sử dụng bảng kiến thức trong dạy học lịch sử trên phần mềm power point

Việc sử dụng phần mền Power Point trong soạn - giảng môn Lịch sử và nhiều môn học khác đã mang lại những lợi thế không nhỏ cho giáo viên trong việc: khai thác kiến thức, tranh ảnh, phim

Sở GD-ĐT Ninh Thuận CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

khóa VIII (12-1996), được thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005), được cụ thể hóa

trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 14 (4-1999)

Điều 28.2 của Luật giáo dục đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải

phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Như vậy, đổi mới PPDH là việc dạy học phải “lấy học sinh làm trung tâm”

nhằm mục tiêu: giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển các năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

2 Tình hình thực tế:

Một trong những biện pháp đổi mới PPDH là ứng dụng Công nghệ thông tin, đặc biệt là sử dụng phần mền Power Point trong việc soạn - giảng Đây cũng là biện

pháp đang được đông đảo giáo viên áp dụng trong dạy học ở các môn học ở trường phổ thông nói chung và môn Lịch sử nói riêng Việc sử dụng phần mền Power Point trong soạn - giảng môn Lịch sử và nhiều môn học khác đã mang lại những lợi thế không nhỏ cho giáo viên trong việc: khai thác kiến thức, tranh ảnh, phim tư liệu, lược

đồ, bản đồ,…

Trong thực tế, nhiều giáo viên dạy môn Lịch sử đã tích cực soạn – giảng giáo

án Power Point nhưng một vấn đề đặt ra là: trong bối cảnh chương trình Sách giáo khoa mới nội dung tương đối “nặng” đối với cả giáo viên và học sinh, nhiều giáo viên tham kiến thức, đưa quá nhiều nội dung, nhiều sự kiện, nhiều thông tin vào giáo án bài giảng, khi đó vô hình chung, các em học sinh không thể xác định được kiến thức

cơ bản và nắm kiến thức một cách tràn lan không có hệ thống Như vậy, việc dạy học

“lấy học sinh làm trung tâm” sẽ không còn tác dụng bởi lẽ học sinh chỉ chăm chú

nhìn lên màn hình và lo chép bài

Thực tế, trong năm học 2008 – 2009 và năm học 2009 – 2010, bản thân tôi nhận thấy một trong những biện pháp rất phù hợp với đặc trưng giảng dạy bộ môn Lịch sử khi soạn giảng trên Power Point, đồng thời có thể giúp giáo viên tránh việc liệt kê quá nhiều sự kiện, nội dung kiến thức; tạo điều kiện cho các em học sinh được hoạt động nhiều hơn, tích cực hơn, năng động hơn, dễ nhớ và nắm bài hơn mà bản thân giáo viên lại không mất nhiều công sức, thời gian như soạn - giảng một tiết học truyền thống trong dạy học môn Lịch sử đó là: sử dụng Bảng kiến thức (BKT) Việc sử dụng BKT trong giảng dạy Lịch sử cũng có thể sử dụng một cách hiệu quả trong các tiết dạy truyền thống Trong nhiều bài học được soạn giảng trên Power Point của mình, tôi đã cố gắng lập và sử dụng BKT và cho kết quả tương đối thành công Do vậy, tôi

chọn đề tài: “Sử dụng Bảng kiến thức trong dạy học Lịch sử trên phần mềm Power Point” làm đề tài Sáng kiến kinh nghiệm của mình

3 Phạm vi các yêu cầu

Trong khuôn khổ của đề tài này, tôi chỉ đề cập tới các cách, các ví dụ cụ thể về việc sử dụng BKT trong dạy học môn Lịch sử trên phần mềm Power Point nhằm trao

đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp để nâng cao hiệu quả hơn nữa trong việc ứng dụng Công nghệ thông tin vào môn học Lịch sử

BKT có thể sử dụng theo mục đích dạy học của giáo viên: để kiểm tra bài cũ,

để giảng dạy bài mới và để củng cố và ra bài tập về nhà; bản thân BKT lại được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau, như: bảng niên biểu, bảng thống kê kiến thức, bảng thống kê số liệu, bảng hệ thống, bảng so sánh kiến thức, phiếu học tập,…

Việc sử dụng BKT trong dạy – học Lịch sử, chúng ta có thể áp dụng ở hầu hết các bài học, từ các bài học bình thường đến các bài ôn tập, tổng kết và làm bài tập lịch sử

II/ QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Các bước xây dựng BKT:

Để sử dụng BKT có hiệu quả trong dạy học Lịch sử nói riêng và dạy học nói chung, giáo viên phải xây dựng được BKT theo mục đích và hình thức sử dụng Việc xây dựng bảng gồm các bước sau:

* Bước 1: Trước tiên, giáo viên phải chọn những kiến thức cơ bản, ngắn gọn nhưng

phải đảm bảo tính chính xác và phù hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng (Dựa vào SGK, SGV và đặc biệt là Chuẩn kiến thức)

* Bước 2: Giáo viên kẻ BKT phù hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng (Vào

Table/Insert/Table/ kẻ số cột và dòng tương ứng)

* Bước 3: Giáo viên đưa nội dung kiến thức vào bảng và điều chỉnh cho phù hợp với

mục đích và hình thức sử dụng bảng (Đánh nội dung kiến thức cần đưa vào bảng)

* Bước 4: Giáo viên trang trí, tạo hiệu ứng hoàn chỉnh cho bảng (Vào Fill Color

(Font Color) để tạo màu, nền cho bảng; vào Slide Show/Custom Animation/Add Effect/ chọn hiệu ứng tùy ý để tạo hiệu ứng cho bảng)

2 Các cách sử dụng BKT

2.1 Sử dụng BKT trong phần kiểm tra bài cũ

- Giáo viên có thể sử dụng BKT ngay từ phần kiểm tra bài cũ để thay đổi

không khí cho những lần kiểm tra bài cũ chỉ đơn thuần là vấn đáp Như vậy, nếu giáo viên sử dụng BKT trong phần kiểm tra bài cũ cũng là một trong những biểu hiện của

đổi mới phương pháp dạy học, góp phần làm cho bài học thêm sinh động hơn Có thể thực hiện bằng cách: cho học sinh điền thời gian vào cột sự kiện tương ứng; xác định

và nối cột thời gian với cột sự kiện tương ứng; cho bảng niên biểu, BKT yêu cầu học sinh xác định xem dữ liệu giữa hai cột đúng hay sai,…

- Ưu điểm: + Làm cho bài giảng thêm phong phú, đa dạng hơn, sinh động hơn.

+ Rút ngắn thời gian, tránh trường hợp HS không thuộc bài, kéo dài thời gian trả lời làm mất thời gian của tiết học

- Ví dụ 1: Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau ngày

2-9-1945 đến trước ngày 19-12-1946 (LS12 – Chuẩn), giáo viên có thể kiểm tra bài cũ

học sinh bằng cách: yêu cầu ghi thời gian tương ứng với sự kiện trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước ở CM tháng Tám theo bảng dưới đây:

Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào thông qua kế

hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…

Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương tổng khởi

nghĩa của Đảng,…

Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số 1”.

Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên

Nhân dân Bắc Giang, Hà tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành chính quyền

Giải phóng HuếGiải phóng Sài GònĐịa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên được giải phóng

Giải phóng thủ đô Hà NộiBảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ Sau khi học sinh trả lời, giáo viên phản hồi bằng bảng sau:

14-15/8/1945 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào thông qua kế

hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…

16-17/8/1945 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương tổng khởi

nghĩa của Đảng,…

13/8/1945 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số 1”.

16/8/1945 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào

tiến về thị xã Thái Nguyên.

18/8/1945 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành

30/8/1945 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ

- Ví dụ 2: Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau ngày

2-9-1945 đến trước ngày 19-12-1946 (LS12 - Chuẩn), giáo viên có thể kiểm tra bài cũ

học sinh bằng cách: yêu cầu nối cột thời gian tương ứng với sự kiện trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước ở CM tháng Tám theo bảng dưới đây:

a 13/8/1945 1 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào

thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…

b 14-15/

8/1945

2 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương

tổng khởi nghĩa của Đảng,…

c 16-17/

8/1945

3 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số 1”.

d 30/8/1945 4 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy

từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên

e 28/8/1945 5 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng

Nam giành chính quyền

f 16/8/1945 6 Giải phóng Huế

g 18/8/1945 7 Giải phóng Sài Gòn

h 19/8/1945 8 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà

Tiên được giải phóng

i 23/8/1945 9 Giải phóng thủ đô Hà Nội

k 25/8/1945 10 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp

đổSau khi học sinh trả lời, giáo viên phản hồi bằng bảng sau:

a.13/8/1945 1 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào

thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…

b 14-15/ 2 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương

8/1945 tổng khởi nghĩa của Đảng,…

c 16-17/

8/1945

3 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số 1”.

