Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin để hướng dẫn học sinh tự học, tự khai thác kiến thức nhằm gây hứng thú cho học sinh học tốt môn địa lí 10 cụ thể áp dụng vào bài 21 quy luật

Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin để hướng dẫn học sinh tự học, tự khai thác kiến thức nhằm gây hứng thú cho học sinh học tốt môn địa lí 10 cụ thể áp dụng vào bài 21 quy luật Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin để hướng dẫn học sinh tự học, tự khai thác kiến thức nhằm gây hứng thú cho học sinh học tốt môn địa lí 10 cụ thể áp dụng vào bài 21 quy luật Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin để hướng dẫn học sinh tự học, tự khai thác kiến thức nhằm gây hứng thú cho học sinh học tốt môn địa lí 10 cụ thể áp dụng vào bài 21 quy luật

I Tên đề tài

“ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐỂ HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC, TỰ KHAI THÁC KIẾN THỨC NHẰM GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH HỌC TỐT MÔN ĐỊA LÝ LỚP c ụ thể áp dụng vào bài 21 Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới ”

II Đặt vấn đề:

1/ Lý do chọn đề tài:

Những năm gần đây, trước yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế tri thức đòihỏi việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực nhằm từng bướccải tổ và chấn hưng nền giáo dục Quốc gia, đáp ứng và phù hợp với xu thế hộinhập toàn cầu Trong đó, định hướng chủ đạo và xuyên suốt của việc nâng caochất lượng giáo dục và đào tạo chú trọng phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo, khơi gợi năng lực tự nghiên cứu, lòng say mê, ham hiểu biết và học hỏi củahọc sinh Thông qua sự đổi mới nội dung chương trình giáo dục, đổi mớiphương pháp, phương tiện dạy học nhằm đào tạo ra lớp người năng động, linhhoạt có đủ năng lực, phẩm chất, trí tuệ và hoàn thiện về nhân cách để đảmđương sứ mệnh chủ nhân tương lai của đất nước - một đất nước đang trong thời

kỳ vươn mình ra biển rộng, hội nhập vào một sân chơi lớn mà ở đó ngoài việcđược đối xử bình đẳng, được tiếp cận với những tiến bộ của nền kinh tế tri thức,

ta còn khẳng định vị thế phát triển nước ta trên trường Quốc tế bằng lối đi riêngvới bản sắc riêng của dân tộc mình Đó là vấn đề lớn, những thách thức lớn đặt

ra không những cho các nhà chiến lược, các nhà hoạch định chính sách củaĐảng, Nhà nước, Chính phủ các Bộ, ban, ngành, mà còn đặt ra với mọi công dânViệt Nam

Dạy học nói chung và dạy học môn Địa lí nói riêng cũng góp phần đáng

kể trong sứ mệnh chung đó.Với suy nghĩ, trăn trở của một giáo viên nhiều nămgiảng dạy môn Địa lí ở trường trung học phổ thông của một tỉnh còn gặp nhiềukhó khăn Tôi mong muốn làm như thế nào để các em say mê bộ môn địa lý nóichung và thích thú nghiên cứu quy luật của lớp vỏ địa lý nói riêng đây cũng làmột vấn đề mà mỗi giáo viên bộ môn địa lý chúng tôi rất quan tâm

Xuất phát từ suy nghĩ trên, mong muốn khắc phục những khó khăn tồn tại trongdạy và học môn Địa lí tại tỉnh nhà Tôi xin trình bày những suy nghĩ và kinh

nghiệm nghiên cứu của mình về “Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin

để hướng dẫn học sinh tự học, tự khai thác kiến thức nhằm gây hứng thú cho học sinh học tốt môn Địa lí 10 cụ thể áp dụng vào bài 21 Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới ” thuộc chủ đề 7 Một số quy luật chủ yếu của lớp vỏ địa lí trong phần Địa

Lí Tự Nhiên Rất mong nhận được sự góp ý, xây dựng của tất cả anh chị em, bạn

bè đồng nghiệp

2/ Mục đích nghiên cứu:

- Hướng dẫn học sinh có kĩ năng tự học, tự khai thác kiến thức, kết hợp

sử dụng sách giáo khoa, CNTT vào dạy học nhằm gây hứng thú khihọc bài 21

- Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ môn

3/ Lịch sử của đề tài :

