Vận tải bằng đường biển hàng hóa ngoại thương ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp

Vận tải bằng đường biển hàng hóa ngoại thương ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp

LỜI MỞ ĐẦU

Từ trước tới nay cha ông ta thường có câu "Phi thương bất phú" không

buốn bán kinh doanh thì không giàu có được và nói rộng ra là không một

quốc gia nào có thể phát triển được nếu thực hiện chính sách tự cung cấp và

ngược lại những nước nào có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao đều là những

nước phần lớn dựa vào kinh tế đối ngoại để thúc đẩy nền kinh tế trong nước,

biết sử dụng thành tựu của công cuộc khoa học công nghệ để hiện đại hóa nền

sản xuất, khai thác những nguồn lực nước ngoài để phát huy nguồn lực trong

nước

Đại hội VIII của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: Khắc phục

nền kinh tế đóng chuyển sang nền kinh tế thị trường, gắn thị trường trong

nước với thị trường nước ngoài, đẩy mạnh xuất khẩu để đáp ứng nhu cầu

nhập khẩu Vậy để nhập khẩu được chúng ta phải là gì? Một trong những

khâu quan trọng không thể hiếu trong hoạt động ngoại thương là hoạt động

vận tải Vận tải đảm bảo chuyên chở hàng hoá ngoại thương từ nước xuất

khẩu sang nhập khẩu

Trong đó có thể nói vận tải biển là phương thức vận tải thông dụng nhất,

hữu hiệu và được đa số các nhà kinh doanh xuất khẩu lựa chọn bởi những ưu

điểm của nó, giá thành thấp, năng lực vận chuyển lớn Cùng với những điều

kiện tự nhiên Việt Nam là nước giáp biển, một vị trí rất thuận lợi để phát triển

và chuyên chở hàng hoá ngoại thương bằng đường biển

Với những điều kiện ấy cùng sự am hiểu qua những bài giảng được học

nên em đã chọn đề tài này " Vận tải đường biển hàng hoá ngoại thương ở

Việt Nam - Thực trạng và giải pháp"

Tiểu luận của em gồm 3 chương

Chương I: Lý thuyết cung về vận tải hàng hoá đường biển

Chương II: Thực trạng hoạt động của vận tải hàng hoá bằng đường

biển

Chương III: Một số biện pháp để phát triển vận tải bằng đường

biển

Do hiểu biết của em còn có hạn nên bài viết không tránh khỏi sai sót Em

mong được sự góp ý của các thầy cô cho bài viết của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn thầy Trần Văn Chu đã hướng dẫn em làm bài

tiểu luận này

CHƯƠNG I

LÝ THUYẾT CHUNG VỀ VẬN TẢI HÀNG HOÁ ĐƯỜNG BIỂN

I KHÁI NIỆM CHUNG VỀ VẬN TẢI- NGOẠI THƯƠNG

1 Khái niệm vận tải

Vận tải là một hoạt động kinh tế có mục đích của con người nhằm đáp

ứng nhu cầu di chuyển vị trí của đối tượng vận chuyển Đối tượng vận chuyển

gồm con người và hàng hoá Sự di chuyển vị trí của con người và hàng hoá

trong không gian rất phong phú, đa dạng và không phải mọi di chuyển đều là

vận tải Vận tải chỉ bao gồm những di chuyển do con người tạo ra nhằm mục

đích kinh tế (lợi nhuận) để đáp ứng yêu cầu về sự di chuyển đó

2 Vai trò, chức năng của vận tải

Vận tải giữ vai trò quan trọng và nó có tác dụng to lớn đối với nền kinh

tế của mỗi nước Hệ thống vận tải được phản ánh trình độ phát triển của mỗi

nước Vận tải phục vụ tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội: sản xuất, lưu

thông, tiêu dùng, quốc phòng Trong sản xuất, ngành vận tải vận chuyển

nguyên, nhiên vật liệu, bán thành phẩm, lao động để phục vụ quá trình sản

xuất Vận tải là yếu tố quan trọng của lưu thông, ngành vận tải có nhiệm vụ

đưa hàng hoá đến nơi tiêu dùng Vận tải tạo ra khả năng thực hiện giá trị sử

dụng của hàng hoá

Chức năng của vận tải đối với nền kinh tế là phục vụ sản xuất trong nước

và kinh doanh dịch vụ đảm bảo cho việc chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu

của ta Kinh doanh vận tải đã mang về cho nước ta khoản tiền thu không nhỏ

về dịch vụ vận tải và quan trọng là đảm bảo vận chuyển phần lớn hàng hoá

xuất nhập khẩu kịp thời giao lưu kinh tế với thế giới

Thu nhập về vận tải và các dịch vụ khác là một bộ phận trong cán cân

thanh toán Vận tải là nguồn thu quan trọng của nhiều nước, là thị trường

năng động ở phạm vi thế giới

3 Mối quan hệ vận tải và ngoại thương

Vận tải đặc biệt là vận tải quốc tế (là việc chuyên chở hàng hoá trên lãnh

thổ ít nhất hai nước) và ngoại thương (buôn bán quốc tế) có mối quan hệ chặt

chẽ, khăng khít với nhau có tác dụng thúc đẩy nhau cùng phát triển Vận tải

quốc tế là tiền đề, là điều kiện tiên quyết để buốn bán quốc tế ra đời Lênin

nói "Vận tải là phương tiện vật chất của mối quan hệ kinh tế với nước ngoài"

khi buôn bán quốc tế phát triển lại tạo ra yêu cầu để thúc đẩy vận tải phát

triển Vận tải phát triển làm cho giá thành vận chuyển hạ, tạo điều kiện để

nhiều mặt hàng có giá trị thấp có thể tham gia buôn bán quốc tế Đối với

thương mại quốc tế, vận tải có những tác dụng sau:

- Đảm bảo chuyên chở khối lượng hàng hoá xuất khẩu hàng ngày tăng

trong thương mại quốc tế

- Làm thay đổi cơ cấu hàng hoá và cơ cấu thị trường trong buôn bán

quốc tế

- Vận tải quốc tế ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân thanh toán của một

nước

II CHUYÊN CHỞ HÀNG HOÁ NGOẠI THƯƠNG BẰNG ĐƯỜNG BIỂN

1 Ưu điểm của vận tải biển

Có thể nói "không có mậu dịch nếu không có vận tải" Thực vậy, vận tải

hàng hoá đã giữ vai trò chính yếu trong mậu dịch quốc tế nếu so sánh với các

phương tiện vận tải khác như đường sắt, đường ô tô, đường hàng không…

Trong chuyên chơ hàng hoá vận tải trên thế giới hiện nay, vận tải hàng hoá

chiếm 90% tổng khối lượng hàng hoá xuấ nhập khẩu của thế giới

Đơn vị tính

Năm

Hàng hoá

Nguồn Shipping Statistics year book 1993, trang 100

Bảng cho thấy tốc độ tăng trưởng về trọng lượng hàng khô được vận tải

đường biển từ 375 tấn (1937) đến 2582 tấn (năm 1992)

- Lợi dụng điều kiện thiên nhiên của biển nên không phải bổ vốn nhiều

và nhân lực vào việc xây dựng những tuyến đường biển

- Tuyến đường biển rộng lớn nên có thể tày hàng vạn tấn vẫn có thể đi

lại cùng một lúc

- Khả năng chuyên chở của tàu biển rất lớn nên số lượng hàng hoá được

chở rất nhiều

- Giá thành vận tải biển rất thấp, vì số tiêu thụ nhiên liệu, vật liệu tính tấn

trọng lượng hàng được trở tương đối thấp, nếu so với vận chuyển hàng không

2 Nhược điểm của vận tải đường biển

Ngoài những ưu điểm đã nêu, vận tải biển có một số nhược điểm sau:

+ Ngành vận tải này chỉ được áp dụng ở những quốc gia có biển thông

với đại dương

+ Vận tải biển phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, điều kiện hàng

