảnh hưởng tới việc chọn hướng học, chọn nghề của bản thân” Với chuyên đề này, học sinh sẽ được xây dựng và phát triển năng lực nhận thức bản thân trên cơ sở từng bước xây

Trang 37

dựng và phát triển các năng lực để lựa chọn nghề nghiệp như: nhận thức về bản thân trong bốn lĩnh vực: Sở thích nghề nghiệp, khả năng, cá tính và giá trị nghề nghiệp; Tìm hiểu bối cảnh gia đình, cộng đồng, Việt Nam và thế giới liên quan đến nghề nghiệp mà mình sẽ chọn lựa; Nhận biết được mong muốn, ước mơ và mục tiêu đời mình Trên cơ sở đó học sinh sẽ tự đánh giá nhận biết đúng khả năng, sở thích, điều kiện của cá nhân mình, từ đó có sự lựa chọn nghề nghiệp cho phù hợp Cũng như vậy, với chuyên đề “Tìm hiểu nghề nghiệp”, học sinh sẽ được tư vấn để có năng lực nhận thức nghề nghiệp trên

cơ sở những kiến thức về các ngành học, các trường Đại học, Cao đẳng và các trường nghề trong và ngoài nước Nhờ kiến thức tư vấn mà các em cũng có được sự hiểu biết về nghề, về các cơ quan, công ty và doanh nghiệp trong và ngoài nước, đánh giá được vai trò của thông tin cũng như sử dụng được ảnh hưởng của thông tin đối với việc quyết định nghề nghiệp (chọn ngành học, trường học, loại công việc và nơi làm việc của mình) Mục đích cuối cùng của hoạt động tư vấn được lồng ghép trong quá trình dạy học theo các chuyên đề hướng nghiệp là học sinh phải dùng những kiến thức này cho việc quyết định chọn hướng học hoặc chọn nghề khi tốt nghiệp THPT

b/ Tư vấn hướng nghiệp trong tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Chương trình giáo dục THPT quy định, ngoài việc tham gia hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục hướng nghiệp, hoạt động xã hội - đoàn thể, học sinh được tham gia thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với 10 chủ

đề tương ứng với 09 tháng học và thời gian hè Trong các chủ đề giáo dục có chủ đề: Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (tháng 9), chủ đề thanh niên học sinh với vấn đề lập nghiệp (tháng 3); là những chủ đề có thể lồng ghép các nội dung tư vấn hướng nghiệp Chẳng hạn chủ đề “Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc” có hoạt động “Nghe thông báo về tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đất nước” Học sinh được giới thiệu về quy mô phát triển

Trang 38

kinh tế - xã hội của địa phương, đất nước Trên cơ sở đó lựa chọn cho mình hướng chọn nghề cho phù hợp với nhu cầu lao động cũng như cơ cấu ngành nghề từng địa phương, từng vùng cụ thể Tương tự như vậy, với chủ đề

“Thanh niên với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” có Diễn đàn thanh niên

“Tuổi trẻ với việc giữ gìn và phát huy bàn sắc văn hóa dân tộc” Tham gia diễn đàn, học sinh sẽ có cơ hội được tiếp cận với những thông tin về những ngành nghề liên quan đến lĩnh vực văn hóa, du lịch, nghề truyền thống Đó cũng chính là những kiến thức nghề cơ bản để học sinh lựa chọn hướng đi vào nghề nghiệp thuộc lĩnh vực văn hóa, du lịch, nghề truyền thống hay không

c/ Tích hợp tư vấn hướng nghiệp trong dạy học các môn học

Đây là thế mạnh của các nhà trường THPT, nhất là các môn học được khuyến khích đưa kiến thức trong nhà trường đến với thực tiễn cuộc sống Các môn Sinh học, Địa lí… giúp học sinh tìm hiểu các nghề nghiệp liên quan đến tài nguyên thiên nhiên và môi trường Kiến thức ở các môn Vật lí, Hóa học…ít nhiều giúp các em liên hệ với các nghành kĩ thuật Cũng như vậy ở các môn học khác nhau đều có thể lồng ghép các nội dung tư vấn hướng nghiệp tương ứng Nếu làm tốt việc lồng ghép các kiến thức này, bài học tưởng như khô khan, hàn lâm, cứng nhắc bỗng trở nên sinh động khác thường bởi nó sẽ tạo ra được mối liên hệ thường nhật với cuộc sống

Dựa vào đặc trưng của bộ môn, các môn học đều có thể và cần phải có nội dung tư vấn hướng nghiệp một cách thích hợp để qua các kiến thức khoa học mà cung cấp cho học sinh những tri thức về tiềm năng đất nước, khả năng

và thành tựu của nhân dân trong lao động, sự phát triển các ngành nghề nông nghiệp, tiểu thủ công, công nghiệp then chốt; giáo dục ý thức chọn ngành, chọn nghề đúng đắn, tinh thần sẵn sàng đi vào các ngành nghề đang cần phát triển để xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và quê hương

