Vấn đề Y đức, từ góc nhìn cặp phạm trù bản chất và hiện tượng

Khái niệm Cặp phạm trù bản chất và hiện tượng...5 1.1.3 Quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng...7 Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng...9 Bản chất và hiện tượng thống nhất

Giáo viên hướng dẫn : Thầy NGÔ MINH THUẬN

Sinh viên thực hiện : NGUYỄN THỊ HOÀNG MAI

MỤC LỤC

1

Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

2.1 Mục đích của tiểu luận 3

2.2 Nhiệm vụ của tiểu luận 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

3.1 Đối tượng nghiên cứu 4

3.2 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4

5 Kết cấu của tiểu luận 4

CHƯƠNG 1 5

CƠ SỞ LÝ LUẬN 5

1.1 Cặp phạm trù bản chất và hiện tượng 5

1.1.1 Định nghĩa phạm trù và phạm trù triêt học 5

1.1.2 Khái niệm Cặp phạm trù bản chất và hiện tượng 5

1.1.3 Quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng 7

Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng 9

Bản chất và hiện tượng thống nhất trong sự vật Điều này thể hiện: 9

1.2 Ý nghĩa phương pháp luận 11

CHƯƠNG 2 12

THỰC TRẠNG Y ĐỨC LIỆU CÓ CÒN “LƯƠNG Y NHƯ TỪ MẪU”12 1.Các quan điểm về y đức trong lịch sử 14

2.Thực trạng y đức trong giai đoạn hiện nay 15

CHƯƠNG 3 16

1.1 Nguyên nhân tình trạng y đức xuống cấp……….16

1.2Phương hướng nhằm nâng cao y đức cho cán bộ y tế………17

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội…

Có sức khỏe, con người có hàng trăm ước mơ Không có sức khỏe, conngười có ước mơ duy nhất là “được khỏe”

“Một thân thể không đau, một tinh thần không loạn, đó là chân hạnh phúccủa con người”1

Ba điều tạo nên hạnh phúc là: thân thể khỏe mạnh, tinh thần minh mẫn vàtrái tim trong sạch

Sức khỏe còn là nhân tố cơ bản để nâng cao năng suất lao động và chấtlượng sản phẩm dịch vụ, là một đòi hỏi bắt buộc đối với nguồn nhân lực trongquá trình công nghiệp hóa - hiện đại hoá đất nước

Ngành quan trọng trong xã hội – Y tế trong các giai đoạn

Vì vậy y tế luôn luôn là một trong những ngành được nhà nước chú trọnghàng đầu Xu thế xã hội hoá các ngành nghề một cách mạnh mẽ, với mục tiêu làcung cấp hệ thống các cơ sở y tế phục vụ tốt nhất cho tất cả các đối tượng trong

xã hội, giúp người dân được chăm sóc, bảo vệ và tiếp cận các dịch vụ y tế thuậnlợi nhất Những năm qua, các cơ sở y tế trong nước đã và đang phát triển mạnh

mẽ về cả số lượng và chất lượng phục vụ, hình thức đa dạng, phong phú

Từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, đang hàng ngày hàng giờ tác động đến mọi mặt,trong đó có lĩnh vực Y đức – đạo đức của người cán bộ y tế, bên cạnh nhữngyếu tố tích cực đã và đang xuất hiện không ít những vấn đề tiêu cực

Trong mọi giai đoạn lịch sử, cán bộ công chức, viên chức nói chung, cán

bộ công chức, viên chức ngành y tế nói riêng có một vai trò hết sức quan trọng.Đội ngũ này ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng Trong số đó, cónhững người không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn là tấm gương sáng về đạo

1 Tác giả Epicure

đức và lối sống Họ luôn hăng hái tham gia các hoạt động của ngành cũng nhưtrong đời sống xã hội.

