Tóm tắt luận văn thạc sĩ: Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học tự chọn ở tiểu học trên địa bàn huyện thọ xuân thanh hóa

Cùng vớiviệc đổi mới nội dung, phơng pháp, tăng thời lợng học tập, các nớc trên thế giớicòn tăng số lợng các môn học dới hình thức tự chọn.. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết đó, chúng tôi

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Bậc tiểu học là bậc học nền tảng, đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thànhnhân cách và phát triển toàn diện con ngời, đặt nền móng vững chắc cho giáodục phổ thông Do đó các giáo dục TH cần có sự đổi mới sâu sắc Cùng vớiviệc đổi mới nội dung, phơng pháp, tăng thời lợng học tập, các nớc trên thế giớicòn tăng số lợng các môn học dới hình thức tự chọn DHTC trở thành xu thếchung của các nớc trong khu vực và trên thế giới DHTC nhằm mục đích pháttriển những đặc tính tự nhiên, tốt đẹp của trẻ, hình thành ở học sinh lòng hamhiểu biết và những đặc tính, kỹ năng cơ bản đầu tiên để tạo nên hứng thú họctập Trẻ em chỉ phát triển nhận thức khi có nhu cầu và hứng thú thực sự Chỉ khi

đó trẻ mới tập trung mọi sức lực, trí lực để khám phá Dạy học phải dựa trênnhững cơ sở tự nhiên vốn có của đứa trẻ để xây dựng và phát triển nhận thức,tạo cơ hội giúp học sinh sớm phát triển năng khiếu cá nhân Nội dung dạy họcphải xuất phát từ trẻ em, bắt nguồn từ hứng thú, sở thích, nguyện vọng của trẻ

em vì hứng thú là nguồn gốc của tính tích cực nhận thức và sự phát triển

Ngoài ra với xu thế quốc tế hoá và khu vực hoá, các nớc trên thế giới xíchlại gần nhau, nên việc trang bị cho học sinh kiến thức của các lĩnh vực khác nhauthông qua hình thức DHTC là rất cần thiết Do đó, bên cạnh những môn cốt lõi đ-

ợc dạy trong chơng trình tiểu học việc DHTC còn đợc tiến hành đối với một sốmôn không thuộc chơng trình dạy học bắt buộc

Hiện nay một số nơi có điều kiện kinh tế phát triển đã thực hiện hìnhthức DHTC đạt hiểu quả cao Tuy nhiên để những vùng gặp nhiều khó khăncũng có thể tổ chức hình thức dạy học này thành công thì cần có những công

trình nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm thực hiệnmục tiêu nâng cao chất lợng giáo dục TH nói riêng và giáo dục phổ thông nóichung trong giai đoạn mới

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết đó, chúng tôi chọn đề tài " Một số biện pháp nâng cao chất lợng DHTC ở tiểu học trên địa bàn huyện Thọ Xuân- TH"

II Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao chất lợng dạy học các môn tự chọn ở trờng TH

III Khách thể và đối tợng nghiên cứu

1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề dạy học tự chọn ở trờng tiểu học

2 Đối tợng nghiên cứu

Một số biện pháp nâng cao chất lợng dạy học các môn tự chọn ở trờng TH

IV Giả thuyết khoa học

- Chất lợng dạy học các môn tự chọn ở TH nói chung, trên địa bànhuyện Thọ Xuân- Thanh Hoá nói chung còn nhiều hạn chế

- Có thể nâng cao chất lợng dạy học các môn tự chọn trên địa bàn huyện ThọXuân- TH nếu đề xuất đợc các giải pháp giải quyết đồng bộ những vấn đề liên quanđến nội dung, phơng pháp, hình thức DHTC ở bậc TH đồng thời chú ý đến các diềukiện đảm bảo cho DHTC ở bậc TH đạt kết quả cao

V Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề tổ chức dạy học các môn tự chọn ở ờng tiểu học

tr-2 Khảo sát thực trạng việc dạy học các môn tự chọn ở trờng TH trênđịa bàn huyện Thọ Xuân- Thanh Hoá

3 Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lợng dạy học các môn

tự chọn ở trờng tiểu học

VI Phơng pháp nghiên cứu

1 Phơng pháp nghiên cứu lí luận

2 Phơng pháp quan sát, phỏng vấn

3 Phơng pháp điều tra khảo sát

4 Phơng pháp thống kê

VII Đóng góp của luận văn

1 Luận văn góp phần làm sáng tỏ về mặt lí luận của vấn đề dạy học cácmôn tự chọn ở trờng tiểu học

2 Xây dựng một số giải pháp nhằm nâng cao chất lợng dạy học cácmôn tự chọn một cách cụ thể chi tiết trong đó nhấn mạnh đến các giải phápđổi mới hình thức, phơng pháp tổ chức trên cơ sở thực trạng giáo dục THthuộc địa bàn huyện nghiên cứu

