Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1

Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1 Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1 Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1 Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1 Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1 Vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng CNTT trong dạy học LS1

I.ĐẶT VẤN ĐỀ1.Cơ sở lí luận.

Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu của toàn cầu hiện nay Đối vớinước ta, đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển con người mới toàn diện,

có tri thức, có học vấn, có năng lực tư duy hành động, có khả năng tiếp thu đượcnhững tinh hoa của các nước trên thế giới để xây dựng đất nước giàu mạnh Vìthế, Luật Giáo dục nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam qui định:

“Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học, bồi dưỡng lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” Nghịquyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cũng nêu rõ: “Để đáp ứngyêu cầu về con người và nguồn nhân lực là nhân tố quyết định sự phát triển đấtnước trong thời kì công nghiệp hoá hiện đại hoá, cần tạo chuyển biến cơ bảntoàn diện về giáo dục và đào tạo…đổi mới phương pháp dạy và học phát huy tưduy sáng tạo và năng lực đào tạo của người học, coi thực trạng thực hành, thựcnghiệm, ngoại khoá làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét học vẹt, học chay…”

Với những yêu cầu đó, cũng như các môn học khác ở trường trung học cơ

sở (THCS), môn học lịch sử cần phải đổi mới phương pháp dạy học

Song khác với các môn học khác ở chỗ, đặc trưng của bộ môn lịch sử là:con người không thể tri giác trực tiếp những gì thuộc về quá khứ, mà lịch sử lànhững gì đã diễn ra, là hiện thực quá khứ Sự kiện lịch sử không phải xuất hiệnmột cách ngẫu nhiên mà nó thuộc điều kiện, hoàn cảnh nhất định và có mốiquan hệ nhân quả nhất định Lịch sử đã đi qua nhưng không hoàn toàn biến mất

mà nó để lại dấu vết kí ức của nhân loại, qua những thành tựu vật chất, qua hiệntượng lịch sử, ghi chép của người xưa, qua tên đất tên làng, tên đường phố… Với những đặc trưng trên, trong quá trình dạy học lịch sử, người dạy vàngười học phải thường xuyên phải làm việc với nguồn sử liệu dưới nhiều hìnhthức khác nhau Để giúp học sinh nắm được sự kiện lịch sử, tiếp xúc với nguồn

sử liệu mà không thấy nhàm chán và phát huy được tính tích cực chủ động của

học sinh chúng ta phải thực hiện đổi mới phương pháp trong dạy học một cáchnghiêm túc.

Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử không có nghĩa là gạt bỏ, loại trừ,thay thế hoàn toàn các phương pháp dạy học truyền thống, hay phải ngoại nhậpmột số phương pháp xa lạ vào dạy học Mà đổi mới phương pháp là phải biếtvận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học phù hợp với từng bài học cụ thể,biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa những phương pháp dạy học truyền thống vớicác phương pháp mới tích cực

Cũng do đặc trưng riêng của bộ môn lịch sử, việc tái tạo lịch sử muốnsinh động rất cần thiết sử dụng các phương tiện hiện đại trong dạy học Đưacông nghệ thông tin vào dạy học và sử dụng hiệu quả chính là thực hiện thànhcông một khâu trong đổi mới phương pháp dạy học

2.Cơ sở thực tiễn.

Hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THCS đã

và đang tiếp tục được thực hiện Nhưng kết quả học tập lịch sử của học sinhtrong những năm gần đây vẫn tiếp tục giảm sút, học sinh không quan tâm nhiềuđến việc học bộ môn lịch sử, mặc dù các giáo viên ở các trường phổ thông nóichung, trường THCS nói riêng đã cố gắng tìm tòi, ứng dụng các phương phápmới, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Trong quá trình giảng dạy, tôinhận thấy rằng nguyên nhân dẫn đến tồn tại nêu trên là do việc thực hiện đổimới phương pháp còn chậm chạp, mang tính đối phó Sự đổi mới chỉ được thựchiện trong các giờ dạy, thực tập, thao giảng, thanh tra, kiểm tra mà thôi Trongquá trình dạy học, giáo viên còn rất lười chuẩn bị bài và các phương tiện dạyhọc Vì vậy, trong bài giảng vẫn còn tình trạng “thầy nói trò nghe”, các phươngpháp mới mang tính tích cực như nêu vấn đề, chia nhóm hoạt động không đượcthực hiện thường xuyên, đồ dùng và phương tiện dạy học ít được sử dụng, ít vậndụng tri thức liên môn và liên hệ thực tiễn để dạy lịch sử Hơn nữa, trong các giờdạy lịch sử giáo viên chưa vận dụng linh hoạt, nhuần nhuyễn các phương phápdạy học Việc sử dụng công nghệ thông tin chưa thành thạo, chưa hợp lí, có khi

