hành vi và mục đích của người dân trong các hoạt động thờ cúng, lễ tết. ở nông thôn hiện nay

2.1Nhận thức, hành vi của người dân trong các hoạt động thờ cúng lễ tết ởnông thôn hiện nay tại xã Hải Hòa –Huyện Tĩnh Gia –Tỉnh Thanh Hóa KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 1... Qua đó đãdiễn tả

4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

4.2 Khách thể4.3 Phạm vi nghiên cứu

5 Các phương pháp sử dụng trong nghiên cứu

5.1 Phương pháp quan sát 5.2 Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi 5.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

5.4 Phương pháp phân tích tài liệu

6 Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết

6.1 Giả thuyết nghiên cứu6.2.Khung lý thuyết

7 Hệ khái niệm công cụ

PHẦN NỘI DUNGCHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊABÀN NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở thực tiễn

1.2 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu

CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2.1Nhận thức, hành vi của người dân trong các hoạt động thờ cúng lễ tết ởnông thôn hiện nay tại xã Hải Hòa –Huyện Tĩnh Gia –Tỉnh Thanh Hóa

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

2 Khuyến nghị

LỜI MỞ ĐẦU

Hàng năm, có lẽ không c ó một làng quê Việt Nam nào lại không cónhững hoạt động thờ cúng, lễ tết Có thể nói trên cái nền văn hóa hết sức đadạng của nông thôn Việt Nam thì các hoạt động lễ tết này được coi là cuốn hútnhất, tưng bừng nhất với những nghi lễ tôn nghiêm và thuần Việt Qua đó đãdiễn tả được đời sống nội tâm phong phú của người dân Việt Nam… Từ khi đấtnước ta hoàn toàn độc lập, các hoạt động cúng lễ tết đã dần dần được khôi phục

và ngày càng mở rộng hơn Hơn nữa, các hoạt động thờ cúng lễ tết này mangmột phần hoạt động tâm linh và có ý nghĩa vô cùng quan trọngđối với đời sốngcủa con người Đặc biệt khi nền kinh tế thị trường ngàycàng phát triển thì ngườidân càng quan tâm hơn đến đời sống tinh thần,hướng tâm về cội nguồn vói sựthành kính tôn nghiêm nhất

Báo cáo này là kết quả của quá trình học hỏi và làm việc nghiêm túc củabản thân tác giả Để hoàn thành bài báo cáo này, tôi đã nhận được sự quan tâmgiúp đỡ nhiệt tình của cô giáo PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa đã hết lòng hướngdẫn tôi từ những bước ban đầu Sự hỗ trợ về mặt tổ chức của ban chủ nhiệmkhoa Xã hội học, các thầy giáo và các bạn sinh viên Xã hội học - K52 Qua đâytôi cũng xin gửi lời biết ơn chân thành tới các ông bà, các bác, cô chú của xãHải Hòa, Huyện Tĩnh Gia, Tỉnh Thanh Hóa đã giúp đỡ tôi hoàn thành báo cáothực tập này

chế nên bài báo cáo thực tập của tôi không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rấtmong nhận được sự góp ý từ phía thầy cô giáo và các bạn và những người quantâm để báo cáo thực tập của tôi được hoàn thiện hơn

Xin trân thành cảm ơn!

Sinh viên

Đinh Tiên Hoàng

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nền văn hóa Việt Nam được tạo dựng trên cơ sở của nền văn minh nôngnghiệp Cuộc sống của người dân Việt Nam gắn bó với làng xóm quê hương.Những tập tục văn hóa làng đã gắn kết mọi thế hệ thành viên với nhau Cũng từ

đó văn hóa phi vật thể ra đời, đó là những phong tục tập quán hoạt động thờcúng lễ tết mà bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới đều có Hoạt động thờ cúng

lễ tết ở nước ta thật đa dạng và phong phú, có thể nói nó đã trở thành một nétvăn hóa của dân tộc ta Nước ta là một nước đa dân tộc do vậy cũng có rất nhiềucác hình thức thờ cúng lễ tết đa dạng và phong phú Mỗi một hoạt động thờcúng này mang một nét tiêu biểu, sắc thái và giá trị riêng, là cầu nối giữa các thế

hệ với nhau, kết nối mọi người gần gũi nhau hơn Hoạt động thờ cúng lễ tếtnhằm kế tục truyền thống cha ông và tỏ lòng thành kính và biết ơn của con cháuđối với cha mẹ,ông bà,cụ kỵ … Với tư tưởng “uống nước nhớ nguồn, ăn quảnhớ người trồng cây”, hoạt động thờ cúng lễ tết là cầu nối giữa quá khứ với hiệntại , làm cho thế hệ trẻ hôm nay hiểu được công lao to lớn của tổ tiên, thêm tựhào về truyền thông gia đình quê hương đất nước Vì những lẽ đó,hoạt động thờcúng lễ tết đã tồn tại rất lâu đời và trở thành món ăn tinh thân không thể thiếucủa mỗi người dân Việt Nam Ngày nay dưới tác động của nền kinh tế thịtrường, quá trình toàn cầu hóa thì các hoạt động thờ cúng lễ tết vì thế mà cũngbiến đổi theo cả về hình thức lẫn quy mô, đặc biệt rõ nét là ở các làng quê nôngthôn Ngày nay, thế hệ trẻ quá mải mê về cuộc sống mưu sinh mà không quantâm tới những hoạt động thờ cúng và ý nghĩa của những hoạt động này như thếnào, họ chỉ làm theo cảm tính “thấy người ta làm mình cũng làm”

Cũng bởi lý do trên nên trong đề tài lớn “Biến đổi của làng Việt trong bối

cảnh toàn cầu hóa hiện nay’’ thì bản thân tôi đã chọn cho mình một khía cạnh

nhỏ với đề tài “Hành vi và mục đích của người dân trong các hoạt động thờ

cúng, lễ tết Ở nông thôn hiện nay” Trong khuôn khổ của báo cáo này tôi chỉ

muốn đề cập và tìm hiểu nhận thức và hành vi của người dân trong các hoạt

động thờ cúng lễ tết, qua đó tìm hiểu được mức độ, lý do và các hình thức thamgia vào các hoạt động thờ cúng lễ tế của người dân hiện nay.

