Thực trạng phân công lao động trên địa bàn xã Ái Quốc trong những năm vừa qua cho thấy những thay đổi rõ rệt, nhất là tạo bước ngoặt trong phân công và sử dụng lao động, từng bước giải p
Trang 1Thực trạng nghề nông ở các hộ gia đình vùng ven khu công nghiệp (Khảo sát địa bàn xã Ái Quốc, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương)
1 Thực trạng nghề nông qua cơ cấu nghề nghiệp của người dân xã Ai Quốc
Không thể phủ nhận những ảnh hưởng to lớn của công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn nhằm làm thay đổi bộ mặt của nông thôn Việt Nam cũng như bộ mặt kinh tế-văn hoá- xã hội của cả nước Những tác động đó là không nhỏ tới nếp sống, làm việc, sinh hoạt của người dân những vùng này Đặc biệt, cơ cấu việc làm của người dân có đất thuộc diện quy hoạch của Nhà Nước để xây dựng các khu công nghiệp đã có sự thay đổi nhất định so với trước khi có chính sách thu hồi đất Hơn hết đối với người nông dân thì sự thay đổi này quả thật có tác động vô cùng to lớn với họ
Thực trạng phân công lao động trên địa bàn xã Ái Quốc trong những năm vừa qua cho thấy những thay đổi rõ rệt, nhất là tạo bước ngoặt trong phân công và
sử dụng lao động, từng bước giải phóng sức lao động của con người làm cho người lao động thực sụ trở thành chủ thực sự, tự quyết định trong các hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trên cơ sở lấy hộ gia đình làm đơn vị kinh tế tự chủ, và bên cạnh đó cũng xuất hiện nhiều hình thức hợp tác tự nguyện kinh doanh theo hướng tổng hợp phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp Bên cạnh các nghề khác, nghề nông vẫn đóng vai trò khá lơn trong cơ cấu lao động-việc làm của toàn xã Bảng số liệu dưới đây sẽ cho ta cái nhìn khái quát về tình hình việc làm nói chung cũng như nghề nông nói riêng của người dân xã Ái Quốc:
Trang 2Bảng 1: nghề nghiệp hiện nay của người trả lời
Nghề nông vẫn chiếm một tỷ lệ khá cao trong cơ cấu nghề nghiệp của người dân trong xã Trong số 817 người được hỏi thì có tới 350 người ( chiếm 42.8%) trả lời rằng họ vẫn tiếp tục làm nghề nông Như vậy tuy đãchuyển giao đất để xây dựng khu công nghiệp Nam Sách và cụm công nghiệp Ba Hàng nhưng số lao động làm trong nghề nông vẫn khá đông Điều này chứng tỏ lựa chọn tiếp tục theo nghề nông là của phần nhiều nông dân Tỷ lệ người chuyển sang các nghề hỗn hợp và phi nông còn tương đối thấp Có 29.6% người được hỏi nói rằng từ khi có chính sách chuyển giao đất họ chuyển sang làm nghề hỗn hợp và có 27.6% chuyển sang làm nghề phi nông Có khá nhiều người được hỏi nói rằng khi mất ruộng họ chỉ còn biết làm thêm những công theo mùa vụ như: thợ xây, chạy chợ, cấy đấu thầu, cửu vạn,…Việc chuyển đổi ngành nghề là xu hướng tất yếu khi ma hầu hết ruộng đất của họ bị thu hồi Nhưng nguyên nhân của việc vẫn còn khá nhiều hộ gia đình vẫn tiếp tục bám trụ nghề nông hay còn nhiều người vẫn rơi vào cảnh thất nghiệp hoặc có việc nhưng công việc không ổn định là câu hỏi lớn đặt ra với các cấp chính quyền xã Ai Quốc cũng như với chính người dân trong xã
Như vậy, bảng số liệu trên đã bao quát khá rõ tình hình lao động- việc làm của người dân trong xã Có thể nói mất việc không có cơ hội chuyển đổi nghề nghiệp là một trong những điểm bức xúc nhất hiện nay của người dân ở các khu công nghiệp Vì phần nhiều người dân không có nghề nghiệp gì khác ngoài làm ruộng nên khi ruộng không còn họ chuyển từ trồng lúa sang chăn nuôi gia súc, gia cầm, thuỷ sản,…hoặc số ít thì kiếm những việc làm mới như làm thuê, buôn bán tự
