Thực trạng và định hướng phát triển bền vững cho hoạt động xuất khẩu thuỷ sản việt nam

Trong đó,ngành nuôi trồng thuỷ sản Việt Nam được coi là tiến bộ nhanh nhất, bất chấp sự khởi đầumuộn và hiện chiếm khoảng 1/3 tổng sản lượng thuỷ sản của cả nước, tạo công ăn việc làmcho

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

LỜI MỞ ĐẦU iv

NỘI DUNG 1

Chương 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1

1.1 Lý thuyết phát triển bền vững 1

1.1.1 Khái niệm về phát triển bền vững: 1

1.1.2 Mục tiêu phát triển bền vững 2

1.1.3 Nguyên tắc chính cho phát triển bền vững của Việt Nam: 3

1.2 Kinh nghiệm xây dựng bộ chỉ tiêu PTBV của các nước 5

Chương 2: THỰC TRẠNG CỦA NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000 - 2013 6 2.1 Thực trạng khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản của Việt Nam trong giai đoạn 2000 – 2013 6

2.1.1 Một số chính sách của Việt Nam liên quan đến hoạt động khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản 6

2.1.2 Thực trạng khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản của Việt Nam trong giai đoạn 2000 – 2013 12

2.1.2.1 Hoạt động nuôi trồng 14

2.1.2.2 Hoạt động khai thác 17

2.1.2.3 Hoạt động chế biến 20

2.2 Thực trạng xuất khẩu 22

2.2.1 Một số tiêu chuẩn quốc tế đối với mặt hàng thủy sản 22

2.2.2 Thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2013 24

2.3 Đánh giá thực trạng phát triển bền vững trong hoạt động xuất khẩu thủy sản 28

2.3.1 Về mặt kinh tế 28

2.3.2 Về mặt môi trường 28

2.3.3 Về mặt xã hội 29

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG HƯỚNG ĐẾN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU THỦY SẢN CỦA VIỆT NAM 29

3.1 Xây dựng chuỗi cung ứng nguyên liệu cho từng địa phương 29

3.2 Quy hoạch nuôi trồng tập trung thủy sản 32

3.3 Quy hoạch trong hoạt động khai thác 34

3.4 Phát triển cùng với trách nhiệm bảo vệ môi trường 35

3.5 Đảm bảo an sinh xã hội, tăng cường hoạt động khuyến ngư 36

3.6 Chủ động thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu 36

3.7 Đảm bảo chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế 38 3.8 Nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành thủy sản 38

3.9 Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển thủy sản với bảo vệ chủ quyền quốc gia và an ninh quốc phòng trên các vùng biển 40

KẾT LUẬN 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

LỜI MỞ ĐẦU Thủy sản Việt nam trong hơn 10 năm qua đã có những bước phát triển vượt bậc, trở

thành một trong những nước có tốc độ phát triển thủy sản nhanh trên thế giới Trong đó,ngành nuôi trồng thuỷ sản Việt Nam được coi là tiến bộ nhanh nhất, bất chấp sự khởi đầumuộn và hiện chiếm khoảng 1/3 tổng sản lượng thuỷ sản của cả nước, tạo công ăn việc làmcho nhiều người dân, đặc biệt là vùng dân nghèo ven biển, vùng xa, hải đảo…Từ đó tiến tới

sự ổn định các mặt của xã hội Hơn nữa, ngành thủy sản ngày càng góp phần quan trọngtrong việc nâng cao sản lượng và giá trị xuất khẩu

Tuy nhiên, ngành thủy sản hiện nay vẫn còn không ít những bất cập và phải đối mặtvới hàng loạt thách thức như: công tác quy hoạch chưa không theo kịp với tốc độ phát triển,đầu tư còn dàn trải, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, hàm lượng khoa học công nghệ còn thấp,nguồn lợi thuỷ sản đang có xu hướng giảm , Do đó, để khắc phục những tồn tại nêu trên,đáp ứng được những biến đổi về khí hậu, các yêu cầu của hội nhập kinh tế toàn cầu, sự suythoái môi trường, sự đòi hỏi ngày càng khắt khe của thị trường về chất lượng và vệ sinh antoàn thực phẩm cũng như theo kịp sự tiến bộ của khoa học công nghệ hiện đại thì rất cầnmột chiến lược phát triển tổng thể nhằm mục tiêu phát triển ngành thủy sản một cách bềnvững, góp phần tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động, đáp ứng thịtrường trong nước và phục vụ xuất khẩu Phát triển bền vững hoạt động xuất khẩu thủy sản

là sự phát triển có sự kết hợp hài hoà của ba mặt: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội vàbảo vệ môi trường Đặc biệt sự phát triển bền vững không chỉ thoả mãn nhu cầu hiện tại củacon người mà còn phải đảm bảo một cơ sở tài nguyên phong phú, bảo tồn các giống loàithúy sản quý hiếm, một môi trường trong sạch không ô nhiễm, một xã hội tiến bộ cho ngườidân trong tương lai

Nhận thức được sự cần thiết của sự phát triển bền vững cũng như thực trạng xuất

khẩu thủy sản ở Việt Nam, vì thế nhóm đã lựa chọn đề tài: “ Thực trạng và định hướng phát triển bền vững cho hoạt động xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam”

Mặc dù đã có sự cố gắng nhưng do kiến thức và thời gian còn hạn chế nên bài viếtcủa nhóm vẫn còn nhiều thiếu sót Nhóm rất mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý, phê bìnhcủa cô để nhóm hoàn thành bài tiểu luận được tốt hơn

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài.

Mục tiêu tổng quát: Phân tích thực trạng khai thác, nuôi trồng, chế biến và xuất khẩuthủy sản trong giai đoạn 2000 - 2013, qua đó đề xuất giải pháp hướng đến phát triển bềnvững trong hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam

Mục tiêu cụ thể:

- Tìm hiểu thực trạng khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản của Việt Nam giaiđoạn 2000 – 2013

- Tìm hiểu thực trạng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam giai đoạn 2000 – 2013

- Đưa ra định hướng hướng đến phát triển bền vững trong hoạt động xuất khẩu thủysản của Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp nghiên cứu thống kê mô tả

- Đối tượng nghiên cứu: hoạt động khai khác, nuôi trồng, chế biến và hoạt động xuấtkhẩu thủy sản của Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: ngành thủy sản của Việt Nam trong giai đoạn 2000 – 2013

Kết cấu đề tài:

Chương 1: Tổng quan lý thuyết

Chương 2: Thực trạng của ngành thủy sản Việt Nam giai đoạn 2000 - 2013

Chương 3: Định hướng hướng đến phát triển bền vững trong hoạt động xuất khẩuthủy sản của Việt Nam

NỘI DUNG

1.1 Lý thuyết phát triển bền vững

1.1.1. Khái niệm về phát triển bền vững:

Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn

phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên

Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại khôngthể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xãhội và sự tác động đến môi trường sinh thái học"

Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn

gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland) Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai " Cho đến nay đã có nhiều lý thuyết về phát triển

bền vững được đưa ra, gây ra nhiều tranh cãi, tuy nhiên, định nghĩa WECD được xem là phổbiến nhất khi nhấn mạnh đến tính công bằng giữa các thế hệ trong quá trình phát triển vàđược khẳng định trong Hội nghị Liên Hiệp Quốc về môi trường và phát triển (UNCED) tạiHội nghị Rio 1992 hay Hội nghị Trái đất 1992 (UN, 1992a) Trong Luật Bảo vệ môi trườngnăm 2005 của Việt Nam, quan điểm phát triển bền vững được thể hiện như sau: “Phát triểnbền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đếnkhả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòagiữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường” Ngoài ba mặt chủyếu này, có nhiều người còn đề cập tới những khía cạnh khác của phát triển bền vững nhưchính trị, văn hóa, tinh thần, dân tộc và đòi hỏi phải tính toán và cân đối chúng trong hoạchđịnh các chiến lược và chính sách phát triển kinh tế-xã hội cho từng quốc gia, từng địaphương cụ thể Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tếhiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ Để đạt được điều này, tất cả

các thành phần kinh tế - xã hội, phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.

1.1.2. Mục tiêu phát triển bền vững

Việt Nam đã sớm tham gia vào tiến trình chung của thế giới trong việc xây dựngChương trình Nghị sự 21 toàn cầu, cam kết xây dựng Chiến lược PTBV quốc gia và chươngtrình nghị sự 21 địa phương Theo đó, CTNS 21 của Việt Nam là khung chiến lược để xâydựng các chương trình hành động Trên cơ sở phân tích thực trạng phát triển của Việt Namdưới góc độ bền vững, CTNS đã đưa ra những nguyên tắc PTBV, mục tiêu và tầm nhìn dàihạn, các lĩnh vực hoạt động ưu tiên, phương tiện và giải pháp, nhằm đạt được sự PTBVtrong thế kỷ XXI Dưới đây sẽ lần lượt điểm qua các nét chính được đề cập đến trong CTNS

Mục tiêu tổng quát của PTBV là đạt được sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tinh

thần và văn hóa, sự bình đẳng của các công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa giữacon người và tự nhiên Phát triển phải kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa được ba mặt làphát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường

Mục tiêu PTBV về kinh tế là đạt được sự tăng trưởng ổn định với cơ cấu kinh tế hợp

lý, đáp ứng được yêu cầu nâng cao đời sống của nhân dân, tránh được sự suy thoái hoặc đìnhtrệ trong tương lai, tránh để lại gánh nặng nợ nần lớn cho các thế hệ mai sau

Mục tiêu PTBV về xã hội là đạt được kết quả cao trong việc thực hiện tiến bộ và công

bằng xã hội, bảo đảm chế độ dinh dưỡng và chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân ngàycàng được nâng cao, mọi người đều có cơ hội được học hành và có việc làm, giảm tình trạngđói nghèo và hạn chế khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp và nhóm xã hội, giảm các tệnạn xã hội, nâng cao mức độ công bằng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các thành viên vàgiữa các thế hệ trong một xã hội, duy trì và phát huy được tính đa dạng và bản sắc văn hóadân tộc, không ngừng nâng cao trình độ văn minh về đời sống vật chất và tinh thần

Mục tiêu của PTBV về môi trường là khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm và có hiệu

quả tài nguyên thiên nhiên; phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý và kiểm soát có hiệu quả ô nhiễmmôi trường, bảo vệ tốt môi trường sống; bảo vệ các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên,

khu dự trữ sinh quyển và bảo tồn đa dạng sinh học; khắc phục suy thoái và cải thiện chấtlượng môi trường.

1.1.3. Nguyên tắc chính cho phát triển bền vững của Việt Nam:

Để đạt được mục tiêu nêu trên, trong quá trình phát triển chúng ta cần thực hiệnnhững nguyên tắc chính sau đây:

Thứ nhất, con người là trung tâm của PTBV Đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn nhu cầu

vật chất và tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân, xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ và văn minh là nguyên tắc quán triệt nhất quán trong mọi giai đoạn phát triển

Thứ hai, phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm của giai đoạn phát triển sắp tới, bảo

đảm an ninh lương thực, năng lượng để phát triển bền vững, bảo đảm vệ sinh và an toàn thựcphẩm cho nhân dân; kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa với phát triển xã hội; khai thác hợp

lý, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên thiên nhiên trong giới hạn cho phép về mặt sinhthái và bảo vệ môi trường lâu bền Từng bước thực hiện nguyên tắc “mọi mặt kinh tế, xã hội

và môi trường đều cùng có lợi”

Thứ ba, bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường là một yếu tố không thể tách rời của quá trình phát triển Tích cực và chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những tác động xấu đối với môi trường do hoạt động của con người gây ra Cần áp dụng rộng rãi nguyên tắc

“người gây thiệt hại đối với tài nguyên và môi trường thì phải bồi hoàn” Xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ và có hiệu lực về công tác bảo vệ môi trường; chủ động gắn kết và có chế tài bắt buộc lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường trong việc lập quy hoạch, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển kinh tế-xã hội, coi yêu cầu về bảo vệ môi trường là một tiêu

chí quan trọng trong đánh giá PTBV

Thứ tư, quá trình phát triển phải bảo đảm đáp ứng một cách công bằng nhu cầu của thế hệ hiện tại và không gây trở ngại tới cuộc sống của các thế hệ tương lai Tạo lập điều kiện để mọi người và mọi cộng đồng trong xã hội có cơ hội bình đẳng để phát triển; được tiếp cận tới những nguồn lực chung và được phân phối công bằng những lợi ích công cộng;

tiết kiệm những tài nguyên không thể tái tạo lại được; gìn giữ và cải thiện môi trường sống; phát triển hệ thống sản xuất sạch và thân thiện với môi trường; xây dựng lối sống lành mạnh,

hài hòa, gần gũi và yêu quý thiên nhiên

Thứ năm, khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy phát triển nhanh, mạnh và bền vững đất nước Công nghệ hiện đại, sạch

và thân thiện với môi trường cần được ưu tiên sử dụng rộng rãi trong các ngành sản xuất Trước mắt, cần được đẩy mạnh sử dụng ở những ngành và lĩnh vực sản xuất có tác dụng lan truyền mạnh, có khả năng thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành và lĩnh vực sản xuất khác.