Để tiến hành hướng nghiệp qua các môn học, các nhà trường phải cải tiến phương pháp dạy học, tăng cường những trải nghiệm sáng tạo trong dạy

Trang 39

học các môn học, kết hợp giảng dạy với lao động sản xuất, tổ chức tham quan, xây dựng phòng bộ môn Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng nâng cao chất lượng của giáo viên kết hợp với các cơ sở sản xuất tạo điều kiện cho nhà trường có thể tổ chức thực hành kỹ thuật, có công nhân lành nghề và cán bộ kỹ thuật giúp đỡ nhà trường thực hiện việc tư vấn hướng nghiệp

d/ Tổ chức tư vấn theo các hoạt động tư vấn nghề

Nội dung chủ yếu của những hoạt động này là giới thiệu cho học sinh khái quát về sự phát triển kinh tế của đất nước và địa phương, nhu cầu sử dụng nguồn lao động dự trữ xã hội, những hiểu biết về những ngành nghề cơ bản,

và nghề truyền thống của địa phương Khi giới thiệu nghề nghiệp, thường tập trung vào một số điểm cơ bản như vị trí, vai trò, triển vọng, những hoạt động

cơ bản của nghề; những phẩm chất năng lực lao động cần có, những môn học phổ thông cần thiết đối với nghề

Nhà trường có thể mời các đơn vị có khả năng, có kinh nghiệm giới thiệu hoặc tự sưu tầm, sử dụng tài liệu, sách báo, tranh ảnh, phim, các phương tiện thông tin đại chúng, dựa vào các cơ sở sản xuất, phụ huynh học sinh, cán

bộ kỹ thuật của địa phương để giới thiệu nghề cho học sinh

Hiện nay đã xuất hiện nhiều hoạt động tư vấn nghề nghiệp của các tổ chức cá nhân trong và ngoài nhà trường THPT Tuy nhiên những hoạt động này thường chỉ được tổ chức cho học sinh lớp 12 hàng năm và cũng không được tổ chức thường xuyên Và nội dung của các hoạt động tư vấn này chủ yếu mang tính chất giới thiệu một trường học, một công ty, một nghề nghiệp chứ tư vấn giúp học sinh phân tích sâu sắc năng lực, sở thích, điều kiện của bản thân với nhu cầu nghề nghiệp Hình thức tư vấn cũng còn đơn điệu và tẻ nhạt ít có sức thu hút học sinh Nếu nhìn từ góc độ quản lí tư vấn hướng nghiệp, chúng tôi nhận thấy đây là một hoạt động tư vấn có nhiều tiềm năng nhưng chưa được thực hiện có hiệu quả ở các trường THPT

Trang 40

e/ Tư vấn hướng nghiệp trong hoạt động lao động sản xuất - giáo dục kĩ thuật tổng hợp

Tổ chức lao động sản xuất trong nhà trường là biện pháp có nhiều lợi thê để thực hiện công tác tư vấn hướng nghiệp Qua lao động sản xuất, giáo dục quan điểm, thái độ, ý thức lao động cho học sinh; trên cơ sở đó giáo dục ý thức đúng đắn đối với nghề nghiệp, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với nghề và lao động trong các dạng nghề nghiệp khác nhau, phát triển hứng thú, năng lực của học sinh đối với một vài dạng lao động nhất định, hướng dẫn học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế và phù hợp với năng lực của bản thân Thế mạnh của hình thức tư vấn này là giúp học sinh

có được những trải nghiệm thực tế thú vị Tuy nhiên, nhà trường phải xây dựng đội ngũ giáo viên chỉ đạo lao động và làm nòng cốt cho công tác tư vấn Nhà trường cũng phải có kế hoạch kết hợp với các cơ sở sản xuất, cơ sơ đào tạo có kinh nghiệm nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể tham gia lao động sản xuất, các hoạt động giáo dục kĩ thuật tổng hợp tại địa phương để có được những trải nghiệm giúp ích cho việc chọn nghề

1.4 Quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông

1.4.1 Cơ sở pháp lí

Hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong trường THPT được dựa trên những văn bản mang tính pháp quy của các cơ quan quản lí từ Trung ương đến địa phương Luật Giáo dục đã quy định: “Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ

sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [34, điều 27] Dưới Luật là những Nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của Luật, cụ thể hóa những tư tưởng và cách thức thực hiện: Hướng nghiệp trong giáo dục là hệ thống các biện pháp tiến hành

Định dạng
Số trang	131
Dung lượng	1,16 MB