 Câu hỏi nghiên cứu

+ Hiện nay người dân nông thôn đang hoạt động thờ cúng như thế nào?

+ Mục đích thờ cúng là gì?

2 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

2.1 Ý nghĩa khoa học

động thờ cúng lễ tết Ở nông thôn hiện nay ” có ý nghĩa khoa học vô cùng to

lớn Từ những kết quả nghiên cứu của báo cáo này sẽ góp phần làm sáng tỏ tínhhợp lý của các lý thuyết xã hội học như: lý thuyết nghiên cứu có sự tham gia, lýthuyết hiện đại hóa, lý thuyết phát triển bền vững …Đồng thời, báo cáo này còngóp phần quan trọng trong mảng nghiên cứu về hoạt động thờ cúng lễ tết,đặcbiệt là nhận thức và hành vi của người dân đối với hoạt động này ở nông thônhiện nay

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

cộng đồng, là một tín ngưỡng đạo lý, tinh thần quý báu của ông cha ta để lại

văn hóa tinh thần của nhân dân trong việc thực hiện các nghi lễ thờ cúng bảotồn và phát huy các giá trị văn hóa của các vùng miền

cúng , lễ tết của người dân địa phương Trên cơ sở đó, nêu lên một số khuyếnnghị để hoạt động thờ cúng, lễ tết được thực hiện một cách đúng ý nghĩa nhấttrong nét đẹp văn hóa cộng đồng các dân tộc Việt Nam

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài nhằm làm rõ “Thực trạng thờ cúng của

người dân trong các hoạt động thờ cúng lễ tết Ở nông thôn hiện nay ” Trong

khuôn khổ của báo cáo thực tập này tập trung vào nhưng nhiệm vụ sau;

4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

“Hành vi và mục đích của người dân đối với hoạt động thờ cúng, lễ tết Ở

nông thôn hiện nay.”

- Khảo sát thực tế : Từ ngày 20/8 đến hết ngày 25/8/2011

- Không gian : Tại các thôn, xã Hải Hòa, Huyện Tĩnh Gia, Tỉnh Thanh Hóa

5 Các phương phápđược sử dụngtrong nghiên cứu:

5.1 Phương pháp quan sát :

Tiến hành quan sát hành vi, hành động, những hoạt động của người dânkhi tiến hành trả lời phỏng vấn

5.2 Phương pháp phỏng vấn theo bảng hỏi

Đoàn thực tập đã tiến hành khảo sát tại xã Hải Hòa,Huyện Tĩnh

Gia,Tỉnh Thanh Hóa với tổng số 450 bảng hỏi, với cơ cấu mẫu như sau:

Cơ cấu mẫu sau khi xử lý:

* Số lượng: 450 người dân

* Cơ cấu:

- Giới tính:

- Tuổi:

+ Từ 22 - 40 tuổi : 178 người chiếm 40%

+ Từ 41 - 50 tuổi : 156 người chiếm 35%

Bảng hỏi gồm 64 câu được chia làm các nhóm, các tổ đi hỏi từng hộ giađình ở 3 thôn Nhân Hưng – Đông Hải – Giang Sơn, của xã Hải Hòa, HuyệnTĩnh Gia , Tỉnh Thanh Hóa

5.3 Phương pháp phỏng vấn sâu :

Sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu với số lượng 05 mẫu, các đối tượng

được phỏng vấn thuộc nhiều độ tuổi khác nhau bên cạnh đó còn tham khảo ýkiến đóng góp của Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên của xã…

5.4 Phương pháp phân tích tài liệu :

Các tài liệu liên quan đến phong tục thờ cúng trong gia đình Việt Nam củaNXB Văn Hóa Dân Tộc 1996 Các tài liệu do Ban chấp hành Đảng bộ xã HảiHoà cung cấp: như báo cáo Chính trị 5 năm của Đảng, báo cáo tổng kết năm củaxã

6 Giả thuyết nghiên cứu, khung lý thuyết:

6.1 Giả thuyết nghiên cứu :

6.1.1 Hiện nay hoạt động thờ cúng, lễ tết của người dân nông thôn khá phong

phú đa dạng

6.1.2 Mục đích thờ cúng chủ yếu là để gìn giữ phong tục tập quán, giáo dục

con cái và một phần tin tưởng có thờ có thiêng, có kiêng có lành

6.1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đảng kể đến hành vi thờ cúng ( Mức sống, cơ

cấu giới, trình độ học vấn, nghề nghiệp…

Cầu tài, lộc ,sức khỏe

Tết nguyên đán, các tết khác…

Lễ cầu ngư

7 Hệ khái niệm công cụ :

7.1 Khái niệm phong tục tập quán :

Phong tục tập tập quán : theo từ điển Tiếng Việt là thói quen xã hội của một

địa phương, của một nước Phong tục tập quán là một bộ phận cấu thành của vănhóa dân tộc , nó gắn bó sâu sắc với một lớp người trong đời sống xã hội