lại quá lạm dụng khiến cho giờ dạy trở nên nhàm chán Vì vậy, học sinh học lịch

sử một cách thụ động, không hào hứng, thói quen nghe – ghi chép vẫn tồn tại ởcác em Có rất nhiều em nắm sự kiện lịch sử một cách mơ hồ, khả năng so sánh,phân tích sự kiện ở các em còn kém, không giải quyết được vấn đề lịch sử khi cótình huống

Trước thực trạng dạy học lịch sử ở trường THCS hiện nay và trước nhữngyêu cầu khách quan của đất nước, tôi nhận thấy rõ trách nhiệm của mình cầngóp một phần công sức vào sự nghiệp giáo dục Vì vậy tôi đã cố gắng tìm ranguyên nhân của những tồn tại trên và đưa ra giải pháp hiệu quả trong dạy họclịch sử ở trường THCS hiện nay Đó là “Vận dụng linh hoạt các phương pháp và

sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử ở trường THCS”

Để thể hiện những nội dung đề tài nêu trên một cách hoàn chỉnh qua bàihọc lịch sử cụ thể, tôi chọn tiết 20, Bài 13 “Chiến tranh thế giới thứ nhất” (1914– 1918) trong chương trình Lịch sử lớp 8 để trình bày

II.NỘI DUNG1.Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường THCS.

Như đã trình bày ở trên, hiện nay ở trường THCS còn nhiều giáo viên vẫnchưa nắm vững quan điểm đổi mới dạy học Có người cho rằng đổi mới phươngpháp chính là thực hiện hoàn toàn phương pháp mới, có người lại thể hiện mìnhnắm vững quan điểm đổi mới là “đổi mới không có nghĩa là gạt bỏ hoàn toànphương pháp truyền thống ” nhưng khi dự giờ của đồng nghiệp lại đánh giá họ

là “nói nhiều” mặc dù họ chỉ thực hiện hoặc dẫn dắt vấn đề lịch sử mà thôi

Để tránh sự tranh cãi và quan trọng nhất là đạt được mục tiêu giáo dục,chúng ta cần thống nhất một quan điểm: Đổi mới phương pháp dạy học không

có nghĩa là gạt bỏ, thay thế hoàn toàn phương pháp truyền thống mà dạy họclịch sử là phải biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp mới hiện đại như:giải quyết vấn đề, đóng vai, thảo luận nhóm với phương pháp truyền thống nhưtrực quan, thuyết trình, kể chuyện Và không phải bài học lịch sử nào chúng tacũng thực hiện rập khuôn là thực hiện đầy đủ các phương pháp dạy học trên Màtuỳ loại bài để lựa chọn các phương pháp thích hợp cho bài đó Nhưng việc thựchiện đổi mới phương pháp trong dạy học lịch sử là phải được thực hiện thườngxuyên ở tất cả các loại bài mới giúp chúng ta thực hiện thành công mục tiêu giáodục đề ra

Trong quá trình dạy học ở trường THCS tôi nhận thấy rằng: tuy có nhiềuloại bài lịch sử, nội dung các bài học lịch sử khác nhau và phương pháp dạy họclịch sử vô cùng phong phú, nhưng có một số phương pháp sau đây mà giáo viêncần tiến hành thường xuyên trong dạy học:

Trước hết là phương pháp thuyết trình : Bất cứ một bài học lịch sử nào

chúng ta cũng không thể tránh khỏi việc sử dụng phương pháp này Bởi do đặctrưng của bộ môn là tái tạo lịch sử Muốn tái tạo lịch sử người giáo viên cần

sử dụng ngôn ngữ lời nói sinh động giàu hình ảnh để miêu tả, tường thuật, kể

chuyện, nêu đặc điểm nhân vật, sự kiện lịch sử hoặc dẫn dắt bài, mục bằng sựhiểu biết kiến thức lịch sử của mình