d 30/8/1945 4 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy

từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên

e 28/8/1945 5 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng

Nam giành chính quyền

f 16/8/1945 6 Giải phóng Huế

g 18/8/1945 7 Giải phóng Sài Gòn

h 19/8/1945 8 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà

Tiên được giải phóng

i 23/8/1945 9 Giải phóng thủ đô Hà Nội

k.25/8/1945 10 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp

- Ưu điểm: + Rút ngắn được thời gian những phần kiến thức không trọng tâm

và giành cho những phần trọng tâm

+ Rèn luyện cho học sinh kĩ năng và ý thức tự học

- Ví dụ 1: Khi dạy về bài 4: Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ (LS12 –

Chuẩn), do nội dung của bài dài và để tránh việc giáo viên phải làm việc nhiều thì trong quá trình dạy bài này, giáo viên có thể nhấn mạnh những sự kiện chính, rồi yêu cầu học sinh hoàn thành bảng niên biểu về diễn biến cách mạng Lào và Campuchia:

- Ví dụ 2: Khi dạy bài10: Cách mạng khoa học công nghệ và xu hướng toàn

cầu hóa nửa sau thế kỉ XX, mục I - Cuộc cách mạng khoa học – công nghệ, giáo

viên có thể giới thiệu một số thành tựu nổi bật của cuộc cách mạng rồi yêu cầu các

em về nhà tự thống kê các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ theo bảng mẫu sau:

Khoa học cơ

bản

Toán, lí, hóa, sinh

Công nghệ Công cụ sản xuất mớiNguồn năng lượng mới

Vật liệu mớiCông nghệ sinh họcTTLL và GTVTChinh phục vũ trụCNTT

b/ Sử dụng BKT dưới dạng bảng phụ

- Đối với những bài có nội dung diễn biến của cuộc đấu tranh, cuộc chiến tranh, những thành tựu đạt được,… giáo viên xây dựng sẵn BKT hoàn chỉnh về nội dung (ngắn gọn, cơ bản) Trong quá trình dạy, giáo viên chỉ đi sâu khai thác, nhấn mạnh một số nội dung, sự kiện chính và kết hợp trình chiếu bảng cho học sinh nắm

- Ưu điểm: + Giáo viên có thể giành thời gian để đi sâu khai thác hoặc nhấn

mạnh được những nội dung kiến thức, sự kiện chính, tiêu biểu nhất

+ Trình bày bài giảng ngắn gọn, súc tích giúp học sinh dễ nhớ, dễ nắm bắt kiến thức

- Ví dụ 1: Khi dạy về bài: Chiến tranh thế giới lần thứ hai (1939-1945)-

LS11 – Chuẩn), giáo viên chuẩn bị sẵn bảng niên biểu như sau:

Mặt trận 22/6/1941 Phát xít Đức tấn công Liên Xô

12/1941 Hồng quân phản công và buộc Đức phải chuyển mũi

nhọn tấn công xuống phía Nam

Khi dạy đến mục III - Chiến tranh lan rộng khắp thế giới, giáo viên treo lược

đồ chiến tranh thế giới thứ hai lên bảng kết hợp trình chiếu Bảng kiến thức lên màn hình và trình bày diễn biến của giai đoạn này

- Ví dụ 2: Khi dạy bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm

1925 đến 1930, mục II: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, về nội dung: Cương lĩnh

chính trị đầu

tiên của Đảng(LS12 – Chuẩn), sau khi thầy trò phân tích nội dung để thấy được tính

đúng đắn, sáng tạo của Cương lĩnh, giáo viên có thể trình chiếu BKT như dưới đây và yêu cầu học sinh nắm những vấn đề chiến lược của cương lĩnh đồng thời tạo cơ sở để

so sánh với nội dung của Luận cương chính trị tháng 10-1930 do Trần Phú soạn thảo

Là cương lĩnh giải phóng dân tộc sáng tạo và đúng đắn, kết hợp đúng đắn vấn đề dân tộc

và giai cấp, thấy được khả năng cách mạng của các tầng lớp, giai cấp

Nhiệm vụ Đánh đổ đế quốc Pháp, phong kiến và tư sản phản

- Ưu điểm: + Học sinh được làm việc nhóm và phát huy khả năng tư duy sáng

tạo để tìm ra đáp án chung

+ Giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời được những kiến thức chuẩn, ngắn gọn, súc tích nhất dựa trên những gợi ý của giáo viên.

