tóm tắt luận án tiến sĩ đạo đức phật giáo với công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ phật giáo tt huế hiện nay

Tính cấp thiết của đề tài Chọn vấn đề “Đạo đức Phật giáo với công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế hiện nay” làm đề tài nghiên cứu Luận án Tiến sĩ Triết học, tác giả

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ VĂN TRÂN

ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO VỚI CÔNG TÁC GIÁO DỤC THANH THIẾU NIÊN TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO

THỪA THIÊN HUẾ HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử

Mã số: 60 22 80 05

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS.Hoàng Thị Thơ

2 PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng

HÀ NỘI - 2013

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS.Hoàng Thị Thơ

2 PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng Phản biện 1:

Có thể tìm luận án tại:

- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Gia đình Phật tử và công tác giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo Thừa Thiên Huế hiệnnay Tạp chí Công tác Tôn giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ số 11(63)/2011

2 Đạo đức Phật giáo với đạo đức cá nhân và xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa Tạp chí Giáo dục lý luậnHọc viện chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị - Hành chính Khu vực I, số 10/2012

3 Đạo đức Phật giáo với bảo vệ môi trường trong bối cảnh toàn cầu hóa Tạp chí Công tác Tôn giáo, BanTôn giáo Chính phủ số 11(75)/2012

4 Đạo đức Phật giáo với đạo đức gia đình và xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa Tạp chí Giáo dục lý luận, Họcviện chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị - Hành chính Khu vực I, số 12(189)/2012

5 Đạo đức Phật giáo góp phần xây dựng và bảo tồn những giá trị đạo đức, văn hóa của dân tộc Việt Nam.Tạp chí Quản lý nhà nước, Học Viện Hành chính, số 12(203)/2012

6 Nâng cao hiệu quả Quản lý Nhà nước về các hoạt động Tôn giáo ở Thừa Thiên Huế - thực trạng và giải

pháp, Tạp chí Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính, số 7/2013

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chọn vấn đề “Đạo đức Phật giáo với công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế hiện nay” làm đề tài nghiên cứu Luận án Tiến sĩ Triết học, tác giả xuất phát từ những căn cứ sau đây:

Trước hết, từ thực tiễn đạo đức xã hội Việt Nam hiện nay đang phát triển theo cơ chế thị trường định

hướng XHCN trong bối cảnh toàn cầu hoá, bên cạnh những thành tựu cơ bản, mặt trái của nó cũng là nhữngnhân tố làm suy thoái đạo đức xã hội Trong đó thanh niên là bộ phận bị tác động và nhạy cảm nhất Vì vậy,giáo dục đạo đức thanh thiếu niên đang trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu của toàn xã hội

Thứ hai, Huế là một trong những trung tâm Phật giáo lớn ở Việt Nam Phật giáo chi phối mạnh mẽ đời

sống tâm linh, văn hoá, của nhân dân TT Huế Nghiên cứu giá trị đạo đức Phật giáo từ góc nhìn triết học, đạođức học, giáo dục học là cách để nhận thức, phát huy một cách khoa học vai trò của đạo đức Phật giáo đốivới đạo đức xã hội nói chung và đối với giáo dục đạo đức thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế nói riêng

Đó chính là cơ sở khoa học để kết hợp bảo tồn, phát huy được văn hóa, đạo đức truyền thống đối với Huế

Thứ ba, Gia đình Phật tử - một mô hình phát huy được giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh thiếu

niên tín đồ Phật giáo, đã được thử nghiệm ở TT Huế và cho thấy nó có khả năng phối hợp với các chủ thểgiáo dục khác trong xã hội (hệ thống giáo dục nhà trường, các tổ chức Thanh vận và các tổ chức chính trị-xãhội khác) nhưng chưa được đánh giá, nhìn nhận một cách toàn diện cho công tác giáo dục đạo đức cho thanhthiếu niên nói chung và thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo nói riêng

Thứ tư, bản thân tác giả Luận án là người Huế, nguyên là một cán bộ Thanh vận, nay đang nghiên cứu,

giảng dạy Triết học, Quản lý nhà nước về tôn giáo mong muốn hoàn thiện kiến thức nhằm phục vụ chocông tác nghiên cứu, giảng dạy và quản lý của mình, cụ thể là: Tiếp tục hoàn thiện lý luận chung về đạo đứcPhật giáo và giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo ở TT Huế; Đóng góp lý luận cho công

tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế; Góp phần tìm ra những giải pháp nâng cao hiệu quảgiáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên Huế nói chung và thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo nói riêng; Gópphần bổ sung cho các giải pháp quản lý tôn giáo, đoàn thể tôn giáo, trong đó có GĐPT ở TT Huế.