Ví dụ: Khi dạy Bài 2 “Cách mạng tư sản Pháp (1789 – 1794)” chương trìnhlịch sử lớp 8, giáo viên có thể giới thiệu bài mới như sau: “Cách mạng tư sản đãthành công ở một số nước mà chúng ta đã học và tiếp tục nổ ra trong đó nướcPháp đạt đến sự phát triển cao Vì sao cách mạng tư sản nổ ra và phát triển ởnước Pháp, cách mạng trải qua những giai đoạn nào, ý nghĩa ra sao? Đó là vấn

đề chúng ta cần giải quyết hôm nay”

Hoặc khi dạy Bài 6 “Các nước châu Phi” ở chương trình lịch sử lớp 9,giáo viên có thể minh họa về sự khó khăn của châu Phi hiện nay để làm nổi bật

sự kiện lịch sử: “Hiện nay châu Phi còn rất khó khăn trong công cuộc xây dựngđất nước và phát triển kinh tế xã hội, là châu lục nghèo và kém phát triển nhấtthế giới Sản lượng lương thực bình quân đầu người hiện nay chỉ bằng 70% củanhững năm 70 Vào đầu những năm 60, châu Phi không đủ ăn, ¼ dân số đóikinh niên Tỉ lệ dân số của châu Phi cao nhất thế giới, ví dụ: Ruanda 5,2%/năm,Ănggôla, Nigiêria, Mali là 5,1% Tỉ lệ người mù chữ cao nhất thế giới: Ghinê70%, Môritani 69%, Marốc 64% ”

Hay khi dạy Bài 23 “Những cuộc khởi nghĩa lớn trong các thế kỉ VII IX” trong chương trình lịch sử 6, giáo viên có thể nêu đặc điểm nhân vật củaMai Thúc Loan “là người có nước da đen, khoẻ mạnh, thông minh”, PhùngHưng là người “vật được hổ”…

-Hoặc khi tường thuật diễn biến của các cuộc kháng chiến chống quân xâmlược Tống, Nguyên - Mông, Minh…trong chương trình lịch sử lớp 7, giáo viênkhông thể không sử dụng phương pháp thuyết trình

Rõ ràng bài học lịch sử nào cũng cần đến phương pháp thuyết trình củangười giáo viên Tuy nhiên, chúng ta cũng thấy rằng phương pháp thuyết trình

luôn đi liền với phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan

Chẳng hạn khi dạy học Mục 3: “Chiến thắng Bạch Đằng” thuộc mục III

“Kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên (1287 – 1288)”, Bài 14

“Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên” trong chương trìnhlịch sử lớp 7 Giáo viên dùng Lược đồ Chiến thắng Bạch Đằng để trình bày diễnbiến: “Ngày 9/4/1288, đoàn thuyền do Ô Mã Nhi có kị binh hộ tống rút về theosông Bạch Đằng, bấy giờ nước triều dâng cao che lấp cọc sông, một số thuyềnnhẹ của quân nhà Trần ra khiêu chiến rồi giả vờ thua chạy, giặc cho quân đuổitheo, lọt vào trận địa mai phục Đợi đến lúc triều xuống, từ hai bờ, quân ta đổ rađánh phá, giặc bị đánh bất ngờ hốt hoảng thi nhau tháo chạy, nhiều thuyền bịđắm Giữa lúc đó hàng loạt bè lửa xuôi nhanh theo nước triều đang xuống laovào giặc Tướng Ô Mã Nhi bị bắt…”

Đồ dùng trực quan trong DHLS cũng vô cùng phong phú: tranh ảnh, phim

tư liệu, vật thật, bản đồ, sa bàn, bảng niên biểu, sơ đồ, bảng so sánh…Ưu thế củaviệc sử dụng đồ dùng trực quan là tạo ra hình ảnh lịch sử cụ thể sinh động, chínhxác

Trong dạy học lịch sử, tôi nhận thấy rằng bất kì bài học lịch sử nào cũngcần sử dụng đến đồ dùng trực quan

Ví dụ: Khi dạy học Bài 12 “Nước Văn Lang” trong chương trình lịch sửlớp 6, cần sử dụng sơ đồ bộ máy nhà nước Văn Lang Bài 12 “Đời kinh tế vănhoá” trong chương trình lịch sử lớp 7 cần đến đồ dùng tranh ảnh Văn miếuQuốc tử giám, Chùa Một Cột, hình rồng thời Lí…Bài 13 “Chiến tranh thế giớithứ nhất” (1914 – 1918) trong chương trình lịch sử lớp 8 cần sử dụng bản đồ,hình ảnh về các loại vũ khí được sử dụng trong chiến tranh Hoặc khi dạy Bài