hải Các tàu biển thường gặp rất nhiều rủi ro hàng hải như: mắc cạn, đắm,

cháy, tàu đâm va vào nhau, đâm vào đá ngầm, mất tích… nên hàng dễ bị hư

mất

+ Tốc độ vận chuyển chậm ( Tốc độ các tàu chở hàng hiện nay chie

khoảng 14- 20 hải lý trên giờ) so với một số vận chuyển khác như tàu hoả ,

phi cơ

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VẬN TẢI HÀNG HOÁ

BẰNG ĐƯỜNG BIỂN Ở VIỆT NAM

I CƠ SỞ VẬT CHẤT CỦA NGÀNH HÀNG HẢI

1 Hệ thống cảng biển Việt Nam

Việt Nam hiện nay có trên 60 cảng biển lớn nhỏ trực thuộc sự quản lý

của nhiều ngành như giao thông vận tải, thuỷ sản, dầu khí, năng lượng, quân

đội và nhiều địa phương Với tổng chiều dài 11.400km cầu cảng, hàng năm

các cảng biển Việt Nam để xếp dỡ khoảng 45 triệu tấn hàng hoá Hệ thống

cảng biển Việt Nam đảm nhận đến 90% khối lượng hàng khô qua các cảng

toàn quốc với nhịp độ tăng bình quân 12,5% mỗi năm Năng lực qua cảng

trung bình tà 1.300-1.400 tấn/m Ngành hàng hải đang có kế hoạch phát triển

và mở rộng hệ thống cảng biển Xây dựng các cảng biển nước sâu, các bến

chuyên dụng lớn và các cảng đầu mối giao lưu thương mại hàng hải quốc tế

và khu vực nhất là Lào, Campuchia, Đông Bắc Thái Lan và miền Nam Trung

Quốc với mục tiêu đưa lượng hàng hoá qua hệ thống cảng biển lên 70 triệu

tấn và năm 2010

Hiện nay hệ thống cảng biển Việt Nam bao gồm các khu vực sau:

- Khu vực phía bắc ( từ Quảng Ninh đến Ninh Bình)

Có cảng Hải Phòng là cảng lớc nhất miền bắc, cá chiều dài cảng 2.576m,

diện tích kho 52.052m2 hàng năm có thể xếp dỡ 5- 5,5 triệu tấn hàng hoá Tuy

nhiên cảng có luồng phù sa bồi đắp rất lớn nên chỉ tiếp nhận tàu 6000- 7000

DƯT Cảng có các khu xếp dỡ Container như Vật Cách, Chùa Vẽ Theo kế

hoạch của bộ GTVT, cảng Hải Phòng sẽ được củng cố hoàn thiện, các trang

thiết bị đồng bộ Đắc biệt với khu vực xếp dỡ hàng Containẻ hàng chuyên

dụng, từng bước tăng độ sâu và giải quyết triệt để cho từng luồng vào cảng để

tàu 10.000 DƯT ra vào

- Khu vực miền Trung( từ Thanh hoá đến Bình Thuận)

Đây là khu vực nhiều cảng nhưng quan trọng hơn cả là Cửa Lò, Vũng

ánh, Châu Mây, Đà Nẵng( 10 cầu bến với tổng chiều dài 1.116 m, 6 kho với

tổng diện tích 24170 m2), Dung quất, Quy Nhơn, Nha Trang

- Khu vực phía Nam( Từ Đồng Nai đến cực Nam)

+ Nhóm cảng thành phố Hồ Chí Minh: Khu Vực này hiện có 20 cảng

đang khai thác thuộc 15 đơn vị chủ quản, trong đó có 3 cảng lớn nhất là Sài

Gòn, Tân cảng, Bến Nghé, chiếm tới 90% khối lượng hàng hoá thông quq

trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Cảng Sài Gòn với tổng chiều dài 2597

m có công suất xếp dỡ 15 triệu tấn/ năm, có thể tiếp nhận một lúc 30 tàu, có

thể tiếp nhận trên 30.000 tấn, dài 230 m Tân Cảng có 1260m cầu cảngcó sản

lượng 4,5 triệu tấn hàng hoá/ năm Bến nghé là một cảng container hiện đại,

có 820m cầu cảng với 5 bãi container tổng diện tích 8 ha Hàng năm có thể

xếp dỡ 2,3 triệu tấn hàng hoá trong đó gồm 18.000 TEU

Sản lượng hàng hoá thông qua cụm cảng Thành phố Hồ Chí Minh

Qua đây cho thấy sản lượng hàng hoá thông qua các cảng tăng lên nhưng

tỷ lệ tăng % lại giảm

Nhìn chung hệ thống cảng biển Việt Nam chưa hoạt động hết công suất,

quản lí phân tán nên hiệu quả chưa cao Theo" Quy hoạch tổng thể phát triển

hệ thống cảng biển Việt Nam" của bộ GTVT thì đến năm 2010 Việt Nam sẽ

có 114 cảng biển, trong ó có 61 cảng biển tổng hợp và 35 cảng chuyên dụng,

đảm bảo xếp dỡ khoang 190 triệu tấn hàng hoá

2 Đội tàu buôn của Việt Nam

Việt Nam hiện nay có khoảng 370 tàu chở hàng có trọng tải từ

200-60.000 DWT với tổng lượng tải khoảng 900.000 DWT trong đó tàu có trọng

tải 3.000 DWT trở lên chiếm khoảng 25% Đội tàu Việt Namdo nhiều công ty

tổ chức quản lí, thuộc các thành phần kinh tế khác nhau như nhà nước, bộ,

ngành, địa phương, liên doanh Tổng công ty Hàng Hải Vịêt Nam( Vinalines)