Từ những lý do nêu trên, tác giả chọn “Đạo đức Phật giáo với công tác giáo dục thanh thiếu niên tín

đồ Phật giáo TT Huế hiện nay” làm đề tài nghiên cứu Luận án Tiến sĩ.

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

2.1 Mục đích

Luận án nghiên cứu công tác giáo dục đạo đức thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo ở TT Huế, trên cơ sởlàm rõ đạo đức Phật giáo và những giá trị cơ bản của nó cần được kế thừa và phát huy trong sự kết hợp vớicác tổ chức xã hội nhằm hoàn thiện hơn nữa việc giáo dục đạo đức thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huếhiện nay

2.2 Nhiệm vụ

Thứ nhất: Khái quát nội dung cơ bản của đạo đức Phật giáo và vai trò của những giá trị tích cực của

chúng đối với cá nhân (tín đồ) và xã hội qua công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ và thực tiễn xây dựng

và phát triển GĐPT;

Thứ hai: Khái quát về Phật giáo Huế và làm rõ vai trò giáo dục đạo đức của nó trong công tác giáo dục

thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế qua GĐPT;

Thứ ba: Đề xuất một số giải pháp về nhận thức và thực tiễn đối với các chủ thể giáo dục nhằm nâng

cao hiệu quả của việc giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo ở TT Huế cũng như các địaphương có Phật giáo trong cả nước qua mô hình GĐPT

3 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu của Luận án tập trung vào thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo trên địa bàn TT Huế

và chủ yếu là đoàn sinh trong GĐPT

Về mặt không gian, Luận án giới hạn trong phạm vi tỉnh TT Huế.

Về thời gian, Luận án tập trung nghiên cứu trong giai đoạn hiện nay.

4 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử củatriết học Mác Lê-nin; Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về tôn giáo, đạo đức tôn giáo vàgiáo dục thế hệ trẻ Đồng thời, Luận án vận dụng kết hợp các phương pháp logic và lịch sử, so sánh và đốichiếu, phân tích và tổng hợp, hệ thống hoá và khái quát hoá Luận án còn kết hợp thêm các phương pháp liênngành khoa học xã hội như: đạo đức học, giáo dục học, tôn giáo học, nhân học tôn giáo, xã hội học (khảo sát,điều tra, chọn mẫu, xử lý số liệu ) đề khảo cứu đối tượng nghiên cứu của đề tài

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

5.1 Về lý luận

Thứ nhất, Luận án khái quát những giá trị, nội dung cơ bản của đạo đức Phật giáo và phát huy chúng

trong công tác giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế phù hợp với nhu cầu phát triểnđạo đức xã hội Việt Nam hiện nay

Thứ hai, Luận án đánh giá công tác giáo dục đạo đức Phật giáo đối thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo qua

mô hình GĐPT ở TT Huế và làm rõ khả năng kết hợp với các chủ thể giáo dục khác trong xã hội

5.2 Về thực tiễn

Thứ nhất, Luận án bước đầu khẳng định những giá trị tích cực của đạo đức Phật giáo đối với công tác

giáo dục đạo đức, xác định vai trò tích cực của GĐPT trong công tác giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niêntín đồ Phật giáo

Thứ hai, Luận án góp phần đánh giá một cách có hệ thống mục đích, tôn chỉ, nội dung và phương thức

hoạt động của GĐPT trong công tác giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo tại TTHuế hiện nay

Thứ ba, Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu, giảng dạy tôn giáo nói chung, Phật

giáo nói riêng và cho hoạt động quản lý các Hội đoàn tôn giáo cũng như công tác giáo dục thanh thiêu niêntín đồ Phật giáo ở Việt Nam hiện nay

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận án có kết cấu 4 chương,

13 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Đây là một luận án triết học nghiên cứu về triết học-đạo đức Phật giáo trên quan điểm DVBC vàDVLS của triết học Mác Lênin nhằm làm rõ giá trị của chúng và đáp ứng nhu cầu giáo dục đạo đức của xãhội Việt Nam hiện nay cho thanh thiếu niên nói chung và cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo nói riêng Vìvậy, dựa trên mục đích, nhiệm vụ và cấu trúc vấn đề của Luận án, các tư liệu cần tổng quan được phân theomột số nhóm vấn đề sau:

