Đồ dùng dạy học nói chung với dụng cụ trực quan vẽ tranh nói riêng là rất quantrọng, nó giúp cho nhận thức của học sinh nhanh và hứng thú hơn, “Trăm nghekhông bằng một thấy”, vì nó là hi
Trang 1“SỬ DỤNG DỤNG CỤ TRỰC QUAN TRONG DẠY VẼ TRANH LỚP 6
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY”
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Để hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh về các mặt: ĐỨC,TRÍ, THỂ, MĨ thì việc giáo dục thẩm mĩ cho các em là vô cùng cần thiết Thôngqua môn mĩ thuật, sẽ trang bị cho các em một số kiến thức, kĩ năng cơ bản về hộihọa, tiếp thu những tinh hoa của nền mĩ thuật dân tộc Từ đó, các em biết làm ra cáiđẹp và vận dụng vào cuộc sống Vì vậy nó có vai trò hết sức quan trọng trong việchình thành nhân cách, lối sống của mỗi con người
Mĩ thuật là môn học thuộc lĩnh vực năng khiếu, mà các em học sinh không phải
em nào cũng có năng khiếu về mĩ thuật Như chúng ta đã biết, dạy Mĩ thuật trongnhà trường phổ thông không nhằm đào tạo các em trở thành họa sĩ mà nhằm giáodục thẩm mĩ cho các em là chủ yếu Từ đó tạo điều kiện cho các em tiếp xúc, làmquen và thưởng thức cái đẹp, tập tạo ra cái đẹp và biết vận dụng cái đẹp vào sinhhoạt hằng ngày và những công việc cụ thể mai sau Môn Mĩ thuật góp phần nângcao năng lực quan sát, khả năng tư duy hình tượng và tính sáng tạo của các em vớimột phương pháp làm việc khoa học nhằm hình thành ở các em phẩm chất của conngười lao động mới, đáp ứng đòi hỏi của một xã hội phát triển ngày càng cao Môn Mỹ thuật gồm các phân môn: vẽ tranh, vẽ theo mẫu, vẽ trang trí và thườngthức mỹ thuật Mỗi phân môn đều mang lại cho các em những nét hay riêng ,trong
đó phân môn vẽ tranh là một trong những phân môn tương đối khó nhưng lại có vịtrí quan trọng của bộ môn Phân môn vẽ tranh luôn tạo cho các em sự hứng thú bởiđây là một trong những phân môn tổng hợp của các phân môn khác như trang trí, vẽtheo mẫu Trên cơ sở cung cấp kiến thức và rèn luyện kỹ năng cơ bản về vẽ tranhnhằm phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm giàu cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh
Từ những kiến thức, kỹ năng cơ bản đó người học Mĩ thuật nói chung và học sinh
Trang 2THCS nói riêng có khả năng cảm thụ được vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống xungquanh và các tác phẩm nghệ thuật thông qua ngôn ngữ của hội họa là bố cục, đườngnét, hìnhkhối, đậm nhạt, ánh sáng và màu sắc Đó chính là những yếu tố cơ bản tạonên vẻ đẹp cho mỗi bức tranh.