Thứ sáu, PTBV là sự nghiệp của toàn Đảng, các cấp chính quyền, các bộ, ngành và địa phương, của các cơ quan, doanh nghiệp, đoàn thể xã hội, các cộng đồng dân cư vàmọi người dân Phải huy động tối đa sự tham gia của mọi người có liên quan trong việc lựa chọn các quyết định về phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường ở địa phương và trên quy

mô cả nước Bảo đảm cho nhân dân có khả năng tiếp cận thông tin và nâng cao vai trò của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là của phụ nữ, thanh niên, đồng bào các dân tộc ít người trong việc đóng góp vào quá trình ra quyết định về các dự án đầu tư phát triển lớn, lâu dài

của đất nước

Thứ bảy, gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinhn tế quốc tế để PTBV đất nước Phát triển các quan hệ song phương và đa phương, thực hiện các cam kết quốc tế và khu vực; tiếp thu có chọn lọc các tiến bộ khoa học công nghệ, tăng cường hợp tác quốc tế để PTBV Chú trọng phát huy lợi thế, nâng cao chất lượng, hiệu quả, năng lực cạnh tranh Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các tác động xấu đối với môi

trường do quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế gây ra

Thứ tám, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường với bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.

1.2 Kinh nghiệm xây dựng bộ chỉ tiêu PTBV của các nước

Bộ chỉ tiêu PTBV của mỗi quốc gia được xây dựng phụ thuộc nhiều vào trình độ pháttriển, thứ tự ưu tiên của các vấn đề kinh tế - xã hội - môi trường bức xúc trong bối cảnh củaquốc gia đó Xem xét bộ chỉ tiêu của một số nước phát triển và một số nước đang phát triển,thống kê cho thấy các nước đang phát triển quan tâm chủ yếu tới các vấn đề về đói nghèo,thất nghiệp, các điều kiện tối thiểu để đảm bảo cuộc sống, trong khi đó, các nước phát triểntập trung nhiều hơn tới các vấn đề về bình đẳng, chất lượng cuộc sống, các vấn đề xã hội nảysinh trong một nền kinh tế phát triển và vấn đề ô nhiễm môi trường

Nhận xét nhóm chỉ tiêu các nước đang Phát triển

Nhóm này bao gồm Philippin; Indonexia; Malaixia, Thái Lan (ASEAN) và TrungQuốc có phương pháp xây dựng bộ chỉ thị theo thành phần tài nguyên và môi trường quantâm, khá phù hợp cho thực tiễn nước ta hiện nay và định hướng đến năm 2020 Các chỉ tiêu

sử dụng trong PTBV ở Inđônêsia gồm có 21 chỉ tiêu cơ bản Thông qua 21 chỉ tiêu củaIndonesia cho thấy các chỉ tiêu đó đều thuộc ba nhóm trụ cột của phát triển bền vững là kinh

tế, xã hội và môi trường Bộ chỉ tiêu PTBV của mỗi quốc gia được xây dựng phụ thuộcnhiều vào trình độ phát triển, thứ tự ưu tiên của các vấn đề kinh tế - xã hội - môi trường bứcxúc trong bối cảnh của quốc gia đó Xem xét bộ chỉ tiêu của một số nước phát triển và một

số nước đang phát triển, thống kê cho thấy các nước đang phát triển quan tâm chủ yếu tớicác vấn đề về đói nghèo, thất nghiệp, các điều kiện tối thiểu để đảm bảo cuộc sống, trong khi

đó, các nước phát triển tập trung nhiều hơn tới các vấn đề về bình đẳng, chất lượng cuộcsống, các vấn đề xã hội nảy sinh trong một nền kinh tế phát triển và vấn đề ô nhiễm môitrường

Nhận xét chung về kinh nghiệm PTBV của một số nước trên thế giới

Phương pháp tiếp cận chiến lược phổ biến nhất trong các nghiên cứu tình huống làchiến lược phát triển bền vững toàn diện và đa phương diện Trong một số trường hợp, chiếnlược toàn diện còn hơn cả một bản soạn thảo các chiến lược về kinh tế, xã hội và môi trường

và các sáng kiến chính sách hiện có để trình bày tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới vềPTBV Trong nhiều trường hợp, phương pháp tiếp cận chiến lược này đã thể hiện tính mục

đích hơn trong việc cung cấp một khung khổ nhằm kết nối hành động chiến lược và phốihợp ở cấp quốc gia hướng tới sự PTBV Các ví dụ điển hình về các chiến lược PTBV quốcgia toàn diện được quan sát thấy tại các quốc gia nghiên cứu là Vương Quốc Anh và

Philipin Cơ chế phản hồi - bao gồm giám sát, học hỏi và thích ứng Trong khi hầu hết các

quốc gia đều có các cơ quan thống kê thực hiện việc giám sát các lĩnh vực khác nhau củaquốc gia về mặt kinh tế, xã hội và môi trường thì chỉ có một số ít quốc gia đã xây dựng một

bộ các chỉ số lồng ghép để cho phép phân tích sự đánh đổi vốn có và những mối liên kết lẫnnhau giữa các mặt kinh tế, xã hội và môi trường của sự phát triển bền vững Thậm chínghiên cứu chưa tìm thấy những phương pháp tiếp cận và công cụ chính thức và phi chínhthức để học hỏi từ loại giám sát lồng ghép này và đưa ra những sự ứng dụng quan trọng vàcần thiết

số cả nước (Tổng cục Thống kê, năm 2011) Vùng biển đặc quyền kinh tế Việt Nam có diệntích trên 1 triệu km2, gấp hơn 3 lần vùng lãnh thổ trên đất liền Trong vùng biển có hơn3.000 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có nhiều đảo có dân cư như Vân Đồn, Cát Bà, Phú Quý,Côn Đảo, Phú Quốc,… có nhiều vịnh, vũng, eo ngách, các dòng hải lưu, vừa là ngư trườngkhai thác hải sản thuận lợi, vừa là nơi có nhiều điều kiện tự nhiên để phát triển nuôi biển vàxây dựng các khu căn cứ hậu cần nghề cá Đây là điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triểncác ngành kinh tế biển nói chung và phát triển thủy sản nói riêng

Vùng biển Việt Nam thuộc phạm vi ngư trường Trung tây Thái Bình Dương, cónguồn lợi hải sản phong phú, đa dạng và được đánh giá là một trong những ngư trường cótrữ lượng cao trong các vùng biển quốc tế, với hơn 2.000 loài cá, 225 loài tôm, 663 loài tảo,rong biển, và nhiều loài hải sản quý như bào ngư, trai ngọc, sò huyết, san hô đỏ, Nghiêncứu, điều tra về nguồn lợi cho biết, trữ lượng nguồn lợi hải sản ước tính khoảng 4 – 4,5 triệutấn, khả năng khai thác cho phép khoảng 1,8 – 2,0 triệu tấn/năm