Tuy vậy, dưới tác động của kinh tế thị trường cũng xuất hiện một số cán

bộ, công chức viên chức y tế có những biểu hiện lệch lạc trong suy nghĩ và hànhđộng Một số có lối sống hưởng thụ, thực dụng, chạy theo đồng tiền, lười laođộng, không nhiệt tình trong công việc… tất cả đó đã và đang gây ảnh hưởngkhông tốt đến niềm tin của nhân dân, cũng như ảnh hưởng lớn đến ngành

Đây cũng là lý do tôi chọn đề tài tiểu luận: “Vấn đề Y đức dưới góc nhìn

của cặp phạm trù Bản chất và Hiện tượng”.

Y đức – đạo đức của người thầy thuốc, không phải vấn đề mới mẻ Từ xaxưa đây đã là một vấn đề nóng được rất nhiều người đề cập tới ở những góc độ,khía cạnh khác nhau Qua các giai đoạn lịch sử, các triều đại, y đức được đè cậptới bằng những điều luật áp dụng cho nghề y, qua lời thề, các tuyên ngôn về y tếcủa tổ chức y tế thế giới Đến nay vấn đề này đã được nhiều nước đưa vào nghĩa

vụ luật thầy thuốc

Lịch sử y học phương Tây vẫn luôn luôn nhắc đến lời thề Hippocrate (thế

kỷ IV TCN) như một bài học y đức đầu tiên cho người thầy thuốc mới ra trường

Ở nước ta từ xa xưa đến nay, có không ít người thầy thuốc tiêu biểu cho lòngnhân đạo, tính bất danh lợi của nghề y Chu Văn An (1292-1370) có nói: “ChữNhân là mấu chốt của người thầy thuốc, rồi mới đến chữ minh chữ tài” – nghĩa

là người thầy thuốc phải lấy lòng nhân đức làm đầu rồi mới đến sự thông minh,khôn khéo, tài năng xử lý bệnh tật Hải Thượng Lãn Ông (1720 – 1791), vị danh

sư của nước ta vào TK XVIII mà tài năng và đức độ được phong hàng “y thánh”

đã để lại tấm gương sáng về đạo đức, y đức của mình qua chín quan điểm dihuấn của ông, hay Nguyễn Đình Chiểu qua “Ngư tiều y thuật vấn đáp”

Ngay khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặcbiệt quan tâm đến giáo dục đạo đức Cách mạng cho cán bộ Đảng viên nói chung

và cán bộ ngành y tế nói riêng, Người đã để lại nhiều di huấn quý báu về y đức

“Lương y như từ mẫu”2– lời nói của Bác – vị anh hùng giải phóng dân tộc, danh

2 Hồ Chí Minh – Thư gửi các bộ y tế cả nước năm 1955

nhân văn hóa kiệt xuất, vị lãnh tụ thiên tài, người thầy vĩ đại của Đảng ta, dântộc ta vẫn còn nguyên giá trị của nó Người thầy thuốc phải đồng thời như mộtngười mẹ hiền, “Người thầy thuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật,

mà còn phải nâng đỡ tinh thần những người ốm yếu”3 Hiện nay, trong hầu hếtcác chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật nhà nước đối với công tác y tế,vấn đề y đức đều được đề cập Nghị quyết hội nghị lần thứ IV Ban chấp hànhTrung ương Đảng Khóa VII “Những vấn đề cấp bách trong lĩnh vực chăm sócsức khỏe bảo vệ nhân dân” (ngày 14/01/1993) Ngày 06/11/1996 ngành Y tế đã

có quyết định của Bộ trương bộ y tế Đỗ Nguyên Phương về thực hiện 12 điều yđức cùng nhiều văn bản pháp quy khác có liên quan đến y đức Đỗ NguyênPhương đã nói về vấn đề y đức, y đạo đòi hỏi cấp bách phải nâng cao ý thức củangười thầy thuốc trong giai đoạn hiện nay4

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích của tiểu luận

Trên cơ sở phân tích thực trạng y đức của đội ngũ cán bộ y tế trong thờigian qua cũng như tìm ra nguyên nhân của nó Từ đó đưa ra phương hướng vàmột số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hơn nữa y đức cho cán bộ y tế tronggiai đoạn hiện nay Làm rõ vấn đè y đức dưới góc nhìn của cặp phạm trù Bảnchất và Hiện tượng