VIII Cấu trúc của luận văn

Phần 1: Mở đầu

Phần 2: Nội dung

Chơng 1: Cơ sở lý luận của việc dạy học tự chọn ở bậc tiểu học

Chơng 2: Thực trạng dạy học tự chọn ở bậc tiểu học trên địa bàn huyện Thọ

Xuân- Thanh Hoá

Chơng 3: Một số biện pháp nâng cao chất lợng dạy học tự chọn ở bậc tiểu

học trên địa bàn huyện Thọ Xuân- Thanh Hoá

Phần 3: Kết luận và kiến nghị.

Phần 4: Mục lục.

Chơng 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC TỰ CHỌN Ở BẬC TIỂU HỌC 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Dạy học tự chọn ở tiểu học trong các nghiên cứu ở nớc ngoài

Các nớc trên thế giới đã tổ chức đa dạng các nội dung và hình thức dạyhọc và giáo dục, ngoài việc tăng thời gian học tập còn tăng số lợng các mônhọc dới hình thức DHTC

Ở các nớc nh Thái Lan, Nhật Bản, CHLB Đức, Hoa Kỳ, bên cạnhnhững môn cốt lõi đợc dạy trong chơng trình, các trờng đã chú trọng đến việcdạy học chơng trình tự chọn Các trờng đã đa vào nội dung tự chọn: Tiếng n-

ớc ngoài, Tin học, Âm nhạc, Kịch, Thể thao, các kiến thức về kỹ năng sốngnhằm cung cấp cho HS những kiến thức, kỹ năng tối thiểu và cần thiết chocuộc sống sau này Chơng trình DHTC ở các nớc còn chú trọng đến nội dungmang tính địa phơng

1.1.2 Dạy học tự chọn ở tiểu học trong các nghiên cứu trong nớc

Trong những năn gần đây, vấn đề DHTC đã thu hút sự quan tâm của nhiềutác giả Các ý kiến đều thống nhất rằng: DHTC để kiến thức của HS nhuầnnhuyễn hơn, rèn luyện các kỹ năng, phát huy hứng thú học tập của HS chứkhông phải là nhồi nhét kiến thức Theo tác giả Trịnh Quốc Thái: việc đa hìnhthức DHTC là một chủ trơng đúng đắn và khoa học Khi ban hành chơng trìnhnày, Bộ GD- ĐT khẳng định khuyến khích DHTC từ lớp 3 đến lớp 5 ở tiểu học

và DHTC ở tiểu học là tự chọn không bắt buộc Vấn đề đặt ra là DHTC nh thếnào, dạy cái gì và cách thức tổ chức ra sao là mối quan tâm hàng đầu của các nhàquản lý bậc học cũng nh của các địa phơng

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.3.Biện pháp và biện pháp nâng cao chất lợng DHTC

1.2.3.1 Biện pháp

1.2.3.2 Biện pháp nâng cao chất lợng DHTC

Biện pháp nâng cao chất lợng DHTC là cách thức tác động vào các yếu

tố ảnh hởng đến chất lợng DHTC nh: nội dung DHTC, phơng pháp DHTC,cách thức tổ chức DHTC và đảm bảo các điều kiện cho DHTC ở bậc TH

1.3 Nội dung, chơng trình dạy học ở bậc TH

1.4 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh TH liên quan đến việc DHTC

- Trẻ em chỉ phát triển nhận thức khi nó có nhu cầu và hứng thú thực

sự, chỉ khi đó trẻ mọi sức lực, trí lực để hoạt động, khám phá

- Nhận thức của trẻ gắn liền với cảm xúc và hứng thú.