18 “Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời” trong chương trình lịch sử lớp 9, cầnchuẩn bị bảng so sánh sự kiện lịch sử của Cương lĩnh chính trị đầu tiên củaĐảng và Luận cương tháng 10 năm 1930 của Trần Phú

Ngày nay ở các nước phát triển, video là phương tiện kĩ thuật được sửdụng thường xuyên trong dạy học lịch sử Giáo viên có thể cho học sinh xemmột đoạn phim hoặc một đoạn tranh ảnh lịch sử để dẫn dắt tạo tình huống có

vấn đề Ở nước ta, trong thời gian gần đây, giáo viên dạy lịch sử cũng đã cốgắng nhiều trong việc sử dụng phim ảnh tư liệu để dạy học

Ví dụ: Khi dạy Bài 16: “Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc trong thờigian ở nước ngoài (1919 – 1925) trong chương trình lịch sử lớp 9, giáo viêndùng phim tư liệu nói về những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc trong thời giantại Pháp Hoặc khi dạy Bài 27 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânxâm lược Pháp kết thúc (1953 – 1954)” giáo viên sử dụng đoạn phim tư liệu đểhọc sinh thấy được bộ đội ta kéo pháo vào trận địa Điện Biên Phủ Hay khi dạyBài 30 “Hoàn thành giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (1973 – 1975)”trong chương trình lịch sử lớp 9, giáo viên có thể dùng phim tư liệu để trình bày

về chiến dịch Hồ Chí Minh

Trong dạy học lịch sử ở trường THCS, giáo viên cũng cần thường xuyên

sử dụng các nguồn sử liệu để làm phong phú giờ dạy học lịch sử.

Nguồn sử liệu gồm các tác phẩm kinh điển, văn kiện lịch sử, ý kiến củanhân vật, ý kiến của các nhà sử học…Thông qua nguồn sử liệu học sinh có thểphân tích, đánh giá bình luận được sự kiện lịch sử

Ví dụ: Khi dạy học Bài 16 “Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoàitrong những năm 1919 – 1925” trong chương trình lịch sử lớp 9, giáo viên cóthể đưa ra nguồn sử liệu trích từ “Hồi kí con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Mác -Lênin”, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Luận cương của Lênin làm cho tôicảm động phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóclên Ngồi một mình trong phòng nhỏ mà tôi nói to lên như đang nói trước quầnchúng đông đảo: Hỡi đồng bào bị đoạ đày đau khổ! Đây là cái cần thiết chochúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta” Từ nguồn sử liệu đó, giáo viên

có thể tổ chức hướng dẫn học sinh hiểu được tâm trạng của Nguyễn Ái Quốc,đồng thời giải quyết được được vấn đề đặt ra: “Tại sao Người có tâm trạng đó?”

Ngoài những phương pháp trên, trong bài giảng lịch sử giáo viên còn

thường xuyên sử dụng đến phương pháp dạy học nêu vấn đề Đây là một trong

những phương pháp dạy học có tiềm năng trong việc phát huy tính tích cực chủđộng của học sinh Bản chất của dạy học nêu vấn đề là tạo nên những chuỗi tìnhhuống có vấn đề và điều khiển hoạt động của học sinh để học sinh tự giải quyếtvấn đề đó.

Ví dụ: Khi dạy Tiết 3, bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân NguyênMông xâm lược” trong chương trình lịch sử lớp 7, giáo viên đưa ra vấn đề đểhọc sinh giải quyết “Vì sao quân Nguyên đã bị thất bại nặng nề trong cuộc chiếntranh xâm lược Đại Việt lần thứ 2 chúng lại tiếp tục xâm lược lần thứ 3?” Đểgiải quyết được vấn đề trên giáo viên có thể đặt một số câu hỏi gợi mở liên quanđến tiết học trước để học sinh thảo luận, tìm tòi câu trả lời và kết luận rằng: “Dochúng có âm mưu xâm lược nước ta từ lâu và sau thất bại chúng muốn rửanhục”