- Ví dụ 1: Khi dạy bài 13: Việt Nam thời kì nguyên thủy, mục 3 - Sự ra đời

của thuật luyện kim và nghề trồng lúa nước (LS10 – Chuẩn), giáo viên chia lớp thành

6 nhóm và yêu cầu các nhóm hoàn thành bảng sau:

Di tích văn hóa Địa bàn cư trú Công cụ lao động Hoạt động kinh tế Phùng Nguyên

Sa Huỳnh

Đồng Nai

+ Nhóm 1, 4: Trình bày hiểu biết về văn hóa Phùng Nguyên

+ Nhóm 2, 5: Trình bày hiểu biết về văn hóa Sa Huỳnh

+ Nhóm 3, 6: Trình bày hiểu biết về văn hóa Đồng Nai

Sau khi đại diện các nhóm trình bày, giáo viên phản hồi bằng BKT hoàn thiện như dưới đây:

- Đồ đá

- Đồ tre, gỗ,xương

- Trao đổi với vùng phụ cận

Đồng Nai

Đông Nam Bộ

- Ví dụ 2: Khi dạy bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân

Pháp kết thúc (1953-1954), mục II: Cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 –

1954 (LS12-Chuẩn), giáo viên chia lớp thành 4 nhóm và yêu cầu học sinh thảo luận

và hoàn thành bảng kiến thức để thấy được quá trình phân tán lực lượng của Pháp và bước đầu phá sản của kế hoạch Na – va:

+ Nhóm 1: Chiến dịch Lai Châu?

+ Nhóm 2: Chiến dịch Trung Lào?

+ Nhóm 3: Chiến dịch Thượng Lào?

+ Nhóm 4: Chiến dịch Tây Nguyên?

+ Phần chung: Ý nghĩa của những thắng lợi ở các chiến dịch trên?

Sau khi đại diện các nhóm trình bày phần trả lời, giáo viên có thể kết hợp sử dụng Lược đồ để trình bày nét chính về cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-

1954 và kết hợp trình chiếu BKT hoàn chỉnh cho học sinh:

Pháp tăng cường lực lượng cho Sê nô nơi tập trung quân lớn thứ

Pháp tăng cường cho Luông Pha Băng và Mường Sài nơi tập

trung quân lớn thứ tư

nơi tập trung quân lớn thứ 5

d/ Sử dụng BKT dưới dạng bảng so sánh

- Khi muốn so sánh giữa đơn vị kiến thức này với đơn vị kiến thức khác ở trong cùng một bài học hoặc giữa hai bài học khác nhau, giáo viên cũng có thể sử dụng BKT nhằm làm sáng rõ hơn một sự việc, hiện tượng lịch sử

- Ưu điểm: + Giúp học sinh dễ dàng thấy được điểm giống và khác biệt cơ bản

nhất giữa các đơn vị kiến thức khác nhau dựa trên gợi ý sẵn của giáo viên

+ Giáo viên cũng có thể lợi dụng những hiệu ứng nhấn mạnh để nhấn mạnh sự khác biệt

+ Giúp học sinh có thể hoạt động theo nhóm và phát huy tính tư duy, sáng tạo

- Ví dụ 1: Khi dạy bài 4: Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ, mục: Nhóm năm

nước thành lập Asean (LS12 – Chuẩn), giáo viên chia lớp thành 4 nhóm và yều cầu

dựa vào nội dung sách giáo khoa, thảo luận và hoàn thành BKT trống:

+ Nhóm 1, 3: Tìm hiểu về chiến lược Hướng nội?

+ Nhóm 2, 4: Tìm hiểu về chiến lược Hướng ngoại?

Sau khi đại diện các nhóm trình bày, giáo viên phản hồi bằng BKT hoàn thiện như dưới đây để học sinh thấy được điểm khác biệt cơ bản giữa hai chiến lược:

Thời gian Những năm 50-60 của TK XX Những năm 60-70 của TK XX

Mục tiêu

Nhanh chóng xóa bỏ nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng nền kinh tế tự chủ

Mở cửa nền kinh tế, thu hút vốn

và kĩ thuật nước ngoài

Nội dung SX công nghiệp tiêu dùng nội địa

- Ví dụ 2: Khi dạy bài 14: Phong trào cách mạng 1930-1935, mục: Hội nghị

Ban chấp hành trung ương lâm thời của Đảng Cộng sản Việt Nam , để học sinh dễ nắm được nội dung của Luận cương chính trị tháng 10 -1930 do Trần Phú soạn thảo, đồng thời so sánh được với Cương lĩnh chính trị đầu tiên (đã được học ở bài trước)

để thấy được tính đúng đắn của Cương lĩnh chính trị đầu tiên và hạn chế của Luận cương chính trị thì giáo viên phải chuẩn bị trước BKT như sau:

Vấn đề Cương lĩnh chính trị đầu tiên Luận cương chính trị tháng 10

và tư sản

Lãnh đạo Đảng cộng sản Việt Nam đội tiên

phong của giai cấp công nhân