Đối với phân môn này, người giáo viên phải thật sự nhiệt tình, có phương phápdạy mới lôi cuốn được hứng thú và sự sáng tạo học tập của học sinh Vậy, nhiệm vụcủa người giáo viên phải làm thế nào để dạy học sinh đại trà học môn Mĩ thuật cóhiệu quả? Đó cũng là điều mà tôi cũng như các đồng chí giáo viên dạy môn Mĩthuật trăn trở, quan tâm
Xuất phát từ quan điểm cơ bản của lý luận nhận thức “nhận thức đi từ trực quansinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn đó là conđường nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan” Trực quan sinh động làđiểm mở đầu cho quá trình tư duy, quá trình nhận thức Nên quá trình dạy học cầnđảm bảo tính “ trực quan" là yếu tố không thể thiếu trong dạy học
Đồ dùng dạy học nói chung với dụng cụ trực quan vẽ tranh nói riêng là rất quantrọng, nó giúp cho nhận thức của học sinh nhanh và hứng thú hơn, “Trăm nghekhông bằng một thấy”, vì nó là hiện diện của kiến thức: nội dung, hình ảnh, bố cục,đường nét, màu sắc, là cụ thể của các khái niệm: hài hoà, cân đối, nhịp điệu và làminh chứng cho cái đẹp
Theo kinh nghiệm của bản thân tôi ngoài việc nắm vững phương pháp giảng dạycòn phải biết sáng tạo ra những cái mới, chủ yếu làm sao gây được không khí hàohứng, say mê để thu hút quá trình học tập của học sinh nhất là đối với học sinh lớp 6
- lớp đầu cấp THCS Sử dụng hiệu quả đồ dùng dạy học trong dạy vẽ tranh giúp họcsinh thấy được tận mắt cách làm việc, cách phác họa, cách vẽ để các em định hướngđược bài vẽ của mình, phát huy tính sáng tạo cho các em
Chính vì vậy mà tôi đã đầu tư nghiên cứu và sử dụng phương pháp giảng dạymới gây sự hứng thú, say mê của học sinh trong học Mĩ thuật “ Sử dụng dụng cụtrực quan trong dạy vẽ tranh lớp 6 nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy” là đề tài
Trang 3nghiên cứu của tôi Tôi xin trình bày để các bạn đồng nghiệp đọc tham khảo và góp
ý để sáng kiến của tôi hoàn thiện hơn
1.2 Điểm mới của đề tài
- Đối với đề tài " Sử dụng dụng cụ trực quan trong dạy vẽ tranh lớp 6 nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy" cũng đã có nhiều đề tài đề cập tới song vẫn chưa cụ thể và hiệu quả chưa cao
- Với việc sử dụng hiệu quả dụng cụ trực quan trong dạy vẽ tranh sẽ làm cho hoạt động dạy học sinh động và đa dạng hơn Nhằm tiết kiệm được thời gian trình bày, phân tích, đặc biệt là gây được hứng thú, thích tìm tòi, sáng tạo của học sinh đối vớimôn học Qua đó, giúp học sinh dễ tiếp thu, mở rộng thêm kiến thức, hoàn thiện kiến thức và hình thành các kỹ năng, kỹ xảo về nghệ thuật hội họa đặc biệt là trong phân môn vẽ tranh để làm nền tảng học tập về sau
1.3 Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
- Nghiên cứu về cách thức sử dụng dụng cụ trực quan (đồ dùng dạy học) trong dạy
vẽ tranh
- Học sinh lớp 6 trường THCS A
* Phạm vi nghiên cứu: - Vì điều kiện không cho phép nên tôi chỉ tập trung nghiên
cứu và thử nghiệm đề tài này tại trường THCS A nơi tôi đang công tác và tham khảo các trường trong cụm chuyên môn
- Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh THCS có những đặc điểm đáng lưu ý, đó là: các em chưa nắm được phương pháp, kỹ năng học tập, khả năng sáng tạo cũng như lĩnh hội tri thức của học sinh còn hạn chế nhất là học sinh lớp 6
* Mục đích nghiên cứu:
- Nhằm giúp học sinh lớp 6 - học sinh đầu cấp làm quen với cách thức học của cấpTHCS và giúp các em có hứng thú với phân môn Vẽ tranh, giúp các em nắm đượckiến thức cơ bản của cách vẽ tranh, khích lệ các em học tập, phát huy tính sáng tạo,năng khiếu của bản thân để bài vẽ có chất lượng cao
Trang 4- Giúp các em có kĩ năng quan sát, ghi nhớ, tái hiện lại sự vật, hiện tượng từ đóphân tích và nắm được sự vận động của các sự vật, hiện tượng diễn ra xung quanh.