Như vậy để giải quyết được vấn đề, giáo viên cần lựa chọn các câu hỏi

gợi mở, tổ chức học sinh giải quyết vấn đề Đây chính là sự thực hiện phương pháp đàm thoại gợi mở (phương pháp vấn đáp) không thể thiếu trong dạy

học lịch sử

Ví dụ: Khi dạy mục 3 “Thế nào là chế độ chiếm hữu nô lệ”, Bài 5 “Các quốc gia cổ đại phương Tây” trong chương trình lịch sử lớp 6 Để học sinh nắm được khái niệm chế độ chiếm hữu nô lệ Giáo viên treo bảng so sánh xã hội phương Đông và phương Tây:

Quý tộc Chủ nô (bao gồm cả

dân tự do và quý tộc)Nông dân công xã Nô lệ (lực lượng chính

trong sản xuất)

Nô lệ trong gia đình quí tộc

Giáo viên đặt câu hỏi: “Em hãy nêu điểm khác nhau về tình hình xã hộicủa phương Đông và phương Tây?” Sau khi học sinh trả lời, giáo viên kết luậnrằng: “sự khác nhau về giai tầng dẫn đến sự khác nhau về chế độ chính trị” Đểthấy được sự khác nhau về chế độ chính trị giáo viên lại tiếp tục đặt ra các câu

hỏi: “Em hãy cho biết chế độ chính trị của các quốc gia cổ đại phương Đông?”(là chế độ mà vua có quyền lực tối cao nhất có quyền hành quyết định tất cả nêngọi là chế độ chuyên chế) “Ở phương Tây, chủ nô có vai trò như thế nào?” Saukhi học sinh trả lời giáo viên kết luận rằng: “Ở phương Tây chủ nô có quyền lựcnhất và có quyền hành quyết định mọi việc (chủ nô bao gồm cả dân tự do và quýtộc) nên chế độ chính trị là dân chủ chủ nô”.

Trong quá trình dạy học lịch sử, việc tổ chức học sinh thảo luận nhóm, thảo luận cả lớp là một trong những phương pháp tích cực Thông qua đó, giáo

viên tạo điều kiện để học sinh nêu lên các vấn đề cần tìm hiểu, giải quyết vấn đề

tự đặt ra hoặc do giáo viên cung cấp Để giải quyết vấn đề giáo viên đặt các câuhỏi gợi mở và khuyến khích học sinh bày tỏ ý kiến riêng của mình, động viêncác em nên mạnh dạn trình bày mà không sợ sai thông qua nói hoặc viết ra giấy

Từ đó, học sinh biết cách học tập lịch sử theo tinh thần đổi mới, tự học, tự khámphá phát hiện vấn đề lịch sử một cách chủ động

Ví dụ: Khi dạy Mục II: Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân TâySơn, Tiết 37, Bài 19 “Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418 – 1427)” trong chươngtrình lịch sử lớp 7, giáo viên có thể đưa ra các vấn đề cho các nhóm thảo luận vàtìm câu trả lời như sau:

BÀI 19 CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418 – 1427)

I Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa

TIẾT 37 I THỜI KÌ Ở MIỀN TÂY THANH HOÁ (1418 – 1423)

II Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn

1423

Câu hỏi dành cho nhóm 1:

Tại sao Lê Lợi lại tạm hoà với

quân Minh?

Câu hỏi dành cho nhóm 2:

Tại sao quân Minh lại chấp nhận lời đề nghị giảng hoà của

Lê Lợi?

Thảo luận nhóm

Để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong học tập lịch sử, bên

cạnh những phương pháp dạy học được trình bày ở trên, giáo viên cần tổ chức cho học sinh tự làm việc nhiều hơn với sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo do giáo viên cung cấp Thông qua đó từng bước rèn luyện cho học sinh

về phương pháp học tập, nghiên cứu lịch sử

Ví dụ: Khi dạy Mục 2 “Người tinh khôn sống thế nào?”, Bài 3 “Xã hội nguyên thuỷ” trong chương trình lịch sử lớp 6, giáo viên yêu cầu học sinh tự làm SGK, từ đoạn “Người tinh khôn không sống theo bầy…vui hơn” và làm bài tập:

Nội dung Người tối cổ Người tinh khônThời gian

Trong quá trình dạy học, để khắc sâu kiến thức lịch sử trong trí nhớ của

học sinh và để củng cố bài học tốt nhất đó là sử dụng bản đồ tư duy Giáo viên

có thể vẽ bản đồ tư duy để củng cố bài học Cũng có thể hướng dẫn và yêu cầuhọc sinh tự vẽ bản đồ tư duy để các em nắm được ngay kiến thức cơ bản của bàihọc

Ví dụ: Khi dạy Tiết 20, Bài 13 “Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 –1918) trong chương trình lịch sử lớp 8, giáo viên vẽ bản đồ tư duy để củng cố lạitoàn bộ nội dung cơ bản của bài học như sau:

Như vậy, trong dạy học lịch sử, phương pháp dạy học vô cùng phong phú.