7.2 Khái niệm tín ngưỡng :

“Tín” tức là lòng tin, “Ngưỡng” là sự ngưỡng mộ , ngưỡng vọng, là hướngtheo một cái gì đó Trong ngôn ngữ thông dụng tín ngưỡng được dùng để chỉlòng tin , sự ngưỡng vọng của con người mang tính chất tôn giáo Cũng có nghĩa

đó là lòng tin, sự ngưỡng vọng của con người vào một lực lượng siêu nhiên thần

bí nào đó, một lực lượng mang hình thức trừu tượng (hay biểu tượng ) có sứcmạnh hư ảo, vô hình mà người ta thường gọi là “trời” , “phật”, “thần ” , “thánh”.Lực lượng đó tác động đến đời sống bên trong của con người , được người ta tin

là có thật và tôn thờ sùng bái

( Thanh Lê – Từ điển Xã hội học – NXB KHXH Hà Nội- 2003)

7.3 Khái niệm thờ cúng :

Thờ cúng là hoạt động có ý thức của con người, là tổng thể phức hợp của

ý thức về tổ tiên, biểu tượng về tổ tiên và nghi lễ thờ phụng

Thờ cúng, nó không còn chỉ bó hẹp trong phạm vi huyết thống - gia đình,

họ tộc mà đã mở rộng ra phạm vi cộng đồng, xã hội Sự hình thành và pháttriển của các quốc gia, dân tộc thường gắn liền với tên tuổi của những người cócông tạo dựng, giữ gìn cuộc sống của cộng đồng Họ là những anh hùng, danhnhân mà khi sống được tôn sùng, kính nể, khi mất được tưởng nhớ, thờ phụngtrong các không gian tôn giáo Ở Việt Nam, họ là những tổ sư, tổ nghề, thànhhoàng làng, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá

* Thờ : Thờ là yếu tố thuộc ý thức về tổ tiên, là tình cảm biết ơn, tưởng

nhớ, hướng về cội nguồn, quá khứ Thờ cúng là sự thể hiện lòng thành kính, biết

ơn, tưởng nhớ tổ tiên, đồng thời cũng là sự thể hiện niềm tin vào sự che chở, bảo

hộ, trợ giúp của tổ tiên Cơ sở của sự hình thành ý thức về tổ tiên là niềm tin về

linh hồn tổ tiên còn sống, có thể che chở, phù hộ độ trì cho con cháu Biểu tượng

về tổ tiên là hình ảnh về những người tài giỏi, có công, có đức Trên bàn thờ tổtiên thường có bài vị, tượng, ảnh được bày đặt cầu kỳ, trang trọng

* Cúng : Cúng là yếu tố mang tính nghi lễ, là sự thực hành một loạt động tác

(khấn, vái, quì, lạy) của người gia trưởng, tộc trưởng Đó là hoạt động dưới dạnghành lễ và được quy định bởi quan niệm, phong tục, tập quán của mỗi dân tộc,cộng đồng

Thờ và cúng là hai yếu tố có tác động qua lại và tạo nên chỉnh thể riêngbiệt - đó là sự thờ phụng tổ tiên Sự “thờ”, “tôn thờ” là nội dung, còn hoạt động

“cúng” là hình thức biểu đạt của nội dung thờ cúng.Ý thức tôn thờ, thành kính,biết ơn, tưởng nhớ, hy vọng sự trợ giúp của tổ tiên là nội dung cốt lõi, là cái chủyếu khiến sự thờ phụng tổ tiên thành tín ngưỡng thờ cúng có “hồn thiêng”,không có sức hấp dẫn nội tại dễ thành nhạt nhẽo và do vậy, không thể là tínngưỡng thờ cúng tổ tiên Sự “cúng” tuy chỉ là hình thức biểu đạt, song nó tôn vẻlinh thiêng, huyền bí, mờ ảo và tạo nên sức hấp dẫn Nó chính là chất kết dính,tạo nên màu sắc thoả mãn niềm tin của chủ thể thờ cúng

mà con người phải tuân theo Đạo Nho quan niệm “Trời cao đất thấp, muôn vật khác nhau, nhân đó phải đặt ra lễ để chế định hành động con người” (Sách “Lễ

kí”)

Lễ tức là một trật tự xã hội, kỷ cương cuộc sống Khổng Tử, người đầutiên sáng lập ra đạo Nho ở thời Xuân Thu (551 - 479 TCN) nói: Lễ nhằm sửacho đúng theo đạo trung (Sách “Lễ kí”) Đạo trung là đạo sống đúng mức vềmọi mặt, không thái quá, không bất cập và cũng là đạo sống trung thực đối vớimình, đối với người.