- Bản thân tôi bắt tay vào nghiên cứu đề tài từ khi đổi mới sách giáo khoa.Tôi đã nhiều lần thực hiện để rút kinh nghiệm dần qua nhiều giờ dạy vàứng dụng thí điểm vào các đợt thao giảng, đợt thi GV giỏi Trường PTTHBắc Trà My Mặt dù, được Hội Đồng Trường PTTH Bắc Trà My đánh giágiờ dạy tốt Nhưng điều kiện trường còn nhiều khó khăn, điều kiện ứngdụng CNTT còn nhiều hạn chế nên đề tài chưa được phát huy hết côngdụng.Vừa qua tôi đã ứng dụng lồng ghép vào giờ dạy thao giảng tạitrường THPT Lê Quý Đôn và được các giáo viên trong tổ đánh giá cao.Bản thân đã mạnh dạng tham gia vào đợt “Hội giảng chào mừng ngày nhàgiáo Việt Nam năm học 2010-2011” của Trường ta và đã được Hội ĐồngTrường công nhận

4/Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

- Giới hạn nghiên cứu: Bài học 21: Quy luật địa đới và quy luật phi địađới

- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 10 của Trường THPT Lê Qúy Đôn

5/ Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp quan sát: Qua dự giờ thao giảng và hội giảng củaTrường

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp khảo sát, thống kê, tổng kết kinh nghiệm

III/ Cơ sở lý luận :

Hiện nay theo chương trình cải cách giáo dục đã được pháp chế hóatrong luật giáo dục Điều 24.2 “Giáo dục phổ thông phải phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phải phù hợp với đặcđiểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng kĩ năng tự học, rèn luyện kỹnăng vận dụng kiến thức vào thực tế, nhằm tác động tới tình cảm, đem lạiniềm vui hứng thú học tập cho học sinh”

Trong bài giảng các kiến thức về quy luật điạ lí và các nội dunggiáo dục môi trường đã trở thành nội dung mà giáo viên phải truyền thụcho học sinh Ta đã biết điạ lí tự nhiên – kinh tế xã hội là 2 yếu tố gắn bómật thiết tác động qua lại với nhau vậy ngay từ đầu cấp học, học sinh cầnnắm bắt các kiến thức địa lý tự nhiên để làm nền tảng cho hiểu biết điạ líkinh tế- xã hội

III/ Cơ sở Thực tiễn :

1 Tình trạng thực tế trước khi thực hiện đề tài

- Học sinh không thích học, lười học, không biết nhận xét biểu đồ, bảng số liệu,tranh ảnh, video còn rất lúng túng

- Kiểm tra bài thường không học thuộc bài, giở vở

- Những câu hỏi phát vấn trong giờ học thường rất ít em phát biểu chỉ một vàihọc sinh có học lực khá xung phong xây dựng bài

-Tâm lý học sinh là một môn học khô khan, học sinh học lệch hoặc bỏ hẳn đểhọc các môn thi vào đại học là những trở ngại lớn

- Nhiều giáo viên rất tâm huyết tuy nhiên còn một số ít giáo viên chưa tâm huyếtvới nghề nghiệp, chưa đầu tư nhiều vào chuyên môn vì quan niệm môn Địa lí làmôn phụ Nhưng thực tế đây là một môn thi có thể gánh điểm cho một số môn

anh, toán để học sinh đổ đậu tốt nghiệp với tỉ lệ ngày càng cao ở các trườngTHPT nhất là trường ở vùng cao.

- Khảo sát đầu năm học ở một số lớp đều có chung biểu hiện các em ít quan tâm

2 Số liệu điều tra trước khi thực hiện ( s li u đ u n m h c ) ố liệu đầu năm học ) ệu đầu năm học ) ầu năm học ) ăm học ) ọc )

V Nội dung và phương pháp thực hiện:

1 Đặc điểm môn Địa lí:

- Môn Địa lí trong nhà trường có khả năng bồi dưỡng cho học sinh mộtkhối lượng kiến thức phong phú về địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã hội

và những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt là kĩ năng bản

đồ mà không một môn học nào đề cập tới Vì vậy, để giúp học sinh hiểu,nắm vững kiến thức địa lí trong dạy học Địa lí giáo viên cần đặc biệt coitrọng các vấn đề sau:

+ Phát triển cho học sinh tư duy địa lí đó là tư duy liên hệ tổng hợp xétđoán dựa trên bản đồ

+ Tận dụng triệt để các thiết bị dạy học Địa lí như tranh ảnh, bản đồ,biểu đồ, bảng thống kê, băng đĩa hình, trong đó quan trọng nhất là bản đồ Quabản đồ, học sinh dễ dàng có được các biểu tượng trong không gian đồng thờiphát triển tư duy địa lí

+ Tăng cường hướng dẫn học sinh quan sát, thu thập thông tin, vậndụng vào thực tế cho phù hợp với các quy luật của tự nhiên góp phần sử dụng tàinguyên một cách hợp lí nhất đồng thời biết cách bảo vệ môi trường đảm bảo sựphát triển bền vững của xã hội.