- Hứng thú, sở thích của trẻ em không xuất phát từ môi trường mà xuấtphát từ hoạt động của nó với môi trường

- Hứng thú, nhu cầu nhận thức và sự quan tâm của trẻ đối với thể giớiphát triển ngày càng đa dạng và mở rộng

Như vậy mỗi HS là một cá nhân có nhu cầu và năng lực phát triển, cócách học và tốc độ học không hoàn toàn giống nhau Trong cùng một lứa tuổi

sự phát triển trí tuệ, hứng thú, nhu cầu, năng lực, sở trờng và động cơ học tập cũng khác nhau

1.5 Sự cần thiết phải tổ chức DHTC ở tiểu học

1.5.1 DHTC ở tiểu học để góp phần thực hiện có chất lợng chơng trình giáo dục phổ thông

1.5.1.1 Chơng trình giáo dục phổ hông có hai loại nội dung: nội dung bắt buộc và nội dung tự chọn

1.5.1.2 DHTC ở tiểu học để góp phần thực hiện có chất lợng chơng trình giáo dục phổ thông

1.5.2 DHTC ở tiểu học để đáp ứng nhu cầu của thực tế phát triển giáo dục tiểu học.

1.5.2.1 Khả năng thực hiện giáo dục toàn diện ở bậc TH đang trở thành hiện thực và nhu cầu DHTC ở TH ngày càng trở nên cấp thiết.

1.5.2.2 Tăng thời lợng dạy học ở tiểu học và hội nhập quốc tế càng thôi thúc DHTC ở tiểu học.

Kết luận chơng 1

- DHTC là việc tổ chức dạy học dựa trên nhu cầu, hứng thú, sở thíchcủa HS để tích cực hoá hoạt động học tập, phát huy khả năng, năng lực vốn

có của HS, góp phần nâng cao chất lợng dạy học

- Hình thức tổ chức DHTC là một hớng mới nhằm đáp ứng yêu cầu đổimới GDPT cũng nh phù hợp với xu thế chung của khu vực và trên thế giới,với nhu cầu hiểu biết ngày càng cao của bản thân HS

Chơng 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC TỰ CHỌN Ở BẬC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA

BÀN HUYỆN THỌ XUÂN- THANH HOÁ 2.1 Khái quát về tình hình kinh tế- xã hội, giáo dục của huyện TX- TH

2.1.1 Tình hình kinh tế- xã hội

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục

2.2 Thực trạng DHTC ở bậc TH trên địa bàn huyện Thọ Xuân- Thanh Hoá 2.2.1 Khảo sát thực trạng

2.2.2 Phân tích kết quả khảo sát

2.2.2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý bậc học, giáo viên TH về ý nghĩa của DHTC ở bậc TH

- Phần lớn các cán bộ quản lý, giáo viên TH đã nhận thức đợc ý nghĩa

và tầm quan trọng của DHTC

- Các ý kiến cho rằng DHTC: là để kiến thức HS nhuần nhuyễn hơn,rèn luyện các kỹ năng, phát huy hứng thú học tập chiếm 100%, là giúp HSphát triển các kỹ năng: hoạt động tập thể, kỹ năng sống và phơng pháp tự họcchiếm 97,8% DHTC tạo điều kiện phát triển năng khiếu của cá nhân chiếm91,4% DHTC là phù hợp với xu thế của thời đại chiếm 86,7%, là để đáp ứng

sở thích và nhu cầu đợc giáo dục toàn diện và phát triển hứng thú của HS Córất ít ý kiến cho rằng DHTC là "phụ đạo", "bồi dỡng" thêm cho HS, là nhồinhét kiến thức nên chỉ chiếm 44,6%

2.2.2.2 Thực trạng về nội dung DHTC ở các trờng TH của huyện Thọ Xuân - TH

- Các nội dung DHTC cha đáp ứng tốt mục tiêu và nội dung dạy học,nội dung học tập nhàm chán, lặp lại, không có tính sáng tạo, không khai thác

và tạo điều kiện cho HS phát huy đợc hết các năng lực, sở trờng vốn có củamình

- Một số GV chỉ xem đây là một chơng trình phụ, không biết dạy cái gì

và dạy nh thế nào Chỉ có 30,6% số GV thực hiện rất tốt và có 43,1% số GVthực hiện tốt khi dạy các chủ đề tự chọn Nhiều GV cha biết xây dựng và lựachọn các nội dung DHTC nh: các kiến thức về kỹ năng sống, nội dung dạyhọc mang tính địa phơng nên chỉ có 25,3% số GV thực hiện rất tốt, 38,5%

số GV thực hiện tốt và 36,2% số GV thực hiện cha tốt khi dạy các kiến thứcnày

- Nhu cầu đợc học hai môn tự chọn là Ngoại ngữ và Tin học là rất lớn,nhng không có điều kiện phát triển, do thiếu GV, cơ sở vật chất Vì thế chỉ có32,5% số GV thực hiện rất tốt và có 35% số GV thực hiện tốt khi dạy mônNgoại ngữ và Tin học

