sinh học 12 bài 3. hoạt động điều hòa của gen

- Ở E.coli các gen tổng hợp enzim chuyển hoá đường lactôzơ chỉ hoạt động khi môi trường có lactôzơ.. KN Ôpêrôn: Vùng vận hành Vùng khởi động Gen điều hoà Opêron Các gen cấu trúc Z, Y,

GV: VŨ HỒNG HÀ

Ví dụ :

- Ở thú, các gen tổng hợp prôtêin sữa chỉ hoạt động ở cá thể cái, vào giai đoạn sắp sinh và nuôi con

bằng sữa.

- Ở E.coli các gen tổng hợp enzim chuyển hoá đường lactôzơ chỉ hoạt động khi môi trường có

lactôzơ.

I KHÁI QUÁT VỀ ĐHHĐ CỦA GEN

1 KN:

- Là điều hoà lượng sản phẩm của gen được tạo ra

2 Các cấp độ ĐHHĐ của gen:

- SV nhân sơ: chủ

yếu cấp phiên mã

- SV nhân thực: tất cả các cấp độ

II ĐHHĐ CỦA GEN Ở SINH VẬT NHÂN SƠ

1 Mô hình cấu trúc của Ôpêrôn Lac

a KN Ôpêrôn:

Vùng vận hành

Vùng khởi động

Gen điều hoà

Opêron

Các gen cấu trúc (Z, Y, A)

có liên quan về chức năng

- Là cụm gen cấu trúc có liên quan về chức năng, thường phân bố liền nhau, có chung 1 cơ chế điều hoà

Vùng vận hành

Vùng khởi động

Gen điều hoà

Opêron

Các gen cấu trúc (Z, Y, A)

có liên quan về chức năng

b Cấu trúc operôn Lac:

* Nhóm gen cấu trúc: quy định tổng hợp các E phân giải

* Vùng khởi động: Tương tác với E ARN pôlimêraza khởi đầu phiên mã

* Vùng vận hành: tương tác với Pr ức chế (của gen điều

hoà) ức chế phiên mã

2 Sự ĐHHĐ của ôpêrôn Lac

- Pr ức chế: gắn vào vùng vận hành ức chế phiên mã

- Gen điều hoà: tổng hợp Pr ức chế

- Khi Lactôzơ bị phân giải hết, Pr ức chế lại gắn vào vùng vận hành → phiên mã dừng lại

* Khi môi trường có lactôzơ (gen hoạt động):

- Lactôzơ (chất cảm ứng): làm bất hoạt Pr ức chế

→ E ARN pôlimêraza tương tác với vùng khởi

động tiến hành phiên mã

* Khi môi trường không có lactôzơ (gen bị ức chế):

I ỨC CHẾ

II HOẠT ĐỘNG

Prôtêin ức chế

mARN ADN

ADN

Z Y A

Z Y A

Không phiên mã

(Khi môi trường

không có lactôzơ)

(Khi môi trường

có lactôzơ)

Prôtêin ức chế

Thành

phần

Đặc điểm hoạt động

MT ko có Lactôzơ MT có Lactôzơ

Gen điều

hoà

Prôtêin ức

chế

Các gen

cấu trúc

Tổng hợp chất ức chế

Tổng hợp chất ức chế

Tương tác với vùng vận hành

Gắn với lactôzơ,

bị bất hoạt Không phiên mã Hoạt động tổng

hợp prôtêin