trực thuộc bộ GTVT quản lí phần lớn các công ty vận tải, như Vosco,

Vỉtanchảt Vináhip Vosco là công ty vận tải biển lớn nhất Việt Nam, hiện nay

có 20 tàu voéi tổng trọng tải 262.000 DWT bao gồm các tàu chở hàng khô,

hàng bách hoá và táu container ( Việt Nam hiện có 6 tàu container với tổng

trọng tải khoảng 3.000 TEU) Ngoài ra cá các công ty khác như Vietfracht,

Viconship, Saigon shpping Damatcosco, Falcon… Đội tàu buôn của Việt

Nam hiện nay có số lượng ít, trọng tải nhỏ, tuổi già (bình quân 19 tuổi) chủng

loại tài không thích hợp, không đủ sức cạnh tranh với các hãng tàu nước ngoài

và hiện nay chỉ vận chuyển được 12% khối lượng hàng hoá xuất nhập khẩu

của Việt Nam Các loại tài hiện đại như Container, tàu chỏ hàng rời, tàu chở

dầu của Việt Nam còn thiếu nhiều

Theo quy hoạch phát triển đội tàu đến năm 2010 đã tính được chính phủ

duyệt, đội tàu buôn nước ta sẽ đạt 3,5 triệu tấn vào năm 2005, 6 triệu tấn vào

năm 2010 Về cơ cấu đội tàu trong thời kỳ 5 năm tới đội tàu Container dự

kiến đạt 4.000 DWT, đội tàu dầu dự kiến 440.000 DWT, đội tàu chở hàng rời

đạt 77.000 DWT, đội tàu chở hàng bách hoá đạt 58.000 DWT đội tàu ven

biển nội địa dự kiến đạt 353.000 DWT

II TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

Vận tải biển của nước ta mới chỉ đáp ứng 25% nhu cầu vận chuyển hàng

hoá nội địa và khoảng 15% khối lượng hàng hoá xuất nhập khẩu Trong khi

đó, nhu cầu vận chuyển hàng hoá ngày một tăng cao do sự phát triển của

thương mại quốc tế

Trong mấy năm gần đây thị phần chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu

của đội tàu Việt Nam ở mức thấp và có xu hướng giảm (do bị chiếm lấn và

mất thị trường vận tải

Nguồn báo kinh doanh của ngành Hàng hải 1999

Qua thực tế chuyên chở hàng hoá bằng đường biển tuỳ theo chặng đường

từ cảng xếp đến cảng dỡ, nhìn chung tiền cước chiếm khoảng từ 15-20% giá

trị lô hàng Chỉ tính các mặt hàng xuất nhập khẩu với số lượng lớn trong năm

1998 là dầu thô 4,5 triệu tấn, gạo 1,5 triệu tấn, than 1,2 triệu tấn, thiết bị máy