do, chạy chợ,…thực chất đây chỉ là những công việc tạm thời, không ổn định Như
Trang 3thế với cơ cấu trên nghề nông vẫn đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo công ăn việc làm cũng như đời sống vật chất của người dân của xã Ai Quốc Đây vẫn là nghề mang lại nguồn thu chủ yếu cho cư dân của xã.Qua phỏng vấn sâu các
hộ gia đình vẫn tiếp tục làm nghề nông (tức là chuyển từ trồng lúa sang chăn nuôi) được biết :
Trước đây nhà cô trồng lúa, nuôi lợn, gà nhưng từ khi đất trồng lúa bị thu hẹp nhà cô mở cửa hàng bán bia hơi và vẫn kết hợp chăn nuôi thêm Bây giờ cô chỉ nuôi lợn thôi, cũng là để có thêm đồng ra đồng vào Giờ cô nuôi ít hơn so với trước chỉ 10 đến 12 con là cùng Vì cô cũng không có nhiều thời gian, còn phải bán hàng, rồi cơm nước, con cái nữa Nói chung là trăm công nghìn việc Tuy không bằng trước nhưng cũng vẫn là một nghề tạo được thu nhập đáng kể, góp phần ổn định cuộc sống.
(Phỏng vấn sâu cô N.T.H, 42 tuổi, trình độ học vấn:PTTH)
Đây là nguồn thu chính của nhà bác còn các khoản khác như là tiền thương bệnh binh, tiền trách nhiệm (trưởng thôn), tiền hưu cũng trợ giúp thêm cho chi tiêu, sinh hoạt hàng ngày.
Như tôi được biết thì còn có rất nhiều gia đình trong xã chăn nuôi và lấy nghề này là nghề chính của họ Hơn thế hình thức rồi quy mô và chủng loại cũng đa dạng hơn trước, nhiều hộ nuôi cả ba ba, cá và các thủy sản khác.
( ông L.V.T, 50 tuổi, trình độ học vấn: PTTH)
Có thể thấy một thực tế rõ ràng qua sự đánh giá về công việc hiện tại của hơn
800 người ở xã Ai Quốc thì thực trạng là số người vẫn tiếp tục duy trì cũng như phát triển nghề nông là một con số không nhỏ Tuy quy mô và loại hình có thể không như trước nhưng đây thực sự vẫn là một nghề đóng góp lớn vào thu nhập của người dân trong xã Đây là một vấn đề không nhỏ của các cấp chính quyền xã cũng như tỉnh nhằm đẩy mạnh tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế của toàn tỉnh Hải Dương
Trang 4Bảng thống kê sau sẽ giúp ta đánh giá sâu hơn về quy mô của nghề nông trong cơ cấu ngành nghề của xã Ai Quốc:
Bảng 2: Sự phát triển quy mô nghề nông ở các hộ
Nghề nông Mở rộng (%) Thu hẹp(%) Bỏ hẳn (%)
Nhìn vào bảng số liệu trên thấy qui mô nghề trồng lúa đã giảm rõ rệt, có đến 60% số người được hỏi đã thu hẹp quy mô trồng lúa chuyển sang các nghề khác
Có đến 34.6% số người trả lời nói rằng họ đã bỏ hẳn nghề trồng lúa Điều này cũng rất hợp lý vì trên địa bàn toàn xã phần lớn các hộ gia đình đều bị mất đất ruộng và mất với diện tích cũng khá nhiều Có nhiều hộ gia đình còn mất hết ruộng trồng lúa và hoa màu nên việc mất ruộng kéo theo mất việc làm là điều tất yếu Chỉ
có một số ít người trả lời nói rằng họ mở rộng quy mô trồng lúa hơn trước ( 5.4%) thì rơi vào những hộ gia đình không thuộc diện thu hồi đất cho xây dựng khu công nghiệp Với trồng hoa màu cũng vậy nhưng có khác là tỷ lệ bỏ hẳn cao hơn so với trồng lúa (60%), việc mở rộng cũng hơn không đáng kể (12.3%)
Các loại hình khác như chăn nuôi gia súc, gia cầm và thuỷ sản có sự gia tăng