Đề tài nghiên cứu “Sö dông dụng cụ trực quan trong d¹y vÏ tranh lớp 6 nhằm
nâng cao hiệu quả giảng dạy” trên cơ sở đề xuất một số ý kiến nhằm giúp học
sinh học tốt môn Mỹ thuật Và phải có phương pháp, kỹ năng cụ thể để tạo cho họcsinh biết cách vẽ tranh, phát huy tính tích cực, tự giác chủ động sáng tạo của họcsinh, kỹ năng vận dụng phù hợp với từng lớp Học sinh phải tìm ra phương pháp
và rèn luyện kỹ năng tự học, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tạo được cảm hứng,yêu thích bộ môn để khỏi e sợ, chán ngán và rụt rè khi học môn Mỹ thuật Đặc biệt
là giúp các em biết phân công công việc và năng lực tự chủ, tạo niềm tin cho các
em và giúp các em học tốt môn Mỹ thuật Từ đó kết quả học Mỹ thuật của các em
sẽ được nâng cao hơn, có nghĩa là các em đã được rèn luyện toàn diện Đức Trí Thể - Mỹ và đáp ứng nhu cầu của thời đại
* Với đặc điểm tính chất của đề tài tôi sử dụng những phương pháp sau đây để đi sâu nghiên cứu đề tài của mình:
- Đọc nghiên cứu tài liệu liên quan đến việc sử dụng đồ dùng day học trong dạy mỹ thuật
- Trao đổi phương pháp với đồng nghiệp, dự giờ thăm lớp cụm chuyên môn
- Khảo sát thực tế
- Rút ra bài học kinh nghiệm từ những tiết dạy của mình và đồng nghiệp
- Kiểm tra đánh giá
2 NỘI DUNG ĐỀ TÀI 2.1 Thực trạng đề tài:
Trang 5A Rất thích B Thích C bình thường D Không thích
2 Khi học phân môn vẽ tranh thái độ của em như thế nào?
A Tham gia vẽ tích cực B Theo dõi bạn vẽ C Ngồi chơi
Hãy vòng chữ cái đứng trước câu trả lời của em
tích cực
Theo dỏibạn vẽ
Trang 6- Sử dụng đồ dùng chưa linh hoạt, còn mang tính hình thức, đối phó trong các tiết thực tập thao giảng.
- Sử dụng đồ dùng chưa đa dạng về nội dung đề tài, kích thước không đủ lớn để họcsinh quan sát
- Hướng dẫn học sinh quan sát chưa cụ thể
- Hệ thống câu hỏi chưa gây được hứng thú; hình hoặc tranh, ảnh chưa sinh động
- Chưa lôi cuốn được các đối tượng học sinh tham gia quan sát
- Có sự phân hóa đối tượng học sinh: Giỏi, khá, trung bình, yếu, kém khá rõ (tất cảcác môn)
- Chưa tích cực quan sát để ghi nhớ, các em không có năng khiếu thường e ngạihoặc quan sát cho có
- Khả năng tưởng tượng của các em có phần hạn chế, thậm chí nhiều em chưa hìnhdung ra được nội dung của một bức tranh đề tài
- Chưa có phòng học chức năng để đáp ứng cho đặc thù bộ môn
- Phụ huynh học sinh còn xem đây là môn học phụ nên chưa thực sự quan tâm đếnviệc học của các em
2.2 Cơ sở nghiên cứu:
Nghề dạy học là một trong những nghề khó, bởi đối tượng và sản phẩm của nó làcon người Con người vốn có diễn biến tâm lí phức tạp, sự nhận thức ở mỗi conngười không giống nhau Nếu dạy học khó thì dạy nghệ thuật càng khó hơn Song
Trang 7khó không có nghĩa là không dạy được vì học mĩ thuật đem lại niềm vui cho mọingười, làm cho mọi người thấy cuộc sống tươi đẹp.