2.2.2.3 Thực trạng sử dụng phơng pháp trong DHTC ở các trờng TH của huyện Thọ Xuân- Thanh Hoá

- Trong quá trình DHTC, có 56,5% số GV sử dụng thờng xuyên và43,5% số GV không sử dụng thờng xuyên các phơng pháp truyền thống

- Các phơng pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, linh hoạthiện nay đang đợc khuyến khích sử dụng trong quá trình dạy học, đáp ứngnhu cầu đổi mới phơng pháp dạy học Tuy nhiên, chỉ có 47% số GV sử dụngthờng xuyên và 53% số GV không sử dụng thờng xuyên các phơng pháp dạyhọc tích cực trong quá trình DHTC

- Số GV thờng xuyên sử dụng kết hợp các phơng pháp chiếm 65,3% và

có 34,7% số GV không thờng xuyên sử dụng

2.2.2.4 Thực trạng về hình thức tổ chức DHTC ở trờng TH của huyện Thọ Xuân - TH

- Có 42,5% số GV thực hiện rất tốt và có 51,5% số GV thực hiện tốthình thức tổ chức DHTC theo lớp

- Hình thức tổ chức chia lớp thành các nhóm cũng đang đợc sử dụng phổbiến trong DHTC, có 40% số GV thực hiện rất tốt, có 50,2% số GV thực hiệncha tốt và 11,8% số GV thực hiện cha tốt hình thức dạy học này

- Công tác xã hội hóa GD ngày càng đợc sự quan tâm của toàn xã hội

- Đội ngũ GV luôn có ý thức tự học, tự bồi dỡng để không ngừng nângcao trình độ và tay nghề

Khó khăn

- Cha đầu t bài bản về trang thiết bị cũng nh đội ngũ GV đáp ứng nhu cầuDHTC

- Một số cán bộ quản lý cha nhận thức đợc mục đích của việc tổ chức hìnhthức DHTC ở bậc tiểu học, cha chủ động xây dựng kế hoạch DHTC.

2.3 Nguyên nhân của thực trạng

2.3.1 Nguyên nhân thành công

- GDPT trong đó có GDTH đang có sự đổi mới mạnh mẽ trên tất cả cácmặt Xu hớng đổi mới của GDTH trong giai đoạn hiện nay vừa đáp ứng yêucầu đổi mới của đất nớc, vừa phải tiến kịp các nớc trong khu vực và trên thếgiới

- Chơng trình DHTC đợc sự đồng tình, ủng hộ và hởng ứng của cáccấp, các ngành, của đa số GV và phụ huynh HS

- Việc sử dụng phơng pháp dạy học tích cực, HS chủ động, tích cực,sángtạo trong quá trình tiếp thu tri thức, phát huy khả năng, sở trờng trong quátrình học tập

2.3.2 Nguyên nhân hạn chế, thiếu sót

- Cơ sở vật chất thiếu thốn

- Do thói quen sử dụng phơng pháp cũ

- GV không có thời gian chuẩn bị bài nên cha lựa chọn đợc nội dung,phơng pháp DHTC phù hợp

- HS không có khả năng làm việc độc lập

- Chỉ đạo của trờng và phòng GD về bố trí GV cha hợp lí

Kết luận chơng 2

- Đa số cán bộ quản lý và đội ngũ GV đã nhận thức đợc tầm quan trọngcủa hình thức DHTC ở bậc TH

- Chất lợng DHTC ở các trờng TH của huyện Thọ Xuân, tỉnh ThanhHoá không cao do nhiều nguyên nhân: cơ sở vật chất phục vụ cho DHTC cònthiếu Các phơng pháp dạy học của GV cha phát huy hết hứng thú, năng lực

sở trờng của HS, làm hạn chế khả năng tự học, tự làm việc của HS Hình thức

tổ chức DHTC cha linh hoạt, phong phú và đa dạng Nhiều trờng tự xây dựngnội dung DHTC, chỉ mới có chơng trình DHTC của Bộ quy định

- Tuy nhiên chơng trình DHTC thể hiện nhiều u điểm, đợc sự đồng tình,ủng hộ và hởng ứng của các cấp, các ngành, của đa số GV và phụ huynh HSnên chất lợng dạy học và giáo dục của các trờng tổ chức DHTC đang cónhững biến chuyển rõ rệt

Chơng 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LỢNG DẠY HỌC TỰ CHỌN

Ở BẬC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THỌ XUÂN - THANH HOÁ 3.1 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp nâng cao chất lợng DHTC