so với trước đây Với chăn nuôi gia súc có 39.1% mở rộng thêm so với 431% bỏ hẳn và 17.8% là thu hẹp Việc mở rộng hoạt động chăn nuôi gia cầm(23.1%) và thuỷ sản (22.2%) cũng đi theo xu hướng này tuy có ít hơn chút ít Con số này cho thấy rằng có không ít số hộ gia đình vẫn tiếp tục đầu tư vào sản xuất nông nghiệp
và tích cực đi theo hướng đầu tư vào chăn nuôi gia súc, gia cầm, thuỷ sản Đây có
lẽ là hướng đi của không ít các hộ gia đình trong xã nhằm thích ứng với việc mất
Trang 5ruộng đất chuyển sang tập trung một loại hình sản xuất nông nghiệp khác cho phù hợp với tình hình và điều kiện hiện tại
Xem xét về thu nhập của các hộ gia đình trong toàn xã nói chung và thu nhập của hộ là nghề nông nói riêng sẽ cho ta thấy rõ hơn về thực trạng lao động việc làm
xã Ai Quốc:
Bảng 3: Tương quan giữa thu nhập và nghề nghiệp của hộ
Nghề nghiệp
Tổng thu của hộ/ năm Dưới
10 triệu
Từ
10-< 20 triệu
Từ 20-<
30 triệu
Từ 30-<
40 triệu
Từ
40-<50 triệu
Từ 50 triệu trở lên
Tổng
Thuần
nông
Hỗn
hợp
Phi
nông
Khảo sát 350 hộ làm nghề nông cho thấy co khá nhiều số hộ có thu nhập cao trở lên: Với mức thu nhập từ 50 triệu trở lên/ năm có 62 hộ chiếm 17.1% Bên cạnh
đó thì số hộ có mức thu dưới 10 triệu/ nămvà từ 10 triệu- dưới 20 triệu/ năm quả cũng không ít lần lượt là 46 hộ ( chiếm 13.2%) và 96 hộ ( chiếm 27.45) Cũng có khá nhiều hộ có mức thu nhập ổn định trung bình, khá từ 20 triệu – dưới 30 triệu/ năm( 75 hộ chiếm 21.3%), từ 30- dưới 40 triệu/ năm ( 46 hộ chiếm 13.1%), từ 30 – dưới 40 triêu/ năm ( 25 hộ chiếm 7.2%) Như vậy với việc đầu tư, mở rộng nghề nông thì có khá nhiều hộ gia đình không những đảm bảo được cuộc sống cho cả nhà mà nhiều hộ còn có thu nhập dôi dư để tích luỹ Song cũng không ít hộ vẫn rơi vào cảnh nghèo túng với thu nhập ít ỏi Có hiện tượng này là bởi họ chưa nắm bắt
Trang 6kịp thời tình hình, xu hướng phát triển kinh tế của xã cũng như chưa có hướng đầu
tư thích đáng với nghề họ theo đuổi
Ở các nghề khác như: hỗn hợp trong số 10 hộ được hỏi có 2 hộ ( chiếm 20%)
có thu nhập trên 50 triệu/ năm, có 1 hộ có thu nhập dưới 10 triệu/ năm Trong số
116 hộ làm nghề phi nông có 38.8% số hộ có mức thu nhập trên 50 triệu/ năm, chỉ
có 6.9% số hộ có thu nhập dưới 10 triệu/ năm Như vậy các hộ làm nghề phi nông dường như có thu nhập ổn định và cao hơn so với nghề nông và nghề hỗn hợp
Với thực trạng trên thì đây là một vấn đề đáng được quan tâm, xem xét của chính quyền xã cũng như các cấp lãnh đạo của tỉnh trong việc đầu tư phát triển nguồn nhân lực cũng như tạo thêm việc làm cho người dân và tập trung vào các nghề mũi nhọn của tỉnh Đó là điều kiện tiên quyết tạo nguồn thu nhập đáng kể và cuộc sống ổn định cho người dân trong quá trình xây dựng và phát triển các khu công nghiệp
Tóm tắt mục 1: Thực tế qua điều tra các hộ gia đình xã Ai Quốc cho thấy cơ cấu lao động việc làm của người dân sau khi có chính sách thu hồi đất
đã có những sự chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng lao động ở khu vực nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động ở khu vực công nghiệp và dịch vụ, buôn bán,… Tuy nhiên còn một sbộ phận không nhỏ những hộ gia đình vẫn duy trì
và phát triển nghề nông, vẫn coi nghề nông là nghề tạo thu nhập chính cho
hộ Bên cạnh đó thì có một số ít người dân rơi vào tình trạng thất nghiệp và hiếu việc làm bởi lẽ lĩnh vực lao động công nghệp dịch vụ đòi hỏi một trình độ tay nghề, chuyên môn nhất định ở người lao động.