2.2 Nhiệm vụ của tiểu luận

Làm rõ tầm quan trọng và yêu cầu của việc nâng cao y đức cho cán bộngành y tế trong giai đoạn hiện nay

Phân tích thực trạng y đức trong giai đợn hiện nay và tìm ra nguyên nhâncủa nó

Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm naang cao y đứccủa cán bộ nhân viên trong ngành y tế

3 Hồ Chí Minh – Thư gửi Hội nghị Quân y – Tháng 3/1948

4 Đỗ Nguyên Phương – Phát triển sự nghiệp y tế ở nước ta hiện nay, Nxb Y học HN, 1996

Dưới góc nhìn của cặp phạm trù Bản chất và hiện tượng, vấn đề y đức hiệnlên như thế nào, liệu có những mâu thuẫn nào xuất hiện?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tiểu luận tập trung nghiên cứu: vấn đề y đức dưới góc nhìn của cặp phạmtrù triết học bản chất và hiện tượng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của tiểu luận là toàn bộ cán bộ nhân viên y tế cả nước

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Dựa trên cơ sở của chủ nghĩa Duy vật Biện chứng đặc biệt là cơ sở lý luậncủa cặp phạm trù bản chất và hiện tượng trong phép biện chứng duy vật, tưtưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức và yđức Ngoài ra tác giả tiểu luận còn tham khảo, tiếp thu, kế thừa kết quả đạt đượccủa các nghiên cứu liên quan trực tiếp đến đề tài

Tác giả tiểu luận sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vậtbiện chứng kết hợp với phương pháp phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễndịch, điều tra xã hội học… nhằm thực hện mục đích mà đề tài đặt ra

5 Kết cấu của tiểu luận

+Chương 3: Nguyên nhân, đề ra phương hướng, giải pháp cho vaasn

đề y đức của cán bộ nhân viên y tế

-Phần kết luận: Ý kiến cá nhân về vấn đề trên, đưa ra quan điểm, nhận xét

Mỗi bộ môn khoa học đều có một hệ thống phạm trù riêng của mình phảnánh những mặt, những thuộc tính, những mối liên hệ cơ bản và phổ biến củahiện thực thuộc phạm vi khoa học đó nghiên cứu.

Ví dụ : Trong Toán học có các phạm trù “số”, “hình”, “điểm”, “mặtphẳng”, “hàm số”,… Trong Vật lý học có các phạm trù “gia tốc”, “vận tốc”,

“lực”,… Trong kinh tế học có các phạm trù “hàng hóa”, “tiền tệ”, “thặng dư”,

“lợi nhuận”,… Ví dụ, phạm trù “vật chất”, “ý thức”, “vận động”, “đứng im”,v.v phản ánh những mối liên hệ phổ biến không chỉ của tự nhiên mà cả xã hội,

tư duy của con người

Phạm trù triết học khác phạm trù của các khoa học khác ở chỗ, nó mangtính quy định về thế giới quan và tính quy định về phương pháp luận.Phạm trù triết học là công cụ của nhận thức, đánh dấu trình độ nhận thức củacon người

1.1.2 Khái niệm Cặp phạm trù bản chất và hiện tượng

Bản chất là tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên hệ tất nhiên tương

đối ổn định ở bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật đó

Còn hiện tượng là biểu hiện của những mặt, những mối liên hệ ấy ra bên ngoài6

5 PGS, TS Trần Đình Thảo – giáo trình triết học, Nxb CTQG, H 2010

6 GS VS Nguyễn Duy Quý và tgk, Giáo trình Triết học Mác – Lenin, Hà Nội, Nxb CTQG, 2008, trang 275 - 276

Qua định nghĩa trên, bản chất là cái bên trong, là cái bản chất tạo nên sựvật, có tính cách tương đối ổn định; còn hiện tượng là những biểu hiện bên ngoàicủa sự vật, nó dễ dàng biến đổi theo không gian và thời gian.