Để giải quyết từng vấn đề lịch sử, giáo viên có thể kết hợp một lúc nhiềuphương pháp dạy học, sử dụng các phương pháp dạy học không tách rời nhau

mà kết hợp với nhau chặt chẽ sẽ giúp bài giảng sinh động gây cảm hứng học tậpcho học sinh Ngoài những phương pháp dạy học thường xuyên được thực hiện

ở trên, giáo viên có thể sử dụng một số phương pháp khác để áp dụng thích hợptrong từng loại bài như: trò chơi lịch sử, điền gắn các kí hiệu trên bản đồ, lược

đồ, lập bảng thống kê các sự kiện lịch sử hoặc đóng vai nhân vật lịch sử…Với

sự phát triển của khoa học kĩ thuật hiện nay, việc sử dụng công nghệ thông tintrong dạy học đã và đang góp phần đáng kể trong việc đổi mới phương pháp dạyhọc lịch sử Cùng với việc vận dụng linh hoạt các phương pháp và sử dụng côngnghệ thông tin trong dạy học lịch sử ở trường THCS, giáo viên cũng cần quantâm đến những hình thức dạy học lịch sử nhằm phát huy tính tích cực chủ độngcủa học sinh, chẳng hạn như: dạy học ở lớp, bảo tàng, thực địa, ngoại khoá, thitìm hiểu lịch sử…

2 Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử ở trường THCS.

Như chúng ta biết, việc dạy học lịch sử mang tính đặc thù riêng Lịch sử

là những gì đã diễn ra trong quá khứ Để tái hiện lịch sử một cách sống độngnhư đang diễn ra ở thì hiện tại, rất cần đến phương tiện dạy học hiện đại để đápứng yêu cầu đó Nghị quyết của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lầnthứ II, khoá VIII về định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trongthời kì mới đã yêu cầu ngành giáo dục phải: “…Từng bước áp dụng các phươngtiện tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học bảo đảm điều kiện

và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”

Trong các trường THCS hiện nay trên cả nước nói chung và ở thành phốVinh nói riêng, giáo viên dạy lịch sử đã và đang tích cực sử dụng phương tiệndạy học hiện đại Từ máy vi tính, từ mạng Internet, mạng nội bộ, giáo viên truycập, tìm tòi tư liệu gồm: những đoạn phim, tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, âm thanh

để soạn thảo giáo án điện tử Phầm mềm để soạn thảo giáo án hiện nay thôngdụng vẫn là phần mềm Pownpoint Tuy vậy vẫn còn nhiều giờ dạy bằng máychiếu chưa đạt hiệu quả cao Qua tìm hiểu tôi thấy tồn tại ở các tiết dạy học máychiếu là giáo viên đưa vào bài dạy quá nhiều hình ảnh chỉ mang tính trình chiếu

mà ít yêu cầu học sinh khai thác Câu hỏi nêu vấn đề đặt ra quá nhiều làm kiếnthức bài giảng trở nên dàn trải, ít chiều sâu Vẫn còn hiện tượng giáo viên chưathành thạo về máy tính nhưng để bằng đồng nghiệp của mình, họ đã nhờ ngườikhác soạn thảo giáo án Vì thế khi dạy học, việc giảng bài và điều khiển máykhông ăn khớp, rời rạc làm mất đi tính sư phạm Từ thực tế đó cho chúng ta thấyviệc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử hiện nay là hết sức cầnthiết và nếu sử dụng một cách hợp lí sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy họcnhưng nếu quá lạm dụng hoặc chưa thành thạo sẽ gây tác động trở lại, làm mấthứng thú học tập của học sinh

Để sử dụng công nghệ thông tin hợp lí trong dạy học lịch sử, gây hứngthú học tập của học sinh và nâng cao hiệu quả dạy học, giáo viên cần nắm vữngmột số vấn đề sau:

Thứ nhất là khâu soạn giáo án điện tử:

-Thông thường có 2 cách để soạn:

Một là trình bày toàn bộ nội dung bài giảng gồm cả kênh hình và kênhchữ Sau đây là một số trang ví dụ:

Tiết 44 Bài 28.