2 Các yếu tố tác động đến sự thay đổi nghề nghiệp của người có đất chuyển giao cho khu công nghiệp
Trang 7Hải Dương nằm giữa vùng tam giác động lực kinh tế phía Bắc (Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh) đã và đang “đột phá” vào phát triển công nghiệp và dịch vụ,
mở rộng đô thị hoá để chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng CNH, HĐH cùng cả nước sớm thoát khỏi tình trạng kém phát triển Một trong những mục tiêu trọng tâm của tỉnh là phát triển khu, cụm công nghiệp nhằm đẩy mạnh CNH,HĐH tạo tiền đề vững chắc cho phát triển lực luợng sản xuất tiên tiến trong xu thế hội nhập và toàn cầu hoá, đáp ứng các mục tiêu tạo đà tăng trưởng công nghiệp, tăng khả năng thu hút đầu tư , đẩy mạnh nguồn hàng xuất khâủ, tạo việc làm và từng bước phát triển công nghiệp theo quy hoạch, tiết kiệm đất sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư phát triển hạ tầng Đồng thời còn thúc đẩy các cơ sở sản xuất, dịch vụ cùng phát triển, làm cơ sở cho việc phát triển các đô thị công nghiệp, phân bố hợp lý lực lượng sản xuất Tỉnh đã huy động mọi tiềm lực và thế mạnh của mình nhằm đạt được mục tiêu trên phấn đấu đưa cơ cấu kinh tế nông, lâm nghiệp, thuỷ sản- công nghiệp, xây dựng- dịch vụ đạt: 25.3%- 44.7%- 30%, tạo việc làm mới cho khoảng 3 vạn lao động, tr lệ lao động qua đào tạo đạt 32%, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 14% vào năm 2007 Trong quá trình thực hiện bên cạnh những thành tựu đạt đựơc cũng còn một số những khó khăn thách thức phát sinh từ chính những điều kiện khách quan và chủ quan mang lại trong xây dựng và phát triển khu công nghiệp Bởi thế tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm và những vấn đề xã hội, những bất cập nảy sinh là không thể tránh khỏi
Có thể chỉ ra một vài yếu tố tác động đến quá trình này qua thực trạng của nghề nông ở các hộ gia đình có đất bị thu hồi nhằm xây dựng các khu công nghiệp như sau:
2.1 Yếu tố trình độ học vấn
Sau khi bị thu hồi đất, trình độ học vấn, chuyên môn của người dân cũng không được cải thiện nhiều Phần nhiều người dân trong xã đều chưa qua đào tạo ở một trường lớp kỹ thuật chuyên môn nào, trong khi những công việc mới ở các khu công nghiệp đòi hỏi một trình độ học vấn, tay nghề chuyên môn nhất định Vì thế lẽ
Trang 8tất nhiên có một bộ phận không nhỏ người dân không đáp ứng được những đòi hỏi này Bởi vậy những người này sẽ vẫn phải tiếp tục bám trụ vào nghề nông mà gia đình đã làm từ trước với quy mô khác trước
Bảng 4:Tương quan giữa trình độ học vấn ( TĐHV) và nghề nghiệp của người
trả lời TĐHV
Nghề
nghiệp
Số lượng
lượng
lượng
%