Lễ chế (phép tắc về việc lễ) gắn liền với nghi lễ (nghi thức về việc lễ),hợp với điều nghĩa để hoà nhập với xung quanh Lễ cũng gắn liền với Nhạc Trong xã hội, Lễ phân biệt trên dưới, ngăn cản những gì quá đáng, thiên về lí trí,nên cần có Nhạc kèm theo để điều hoà tình cảm tạo nên sự hoà nhập tương thân.Đối với cả Lễ và Nhạc điều cơ bản là phải xuất phát từ đức nhân bên trong.Khổng Tử thường nói: “Người mà không có nhân thì dùng Lễ thế nào được”(Sách “Luận ngữ”)

- Lễ trong phạm trù Tôn giáo

Là các hoạt động chủ chốt trong đời sống tín ngưỡng của người có đạo,gắn liền với Phật, với Chúa, với các tín đồ như Tăng Ni với Phật Tử, giáo sỹ vớigiáo dân

Lễ trong tôn giáo được coi là thiêng liêng nên được coi là Phật lễ, Thánhlễ

Lễ trong lễ hội dân gian các làng xã (nhất làng - nhất xã: làng là một xã)

Là hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kính của con ngườiđối với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộcsống mà bản thân họ chưa có

“Lễ” theo từ điển Tiếng Việt, là những nghi thức tiến hành nhằm đánhdấu hoặc kỷ niệm một sự việc hay sự kiện có nghĩa nào đó

Hiện nay, “lễ” đã mang ý nghĩa bao quát là mọi nghi thức ứng xử của conngười với thiên nhiên và xã hội Tuy nhiên, “lễ” vẫn giữ được ý nghĩa ban đầucủa nó là hình thức biểu thị quan hệ giữa con người với môi sinh tự nhiên

Như vậy, lễ là cách ứng xử của con người trước tự nhiên đầy bí ẩn vàthách đố Các nghi thức lễ giúp nhân dân tìm ra các giải pháp tâm lý mặc dù có

phảng phất chất thiêng liêng huyền bí Lễ ở Việt Nam chủ yếu tập trung trongcác nghi thức có liên quan tới sự cầu mưa, cầu an, cầu thịnh…

Đán muộn hơn Tết Dương lịch (còn gọi nôm na là Tết Tây) Do quy luật 3 nămnhuận một tháng của Âm lịch nên ngày đầu năm của dịp Tết Nguyên đán khôngbao giờ trước ngày 21 tháng 1 Dương lịch và sau ngày 19 tháng 2 Dương lịch

mà thường rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2 Dương lịch Toàn bộdịp Tết Nguyên đán hàng năm thường kéo dài trong khoảng 7 đến 8 ngày cuốinăm cũ và 7 ngày đầu năm mới (23 tháng Chạp đến hết ngày 7 tháng Giêng)

+ Từ nguyên

Nguyên nghĩa của từ "Tết" chính là "tiết" Văn hóa Đông Á – thuộc vănminh nông nghiệp lúa nước – do nhu cầu canh tác nông nghiệp đã "phân chia"thời gian trong một năm thành 24 tiết khác nhau (và ứng với mỗi tiết này có mộtthời khắc "giao thời") trong đó tiết quan trọng nhất là tiết khởi đầu của một chu

kỳ canh tác, gieo trồng, tức là Tiết Nguyên Đán sau này được biết đến là TếtNguyên Đán

- Nguồn gốc ra đời

Hoàng Ngũ Đế và thay đổi theo từng thời kỳ Đời Tam đại, nhà Hạ chuộng màu

đen nên chọn tháng giêng, tức tháng Dần Nhà Thương thích màu trắng nên lấy

về ngày giờ "tạo thiên lập địa" như sau: giờ Tý thì có trời, giờ Sửu thì có đất, giờDần sinh loài người nên đặt ra ngày tết khác nhau

Dần Đời nhà Tần (thế kỷ 3 TCN), Tần Thủy Hoàng lại đổi qua tháng Hợi,tức tháng mười Đến thời nhà Hán, Hán Vũ Đế (140 TCN) lại đặt ngày Tết vào

tháng Tết nữa

- Quan niệm ngày Tết

Người Việt tin rằng vào ngày Tết mọi thứ đều phải mới, phải đổi khác,

từ ngoại vật cho đến lòng người, vì vậy khoảng mươi ngày trước Tết họ thườngsơn, quét vôi nhà cửa lại Họ cũng tất bật đi sắm sửa quần áo mới để mặc trongdịp này Trong những ngày Tết họ kiêng cữ không nóng giận, cãi cọ Tết là dịp

để mọi người hàn gắn những hiềm khích đã qua và là dịp để chuộc lỗi Mọingười đi thăm viếng nhau và chúc nhau những lời đầy ý nghĩa Trẻ em sau khi

dành cho chúng tiêu xài ngày Tết Tết ở miền Bắc, Trung, Nam ở Việt Namcũng có những điều khác nhau

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA

BÀN NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lý luận

Quan điểm lý luận triết học Mác – Lênin

Tất cả các nhà triết học trước chủ nghĩa Mác, kể cả những nhà duy vật,đều là những người theo chủ nghĩa duy tâm trong quan niệm về đời sống xã hội,

vì họ mới dừng lại ở chỗ xác nhận một sự thật là: khác với tự nhiên - nơi mànhững lực lượng vô tri vô giác đang hoạt động, thì trong xã hội, con người lại làmột trong những thực thể có ý thức, có khả năng tự kiểm soát các hoạt động củariêng mình Từ đó mà họ đều cho rằng: xã hội vận hành theo một cách riêng của

nó, hoặc theo ý chí của một thế lực siêu tự nhiên có nhân tính ( như Đức Chúa )hay không có nhân tính ( như Ý niệm tuyệt đối ), hoặc theo ý chí chủ quan củachính loài người

Xuất phát từ cái nhìn duy tâm đó, tôn giáo - một hình thái ý thức xã hội,

đã ra đời và vẫn có cơ sở để phát triển trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại, từcuối thời kỳ công xã nguyên thuỷ cho đến tận bây giờ Vậy đâu là nguyên nhâncho sức sống dai dẳng của tôn giáo trong xã hội ?