1 Về nghiên cứu triết học - tôn giáo, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về tôn giáo

Nhóm tư liệu này làm cơ sở phương pháp luận cho Luận án, giúp tác giả xây dựng khung lý thuyết chotoàn bộ Luận án liên quan đến nhận thức về tôn giáo, đạo đức tôn giáo trong quan hệ với đạo đức xã hội vàgiáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo; lập trường để đề xuất một số giải pháp định hướng pháttriển và quản lý công tác giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên qua mô hình GĐPT

2 Về đạo đức, đạo đức Phật giáo, đạo đức xã hội và giáo dục đạo đức

Nhóm tư liệu này thể hiện trên hai khuynh hướng chính đó là đạo đức học, đạo đức Phật giáo Đặc biệtnhóm đạo đức Phật giáo làm cơ sở lý luận chung cho Luận án khái quát các giá trị đạo đức của Phật giáo từgóc độ Triết học, Đạo đức học, Giáo dục học để xây dựng một định hình về công tác giáo dục đạo đức chothanh thiếu niên tín đồ tôn giáo nói chung và tín đồ Phật giáo nói riêng Chúng có thể chia nhỏ hơn thành bahướng tư liệu:

* Nghiên cứu về đạo đức Phật giáo từ góc độ Nhân học tôn giáo.

* Nghiên cứu về đạo đức Phật giáo từ góc độ Triết học.

* Nghiên cứu về đạo đức Phật giáo từ góc độ văn hoá.

3 Về lịch sử Phật giáo Việt Nam và lịch sử Phật giáo Đàng trong

Nhóm công trình này giúp cho tác giả có cái nhìn khái quát về Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Huế vànhững đóng góp của nó đối với sự phát triển đời sống tinh thần, xã hội TT Huế, đặc biệt phong trào Chấnhưng Phật giáo và ảnh hưởng của Phật giáo đến công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo ở TTHuế, thể hiện trên hai mảng tư liệu chính:

* Nghiên cứu về lịch sử Phật giáo

* Nghiên cứu về lịch sử Phật giáo Đàng Trong và Phật giáo TT Huế.

4 Về giáo dục đạo đức Phật giáo cho tín đồ trẻ tuổi và mô hình GĐPT

Đây là một vấn đề mới, khá nhạy cảm về chính trị - tôn giáo nên chưa được nghiên cứu rộng Tuynhiên cũng đã có những nghiên cứu bước đầu về giá trị của đạo đức Phật giáo trong đạo đức truyền thốngViệt Nam và khả năng phát huy đạo đức Phật giáo qua mô hình GĐPT đối với công tác giáo dục thanh thiếuniên tín đồ Phật giáo

Ngoài ra, qua một số tài liệu về chương trình tu học, huấn luyện của GĐPT đã được thử nghiệm ởnhiều địa phương trên toàn quốc là cơ sở để làm rõ tính khả thi của việc giáo dục đạo đức Phật giáo đối vớitín đồ Phật giáo trẻ tuổi ở TT Huế qua mô hình GĐPT Luận án, mong sẽ góp phần bổ sung, đáp ứng nhu cầu

cả về lý luận và thực tiễn trong công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo tại TT Huế và có thể mởrộng sang các địa phương khác trong điều kiện hiện nay

5 Những vấn đề Luận án có thể kế thừa hoặc tiếp tục giải quyết qua khảo cứu các công trình liên quan đã được tổng quan.

Trên cơ sở tổng quan những thành tựu đã đạt được cho thấy Luận án có thể kế thừa và tiếp thu cáccông trình đi trước, cũng như tiếp tục bàn một số vấn đề còn cần được tiếp tục nghiên cứu từ giác độ của đềtài Luận án này như sau:

Thứ nhất, kế thừa các công trình nghiên cứu về Phật giáo và đạo đức Phật giáo, mối quan hệ và sự

đóng góp của Phật giáo đối với dân tộc, về công tác giáo dục thanh thiếu niên Phật giáo Viêt Nam nói chung

và ở TT Huế nói riêng trong thời gian qua và hiện nay có thể thấy chưa có công trình nào đề cập trực tiếp

đến nội dung chính của Luận án: Đạo đức Phật giáo với công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo

TT Huế hiện nay Do đó Luận án có thể tiếp tục kế thừa và triển khai các ý mới như sau:

- Trên cơ sở những vấn đề lý luận chung về đạo đức, đạo đức xã hội, đạo đức tôn giáo (Phật giáo), nềntảng triết học và giá trị của đạo đức Phật giáo, Luận án góp phần làm sáng tỏ vai trò thế giới quan, nhân sinhquan Phật giáo đối với đạo đức Phật giáo

- Từ thực tiễn đạo đức xã hội cho thấy đối tượng thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo - họ vừa là côngdân, vừa là tín đồ, nên nội dung, môi trường giáo dục, chủ thể giáo dục đạo đức cho họ phải là sự kết hợpgiữa hệ thống giáo dục xã hội: Nhà trường, gia đình, các đoàn thể xã hội khác với giáo dục của Phật giáo

Thứ hai, một số công trình nghiên cứu liên quan tới vấn đề GĐPT, một mô hình giáo dục đạo đức Phật

giáo cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo với những thành tựu và vấn đề còn bỏ ngỏ như sau:

- Nghiên cứu về GĐPT như một hình thức tu học nhằm giáo dục đạo đức thanh thiếu niên tín đồ Phậtgiáo, nhưng chủ yếu nghiên cứu dưới giác độ một đoàn thể của tôn giáo;

- Nghiên cứu GĐPT ở giác độ lịch sử ra đời và phát triển với vai trò thực hiện tinh thần “nhập thế” củaPhật giáo Huế nhằm tập hợp, giáo dục thanh thiếu niên Phật giáo phụng đạo, nhưng chưa chú trọng nghiêncứu dưới giác độ giáo dục học và đạo đức học nhằm kết hợp thêm vai trò các chủ thể giáo dục tích cực khác

- Một số công trình nghiên cứu sâu về công tác đoàn kết tập hợp thanh thiếu niên tín đồ Phật giáothông qua GĐPT để thực hiện chức năng là mô hình tu học, song cũng chỉ mới dừng lại ở giác độ công tácthanh vận

Thứ ba, trên cơ sở nghiên cứu thực trạng thanh thiếu niên tín đồ TT Huế, Luận án xác định rõ đối

tượng, phạm vi tác động; làm rõ ưu thế và hạn chế cơ bản của GĐPT trong công tác giáo dục đạo đức thanh

thiếu niên tín đồ Phật giáo ở Huế, để từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy những ưu điểm của đạođức Phật giáo, nâng cao hiệu quả giáo dục, hiệu lực quản lý Nhà nước trên lĩnh vực tôn giáo.

Với cách tiếp cận triết học-đạo đức tôn giáo, Luận án sẽ phân tích được một cách có căn cứ khoa học

về vai trò và ảnh hưởng của công tác giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo qua mô hìnhGĐPT ở TT Huế nói riêng, Việt Nam nói chung Qua đó sẽ có đánh giá khách quan, đúng mức hơn về côngtác giáo dục đạo đức cho tín đồ Phật giáo trẻ tuổi ngày nay

Như vậy, nghiên cứu “Đạo đức Phật giáo với công tác giáo dục thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo TT Huế hiện nay” có thể là một đóng góp có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cho công tác giáo dục đạo đức trong bối

cảnh kinh tế thị trường và hội nhập ở nước ta hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

VỀ ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO 2.1 Một số vấn đề lý luận chung về đạo đức và giáo dục đạo đức tôn giáo

2.1.1 Mối quan hệ giữa đạo đức xã hội và đạo đức tôn giáo

Trên cơ sở kế thừa kết qủa những công trình đi trước, từ cách tiếp cận Mác-xít, tác giả đưa ra nhữngkhái niệm về đạo đức, đạo đức Phật giáo và mối quan hệ giữa đạo đức xã hội với đạo đức tôn giáo để làmsáng tỏ một số vấn đề lý luận chung về đạo đức và giáo dục đạo đức tôn giáo

Đạo đức tôn giáo không tồn tại độc lập và bất biến, nó là một sản phẩm xã hội đặc thù và chịu tácđộng qua lại với các hệ tư tưởng ngoài nó cũng như bởi các điều kiện tồn tại kinh tế-xã hội cụ thể Xét từtrong mỗi tôn giáo, đạo đức tôn giáo là bộ phận cấu thành quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗitôn giáo