*Cụ thể áp dụng vào bài học QUY LUẬT ĐIẠ ĐỚI VÀ QUY LUẬT PHIĐỊA ĐỚI

a Học sinh cần phải nắm được: (Kiến thức cần đạt)

- Hiểu và trình bày được một số biểu hiện của quy luật địa đới:

+Sự phân bố các vòng đai nhiệt trên thế giới

+Sự phân bố các các đai khí áp và các đới gió chính trên trái đất

+Sự phân bố các đới khí hậu trên trái đất

+Sự phân bố các kiểu thảm thực vật và các nhóm đất chính

- Biểu hiện quy luật phi địa đới của lớp vỏ địa lý:

+ Quy luật đai cao: Biểu hiện rõ nhất của quy luật đai cao là sự phân bố

các vành đai đất và thực vật theo độ cao

+ Quy luật địa ô: Biểu hiện rõ nhất quy luật địa ô là sự thay đổi các kiểuthảm thực vật theo kinh độ

**Kiến thức nâng cao:

- Có ý thức bảo vệ môi trường tài nguyên phù hợp với từng quy luật

b Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng:

- Phân tích mối liên hệ qua lại giữa các thành phần tự nhiên

- Phân tích tranh ảnh, Bản đồ, video

- Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế để đưa ra những ví dụ minh hoạ cho cácquy luật

c Trên cơ sở đó làm cho học sinh có khả năng tự nhận thức được những

vấn đề của quy luật địa đới và phi địa đới và vận dụng để giải thích đúng đắn về

các hiện tựơng tự nhiên

d Tất cả các kiến thức và kĩ năng trên cần được phối hợp vào bài giảng

sao cho hợp lý nhất và quan trọng là phải truyền thụ đến học sinh như thế nào để

các em tiếp thu kiến thức ngay trên lớp, về nhà có hứng thú học bài, hứng thútìm hiểu các hiện tượng tự nhiên và thích làm bài tập

Trong bài này để giáo dục cho các em lớp 10 cũng như truyền thụ kiếnthức cơ bản về quy luật địa đới và quy luật phi địa đới giáo viên cần phải đạt cácmục tiêu nói trên:

Để đạt được những điều đó tôi luôn thực hiện phương pháp pháp ứngdụng công nghệ thông tin để giảng dạy theo hướng tích cực sử dụng phương tiệntrực quan “kênh hình” trong quá trình lên lớp Phương pháp sử dụng “kênhhình” là phương pháp “dạy học lấy học sinh làm trung tâm ”là một tư tưởng,một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học, phương pháp đóđược thể hiện ở các khâu sau:

- Tiến hành giảng dạy trên lớp để tạo điều kiện phát huy tính chủ độngsáng tạo và năng lực tư duy ở học sinh Trong quá trình giảng dạy tôi đã chú ýxây dựng hệ thống các câu hỏi phát huy tính tích cực tự làm việc của học sinh,giáo viên chỉ là người hướng dẫn

- Luôn tiến hành kiểm tra việc thực hiện tự nghiên cứu ở học sinh bằngcác phiếu học tập, các câu hỏi đã được tiến hành trong suốt bài giảng Trên cơ sở

đó giáo viên đặt câu hỏi dựa trên bản đồ, tranh ảnh, vi deo có trong sách giáokhoa và các tranh ảnh mà giáo viên đã sưu tầm để sử dụng làm phương tiện dạyhọc Học sinh trình bày kết quả đã nghiên cứu, giáo viên giúp học sinh chuẩnkiến thức bằng kiến thức cơ bản cần phải nhớ trong bài học

d Sử dụng đồ dùng dạy học:

+ Vành đai nhiệt trên trái đất, các đai áp và đới gió, các đới khí hậu, các vànhđai thực vật theo độ cao trên núi Chim-bô- ra-giô, lược đồ phân bố thảm thựcvật trên trái đất, lược đồ phân bố các loại đất trên thế giới (phóng to theo sgk) + Tranh: Một số tranh ảnh về các cảnh quan chân núi, đỉnh núi, bờ Đông bờ Tâycủa lục địa

Đặc biệt các tranh ảnh về Sa pa, Đà lạt, các cảnh quan thiên nhiên, các đặc sảnthiên nhiên của Quảng Nam.