Cặp phạm trù này xuyên suốt từ vật chất, con người cho đến các hiện tượngkinh tế xã hội Vì vậy sự nhận thức đúng đắn sẽ có ý nghĩa vô cùng to lớn quantrọng với xã hội ngày nay

Bản chất diễn tả những đặc tính cơ bản của sự vật và những quá trình hoạt

động sâu xa bên trong sự vật Vì bản chất nằm bên trong sự vật nên mắt thường

không thể nào nhìn thấy được Hiện tượng là cái biểu hiện bên ngoài nên trong

khả năng nào đó những giác quan có thể nhận thức được Tuy nhiên có thểnhững nhận thức đó là sai lầm

Thí dụ : -Khi ta nhìn ánh sáng mặt trời chiếu xuống, ta nói rằngánh sáng này không có màu Nhưng khi dùng một kính lúp đưa lêntrước ánh sáng đó thì ta sẽ thấy vô số màu trong đó có bảy màu cơbản như đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím,… Liệu rằng đó làmàu đỏ, cam, lục,…? Hay đó là cái tên mà chúng ta đã từng áp đặtlên những sự vật có tính chất tương tự? Như vậy, cái nhìn củachsng ta đến hiện tượng không hẳn là đúng sự vật nên đừng vộivàng luận điều gì chỉ sau cái nhìn ban đầu mà không xét đến bảnchất thực sự của nó là gì

-Về một con người, những biểu hiện bên ngoài của họnhư sự lịch lãm, oai nghiêm, đĩnh đạc, thật thà,… nhưng hãy dèchừng, đừng nhìn những biểu hiện bên ngoài ấy mà kết luận bảnchất thật sự của họ

Thales (625? – 546? B.C), đã cho rằng “nguyên chất của vạn vật là nước

thấy hiện tượng vạn vật sống được đều là nhờ nước và ba phần của quả địa cầunày là biển nên đã kết luận bản chất của vạn vật như vậy

7 Mai Sơn biên soạn, 101 Triết gia, Hà Nội, Nxb Tri thức 2007 , trang 14

Heraclitus (570? – 475? B.C), thì cho rằng “lửa là bản thể hoặc nguyên lý,thông qua sự phân tán và cô tụ, tạo nên những hiện tượng của thế giới của thếgiới cảm giác”.8

1.1.3 Quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan là hai mặt vừa thống nhấtvừa đối lập với nhau

Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng

Bản chất và hiện tượng thống nhất trong sự vật Điều này thể hiện:

Bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, chính nhờ sự thống nhất này

mà người ta có thể tìm ra cái bản chất, tìm ra quy luật trong vô vàn các hiện tượng bên ngoài Biểu hiện là:

Bản chất luôn luôn được bộc lộ ra qua hiện tượng, còn hiện tượng nào cũng là sự biểu hiện của bản chất ở mức độ nhất định Không có bản chất nào tồn tại thuần túy ngoài hiện tượng; đồng thời cũng không có hiện tượng nào hoàn toàn không biểu hiện bản chất Nhấn mạnh sự thống nhất này

—Lenin9

Bản chất và hiện tượng về căn bản là phù hợp với nhau Bản chất được bộc

lộ ra ở những hiện tượng tương ứng Bản chất nào thì có hiện tượng ấy, bản chấtkhác nhau sẽ bộc lộ ở những hiện tượng khác nhau Bản chất thay đổi thì hiện tượng biểu hiện nó cũng thay đổi theo Khi bản chất biến mất thì hiện tượng biểuhiện nó cũng mất theo

Bản chất bao giờ cũng bộc lộ ra qua hiện tượng, còn hiện tượng bao giờ cũng là sự thể hiện của bản chất nhất định Bản chất nào thì sẽ thể hiện ra qua hiện tượng ấy

8 Sđd 2, trang 24

9

giáo trình triết học Mac-Lenin, Bộ giáo dục và đào tạo, nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, HN 2006

Không có bản chất thuần tuý tách rời hiện tượng, không thể hiện ra qua hiện tượng và ngược lại, không có hiện tượng nào mà lại không thể hiện bản chất nhất định.