Tác phẩm Chống Duyhrinh chính là nơi Ăngghen đã đưa ra những nhận địnhquan trọng vào loại bậc nhất của những người cộng sản về vấn đề tôn giáo

Trong tác phẩm này, Người đã đưa ra định nghĩa về tôn giáo, là " sự phản ánh hư

ảo - vào trong đầu óc của con người - của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng

ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”.

Còn Mác trong tác phẩm Góp phần phê phán Triết học pháp quyền của

Hêghen cũng đã khẳng định rằng " con người sáng tạo ra tôn giáo " Quay lại với lý luận nhận thức của Lênin : " từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn - đó là con đường biện chứng

để nhận thức chân lý, của sự nhận thức thực tại khách quan”, ta có thể nhận

thấy rằng, tôn giáo là kết quả từ một sự phản ánh của thế giới tự nhiên vào bộnão con người một cách sai lầm hoặc là một sự phản ánh không toàn diện thếgiới khách quan, khiến con người hiểu sai hoặc không hiểu hết các hiện tượngtrong tự nhiên Cùng với những hạn chế mang tính chất thời đại bắt nguồn từmột nền khoa học còn rất thô sơ, mang nặng tính cảm tính, những phản ánhkhông đúng đắn này của nhận thức đã tạo nên những rào cản giữa con người và

sự thật khách quan của thế giới tự nhiên, dẫn đến việc con người không thể trảlời được các câu hỏi về tự nhiên bí ẩn, và kết quả cuối cùng là khiến con ngườiphải tìm đến tôn giáo

Lý thuyết xã hội học:

+ Hành động xã hội trong quan niệm của Weber

Weber được xem là nhà xã hội học đầu tiên khởi xướng quan điểm hành động xãhội Theo ông, đối tượng đích thực của xã hội học là hành động xã hội ông nói:

"Xã hội học là một khoa học cố gắng hiểu theo kiểu diễn giải hành động xãhội để bằng cách đó đạt tới việc giải thích nhân quả về chuỗi hành động và tácđộng của nó Hành động là hành vi con người khi và chỉ trong chừng mực khi cánhân đang hành động gắn một ý nghĩa chủ quan vào đó" (Bailey, 2003, tr 185).Với Weber, hành động xã hội là hành động hướng đến những người khác có ýnghĩa và hướng đến cái mà chú thể gán cho một ý nghĩa chủ quan ông cho rằnggiải thích xã hội học dối với hành động phải bắt đầu bằng việc quan sát và lýgiải trạng thái tinh thần chủ quan Trong khi nhà thực chứng luận nhấn mạnhđến sự kiện và quan hệ nhân quả, thì nhà hành động luận nhấn mạnh đến sự thấuhiểu Vì không thể đi vào bên trong đời sống tinh thần của chủ thể nên nhà xãhội học phải phát hiện các ý nghĩa đạt được sự thấu hiểu bằng phương pháp lýgiải, mà không thể bằng đo lường khách quan Vì các ý nghĩa thường xuyênđược dàn xếp trong quá trình tương tác, nên không thể thiết lập được các quan

hệ nhân quả đơn giản

Weber thừa nhận sự tồn tại của các phạm trù như giai cấp, đảng phái, nhóm vịthế, quan liêu Nhưng tất cả những cái đó đều được tạo nên bởi những cá nhân

đang thực hiện hành động xã hội Do đó, theo Weber, hành động xã hội phải làtâm điểm của xã hội học.

+ Định nghĩa hành động xã hội

Theo quan niệm của Weber, một hành động xã hội là một hành động của một cánhân mà có gắn một ý nghĩa vào hành động ấy, và cá nhân đó tính đến hành vicủa người khác, bằng cách như vậy mà định hướng vào chuỗi hành động đó.Một hành động mà một cá nhân không nghĩ về nó thì không thể là một hànhđộng xã hội Mọi hành động không tính đến sự tồn tại và những phản ứng có thể

có từ những người khác thì không phải là hành động xã hội Hành động khôngphải là kết quả của quá trình suy nghĩ có ý thức thì không phải là hành động xãhội

Weber cho rằng xã hội học cố gắng diễn giải hành động nhờ phương pháp luận

về kiểu loại lý tưởng Ông thực hành phương pháp này để xây dựng một phânloại học về hành động xã hội gồm bốn kiểu: kiểu hành động truyền thống đượcthực hiện bởi vì nó vẫn được làm như thế từ xưa đến nay, kiểu hành động cảmtính bị dẫn dắt bởi cảm xúc, kiểu hành động duy lý - giá trị hướng tới các giá trịtối hậu, kiểu hành động duy lý - mục đích hay còn gọi là kiểu hành động mangtính công cụ

Khi các chủ thể với những định hướng hành động nhất định tương tác vớinhau, họ sẽ tạo ra những thoả thuận và khuôn mẫu tương tác, dẫn đến sự thiếtchế hóa Các khuôn mẫu được thiết chế hóa, theo Parsons, chính là hệ thống xãhội Người ta có thể mô tả lý thuyết hành động thuyết bắt đầu bằng một chủ thể,người đóng vai trò (cá nhân hay một tập thể) Chủ thể có động cơ hành động đểđạt được một mục đích mà hệ thống văn hóa đã xác định Hành động tiến hànhtrong một tình huống gồm các phương tiện (công cụ, nguồn lực) và điều kiện(trở ngại, câu thúc), chúng làm cho tình huống mang tính không ổn định, khôngchắc chắn Mọi yếu tố trên chịu sự điều chỉnh của các tiêu chuẩn mang tínhchuẩn mực của hệ thống xã hội Chủ thể không thể bỏ qua các quy tắc, chúngquy định các mục đích và cách mà chủ thể phải ứng xử, những kỳ vọng mang

tính chuẩn mực phải được chủ thể đáp ứng, người đã được gắn cho động cơ theođuổi các mục đích Các chuẩn mực được nội tâm hóa, nên chủ thể được tạo nênđộng cơ hành động