Từ xa xưa, người dân Việt Nam đã gắn bó mật thiết với biển Nghề cá là nghề cótruyền thống từ lâu đời, gần gũi không chỉ với người dân ở vùng nông thôn ven biển, mà cảvới cộng đồng dân cư trên đất liền, nơi có nhiều thủy vực tự nhiên nhiều triệu hec-ta nhưsông ngòi, kênh rạch, hệ thống hồ chứa tự nhiên và hồ chứa nhân tạo, hệ thống ao đầm nhỏ

và ruộng trũng thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản nước ngọt Với lợi thế về điều kiện

tự nhiên, từ chỗ chỉ là một nghề phụ trong sản xuất nông nghiệp, ngành Thủy sản đã dầnhình thành và phát triển như một ngành kinh tế-kỹ thuật có đóng góp ngày càng lớn cho đấtnước và đã trở thành ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, đạt tốc độ tăngtrưởng cao trong khối nông, lâm nghiệp và thủy sản (4,48 % năm 2012, Tổng cục Thống kê).Đến nay, Thủy sản Việt Nam đã có vị trí cao trong cộng đồng nghề cá thế giới, đứng thứ 12

về khai thác thủy sản, thứ 3 về nuôi thủy sản và thứ 4 về giá trị xuất khẩu thủy sản Sự pháttriển của ngành Thủy sản đã đóng góp vào công cuộc giữ gìn an ninh, chủ quyền trên vùnglãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của đất nước Phát triển kinh tế biển nói chung và tăngtrưởng kinh tế thủy sản nói riêng đã thu hút lực lượng dân sự hiện diện thường xuyên trênbiển góp phần đảm bảo anh ninh quốc phòng Ngược lại, đảm bảo an ninh quốc phòng tạođiều kiện để bà con ngư dân yên tâm sản xuất, phát triển kinh tế thủy sản Có thể khẳngđịnh, sự hiện diện dân sự của ngư dân trên biển đã và đang có vai trò quan trọng thực hiệnphát triển kinh tế gắn với nhiệm vụ bảo vệ vùng biển, đảo của Tổ quốc

Tất nhiên, để đạt được thành tựu đó không thể chỉ trông đợi vào những thuận lợi màmôi trường tự nhiên mang lại, đòi hỏi cần có những chính sách hỗ trợ, khuyến ngư củaChính phủ Để phát huy những thế mạnh đó, Chính phủ đã có hàng loạt chính sách hỗ trợ,khuyến khích phát triển nuôi trồng và khai thác thủy hải sản:

Chính sách Quản lý và sử dụng các loại mặt nước

Tất cả các loại mặt nước như ao, hồ, sông ngòi, kệnh rạch, bãi triều, đầm, phá, eo,vịnh, v.v đều thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý và giao cho tập thểhoặc cá nhân sử dụng vào mục đích nuôi trồng, khai thác thủy sản và bảo vệ nguồn lợi thủysản Đơn vị và cá nhân sử dụng mặt nước phải đăng ký với chính quyền địa phương Mặtnước thuộc phạm vi cấp nào do cấp đó quản lý Mặt nước lớn liên xã, liên huyện do Uỷ bannhân dân huyện và tỉnh quyết định việc giao quyền quản lý và tổ chức sản xuất Mặt nướcliên tỉnh và mặt nước trong phạm vi cơ quan, xí nghiệp trung ương đóng, do bộ trưởng Tổngcục thủy sản chủ trì cùng các ngành và Uỷ ban nhân dân các tỉnh có liên quan bàn bạc quyếtđịnh việc quản lý và tổ chức sản xuất

Sản xuất các loại giống thủy sản

Chính phủ hỗ trợ trong việc tuyển chọn, lai tạo, sản xuất các loại giống thủy sản thuẩntrủng nhất là giống cá, tôm và phân công giúp đỡ các địa phương sản xuất giống thươngphẩm, chú trọng bảo đảm chất lượng con giống, bảo đảm cơ cấu giống thích hợp cho từngvùng, từng loại mặt nước Hướng dẫn các tỉnh, huyện xây dựng quy hoạch và kế hoạch nuôitrồng thủy sản, tổ chức hệ thống trạm, trại cá giống và chỉ đạo việc khai thác hợp lý nguồngiống tự nhiên, nhằm cung cấp rộng rãi và thoả mãn nhu cầu giống cho mỗi địa phương

Nhà nước cho phép tự do lưu thông các loại con giống thủy sản Tư thương buôn bán

cá giống phải đăng ký và nộp thuế Kế hoạch xuất khẩu và nhập khẩu các loại giống thủy sản

ra nước ngoài và từ nước ngoài vào do nhà nước thống nhất quản lý chỉ đạo và phải theođúng thủ tục quản lý ngoại thương Việc vận chuyển cá giống giữa hai miền Bắc, Nam phảitheo kế hoạch do tổng cục thủy sản thông qua

Ngoài các loại thủy sản như cá, tôm để làm nguồn thực phẩm, các loại cá cảnh cũngđược khuyến khích phát triển nhằm phục vụ nhu cầu trong nước và nhất là để xuất khẩu

Tổng cục thủy sản có trách nhiệm xây dựng các cơ sở sản xuất các loại thuốc cho việcphát triển và phòng ngừa các bệnh cho thủy sản, thống nhất quản lý chất lượng và kế hoạch

phân phối thuốc Các đơn vị sản xuất các loại thuốc cho cá phải chịu sự quản lý của tổng cụcthủy sản về tiêu chuẩn chất lượng trước khi được tung ra thị trường.

Sản xuất thức ăn cho chăn nuôi

Đầu tư nghiên cứu, đào tạo, khuyến công, khuyến nông và chuyển giao tiến bộ khoahọc kỹ thuật về dinh dưỡng, chế biến thức ăn chăn nuôi

Quy hoạch vùng sản xuất nguyên liệu thức ăn chăn nuôi; khuyến khích khai thác vàchế biến các loại thức ăn bổ sung từ nguồn nguyên liệu trong nước nhằm giảm tỷ lệ nhậpkhẩu

Hỗ trợ nâng cao năng lực các phòng phân tích phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra,giám sát chất lượng thức ăn chăn nuôi; hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động kiểm tra, thanh tra,giám sát chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm đối với thức ăn chăn nuôi

Hỗ trợ công nghệ sau thu hoạch để sơ chế và bảo quản nguồn nguyên liệu thức ănchăn nuôi sản xuất trong nước Tận dụng nguồn nguyên liệu dư thừa hiện có tại địa phương

để làm thức ăn cho thủy sản

Hỗ trợ cho các doanh nghiệp được vay vốn ngân hàng để đầu tư thiết bị phòng phântích kiểm tra chất lượng thức ăn chăn nuôi và mặt bằng để xây dựng hệ thống kho cảngchuyên dùng phục vụ xuất, nhập khẩu thức ăn chăn nuôi

Chính sách đầu tư

Đầu tư xây dựng cảng cá với mức đầu tư lên đến 100% đối với các hạng mục hạ tầngthiết yếu của cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão (bao gồm cầu cảng; kè bờ, kè chắn sóng,chắn cát; nạo vét luồng ra vào cảng, vùng nước neo đậu tàu; công trình neo buộc tàu; hệthống phao tiêu, báo hiệu, đèn tín hiệu; hệ thống thông tin liên lạc chuyên dùng)