+ Một số tranh ảnh khác Để nhằm phát huy tối đa tính chủ động của học sinhtrong giờ học, tôi đã tiến hành và hướng dẫn để học sinh hiểu về nguyên nhân,biểu hiện của các quy luật địa đới và phi địa đới ở các phương tiện trực quan

2 Những biện pháp thực hiện (Nêu rõ biện pháp ở từng phần trong bài giảng):

( phần mục tiêu bài học và phương tiện dạy học đã ghi ở phần trên )

2/ Kiểm tra bài cũ: (1Phút) Bài này là bài tổng kết chương Địa lí tự nhiên nên

cô không dò bài mà trong quá trình học cô tiến hành kiểm tra lại kiến thức

3/

Khám phá: (2Phút) Giáo viên chiếu 2 bản đồ về sự phân bố các vành đai đất

và thực vật => đặt vấn đề Trong bài trước các em đã học sự phân bố đất vàthực vật theo vĩ độ và độ cao có nét gì giống nhau ? vậy sự phân bố này có mangtính quy luật hay không ? chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài Quy luật địa đới vàquy luật phi địa đới

gấu Đông cực đến cảnh quan động

I/ Quy luật địa đới :

thực vât vùng ôn đới rồi thiên nhiên

vùng nhiệt đới (VN) và kiến thức

sách giáo khoa HS trả lời đó là sự

thay đổi cảnh quan theo vĩ độ hay

kinh độ?(Hs trả lời theo vĩ độ) =>HS

hình thành khái niệm

Bước 2: (3 phut)

Liên hệ kiến thức bài trước, Giáo viên

đặt câu hỏi :

-Tại sao các thành phần tự nhiên và

cảnh quan địa lí lại thay đổi có quy

luật như vậy?(do khí hậu)

Sau khi học sinh trả lời , giáo viên hỏi

tiếp :

-Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau

của các yếu tố khí hậu (nhiệt , ẩm )?

-GV chiếu lên màng hình hình vẽ về

tia sáng mặt trời đến trái đất, yêu cầu

học sinh lên bảng nhận xét về sự thay

đổi góc nhập xạ (góc tạo bởi tia tới

vỏ địa lí đều đồng thời chịu tác động

trực tiếp hoặc giáp tiếp của ngoại lực

(Bức xạ mặt trời)

1/ Khái niệm :

là sự thay đổi có quy luật của cácthành phần tự nhiên và cảnh quanđịa lý theo vĩ độ

2/ Nguyên nhân: Sự thay đổi của

góc nhập xạ

Nhóm 3: Kể tên các đới khí hậu? nêu

nguyên nhân hình thành các đới khí

phút

Vậy trên lãnh thổ Việt Nam có biểu

hiện của quy luật này hay không? Hs

lấy ví dụ chứng tỏ

GV chiếu cảnh quan Bắc và Nam

lảnh thổ Việt Nam kèm câu thơ của

Tản Đà “Hải vân đèo lớn vượt qua,

mưa xuân ai bổng đổ ra nắng hè” khi

nhà thơ đi từ Bắc vào Nam đã chứng

kiến và không khỏi ngạc nhiên về sắc

thái thiên nhiên thay đổi chỉ qua dãy

núi Bạch Mã ông đã thốt lên câu đó

Chuyển ý: Ta đã biết các thành phần

địa lí và lớp vỏ cảnh quan thay đổi

một cách có quy luật từ xích đạo về 2

cưc Thế nhưng hình 21 sgk và các

vành đai thực vật theo độ cao trên núi

lại có sự khác nhau theo hướng Đông

Tây và đai cao

Tại sao vậy?