2 Cơ sở thực tiễn.

Ngày nay, với tốc độ phát triển như vũ bão của quá trình công nghiệp hóa

- hiện đại hóa kéo theo sự biến đổi mọi mặt của đời sống xã hội, hoạt động lễ tếtcũng không nằm ngoài quy luật đó Hải Hòa là một xã ven biển cuối của tỉnhThanh Hóa Trước đây là một xã thuần nông nhưng do quá trình biến đổi của xãhội hiện nay đang chịu nhiều tác động của quá trình công nghiệp hóa nên phầnnào đó đã có sự chuyển dịch về cơ cấu ngành nghề Từ những nghiên cứu cụ thể

sẽ giúp chúng ta hiểu được tác động của quá trình toàn cầu hóa đối với đời sốngsinh hoạt của cộng đồng nói chung và hoạt động lễ tết của người dân xã Hải Hòanói riêng

3.Tổng quan về vấn đề nghiên cứu :

Lễ tết là một khía cạnh không nhỏ trong nền văn hóa chung của dân tộcViệt Nam Đó là một nét sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc riêng và khôngthể thiếu trong đời sống người dân Việt Dù đi đâu về đâu, ở xa hay gần nhưngtrong tiềm thức của mỗi người dân đất Việt luôn hướng về quê hương Ở đó cónhững mái đình, ngôi chùa… đã ăn sâu vào trong kí ức của họ Lễ tết giúpchúng ta có thể cảm nhận được những khát vọng, suy tư, lo âu… và cả những hivọng vào đời sống tốt đẹp hơn Tìm hiểu về lễ tết cũng là tìm hiểu đời sống tâmlinh, nét văn hóa của mỗi dân tộc Là một thành tố của văn hóa, nó vận độngtrong thời gian và không gian, khiến cho lễ tết luôn mang dáng vẻ của thời đại

và không mất đi diện mạo ban đầu Những nghiên cứu về lễ tết không chỉ dừnglại ở cấu trúc lễ tết mà còn đi sâu hơn về môi trường lễ tết và không gian lễ tết

Lễ tết Việt Nam gắn bó với làng xã, là sản phẩm của nền văn minh nông nghiệplúa nước Ngày nay, cùng với quá trình toàn cầu hóa, bên cạnh những lễ tết cổtruyền Việt Nam theo thời gian, ngày càng có nhiều các lễ tết khác nhau được

du nhập vào Việt Nam mang theo những đặc trưng từ các nước trên thế giới

Những lễ tết này được thớch ứng và biến đổi cho phự hợp với đời sống văn húa

và tinh thần của người Việt Nam

Những nghiờn cứu trờn chỉ rừ được tầm ảnh hưởng của hoạt động lễ tếtđối với đời sống cộng đồng Nhưng trong bỏo cỏo thực tập này tụi muốn tỡmhiểu về sự tham gia của người dõn vào lễ tết trong thời kỳ đổi mới, đất nướcđang trờn đà phỏt triển như hiện nay

4 Một vài nét về đặc điểm kinh tế xã hội Xã Hải hoà

4.1 Sự hình thành và phát triển của Xã Hải hoà

Bất kỳ một vùng đất nào, một dân tộc nào cũng phải có lịch sử hình thành vàphát triển Nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử hình thành và phát triển xã Hải Hoà :

4.2 Đặc điểm kinh tế, văn hoá, xã hội của xã Hải hoà.

* Điều kiện địa lý, dân số: Xã Hải hoà là một xã thuộc xã bãi ngang của

Huyện Tĩnh gia- Tỉnh Thanh hoá phía tây giáp quốc lộ 1A chạy bắc nam; phía

đông giáp biển đông; Phía bắc giáp xã Ninh Hải; Phía nam giáp xã Bình minhvới diện tích tự nhiên 6 Km2 với số dân là: 8125 ngời, tổng số hộ trong xã là 1925

hộ Diện tích đất nông nghiệp là 605 ha, đất sản xuất nông nghiệp 335 ha, hoa màu

60 ha ;Về mặt hành chính, xã bao gồm 08 thôn.nghành nghề chính chủ yếu là sản xấtNông nghiệp, Ng nghiệp,Kinh doanh dịch vụ Tỷ lệ hộ giàu 1,3%,khá 8,9%, trungbình 45%, cận nghèo 17,8%, hộ nghèo chiếm 25,2% Với 1 xã bãi ngang đang đợcchính phủ hỗ trợ đề án 30a

* Kinh tế: Năm 2011 đời sống nhân dân tơng đối ổn định và có nhiều mặt phát triển Về sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và ng nghiệp.