Đầu tư xây dựng các hạng mục hạ tầng vùng nuôi trồng thủy sản; vùng sản xuất giốngtập trung bao gồm: Hệ thống cấp thoát nước đầu mối (ao, bể chứa, cống, kênh, đường ốngcấp, tiêu nước, trạm bơm), đê bao, kè, đường giao thông, hệ thống điện, công trình xử lýnước thải chung; nâng cấp cơ sở hạ tầng các Trung tâm giống thủy sản quốc gia, Trung tâm

giống thủy sản cấp vùng, cấp tỉnh; Trung tâm quan trắc cảnh báo môi trường nuôi trồng thủysản, Trung tâm khảo nghiệm, kiểm định nuôi trồng thủy sản cấp Trung ương và cấp vùng:

Ngân sách trung ương đầu tư 100% kinh phí xây dựng hạ tầng vùng nuôi trồng thủysản tập trung trên biển bao gồm hệ thống phao tiêu, đèn báo ranh giới khu vực nuôi, hệthống neo lồng bè

Ngân sách nhà nước ưu tiên bố trí vốn hàng năm theo kế hoạch được cấp có thẩmquyền phê duyệt từ năm 2015 đến năm 2020 với mức đầu tư bình quân hàng năm tăng tốithiểu gấp 2 lần so với số vốn bình quân hàng năm đã bố trí cho giai đoạn 2011 - 2014 đểthực hiện, bảo đảm đẩy nhanh và hoàn thành dứt điểm các công trình, dự án theo quy định.Tập trung ưu tiên xây dựng, nâng cấp công trình tại các đảo Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo, PhúQuốc, Bạch Long Vĩ, Cô Tô, Cồn Cỏ và một số tỉnh duyên hải Nam Trung bộ; bố trí vốnđầu tư xây các trung tâm nghề cá lớn gắn với ngư trường trọng điểm tại thành phố: HảiPhòng, Đà Nẵng, tỉnh: Khánh Hòa, Bà Rịa - Vũng Tàu, Kiên Giang theo quy hoạch đã đượccấp có thẩm quyền phê duyệt

Thuế:

Thuế: Để khuyến khích nghề nuôi trồng thủy sản phát triển mạnh mẽ và đảm bảo thunhập hợp lý, Chính phủ vận dụng chính sách thuế trong nông nghiệp để hướng dẫn mức thuthuế và miễn thuế hợp lý cho từng loại nghề trong ngành nuôi trồng và khai thác thủy sản:

 Miễn thuế tài nguyên đối với hải sản tự nhiên khai thác

 Không thu lệ phí trước bạ đối với tàu, thuyền khai thác thủy, hải sản

 Miễn thuế môn bài đối với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nuôi trồng, đánh bắt thủy,hải sản và dịch vụ hậu cần nghề cá

 Miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước sử dụng cho hoạt động nuôi trồng thủy, hải sản của

tổ chức, hộ gia đình, cá nhân

 Không chịu thuế giá trị gia tăng đối với các trường hợp:

+ Sản phẩm thủy sản của tổ chức, cá nhân nuôi trồng, khai thác bán ra

+ Bảo hiểm tàu, thuyền, trang thiết bị và các dụng cụ cần thiết khác phục vụ trực tiếpkhai thác hải sản.

 Chủ tàu khai thác hải sản được hoàn thuế giá trị gia tăng của tàu dùng để khai thác hảisản đối với tàu được đóng mới, nâng cấp có tổng công suất máy chính từ 400CV trởlên

 Miễn thuế thu nhập cá nhân đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp khai thác hải sản

 Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với thu nhập từ hoạt động khai thác hải sản, thunhập từ dịch vụ hậu cần phục vụ trực tiếp cho hoạt động khai thác hải sản xa bờ; thunhập từ đóng mới, nâng cấp tàu cá có tổng công suất máy chính từ 400CV trở lên đểphục vụ hoạt động khai thác hải sản

 Miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, nguyên liệu, linh kiện nhập khẩutrong nước chưa sản xuất được để đóng mới, nâng cấp tàu có tổng công suất máychính từ 400CV trở lên

Chính sách tín dụng:

Chính sách tín dụng đóng mới, nâng cấp tàu, bao gồm: Ngư dân có thể vay vốn ngânhàng thương mại từ 70 đến tối đa 95% tổng giá trị đầu tư với mức lãi suất 7%/năm, trong đóchủ tàu chỉ phải trả 1 - 3%/năm, ngân sách nhà nước cấp bù 4 - 6%/năm Thời hạn cho vay:

11 năm, trong đó năm đầu tiên chủ tàu được miễn lãi và chưa phải trả nợ gốc, Ngân sách nhànước cấp bù số lãi vay của chủ tàu được miễn năm đầu cho các ngân hàng thương mại

Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Nghị định 33/2010/NĐ-CP của Chính phủ về việc thực hiện phân vùng khai thác chocác đơn vị, các loại phương tiện để đảm bảo nguồn lợi thủy hải sản cho tương lai

Tăng cường giáo dục để xóa bỏ tập quán lạc hậu của nền kinh tế tự nhiên còn rơi rớt trongnhân dân coi cá là của chung, tha hồ đánh bắt mà không bảo vệ

Nghiêm cấm việc dùng và thải các chất độc, dùng điện, dùng chất nổ để đánh bắt vàgiết hại các loại thủy sản Việc vớt cá bột trên sông phải theo quy định của ngành thủy sản

Cấm đánh bắt và giết hại cá con và các loại thủy sản đang thời kỳ sinh đẻ, nhất là ở các khuvực đã được quy định Tổng cục thủy sản phải ban hành các quy định cụ thể về việc này.

Phòng trị bệnh cá, cấm vận chuyển cá ở vùng đang có dịch bệnh sang vùng khác.Vùng đang có dịch bệnh cá phát sinh, các cấp chính quyền địa phương có trách nhiệm trịbệnh cho cá ngay và báo cáo kịp thời cho Tổng cục thủy sản Ngành thủy sản có trách nhiệm

tổ chức việc bảo vệ phòng dịch cho cá như phòng dịch cho gia súc

Khuyến khích toàn dân tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản và kịp thời phát hiện, tốgiác các hành vi phá hoại Người phát hiện, tố giác được khen thưởng thích đáng và đượcpháp luật bảo vệ, mọi hành động trả thù đều bị nghiêm trị, người vi phạm bị xử phạt theopháp luật hiện hành

2.1.2. Thực trạng khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản của Việt Nam trong giai đoạn 2000 – 2013

#REF!