Trong quan hệ với xã hội thì đạo đức tôn giáo luôn có quan hệ tương tác đối với đạo đức xã hội Quan

hệ đó tạo nền tảng cho quá trình lựa chọn và hình thành đạo đức truyền thống qua lịch sử mỗi cộng đồng vàdân tộc Đây là phương diện tích cực mà công tác giáo dục đạo đức, đặc biệt giáo dục đạo đức cho lứa tuổithanh thiếu niên tín đồ (Phật giáo) không thể bỏ qua

Một cách tích cực có thể khẳng định, đạo đức tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng đều hướng conngười đến nhiều giá trị nhân văn cao cả, góp phần hoàn thiện nhân cách con người và duy trì đạo đức truyềnthống của xã hội và hướng loài người đến một mô hình xã hội lý tưởng của tự do, công bằng

Thanh thiếu niên tín đồ tôn giáo (Phật giáo) luôn có ít nhất hai tư cách: Vừa là lực lượng công dân trẻ,tương lai của đất nước, vừa là lực lượng tín đồ kế cận của tôn giáo (Phật giáo) trong cộng đồng tín ngưỡngđặc thù Bởi vậy, việc giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên tín đồ (Phật giáo) không thể tách biệt khỏi giáodục đạo đức tôn giáo (đạo đức Phật giáo) với đạo đức xã hội mà phải có sự kết hợp một cách thích hợp để

phát huy được những giá trị tích cực của đạo đức tôn giáo đang phù hợp với xu hướng phát triển và nhu cầutiến bộ của đạo đức xã hội.

2.1.2 Khái lược về đạo đức Phật giáo Ấn Độ

Đạo đức Phật giáo là đạo đức tôn giáo có tính vô thần, hướng nội, bình đẳng Đức Phật trên tinh thần Trung đạo đã tiếp thu có chọn lọc và phê phán từ các quan điểm đạo đức truyền thống Ấn Độ cổ đại (sáu

dòng tư tưởng bàn về đạo đức), thoát khỏi hai thái cực Khổ hạnh và Khoái lạc và một mặt công khai chốnglại chế độ thần quyền tuyệt đối của Bà La Môn, mặt khác xây dựng niềm tin giải thoát có tính vô thần vàochính sự tu dưỡng đạo đức của con người Phật giáo đã đáp ứng kịp thời nhu cầu tinh thần, giải tỏa bất bìnhđẳng về niềm tin tôn giáo của xã hội Ấn Độ cổ Do vậy, đạo đức Phật giáo chứa đựng nhiều yếu tố nhân văn

mang tính phổ biến phù hợp với nhu cầu tiến bộ của đạo đức xã hội hiện đại.

2.2 Nền tảng triết học của đạo đức Phật giáo

2.2.1 Thế giới quan có tính vô thần của Phật giáo

Trong quá trình phát triển, du nhập vào Việt Nam, bị chi phối bởi các nền văn hóa và tôn giáo bản địakhác nhau, Phật giáo có nhiều biến đổi, nhất là ngày càng thần thánh hóa Đức Phật, coi Phật là thánh, xemmối quan hệ giữa tín đồ với Đức Phật là mối quan hệ “Thần và người”, nên ít nhiều Phật giáo ngày nay đượcxem là một tôn giáo hữu thần

Tuy nhiên, nguyên thủy, Phật giáo trong triết lý của mình đã không thừa nhận một vị thần sáng tạo ra

vũ trụ và điều chỉnh nó Vạn vật tự nhiên mà có, con người tồn tại không nhờ và không bị chi phối bởi sứcmạnh của một đấng siêu nhiên, thần thánh nào mà ngược lại con người phải tự giác, tự tâm phản tỉnh để

“thành Phật”

Phật giáo cho rằng vũ trụ và vạn vật không phải do một đấng thiêng liêng nào tạo tác ra, mà do nhân duyênhòa hợp mà thành (Duyên khởi) Thế giới không ngừng vận động, là một dòng biến hoá liên tục sinh sinh - diệtdiệt (vô thường), nhân duyên nối tiếp nhau (nhân-quả) vô thuỷ, vô chung Bản chất của thế giới là Không - tứckhông có cái gì cố định, bất biến Theo đó bản chất đích thực của con người là Vô ngã

Theo luật Vô thường, vạn vật đều vận động theo chu kỳ: “Sinh Trụ Dị Diệt” hoặc “Thành Trụ Hoại - Không” mà cụ thể ở con người là “Sinh - Lão - Bệnh - Tử”