II/ Quy luật phi địa đới

địa lí khác nhau vậy có tuân thủ theo

-Các đới khí hậu (7 đới khí hậu ) -Các nhóm đất ( 10 nhóm đất )

và thảm thực vật (10 kiểu thảm

thực vật )

II/ Quy luật phi địa đới :

quy luật địa đới không? =>khái

niệm

Tại sao có sự phân bố khác nhau về

đất và thực vật theo độ cao ?

Bước 2 :(3Phút)

Giáo viên cho học sinh quan sát lại

hình 19.1 để nói lên sự khác nhau

của thảm thực vật theo chiều Đông –

các vành đai thực vật trên núi

Chim-bô-ra-giô => hs thảo luận và điền

theo phiếu học tập vào bảng phụ

Nhóm 2: HS xem hình về sự phân bố

đất và thảm thực vật chú ý xác định

các kiểu thảm thực vật theo kinh

tuyến 40 và dựa vào SGK=> hòan

thành phiếu học tập vào bảng phụ

1/ Khái niệm: Là quy luật phân bố

không phụ thuộc vào tính chấtphân bố theo địa đới của các thànhphần địa lý và cảnh quan

2/ Nguyên nhân :

- Do nguồn năng lượng bên tronglòng đất Phân chia bề mặt địahình :

Theo lục địa, đại dương-> quy luậtđịa ô

Theo độ cao-> quy luật đai cao

Bước 2:(7Phút)

HS treo kết quả thảo luận lên bảng

nhóm khác nhận xét

GV chiếu kết quả cuối cùng trên máy

=> Gv tiến hành đánh giá, khen ngợi

những nhóm làm tốt và nhóm nhận

xét tốt

 Cho Hs rút ra kết luận về vai trò

tác động của 2 quy luật địa đới và phi

địa đới tới bề mặt trái đất.(là 2 quy

luật khác nhau nhưng có mối quan hệ

mật thiết, diễn ra đồng thời và tương

hổ lẫn nhau)

*Liên hệ thực tế:(2Phút) các em hãy

cho biết trên lãnh thố Việt Nam và

địa phương em đang sống có sự thay

đổi nào theo quy luật phi địa đới? Sau

khi học sinh trả lời =>GV trình chiếu

một số hình ảnh về Sa pa, Đà Lạt

cảnh quan từ chân núi lên đỉnh núi

Trình chiếu các cảnh quan đặc sản

thiên nhiên từ Biển lên núi của Quảng

Nam cho Hs nhận biết về địa phương

ta bị chi phối bởi quy luật nào? Cảnh

quan đa dạng như thế chúng ta cần

3/Biểu hiện :

Quy luật đai cao :

là sự thay đổi có quy luật của cácthành phần địa lý và cảnh quantheo độ cao

Quy luật địa ô :

là sự thay đổi có quy luật của cácthành phần địa lý và cảnh quantheo kinh độ do sự phân bố lục địa, biển và đại dương

làm gì để bảo vệ nó

- Học sinh tìm bài hát có liên quan tới

quy luật trên rồi thể hiện cho cả lớp

cùng nghe vừa thay đổi không khí

vừa khắc sâu kiến thức của bài học

(như bài Trường Sơn Đông- Trường

Sơn Tây)

4/ Đánh giá (5phut):

Để phần cuối bài vừa sôi nổi vừa huy động tất cả học sinh làm việc chúng

ta nên cho học sinh trả lời phần trắc nghiệm vào bảng con rồi đưa lên khi có tínhiệu Sau đó giáo viên chiếu đáp án đúng, em nào đúng giữ nguyên bảng, còn

em nào sai để xuống Thông qua cách này giáo viên quan sát toàn diện và đánggiá được thực chất phần trăm học sinh thuộc bài tại lớp Một vài câu hỏi vấn đáp

ta cho học sinh xung phong nhanh lấy điểm khuyến khích

`Câu 1: Hs hãy:

Kể tên các đới khí hậu từ xích đạo về cực ?

Kể tên các vành đai khí áp từ xích đạo về cực ?

Kể tên các đới gió từ xích đạo về cực ?

Điểm khác nhau cơ bản giữa quy luật địa đới và phi địa đới là gì ?

Câu 2: Nguyên nhân gây ra quy luật phi địa đới là:

a Do địa hình

b Do lục địa, đại dương

c Do khu vực

d Tất cả đều đúng

Câu 3: Quy luật đại đới là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần tự

nhiên và cảnh quan thiên nhiên theo:

a Vĩ tuyến

b Kinh tuyến

c Bờ Tây- bờ Đông