Biểu đồ 1: Sản lượng thủy hải sản giai đoạn 2000 – 2013

Trong giai đoạn 2000 – 2013 tổng sản lượng thủy hải sản duy trì được tốc độ tăngtrưởng trung bình khoảng 8%/năm, năm 2013 đạt hơn 6,05 triệu tấn, đạt được bước tăngtrưởng này là nhờ sự phát triển trong hoạt động nuôi trồng thủy sản, sự thay đổi cũng thểhiện qua cơ cấu trong tổng sản lượng thủy hải sản, những năm 2000 sản lượng nuôi trồng chỉchiếm khoảng hơn 25% trong tổng sản lượng Đến năm 2007 sản lượng nuôi trồng chínhthức vượt qua sản lượng khai thác, cho đến 2013 sản lượng nuôi trồng đã đạt hơn 55% trongtổng sản lượng (3,34 triệu tấn), khai thác đạt trên 2,7 triệu tấn Xét về mặt giá trị thì sảnlượng khai thác cũng được ghi nhận tuy nhiên mức tăng còn hạn chế Những bước tăngtrưởng vững chắc của tổng sản lượng cũng như sản lượng nuôi trồng có thể thấy được ngànhthủy hải sản của Việt Nam dần chủ động trong hoạt động nuôi trồng để đảm bảo nhịp tăngtrưởng, bớt phụ thuộc vào sản lượng khai thác Đây chính là đường lối đúng đắn cho mụctiêu phát triển bền vững cho ngành Sau đây là những nhận nhận định, đánh giá thực trạngphát triển của hoạt động nuôi trồng , khai thác cũng như chế biến thủy hải sản của nước tagiai đoạn 2000 -2013

2.1.2.1 Hoạt động nuôi trồng

Biểu đồ 2: Tổng diện tích nuôi trồng thủy sản giai đoạn 2000 - 2013

Diện tích NTTS trên đất liền đã khai thác tới mức giới hạn cho phép Đạt đỉnh vàonăm 2011 với 1,054 triệu ha, những năm gần đây diện tích NTTS có dấu hiệu bão hòa và sụtgiảm nhẹ Các địa phương có tiềm năng, diện tích mặt nước phát triển NTTS đều đã quyhoạch đưa vào sử dụng hết NTTS phát triển theo phong trào Công tác quy hoạch và quản lýsau quy hoạch còn rất hạn chế Các quy hoạch cụ thể, quy hoạch chi tiết thường đi trước quyhoạch tổng thể, chất lượng quy hoạch không cao

Biểu đồ 3: diện tích NTTS theo loại nước

Diện tích nước ngọt

Diện tích ươm, nuôi giống thủy sản

Ngoài ra, diện tích NTTS có sự chuyển dịch trong cơ cấu giữa nước ngọt và nướcmặn hay nước lợ Điều đó chứng tổ được xu hướng phát triển phát triển NTTS là tập trungphát triển mạnh trên các bề mặt nước mặn hay nước lợ bởi các bề mặt nước ngọt đã đượckhai thác khá triệt để.

Tuy nhiên, trong giai đoạn 2001-2013 ngành vẫn chưa chú trọng đúng mức đến quyhoạch phát triển theo chiều sâu (tăng sản lượng trên cùng diện tích mặt nước NTTS ), vẫntập trung phát triển theo chiều rộng (mở rộng diện tích nuôi) mặc dù vậy việc làm này cũng

ko làm gia tăng diện tích NTTS Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là tư duy sảnxuất nhỏ, thiếu định hướng, tầm nhìn, thiếu các chính sách cụ về sử dụng đất, mặt nước lâudài, ổn định, thiếu vốn đầu tư, thiếu nghiên cứu khoa học dẫn đường, thiếu các hướng dẫn vàđánh giá sau quy hoạch, thiếu trao đổi, học hỏi kinh nghiệm trong và ngoài nước

Chưa thực hiện được truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản Việc làm này mới chỉđược triển khai thử nghiệm cho một số vùng, chưa triển khai trên toàn quốc vì vậy đã ảnhhưởng đến công tác quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, làm chậm kế hoạch xâydựng thương hiệu sản phẩm uy tín, ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của ngành côngnghiệp CBTS Nguyên nhân chính là tình trạng manh mún của diện tích và sự phân tán củacác vùng NTTS, mặt khác thời gian qua, ngành mới chỉ chú trọng đầu tư cho một số đốitượng chủ lực xuất khẩu, chưa thể mở rộng đại trà đến các đối tượng khác

Việc sử dụng các loại thuốc, hóa chất bị cấm trong NTTS vẫn xảy ra Nhiều lô hàngthủy sản xuất khẩu của Việt Nam bị trả lại do nhiễm hóa chất còn tồn dư trong sản phẩm,phần nhiều là các dư lượng kháng sinh Không những thế tình trạng ô nhiễm môi trườngđang xảy ra nghiêm trọng trong nuôi trồng thủy sản do phần lớn các chất hữu cơ dư thừa từthức ăn, phân và các rác thải khác đọng lại dưới đáy ao nuôi Ngoài ra, còn các hóa chất,kháng sinh được sử dụng trong quá trình nuôi trồng cũng dư đọng lại mà không được xử lý.Việc hình thành lớp bùn đáy do tích tụ lâu ngày của các chất hữu cơ, cặn bã là nơi sinh sốngcủa các vi sinh vật gây thối, các vi sinh vật sinh các khí độc như NH3, NO2, H2, H2S,CH4 Các vi sinh vật gây bệnh như: Vibrio, Aeromonas, Ecoli, Pseudomonas, Proteus,Staphylococcus nhiều loại nấm và nguyên sinh động vật Đây là những biểu hiện dễ nhận

thấy cho những hạn chế trong phát triển bền vững Để xảy ra tình trạng này nguyên nhânchính là thiếu các hướng dẫn cụ thể, thiếu các biện pháp cảnh báo cho người NTTS về nguy

cơ của việc sản xuất thiếu an toàn Mặt khác công tác quản lý nhà nước về hóa chất, thuốcthú y, về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm còn chồng chéo, còn bất cập; các đia phươngchưa thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát hoạt động NTTS, kiểm tra, xử lý các hoạtđộng kinh doanh, buôn bán các loại thuốc, hóa chất bị cấm Nghiêm trọng hơn nauwx là tìnhtrạng phá rừng phòng hộ ven biển để mở rộng diện tích nuôi trồng tôm, điển hình là ở xãTam Tiến, huyện Núi Thành, Tỉnh Quảng Nam, người dân tận dụng tất cả diện tích đất cóđược để đào ao tôm Từ các ao tôm, chằng chịt những đường ống dẫn nước thải chảy thẳng

ra sông, không những gây ô nhiễm môi trường mà còn làm mất đi diện tích rừng phòng hộvốn dĩ có vai trò cực kỳ quan trọng