- Lúa chiêm 75 ha năng xuất 34 tạ/ ha đạt 255 tấn

- Lúa mùa 210 ha năng xuất 29,6 tạ / ha đạt 524 tấn

- Ngô xen và ngô đông 25 ha năng xuất 20 tạ/ ha đạt 50 tấn

* Tổng thu lơng thực có hạt đạt 829 tấn bằng 92% kế hoạch cả năm

- Về cây lạc xuân 215 ha năng xuất 24 tạ / ha đạt 506 tấn

- Lạc đông 40 ha năng xuất 20 tạ/ ha đạt 80 tấn

* Tổng lạc vỏ cả năm 586 tấn bằng 97,6% kế hoạch cả năm

- Cây vừng 60 ha năng xuất 6 tạ / ha đạt 36 tấn bằng 60% kế hoạch

- Đậu các loại 10 ha đạt 37 tấn

- Rau màu 25 ha đạt 40 triệu đồng cả năm

- Về chăn nuôi: Do tình hình dịch bệnh cho đàn gia súc gia cầm và giá cảdiễn biến phức tạp không ổn định Do đó năm qua đàn gia súc gia cầm khôngphát triển mà giảm mạnh về số lợng, nhiều trang trại dừng lại qua tổng hợp cuối

năm Đàn trâu, bò chỉ còn 946 con đạt 63 % kế hoạch Đàn lợn còn 2251 con đạt37,5% kế hoạch Đàn gia cầm 26.000 con đạt 58,4% kế hoạch Trong năm đãxẩy ra một đợt dịch lở mồm, long móng cho đàn trâu bò và đàn lợn trên địa bàn

8 thôn – phải triển khai tổ chức tiêm phòng gia súc, gia cầm 3 đợt Song kết quả

đạt thấp do ý thức trách nhiệm chống dịch của một bộ phận lớn cán bộ và nhândân còn yếu và chủ quan

-Về ng nghiệp: Năm 2009 và năm 2010 đợc Chính phủ kích cầu hỗ trợ

kinh phí phát triển nghề khai thác hải sản nên số lợng tàu thuyền tăng nhanh.Tính đến cuối năm 2009 đã có 24 tàu đánh bắt xa bờ công suất máy từ 40 CVtrở lên và 141 thuyền mủng Sản lợng khai thác ớc đạt 2.400 tấn tơng đơng 19 tỷ

đồng

* Văn hoá xã hội: Đã khai trơng đợc một đơn vị làng văn hoá, phong trào

văn nghệ ở các thôn, các đoàn thể phát triển mạnh đợc thể hịên trong đêm giao

l-u văn nghệ toàn xã nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn và trong hội thi ATGT cấpxã, cấp huyện Năm 2009 xã đã tổ chức đại hội thể dục thể thao toàn xã trong đógiải bóng đá của Hội phụ nữ đợc tổ chức lớn thu hút hàng trăm hội viên tham gia

và đợc sự cổ vũ động viên của toàn thể cán bộ nhân dân trong xã Đặc biệt là đợchuyện lấy đội bóng đá nữ xã Hải hoà đi thi đấu ở tỉnh và đã đạt giải ba toàn tỉnh.Giải bóng đá thanh thiếu niên trờng THCS thành công tốt đẹp và giải bóngchuyền hội CCB xã chào mừng 65 năm ngày thành lập QĐND, 20 năm ngày hộiquốc phòng toàn dân và 20 năm ngày thành lập hội CCB Việt nam đã thành côngrực rỡ Xã luôn tăng cờng công tác tuyên truyền các nội dung chủ yếu về ý nghĩachính trị trong các ngày lễ lớn, tuyên truyền về luật nghĩa vụ quân sự chơng trìnhquốc gia về dân số KHHGĐ Thờng xuyên tổ chức các hoạt động văn nghệ

quần chúng, thể dục thể thao trên địa bàn toàn xã đặc biệt ở các Thôn cũng th ờng xuyên tổ chức hoạt động này.

-Theo chủ trơng Nhà nớc và nhân dân cùng làm, xã Hải hoà đã huy động sự đónggóp của nhân dân kết hợp với vốn đầu t của Nhà nớc và đã bê tông hoá 15 km

* Giáo dục: Trong năm 2010-2011, đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất

cho các trờng học trên địa bàn xã, chất lợng dạy và học ngày càng đợc nâng cao,xã có 1Trờng mầm non, 1 Trờng tiểu học, 1 Trờng trung học cơ sở Thực hiện tốtcông tác xoá mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học và trung học 3 trờng đã hoànthành tốt nhiệm vụ năm học, chất lợng day và học ngày càng đợc nâng cao Cơ

sở vật chất đợc đảm bảo tốt Trờng Tiểu học hiện đã có trên 30 máy vi tính phục

vụ học tập cho các cháu Năm học 2010 - 2011 trờng đợc chọn là đơn vị khaigiảng điểm của tỉnh và đã đủ điều kiện trờng chuẩn giai đoạn 2

* Y tế: Công tác khám chữa bệnh thờng xuyên đợc tổ chức, trạm y tế xã có

7 cán bộ trong đó 2 Bác sỹ, 2 điều dỡng viên , ở các thôn đều có ytế thôn theodõi sức khoẻ trực tiếp cho nhân dân khám và chữa bệnh cho 939 ca trong đókhám phụ khoa 192 khoa, tiêm phòng cho trẻ em 113 cháu, dùng các biện pháptránh thai 48 ca, uống vitaminA 382 cháu đạt 98%, tẩy giun cho học sinh 315cháu nhìn chung công tác y tế phục vụ sức khoẻ nhân dân tốt, thờng xuyên kiểmtra vệ sinh môi trờng và an toàn thực phẩm trên địa bàn toàn xã duy trì theo dõi

và điều trị các bệnh lao, dịch tả, sốt xuất huyết không để lây lan trên địa bàn.Chăm sóc sức khoẻ sinh sản, phụ nữ mang thai, cho uống Vitamin các trẻ từ 6 -