Trào lưu cải cách Duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

I Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX:

- Kinh tế - xã hội Việt Nam rơi

vào tình trạng khủng hoảng

nghiêm trọng

Em hãy cho biết nguyên nhân nào dẫn đến tình hình kinh tế -

xã hội như vậy?

-Thực dân Pháp ráo riết mở rộng

chiến tranh xâm lược

- Triều đình Huế vẫn duy trì

chính sách nội trị ngoại giao lỗi

thời, lạc hậu.

Tiết 44 Bài 28

Trào lưu cải cách Duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

I Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX:

II.Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế kỉ XIX:

Vì sao các quan lại sĩ phu đưa ra những đề nghị cải cách?

1 Nguyên nhân:

+Trước tình trạng nguy nan của

đất nước

+ Xuất phát từ lòng yêu nước

của các quan lại, sĩ phu.

Em hãy nêu tên một số quan lại, sĩ phu tiêu biểu trong phong trào cải cách

bấy giờ?

2 Nội dung cải cách:

Tiết 44 Bài 28

Trào lưu cải cách Duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

I Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX:

II.Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế kỉ XIX:

1 Nguyên nhân:

+Trước tình trạng nguy nan

+ Xuất phát từ lòng yêu nước của

các quan lại, sĩ phu.

2 Nội dung cải cách:

Chấn hưng dân trí, khai thông dân trí

1882 Nguyễn Lộ Trạch

1877-Chấn chỉnh bộ máy quan lại,phát triển công thương nghiệp và tài chính, chỉnh đốn võ bị, mở rộng ngoại giao và cải tổ giáo dục

1871 Nguyễn Trường Tộ

1863-Mở 3 cửa biển ở Miền Bắc

và miền Trung 1872

Viện Thương Bạc

Khai khẩn ruộng hoang 1868

Đinh Văn Điền

Mở cửa biển Trà Lí (Nam Định)

1868 Trần Đình Túc

Nguyễn Huy Tế

Nội dung Thời

gian

Cơ quan, người đề nghị

- Bao gồm những yêu cầu đổi

mới đất nước về mọi mặt: nội trị,

ngoại giao, kinh tế, văn hoá…

- Tiêu biểu nhất: Nguyễn Trường

Tộ.

Tiết 44 Bài 28

Trào lưu cải cách Duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

I Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX:

II.Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế kỉ XIX:

1 Nguyên nhân:

+Trước tình trạng nguy nan

+ Xuất phát từ lòng yêu nước của

các quan lại, sĩ phu.

2 Nội dung cải cách:

- Bao gồm những yêu cầu đổi

mới đất nước về mọi mặt: nội trị,

ngoại giao, kinh tế, văn hoá…

- Tiêu biểu nhất: Nguyễn Trường

Tộ.

Tiết 44 Bài 28

Trào lưu cải cách Duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

I Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX:

II.Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế kỉ XIX:

1 Nguyên nhân:

+Trước tình trạng nguy nan

+ Xuất phát từ lòng yêu nước của

các quan lại, sĩ phu.

2 Nội dung cải cách:

- Bao gồm những yêu cầu đổi

mới đất nước về mọi mặt: nội trị,

ngoại giao, kinh tế, văn hoá…

- Tiêu biểu nhất:Đề nghị cải cách

của Nguyễn Trường Tộ.

Các đề nghị canh tân đất nước có thực hiện được không?

(chuyển mục III)

Tiết 44 Bài 28

Trào lưu cải cách Duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

I Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX:

II Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế kỉ XIX: III Kết cục của các đề nghị cải cách:

Qua tìm hiểu nội dung các đề nghị cải cách em hãy nêu những mặt tích cực và hạn chế?

- Tích cực: Đáp ứng phần nào yêu

cầu của nước ta lúc đó

- Hạn chế: Các đề nghị cải cách

mạng tính rời rạc, chưa giải quyết

được mâu thuẫn xã hội lúc đó

- Kết quả: Triều đình cự tuyệt,

không chấp nhận

- Ý nghĩa: Tấn công vào tư tưởng

bảo thủ lỗi thời Phản ánh trình

độ nhận thức mới của những

người Vệt Nam

Hai là chỉ trình bày tiêu đề, mục đề, hình ảnh, phim tư liệu, lược đồ, bản

đồ, bảng biểu, yêu cầu thảo luận nhóm, bản đồ tư duy

Sau đây là một số trang ví dụ:

1.Ngô Quyền đã chuẩn bị đánh quân xâm lược Nam Hán như thế nào?