móc 2 triệu tấn, phân bón xấp xỉ 3 triệu tấn… Thì tổng khối lượng hàng xuất

khẩu là 10 triệu tấn Theo công thức LINERCODE (40/20) chúng ta có thể

dành được quyền chở 40% thì chúng ta cũng có thể thu được hàng trăm triệu

đô thu về cho ngành hàng hải

Qua đây vận tải hàng hoá ngoại thương bằng đường biển cho ta thấy với

lượng hàng hoá đã chở trong những năm qua nếu có một đội ngũ tàu chuyên

chở lớn mạnh với những trang thiết bị hiện đại thì ngành vận tải biển đem lại

cho nền kinh tế không ít thu nhập, cũng do đội tàu của chung ta còn nhỏ, lạc

hậu, nên đã bỏ qua nhiều cơ hội và bị tuột khỏi tay hàng trăm triệu đô (do các

hàng lớn ở nước ngoài danh được) Vì vậy để hoạt động tốt thì ngành hàng

hải cần nhiều sự giúp đỡ của Nhà nước, doanh nghiệp nước ngoài đầu tư… thì

mới có nhiều cơ hội xâm nhập thị trường vận tải quốc tế

CHƯƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN VẬN TẢI ĐƯỜNG BIỂN

1 Những giải pháp ở tầm vĩ mô

* Nhà nước cần đầu tư phát triển một đội tàu mạnh

Hiện nay nhà nước ta thông qua chiến lược phát triển đội tàu của Tổng

công ty Hàng hải đến năm 2005 nhưng chỉ mỗi tiến hành nghiên cứu và xây

dựng "Quy hoạch tổng thể phát triển đội tàu vận tải biển Việt Nam đến năm

2010" Do vậy, nhà nước cần phê duyệt một chương trình phát triển đội tàu

quốc gia trong những năm tới để tập trung đúng hướng cho việc phát triển đội

tàu theo đúng hướng hiện đại hoá

Xây dựng chương trình phát triển đội tàu được coi như là một nhiệm vụ

chiến lược nhằm mang lại lợi ích cho quốc gia, mang lại lợi nhuận trực tiếp

cho các doanh nghiệp vận tải biển Đối với ý nghĩa xã hội, phát triển đội tàu

biển không những mang lại quyền lợi inh tế thiết thực mà còn nâng cao vị trí

của nhà nước trên thị trường thế giới Việc xâyd ựng chương trình luận chứng

kinh tế phát triển đội tàu trong điều kiện nền kinh tế thị trường và những đặc

thù riêng trong thị trường vận tải biển Cần dựa vào những nguyên tắc sau:

- Chương trình phát triển đội tàu phải thực hiện liên tục theo thời gian

nhằm đảm bảo tính hiệu quả của tàu mới bổ sung

- Sử dụng chỉ tiêu lợi nhuận tối đa của vốn đầu tư cho các loại tàu mới

bổ sung Cân nhắc giữa các phương án thuê, mua nhằm đem lại lợi ích cho

chủ tàu và lợi ích quốc gia

- Nguồn tài chính cho chương trình được lấy từ đâu? Đây luôn là câu hỏi

đặt ra hàng đầu đối với các doanh nghiệp nào của Việt Nam với nguồn tài

chính eo hẹp, (nguồn tài chính để có thể thu được từ các nguồn vốn tự tạo,

vốn hỗ trợ nước ngoài, vốn vay của ngân hàng, vốn cổ phần của các thành

viên trong công ty)

* Nhà nước cần có một chính sách tạo một thị trường ổn định cho ngành

hàng hải Việt Nam là nước có thị trường nội đại khá phong phú, trong khi đó

còn chưa khai thác được hết, do đó nhà nước cần có chính sách bảo vệ thị

trường nội địa Trước hết phải bảo vệ thị trường trong nước bằng các chính

sách bảo hộ, giành quyền vận tải quốc gia như thông lệ quốc

* Nhà nước cần có một số quy định như bán CIF, mua FOB với các mặt

hàng xuất khẩu mà phía mình có lợi và chấp nhận chia theo công thức

40/40/20 (công thức LINERCODE) đối với những mặt hàng khác

Quản lý chặt hơn trong vấn đề thuê tàu của các chủ hàng bằng cách giao

trách nhiệm chuyên chở hoặc thuê tài chính cho một vài tổ chức nhất định (và

tránh tình trạng độc quyền)

* Nhà nước cần đổi mới quy mô và tính chất hoạt động của doanh

nghiệp

Đối với doanh nghiệp lớn cần xem xét, sắp xếp lại co đủ mạnh và hợp lý

còn các doanh nghiệp nhỏ nên hợp sức lại dưới dạng công ty cổ phần

* Nhà nước cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật hàng hải và pháp luật

hợp đồng kinh tế đẻ theo kịp luật các quocó gia tiên tiến trên thế giới, đồng

thời phải phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hoá Việt Nam nhằm tạo điều kiện

cho ngành hàng hải phát triển

2 Một số giải pháp ở tầm vi mô

Muốn phát triển được các doanh nghiệp thuộc ngành hàng hải phải tự

tìm ra hướng đi riêng cho mình thì mới đảm bảo được sự phát triển của ngành

hàng hải

Nâng cao năng lực cạnh tranh

Để làm được điều này các doanh nghiệp phải đổi mới tổ chức và quản lý

doanh nghiệp

- Các doanh nghiệp cần thực hiện giải pháp về vốn và cơ sở vật chất, kỹ

thuật

- Tiến hành cạnh tranh với các hãng vận tải nhỏ của các nước trong khu

vực và hợp tác với các hãng tàu lớn để có thể mở rọng thị trưòng (thực tiễn

cho thấy đội tàu của Việt Nam còn quá nhỏ, chưa cho phép các doanh nghiệp

thành viên tham gia vào các liên minh hay liên kết)

- Thực hiện chính sách về giá và chất lượng dịch vụ