Qua các bài vẽ tranh, người vẽ nhận thấy được vẻ đẹp của cuộc sống xung quanhmình thông qua hình ảnh, đường nét, bố cục, màu sắc Từ đó tái tạo ra cái đẹp theo
ý mình để tự do thưởng ngoạn nó ngay trong sinh hoạt hàng ngày
Đối tượng của phân môn vẽ tranh là những gì có thể nhìn thấy hoặc thông quasuy nghĩ, nghe thấy, tự cảm nhận được cái hay cảnh vật, con người, con vật, rồi các
đồ vật biết nói, những thứ đó hết sức giản dị, gần gũi và quen thuộc với đời sốngcủa chúng ta Do đó, dạy Vẽ tranh là dạy trên trực quan Đồ dùng dạy học được coi
là nội dung, kiến thức của bài học và không thể thiếu trong mỗi tiết học Từ đồ dùngdạy học, học sinh sẽ dễ dàng tìm ra kiến thức, nắm và vận dụng kiến thức một cáchlinh hoạt trong học tập cũng như trong cuộc sống Từ đồ dùng dạy học, học sinh cóthể thấy ngay, thấy một cách rõ ràng, cụ thể các sự vật từ đó các em hiểu nhanh,nhớ lâu những gì ẩn chứa trong hình ảnh, bố cục, đường nét và màu sắc
Trên cơ sở các trực quan đã có, giáo viên sử dụng triệt để các đồ dùng đã chuẩn
bị, hướng dẫn học sinh quan sát từ bao quát tới chi tiết Quan sát giúp học sinh nắmđược, hiểu được đối tượng về nội dung, hình ảnh, bố cục, đường nét, màu sắc củacác bức tranh, cảnh vật Giúp người vẽ có ý thức sắp xếp về bố cục, hình ảnh mộtcách hài hoà, cân đối phù hợp với khổ giấy Từ đó, tạo cho bố cục bài vẽ chặt chẽ,hình vẽ cân đối Quan sát giúp người vẽ thu nhận được nhiều thông tin, quan sátthường xuyên để đối chiếu so sánh, rút ra nhận xét , kết luận một cách khách quan.Trong giờ học Vẽ tranh, ngoài liên hệ thực tế, tham quan để học sinh mở rộngtầm quan sát, giáo viên còn sử dụng đồ dùng trực quan dạy học để học sinh nhận racách vẽ tranh bằng hình minh họa hoặc giáo viên trực tiếp vẽ trên bảng để học sinhtheo dõi Giáo viên sử dụng trực quan để minh hoạ về hình mảng, bố cục, đường nét
và màu sắc
Trang 8Trong thời gian trực tiếp giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy việc sử dụng đồ dùngtrong dạy học là không thể thiếu để minh hoạ cho bài dạy và sẽ giúp học sinh cóđược các bài vẽ tranh đẹp và thêm yêu thích phân môn vẽ tranh hơn.
2.3 Các giải pháp thực hiện:
2.3.1 Nhóm giải pháp cho việc chuẩn bị trực quan
Đối với phân môn Vẽ tranh công việc chuẩn bị của giáo viên và học sinh là rấtcần thiết Giáo viên phải chuẩn bị về tranh, ảnh mẫu, phải biết lựa chọn những tranh
có nội dung sát với đề tài; hình ảnh rõ ràng, sinh động, hấp dẫn; bố cục cân đối, cómảng chính, mảng phụ; màu sắc hài hòa, phù hợp với nội dung đề tài Giáo viên nênchuẩn bị trước hình minh hoạ các bước vẽ một cách cụ thể hoặc vẽ minh hoạ trênbảng để học sinh quan sát
Ví dụ như đối với đề tài học tập nên chọn loại tranh, ảnh mẫu sát với thực tế tìnhhình học tập của học sinh để các em nhận biết được nội dung, hình ảnh, bố cục, màusắc Cụ thể:
+ Nội dung: Học nhóm, Giáo viên cùng hướng dẫn học sinh học tập, Học sinh
+ Màu sắc: tươi sáng, vui tươi, … phù hợp với nội dung đề tài
Khi đưa tranh, ảnh mẫu để học sinh quan sát thì phải sát nội dung đề tài, dễ nhậnbiết vì học sinh lớp đầu cấp tư duy của các em còn hạn chế các em cần phải quan sát
và và nhìn thấy thực tế thì các em mới cảm nhận được và hiểu được nội dung đề tàicần vẽ
- Về trực quan, cần chuẩn bị đẹp, cần khái quát được nội dung cần minh họa
Trang 9- Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng ra, giáo viên cũng có thể cho học sinh ra ngoàithực tế, quan sát thiên nhiên, cảnh vật, cuộc sống xung quanh mình để các em ghinhớ, tăng thêm tính sáng tạo và sự hiểu biết về thực tế
- Về phía học sinh cũng phải cần chuẩn bị và sưu tầm một số tranh, ảnh mẫutrước khi lên lớp vì khi học sinh đã chuẩn bị đồ dùng thì các em đã nắm bắt được nội dung của đề tài một cách khái quát trong khi tìm kiếm
2 3.2 Nhóm giải pháp trong việc sử dụng trực quan
Trong quá trình học sinh quan sát đối tượng (tranh, ảnh mẫu) trước khi vẽ,giáo viên cần phải treo tranh, ảnh mẫu ở góc độ cả lớp quan sát tốt, rồi cho học sinhtìm hiểu về tranh, ảnh mẫu, sau đó giáo viên kết luận lại những nội dung chính.Mục đích làm cho học sinh có thể tự biết nhận ra nội dung, hình ảnh, bố cục, ….dưới sự hướng dẫn của giáo viên Đây là một bước rất quan trọng trong phân môn
vì yêu cầu của vẽ tranh là phải quan sát bằng hình vẽ hay quan sát cảnh thực tế đểghi nhớ thông tin và thông qua cảm xúc và suy nghĩ cũng như năng khiếu của người
vẽ để diễn tả hình ảnh, bố cục, màu sắc, Qua đó, ta thấy học sinh cần phải đượcquan sát dụng cụ trực quan một cách tinh tế để thể hiện bài vẽ của mình có chấtlượng hơn Vì vậy giáo viên cần phải đặt ra những câu hỏi cụ thể và cô đọng để gợi
ý, gợi mở cho học sinh.Ví dụ:
+ Bức tranh này vẽ về nội dung gì?