36 tháng tuổi, tiêm phòng các loại Vac xin cho trẻ đều đạt 100%

* An ninh quốc phòng: Năm 2011 ban chỉ huy quân sự xã triển khai thực

hiện nghiêm túc các chỉ thị mệnh lệnh của cấp trên Duy trì nghiêm chế độ sẵnsàng chiến đấu khi có lệnh Công tác tuyển quân đảm bảo chất lợng Có 4 thanhniên nhập ngũ Công tác huấn luyện dân quân đảm bảo, thực hiện lệnh điều độngcủa chủ tịch UBND huyện tham gia chống cháy rừng ở xã Phú lâm và xã Hải

Công tác an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội đợc đảm bảo, phạm pháp

hình sự đợc kìm chế, ý thức chấp hành về giao thông trong nhân dân đợc nânglên

Năm 2011 có 25 vụ việc sảy ra trong đó: Phạm pháp hình sự 17 vụ = 17

đối tợng; xử lý hành chính 8 vụ = 12 đối tợng; cảnh cáo 3 đối tợng; phạt tiền 9

đối tợng = 4 400 000 đ; hoà giải 5 vụ = 10 đối tợng

Lập hồ sơ đa 4 đối tợng vào quản lý theo NĐ 163, phối hợp với công anhuyện đa 2 đối tợng vào trung tâm giáo dục

Việc tuyên truyền phổ biến pháp luật, tiếp dân giải quyết đơn th tố cáo cóchuyển biến tích cực

CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2.1 Hành vi, mục đích của người dân trong các hoạt động thờ cúng lễ tết ở nông thôn hiện nay tại xã Hải Hòa – Huyện Tĩnh Gia – Tỉnh Thanh Hóa

Đối với các hoạt động thờ cúng, lễ tết, qua khảo sát thực tế cho thấyngười dân xã Hải Hòa có những quan niệm, hành vi, mục đích tham gia đối vớitừng loại hoạt động thể hiện qua các bảng tần suất sau:

2.1.1 Giỗ gia tiên:

Mục đích, thờ cúng Tỉ lệ số người tham gia % có thực

có 150/450 hộ nhận định, chiếm 33.4%, quan niệm Nhận thức khác không đáng

kể có 2 người được hỏi, chiếm 0,4% Hệ quan niệm, nhận thức cho rằng làm lễgia tiên nhằm gìn giữ phong tục tập quán chiếm đa số nên kéo theo sự tham giacủa đông đảo người dân nói chung cũng như đối với nhân dân xã Hải Hòa Đây

là một hoạt động tín ngưỡng quan trọng trong đời sống tinh thần người dân

2.2.2 Ngày rằm, mồng một:

Mục đích, thờ cúng Tỉ lệ số người tham gia % có thực

vi này để giáo dục con cháu chỉ có 60/450 người được hỏi, chiếm 13, 4%, sốngười nghĩ rằng có thờ có thiêng, có kiêng có lành cũng rất cao 232/450 ngườiđược hỏi, chiếm 51,7% Những người nghĩ rằng khác ngoai ý kiến trên là 10/450người được hỏi, chiếm 2,2 % Qua đây nhận thấy lòng tin của người dân đối vớitín ngưỡng tâm linh ngày rằm, mồng một cũng rất lớn

(Nguồn: số liệu thực tập lớp K52PN2, câu 51 ý 4)

Hành vi của người dân nghĩ rằng tham gia lễ thanh minh dể gìn giữ phongtục tập quán của tổ tiên chiếm tỉ lệ khá cao 291/450 người được hỏi, chiếm 65%,còn số người cho rằng hoạt động này nhằm để giáo dục con cái chiếm tỉ lệ cũngkhông nhiều 16,7%, số người cho rằng có thờ có thiêng có kiêng có lành có130/450 người được hỏi, chiếm 29% Còn ý kiến khác thì cung nhiều 50/450người được hỏi, chiếm 11,2% Qua đây nhận thấy hành vi của người dân thamgia lễ thanh minh để gìn giữ phong tục, và cầu mong đạt được những điều tố

lành chiếm tỉ lệ cao.Số người cho rằng hành vi này để giáo dục con cái và ý kiếnkhác chiếm ti lệ cũng khá nhiều

Mục đích người dân tham gia hình thức này nhằm gìn giữ phong tục

có 287/450 số người được hỏi chiếm 64,1%, giá dục con cháu có 56/450 ngườiđược hỏi, chiếm 12,5% còn nội dung có cúng có thiêng, có kiêng có lành có126/450 người được hỏi, chiếm 28,1%, ý kiến khác là 45/450 người được hỏi,chiếm 10% Qua đây nhận thấy niêm tin tôn giáo và tấm lòng thành kính đối vớinhững phong tục tập quán mà tổ tiên để lại là rất lớn

(Nguồn: số liệu thực tập lớp K52PN2, câu 51 ý 6)

Bên cạnh các hoạt động thờ cúng trên, về hoạt động rằm tháng Bảy sốngười trả lời, rằm tháng Bảy là để gìn giữ phong tục tập quán là 320/450 ngườiđược hỏi, chiếm 71,4% Số người trả lời cho rằng để giáo dục con cái là 103/450ngươì được hỏi, chiếm 23% Số người cho rằng có thờ có thiêng, có kiêng cólành cũng rất nhiều 172/450 người được hỏi, chiếm 38,4% Ý kiến khác có6/450 người được hỏi, chiếm 1,3% Tỉ lệ người cho rằng rằm tháng Bảy nhằmgìn giữ phong tục tập quán, và giáo dục con cái vẫn chiếm tỉ lệ cao