Năm 937 Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ

Tiết 31 Bài 27 NGÔ QUYỀN VÀ CHIẾN THẮNG BẠCH ĐẰNG NĂM 938 1.Ngô Quyền đã chuẩn bị đánh quân xâm lược Nam Hán như thế nào?

Năm 937 Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ

1.Ngô Quyền đã chuẩn bị đánh quân xâm lược Nam Hán như thế nào?

Tiết 31 Bài 27 N G Ô QUYỀN VÀ CHIẾN THẮNG BẠCH ĐẰNG NĂM 938

Ngô Quyền (898 – 944)

Quê quán: Đường Lâm, Hà Nội Ngô Quyền giúp Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán

Dương Đình Nghệ gả con gái

cho Ngô Quyền Ngô Quyền trấn giữ Ái Châu (Thanh Hoá)

1.Ngô Quyền đã chuẩn bị đánh quân xâm lược Nam Hán như thế nào?

Ngô Quyền giết Kiều Công Tiễn

Tiết 31 Bài 27 NGÔ QUYỀN VÀ CHIẾN THẮNG BẠCH ĐẰNG NĂM 938 1.Ngô Quyền đã chuẩn bị đánh quân xâm lược Nam Hán như thế nào?

Trong quá trình giảng dạy ở trường THCS, tôi nhận thấy rằng giáo viênnên chọn cách soạn thứ hai để phục vụ bài giảng tốt hơn Máy chiếu là phươngtiện dạy học để giáo viên chuẩn bị đầy đủ về phim tư liệu, tranh ảnh, lược đồ,

bản đồ, các yêu cầu thảo luận nhóm và khi dạy giáo viên sử dụng bảng đen đểtrình bày kiến thức cơ bản của bài học sẽ tạo nên sự giao lưu gần gũi giữa giáoviên và học sinh Như thế cũng phù hợp với tâm lí, khả năng tiếp cận máy chiếu

và tiếp nhận kiến thức lịch sử của các em Tốc độ tiếp nhận kiến thức, ghi nhớcủa các em còn chậm cho nên nếu soạn giảng toàn bộ trên máy chiếu thì khigiáo viên trình giảng các em sẽ cảm thấy bài giảng hơi nhanh, nhiều em khôngghi kịp kiến thức cơ bản…

Thứ hai là về hình thức của trang giáo án: Nền của trang giáo án nên chọnmàu trắng để dễ trang trí Không nên trang trí rườm rà, không nên đưa hình độngnhấp nháy khiến học sinh mất tập trung vào bài học Phong chữ nên chọn phongTimes New Roman hoặc VNI-Times, cỡ chữ dành cho tiêu đề chọn cỡ 20, chữ

in hoa, màu đỏ đun Cỡ chữ thể hiện ở trong phần nội dung nên chọn cỡ 18, màuxanh đậm vừa trang nhã, vừa dễ nhìn phù hợp với phông nền của trang giáo án

là màu trắng

Thứ ba là về nội dung trong các trang giáo án, giáo viên nên chọn tranhảnh phim tư liệu, lược đồ, bản đồ, bảng so sánh thể hiện đúng nội dung, mức độvừa phải để có thời gian yêu cầu học sinh khai thác

Thứ tư là việc vẽ bản đồ tư duy trên máy tính: Để vẽ được bản đồ tư duytrên máy tính, đòi hỏi giáo viên phải cài đặt phần mềm Minmap Chúng ta có thểdownload phần mềm này từ mạng internet về máy tính của mình hoặc sao chép

từ đĩa vi tính do nhà trường cung cấp Muốn tạo được bản đồ tư duy, chúng ta

mở ConcepDrawMap ra, sau đó trình bày nội dung cơ bản của bài học Sau khi

vẽ xong trên máy, để sử dụng được bản đồ tư duy giáo viên cần phải tiến hànhthêm một công đoạn nữa là đăng xuất nó thành một file ảnh rồi cài vào slide trênbài giảng điện tử Nếu không thực hiện các công đoạn đó thì giáo viên không thểthành công

Đặc biệt lưu ý khi giảng dạy bằng giáo án điện tử, giáo viên không nêncopy bài giảng đăng trên mạng hoặc sử dụng bài soạn của người khác để phục

vụ cho bài giảng của mình, mà chỉ nên tham khảo để xây dựng bài giảng theo tư