Bản chất khác nhau sẽ bộc lộ ra qua các hiện tượng khác nhau

Liên hệ với vấn đề y đức hiện nay… Việc các bác sĩ nhận phong bì hay

tiền đút lót không đơn giản chỉ là "con sâu làm sầu nồi canh" mà đã phổ biến,trở thành một căn bệnh có tên là "ung thư phong bì" Căn bệnh này, đặc biệtnghiêm trọng ở các bệnh viện công Đây là một hiện tượng khá phổ biến nócũng thể hiện phần nào bản chất của vấn đề: y đức của các y bác sĩ! phong bìkhông những không làm tăng chất lượng điều trị như người dân mong muốn, màcòn làm xấu đi hình ảnh của người thầy thuốc trong con mắt người dân Khiniềm tin vào ngành y của người dân ngày càng giảm sút, người bệnh dùngphong bì để cạnh tranh lẫn nhau và người nghèo sẽ là đối tượng chịu nhiều thiệtthòi nhất Tuy nhiên, cả người dân và nhân viên y tế còn thiếu niềm tin vào khảnăng giải quyết dứt điểm nạn phong bì, và trông chờ sự can thiệp của nhà nước,thay vì tập trung vào sự thay đổi trong suy nghĩ và hành động của chính họ

Sự đối lập giữa bản chất và hiện tượng

Bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, nhưng đây là sự thống nhất của hai mặt đối lập Do vậy không phải bản chất và hiện tượng phù hợp nhau hoàn toàn mà luôn bao hàm cả

sự mâu thuẫn nhau.

Mâu thuẫn này thể hiện ở chỗ:

10 Giáo trình Triết học Mác – Lê nin, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh , Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật , Hà Nội , năm 2004

 Bản chất phản ánh cái chung, cái tất yếu, quyết định sự tồn tại vàphát triển của sự vật trong khi hiện tượng phản ánh cái riêng, cái cá biệt.

 Bản chất là mặt bên trong ẩn giấu sâu xa của hiện thực khách quan,còn hiện tượng là mặt bên ngoài của hiện thực khách quan đó Bản chấtkhông được biểu lộ hoàn toàn ở một hiện tượng mà biểu hiện ở rất nhiềuhiện tượng khác nhau

 Hiện tượng không biểu hiện hoàn toàn bản chất mà chỉ biểu hiệnmột khía cạnh của bản chất, biểu hiện bản chất dưới hình thức đã biến đổi,

nhiều khi xuyên tạc bản chất (ví dụ: Hiện tượngkhúc xạ, ảo ảnh)

Cùng một bản chất có thể biểu hiện ra ở nhiều hiện tượng khác nhau tùy theo sự thay đổi của điều kiện và hoàn cảnh Vì vậy hiện tượng phong phú hơn bản chất, còn bản chất sâu sắc hơn hiện tượng Bản chất là cái tương đối ổn định, ít biến đổi, còn hiện tượng là cái thường xuyên biến đổi.

“ Cái không bản chất, cái bề ngoài, cái trên mặt, thường biến mất, không bám “chắc”, không “ngồi vững” bằng “bản

chất” — V.I.Lênin[1]

Nạn phong bì hay còn gọi là “ung thư phong bì” nguyên nhân không chỉ

hoàn toàn do đội ngũ cán bộ y bác sĩ mà nó còn là sản phẩm cộng hưởng của

cả ý thức người dân, đặc biệt là những người bệnh nhân và người thân của họ.Không ai nói ra, nhưng cô, cùng rất nhiều người Việt Nam khác tin

rằng, việc đưa phong bì cho các y bác sĩ sẽ giúp người nhà của họ được

ưu ái và chăm sóc cẩn thận hơn Theo một nghiên cứu đáng tin cậy, số

lượng người nhận phong bì tại các cơ sở y tế ở Việt Nam đã tăng gấp đôi

trong sau ba năm, từ 13% vào năm 2007 lên tới 29% trong năm 2010 Y

tế giờ đây đã được gọi là dịch vụ hay dịch vụ y tế Ở đây, không bàn gì

đến kinh tế vĩ mô, chiến lược y tế quốc gia, thu nhập bác sĩ nước giàu thế

này thế nọ Bạn có thể nhìn một mô hình dịch vụ y tế bằng con mắt của

một người nông dân thuần túy " Mua cái gì - bán cái đó " ”