Sản xuất thức ăn, chế phẩm sinh học, thuốc thú y thủy sản đã bị bỏ ngỏ Trên 80%lượng thức ăn phải nhập khẩu từ nước ngoài hoặc do các doanh nghiệp 100% vốn nướcngoài sản xuất Người NTTS không chủ động được trong sản xuất mỗi khi có biến động lớn

về giá thức ăn (thức ăn chiếm trên 80% giá thành sản phẩm) Lỗi này chủ yếu thuộc về các

cơ quan quản lý Nhà nước

Về sản xuất con giống và quản lý chất lượng con giống rất hạn chế: Chất lượng giốngkhông cao, công tác kiểm tra, kiểm soát còn lỏng lẻo Lượng giống trôi nổi trên thị trườngkhông được kiểm soát rất lớn, đã ảnh hưởng không nhỏ đến NTTS, tỷ lệ sống sau thụ hoạchđạt rất thấp từ 45-55% , có lúc, có nơi chỉ đạt 25-30% Nguyên nhân chính dẫn đến tìnhtrạng này là công tác quản lý nhà nước chưa tốt, thiếu các quy chuẩn, quy định cụ thể, việckiểm tra, kiểm soát còn đơn giản, thậm chí có nơi còn để xảy ra tiêu cực

Cơ sở hạ tầng thủy lợi vùng nuôi còn nhiều bất cập, chưa có các nghiên cứu khoa học

về hệ thống thủy lợi phục vụ NTTS, hầu hết hiện nay là nước phục vụ NTTS được sử

dụng chung, cùng hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, vì vậy nguy cơ về ônhiễm nguồn nước và dịch bệnh từ việc dùng các loại hóa chất, thuốc trừ sâu, phân bóntrong nông nghiệp thải ra nguồn nước còn nhiều tiền ẩn

2.1.2.2 Hoạt động khai thác

Biểu đồ 4: Số lượng tàu thuyền đánh bắt xa bờ giai đoạn 2000 - 2011

Sự gia tăng quá nhanh và không có kiểm soát các loại tàu thuyền đánh bắt đã làm chonguồn lợi thủy sản đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng, có thể thấy từ 2000 đến 2011

số lượng tàu thuyền đánh bắt xa bờ đã tăng lên gần 3 lần Nhưng nguyên nhân chính khôngphải là sự tăng lên của số lượng phương tiện đánh bắt mà do tình trạng yếu kém trong quản

lý nhà nước Ngành thủy sản thiếu các quy hoạch chi tiết, thiếu các đánh giá thường niên vềngư trường và nguồn lợi, vì vậy thiếu cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển các đội tàu,các nghề khai thác phù hợp với từng vùng biển, từng địa phương trên cả nước Công tácthống kê của ngành cũng còn quá nhiều bất cập Chưa có phương pháp thống kê số liệu tàuthuyền chính xác

Một mặt, như đã nói ở trên, tổng sản lượng thủy sản tăng lên hàng năm Tuy nhiên,nếu xem xét về phương pháp khai thác sẽ thấy rằng người dân vì mục đích thu lợi cá nhân đã

sử dụng rất nhiều phương pháp đánh bắt : dùng thuốc nổ, xung điện, kích điện, và lưới mắtnhỏ để khai thác thủy sản Đánh bắt bằng lưới mắt nhỏ như thế chúng ta : “ cào” tất cảnhững gì có thể có, nhưng không suy nghĩ rằng làm như vậy sẽ có khả năng làm cạn kiệtnguồn thủy sản Đánh bắt bằng thuốc nổ, xung điện môi trường sinh thái bị ảnh hưởngnghiêm trọng, nguy hại đến chính bản thân người đánh bắt

Hiện nay chưa có những hình thức xử phạt thích đáng đối với những cá nhân, tổ chứcdùng phương thức đánh bắt này Hậu quả sẽ cực kỳ nghiêm trọng khi cách thức đánh bắt nàykhông được người dân ngừng lại Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là công tácthanh tra, kiểm tra, giám sát còn yếu, thiếu lực lượng, thiếu kinh phí, thiếu phương tiện hoạtđộng.

Chi phí đầu vào cho KTTS không ngừng tăng cao, trong khi giá sản phẩm không tănghoặc tăng không tương ứng, vì vậy tàu thuyền của ngư dân phải nằm bờ rất nhiều Nguyênnhân chính dẫn đến tình trạng này là do biến động bất ổn của thị trường, giá xăng, dầu thếgiới tăng cao, bắt buộc giá xăng dầu trong nước phải tăng theo, mặc dù có sự hỗ trợ củaChính phủ về chi phí xăng dầu nhưng sự hỗ trợ đó chưa được thực hiện đồng bộ

Công tác tổ chức sản xuất, thương mại còn quá nhiều bất cập Trên 90% sản phẩm do

tư thương quản lý cả đầu vào và đầu ra Nguồn vốn đầu tư cho ngư dân đi khai thác từngchuyến biển chủ yếu cũng do tư thương cung cấp Vì vậy ngư dân không thực quyền chủđộng trong sản xuất, không được bình đẳng trong ăn chia, phân phối sản phẩm, thành quảlao động Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này chủ yếu là do ngư dân nghèo, thiếuvốn; cơ chế chính sách tín dụng hiện hành không hỗ trợ ngư dân tiếp cận được nguồn vốn tíndụng của các ngân hàng Các mối quan hệ ngư dân-doanh nghiệp-ngân hàng không được xáclập; tổ chức HTX còn yếu kém; vai trò các doanh nghiệp công ích còn mờ nhạt

Năm Tổng số Khai thác biển Khai thác cá biển Khai thác nội địa

Bảng: Sản lượng khai thác giai đoạn 2000 -2011(ĐVT: nghìn tấn)

Sản lượng khai thác trong giai đoạn 2000 – 2011 tăng trưởng với mức trung bìnhkhoảng 4%/năm Trong đó, sản lượng khai thác biển chiếm phần lớn với tỉ trọng lên đến trên90% trong tổng sản lượng khai thác, điều đó cho thấy vai trò của biển trong hoạt động khaithác nói chung Cũng phải nói thêm rằng, trong hoạt động khai thác biển thì sản phẩm chủyếu là các loại cá, nó chiếm đến trên 75% trong tổng sản lượng khai thác biển

Mặt khác, sản lượng KTTS có giá thấp vẫn còn chiếm tỷ trọng khá cao, trên 55% là

cá tạp các loại, chỉ có thể sử dụng trong chế biến thức ăn chăn nuôi và tiêu dùng nội địa.Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này chủ yếu là do cơ cấu các đội tàu hiện nay, vẫncòn nhiều phương tiện, loại nghề khai thác tận thu; mặt khác ngư dân thiếu các thông tin vềthị trường, còn các doanh nghiệp CBTS trong nước vì mục tiêu lợi nhuận, chưa coi trọngnghiên cứu, chế biến gia tăng các loại sản phẩm này