+ Trong thực tế những hình ảnh nào gợi cho em liên tưởng đến nội dung đề tàinày?
+ Làm thế nào để có một bức tranh đề tài đẹp ?
+ Với nội dung đề tài này chúng ta nên sử dụng màu sắc như thế nào?
Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách lựa chọn màu sắc để có bài vẽ đẹp vàhài hòa
- Bước giới thiệu cho các em cách vẽ tranh
Trang 10+ Trước hết cho các em nắm bắt được nội dung đề tài muốn thể hiện là gì ? Vìđây là yếu tố quyết định bài vẽ có sát với đề tài yêu cầu hay không, sau đó mới lựachọn hình ảnh, sắp xếp bố cục theo ý muốn Vậy, để làm được điều đó giáo viên cầngợi ý để học sinh biết được nội dung đề tài là đề tài gì ? Để khắc sâu và nắm bắtđược nội dung, giáo viên yêu cầu một số học sinh nêu nhiều nội dung khác nhautrong đề tài để học sinh trong lớp biết lựa chọn nhiều nội dung chứ không chỉ cómột nội dung để vẽ Khi học sinh nắm được nội dung rồi nhưng để làm sao sắp xếpbài vẽ trong trang giấy cho hợp lý là một vấn đề rất phức tạp, trong thức tế học sinhthường vẽ quá nhỏ hoặc vẽ quá to hay không phân biệt được bố cục chính - phụ.Đối với vấn đề này giáo viên cần phải minh hoạ lên bảng hoặc chuẩn bị bộ đồ dùng,phải làm như thế nào để học sinh biết được vẽ bố cục chính - phụ vào vị trí nào và
vẽ bằng chừng nào để cho vừa với trang giấy
- Giáo viên lần lượt minh họa trên cùng một trang giấy với nhiều cách bố cụckhác nhau
- Khi minh hoạ từng cách sắp xếp bố cục giáo viên cho học sinh nêu nhận xét vànói rõ bố cục hợp lý hay chưa Từ đó học sinh khắc sâu và tìm ra cách sắp xếp bốcục trong trang giấy hợp lý Khi hướng dẫn học sinh vẽ tranh giáo viên nên dùngphương pháp hỏi đáp khi đó mới có hiệu quả cao vì học sinh đầu cấp tư duy và tínhtưởng tượng cũng như nét vẽ rất vụng về, các em thường sợ xấu, vẽ không đẹp nênthường dùng thước kẻ, lúc này giáo viên cần gợi ý học sinh vẽ bằng tay mới đẹp, vẽbằng tay khi đó nét vẽ mới tự nhiên và sẽ làm cho bài vẽ thêm sinh động và hấp dẫnhơn
- Trong quá trình học sinh làm bài giáo viên cần đến từng đối tượng học sinhvừa gợi ý, vừa chỉ ra các vấn đề còn hạn chế, những vấn đề học sinh thường mắcphải để học sinh so sánh giữa bài của mình với bài của các bạn, giáo viên nên chỉ ra
ở bài vẽ của học sinh và để học sinh tự nhận ra và tự sửa chữa theo gợi ý của giáoviên, có nghĩa là khi học sinh làm bài lúc đó giáo viên cần bám sát học sinh Khi