3.1.1 Nguyên tắc mục tiêu

3.1.2 Nguyên tắc hiệu quả

3.1.3 Nguyên tắc khả thi

3.2 Các biện pháp

3.2.1 Nhóm biện pháp liên quan đến việc xây dựng nội dung DHTC

3.2.1.1 Tăng cờng tính khoa học và s phạm trong nội dung hai môn tự chọn: Tiếng Anh và Tin học

- Môn Tiếng Anh và môn tin học là hai môn tự chọn có chơng trình độclập

+ Gia đình và hoạt động hàng ngày

+ Nhà trờng và hoạt động học tập, vui chơi

+ Thế giới quanh em

3.2.1.1.2 Tin học

- Cung cấp các kiến thức sơ đẳng cho HS tiểu học về sự phát triển củamáy vi tính, hệ điều hành máy vi tính: hệ điều hành DOS, hệ điều hànhWindows

- Hớng dẫn HS làm quen với hệ điều hành phổ thông nhất hiện nay làWindows XP, dạy học vẽ với Microsoft paint, học và làm quen với đánh máytrên Word, vẽ hình trong Word 2007

- Phần học lí thú nhất cho các em HS tiểu học là thao tác nhanh, cácphím gõ tắt trong Word, trong xem Video bằng Herosoft,

Ngoài ra có thể tạo ra các phần mềm dạy học, thiết kế các trò chơi điện

tử mang nội dung học tập cho HS

3.2.1.2 Xây dựng các chủ đề tự chọn

HS có thể lựa chọn một số chủ đề, modun thích hợp để học, nhng tối đa

là 2- 3 môn học (hoặc nội dung) tự chọn và không quá 4 tiết/tuần

a Môn Tiếng Việt và môn Toán

Từ chơng trình môn Tiếng Việt và môn Toán chung cho mọi HS, cần

có chơng trình tăng cờng cho hai môn học này và phần chơng trình bồi dỡngnăng lực đặc biệt về Tiếng Việt và Toán cho HS giỏi Vì vậy, chủ đề DHTCcủa môn Tiếng Việt và môn Toán đợc chia làm hai phần nh sau:

- Chủ đề tự chọn mang tính bám sát: dành cho HS yếu kém và cho tất

cả HS có nhu cầu bồi dỡng và củng cố kiến thức

- Chủ đề tự chọn mang tính nâng cao: dành cho HS khá, giỏi, tạo điềukiện các em đào sâu và mở rộng kiến thức, phát triển t duy

b Các môn nghệ thuật và thể dục

- Môn Mĩ thuật có bốn chủ đề: Thờng thức Mĩ thuật, trang trí, tập nặntạo dáng, vẽ tranh.

- Môn Âm nhạc ở mỗi lớp 3,4,5 gồm các chủ đề: học hát, đọc và ghichép nhạc, học nhạc cụ, múa

- Môn thủ công lớp 3 gồm có các chủ đề: công việc gia đình, làm một

số đồ chơi bằng đồ vật dễ kiếm

- Môn Kĩ thuật lớp 4 và lớp 5 có các chủ đề: công việc gia đình, nấu ăn, cắt,khâu một số đồ dùng đơn giản, làm hoa trang trí đơn giản, làm một số mô hình kĩthuật

- Môn thể dục ở mỗi lớp 3, 4, 5 có các chủ đề: thể dục nhịp điệu, võ cổtruyền, bóng bàn, bơi lội, cờ vua

c Môn khoa học, Lịch sử và Địa lý

- Môn khoa học (lớp 4 và lớp 5) có các chủ đề: tìm hiểu nguồn nớc,không khí, âm thanh, ánh sáng, nhiệt, thời tiết ở địa phơng, chuỗi thức ăntrong tự nhiên, vật liệu, sự biến đổi của vật chất, sử dụng một số nguồn nănglợng, sự sinh sản của động vật và thực vật, môi trờng và tài nguyên thiênnhiên

- Môn Lịch sử và Địa lý (lớp 4 và lớp 5) có các chủ đề: bản đồ và dulịch trên bản đồ VN, tìm hiểu về miền núi và trung du, tìm hiểu về miền đồngbằng, tìm hiểu về vùng biển VN, du lịch trên bản đồ thế giới, khám phá cácchâu lục, một số sự kiện lịch sử tiêu biểu của đất nớc

d Nội dung giáo dục môi trờng

- Những kiến thức về môi trờng và các yếu tố về môi trờng

- Những tác động của môi trờng đến sinh vật và con ngời