Công nghệ bảo quản sau thu hoạch còn khá thô sơ (chủ yếu bảo quản bằng nước đá)

vì vậy tổn thất sau thu hoạch chiếm tỷ trọng khá cao ( 20-25%) trong tổng sản lượng KTTS,làm giảm đáng kể hiệu quả đi biển của ngư dân Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nàychủ yếu do ngư dân nghèo, thiếu vốn đầu tư Về phía nhà nước còn rất thiếu các nghiên cứu

cơ bản và thiếu các chuyển giao công nghệ về bảo quản sau thu hoạch cho ngư dân

Công tác điều tra, đánh giá và dự báo ngư trường nguồn lợi còn nhiều hạn chế, thiếuđồng bộ, vì vậy các số liệu, cơ sở khoa học cho việc hoạch định chiến lược, quy hoạch pháttriển ngành KTTS không tránh khỏi các khó khăn Nguyên nhân chính của tình trạng nàychủ yếu là do hạn chế nhận thức của các cơ quan quản lý, trong tình trạng luôn thiếu kinh

phí dành cho nghiên cứu cơ bản về biển, thiếu vốn đầu tư, đầu tư không đồng bộ, thiếu thiêt

bị, phương tiện, nhân lực cho công tác điều tra nghiên cứu, dự báo nguồn lợi thủy sản

Cơ sở dịch vụ hậu cần nghề cá còn nhiều hạn chế Mâu thuẫn trong các quy hoạchliên ngành dẫn đến nhiều cảng cá sau khi đầu tư không được sử dụng, dẫn tới lãng phí lớn

Do cơ chế xin/cho trong đầu tư và yếu kém trong tư vấn thiết kế, nhiều cảng cá, bến cá vừaxây dựng xong, vừa đi vào hoạt động đã bị bồi lắng hoạt động kém hiệu quả, thậm chí cónhững cảng cá không hoạt động được phải bỏ Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này làyếu kém trong công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch phát triển các cảng cá, bến cá, khuneo đậu tránh trú bão

Công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản cònhạn chế; hệ thống bộ máy tổ chức từ Trung ương đến địa phương còn nhiều bất cập

2.1.2.3 Hoạt động chế biến

Công tác dự báo thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước rất hạn chế: Thời gian qua,các doanh nghiệp tự xoay sở trong cơ chế thị trường, tự tìm đầu ra cho sản xuất Do khôngchủ động được thị trường nhiều doanh nghiệp sản xuất cầm chừng, không thể xây dựng đượcchiến lược kinh doanh, chiến lược sản phẩm Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu dothiếu kiến thức thương mại thị trường, thiếu vốn đầu tư, thiếu các chính sách hỗ trợ đúngđắn, kịp thời của Nhà nước về marketting về dự báo thị trường Mặt khác công tác thống kêthủy sản bị buông lỏng suốt thời gian dài, không có sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, sốliệu đầu vào theo chuỗi thời gian không có, hoặc chắp vá với chuỗi thời gian quá ngắnkhông thể làm cơ sở dữ liệu phân tích dự báo chính xác cho từng thị trường cũng như từngsản phẩm thủy sản

Tình trạng cạnh trạnh thiếu lành mạnh: Nội bộ cộng đồng doanh nghiệp còn nhiềuvấn đề thường xuyên xảy ra Nổi cộm thời gian qua là tình trạng một số doanh nghiệp dungtúng cho việc bơm chích tạp chất vào nguyên liệu thủy sản để phá giá thị trường Có một sốdoanh nghiệp khác lại dùng chiêu chào hàng giá thấp trên thị trường quốc tế nhằm bán đượchàng, mặc cho đó là sự làm hại lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam,dẫn đến tình trạng kìm hãm lĩnh vực sản xuất nguyên liệu trong nước, đặc biệt là sản phẩm

tôm và cá tra, nhiều lúc người nuôi phải treo ao vì giá thu mua quá thấp không đủ bù đắp chiphí sản xuất Nguyên nhân chính của tình trạng này là thói hư, tật xấu-tàn dư của lề thói sảnxuất nhỏ lẻ còn hằn sâu trong một số doanh nhân, văn hóa kinh doanh hiện đại và sự liên kếtgiữa các doanh nghiệp trong cùng hiệp hội ngành nghề chưa đủ tầm ảnh hưởng để hìnhthành nên môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Thiếu phối hợp quy hoạch giữa sản xuất nguyên liệu và nhà máy chế biến: Việc tựphát mở rộng diện tích NTTS đến đâu, nhà máy CBTS phát triển theo đến đó, đã dẫn đếntình trạng thiếu nguồn nguyên liệu, dư thừa công suất sản xuất Theo thống kê của Hiệp hộichế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), các nhà máy CBTS được đầu tư rất lớn,trong khi đó công suất thực tế hoạt động chỉ đạt 50-70% tùy thuộc từng nhà máy Như vây,việc đầu tư là không có hiệu quả Đầu tư lớn, các doanh nghiệp CBTS phải khấu hao tài sản

cố định lớn, không sử dụng hết công suất đồng nghĩa với việc nâng cao giá thành sản xuất,giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường Nguyên nhân chính của tình trạng này là công tácquy hoạch và quản lý quy hoạch còn hạn chế

Chưa xây dựng tốt mối quan hệ liên kết giữa sản xuất nguyên liệu và chế biến sảnphẩm thủy sản: Trong nhiều năm qua Chính phủ đã có những chủ trương, chính sách xâydựng các mối quan hệ liên kết giữa doanh nghiệp chế biến thủy sản với các cơ sở nuôi trồngthủy sản, các tàu đánh bắt hải sản Nhưng do thói quen làm ăn nhỏ lẻ, manh mún, tiểu nông,nhìn lợi ích nhỏ trước mắt, chưa thấy tầm chiến lược, lợi ích trong quan hệ làm ăn chungthủy, lâu dài, bền chặt giữa những chủ đầm, chủ tàu với các doanh nghiệp, nên các hợp đồngliên kết thường bị phá vỡ trong thời gian qua đã làm cho không ít chủ đầm, chủ tàu, cũngnhư một số doanh nghiệp bị lao đao, vất vả, thậm chí một số bị phá sản

Công tác quản lý kiểm soát an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng quychuẩn, tiêu chuẩn, các chứng chỉ tập trung nhiều ở khu vực chế biến xuất khẩu, chưa thựchiện tốt ở khu vực sản xuất nguyên liệu (nuôi trồng, khai thác) và bảo quản sau thu hoạch,chủ yếu chỉ thực hiện tốt ở những vùng nuôi tập trung, dẫn đến việc chưa kiểm soát chặt chẽchất lượng nguyên liệu (dư lượng kháng sinh, các chất ô nhiễm) cung ứng cho chế biến xuấtkhẩu, vẫn tồn tại các hiện tượng gian lận thương mại như tiêm chích tạp chất, tỉ lệ mạ băngcao Nguyên nhân chính là do hệ thống tổ chức, nhân lực phục vụ công tác vệ sinh an toàn