Nhìn vào bảng tương quan ta có thể thấy rõ rằng phần đông số lao động có trình độ học vấn dưới THPT và THPT làm nghề nông Có 49.9% người lao động có TĐHV dưới THPT và có 30.4% THPT làm nghề nông trong khi chỉ có 18.3% số lao động có TĐHV trên THPT làm nghề này Mặt khác lại có tới 51.1% số lao động có TĐHV trên THPT làm nghề phi nông trong khi chỉ có 25.0% lao động có TĐHV dưới THPT làm nghề này Như vậy một thực tế rất hợp lý là ở trình độ phổ thông thì đa phần người dân lựa chọn cho mình nghề nông Bởi đây là nghề đòi hỏi trình độ học vấn, tay nghề không cao, phù hợp với năng lực của họ Nhất là trong thời điểm tiến hành xây dựng các khu công nghiệp thì việc phải có trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật nhất định là điều hết sức cần thiết Trong khi đó những người nông dân quen nếp làm việc của nhà nông, chủ yếu làm việc tay chân khó có thể đáp ứng được những đòi hỏi mà các khu công nghiệp đặt ra Do vậy dù có những chính sách, chủ trương hỗ trợ việc làm cho người dân bị thu hồi đất trong
Trang 9việc xét tuyển vào làm ở các khu công nghiệp là ưu tiên hàng đầu cho các hộ bị thu hồi đất cũng không thể nào giúp được những người này có việc làm khác
Đây cũng là một trong những hạn chế lớn nhất khiến nhiều lao động trong
xã thất nghiệp hoặc thiếu việc làm Vậy là họ phải chuyển sang làm những nghề khác như buôn bán, lao động tự do, làm thuê,… nhưng đây là những nghề không
ổn định, bấp bênh
Với những lao động có TĐHV cao vẫn làm nghề nông tuy không nhiều nhưng họ chính là lực lượng lao động năng động, có trình độ chuyên môn, hiểu biết Chính họ là người có khả năng mở rộng các mô hình chăn nuôi trang trại và các giống cây trồng khi mà diện tích đất trồng lúa và hoa màu không còn Đồng thời họ là người dễ nhất và gần gũi nhất đưa những tiến bộ của khoa học ký thuật đến với bà con nông dân Phát triển nghề nông chính là một động lực thúc đẩy họ trong quá trình công nghiệp ohá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn
Như vậy để đáp ứng với đòi hỏi ngày càng cao của các công việc có tính cạnh tranh và áp dụng các tiến bộ của khoa học kỹ thuật thì yêu cầu phải có trình
độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật là hết sức cần thiết với người lao động Dù làm việc ở trong ngành nào ta cũng cần phải trang bị cho mình vốn kiến thức, tay nghề nhất định Nhất là đối với những lao động nông thôn hiện nay, yêu cầu này là hết sức bức thiết
2.2 Yếu tố độ tuổi
Trong số 815 người được hỏi thì phần lớn là những người trong độ tuổi lao động Trong đó độ tuổi từ 36 – 45 chiếm 34%, độ tuổi từ 46 – 55 chiếm 36% là lực lượng lao động chủ yếu trong xã
Bảng 5: Cơ cấu tuổi của người trả lời
Trang 10Bảng 6: Tương quan giữa tuổi và nghề nghiệp của người trả lời:
Theo bảng tương quan trên thì số người trong độ tuổi lao động làm nghề nông là khá cao Nổi bật là ở độ tuổi trên 55 có tới 92% người lao dộng làm nghề nông Đây là điều hợp lý vì ở độ tuổi này họ không còn cơ hội về tuổi tác để được nhận vào các khu công nghiệp nữa Hơn thế họ cũng không có đủ sức khỏe và trình dộ để có thể kiếm những việc làm khác ở bên ngoài Do đó việc họ ở nhà chăn nuôi thêm gà, lợn hay trông nom nhà cửa là điều không thể khác được Trong độ tuổi từ 36 – 45 có 76.1% số người lao động làmnghề nông cao hơn hẳn so với 1,1%
