Trong chăn nuôi gia súc nói chung và chăn nuôi trâu, bò nói riêng thì yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển cơ cấu đàn , số lượng và chất lượng đàn vật nuôi là dịch bệnh.. Mục đích để nắm đ
Trang 1PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
Nông nghiệp nước ta giữ một vị trí hàng đầu trong chiến lược phát triểnkinh tế quốc dân, trong nông nghiệp trồng trọt và chăn nuôi là hai ngành giữ vaitrò chủ đạo, hỗ trợ lẫn nhau cùng nhau phát triển nhằm đưa nông nghiệp chuyểndịch cơ cấu cây trồng vật nuôi theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa trongcông cuộc đổi mới đất nước góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo của nhiều địaphương phấn đấu vì mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ vănminh
Trong chăn nuôi gia súc nói chung và chăn nuôi trâu, bò nói riêng thì yếu
tố ảnh hưởng đến sự phát triển cơ cấu đàn , số lượng và chất lượng đàn vật nuôi
là dịch bệnh Đây là một yếu tố khách quan, nó ảnh hưởng không ít tới sự pháttriển của ngành chăn nuôi, bên cạnh đó yếu tố chủ quan có sự tham gia của conngười cũng rất quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc bất lợi cho nhiều cănbệnh phát triển, có khi thành ổ dịch gây thiệt hại lớn đến số lượng của đàn vậtnuôi Đặc biệt là các bệnh truyền nhiễm làm giảm năng suất trong chăn nuôi ảnhhưởng đáng kể đến nền kinh tế nông nghiệp nông thôn về mặt lâu dài
Do đó việc điều tra và chẩn đoán dịch bệnh truyền nhiễm trên đàn gia súc,gia cầm là một vấn đề cần thiết Mục đích để nắm được tình hình dịch bệnh vàtác hại của bệnh truyền nhiễm trong công tác chăn nuôi, từ đó cập nhật thông tin
về tình hình dịch bệnh trên đàn gia súc của địa phương để có kế hoạch tổ chứcthực hiện các biện pháp phòng chống bệnh, nhằm ổn định phát triển chăn nuôitheo hướng chuyên môn hóa và sản xuất hàng hóa phù hợp với công cuộc đổimới của nền kinh tế nông nghiệp hiện nay
Xã Đông Minh của huyện Yên Minh là một xã miền núi gần trung tâm huyện
lỵ, kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp là chính Trong những năm gần đây nhờchủ chương chính sách của Đảng đã khuyến khích người nông dân phát triển ngànhchăn nuôi nên ngành chuyên nuôi của huyện Yên Minh nói chung và của xã Đông
Trang 2Minh nói riêng ngày càng tăng nhanh về số lượng cũng như cơ cấu đàn.
Do việc chăm sóc nuôi dưỡng, khai thác, sử dụng và phòng chống bệnhdịch của người dân vẫn còn hạn chế kèm theo thời tiết phức tạp nóng ẩm về mùa
hè mưa phùn gió bấc mùa đông đã làm giảm sức đề kháng của con vật là nguyênnhân cho dịch bệnh xảy ra gây thiệt hại cho người chăn nuôi
Xuất phát từ tình hình thực tế là một sinh viên của khoa thú y tôi chọn đề
tài “Điều tra tình hình chăn nuôi, dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm và
bệnh tụ huyết trùng trâu, bò nuôi tại xã Đông Minh huyện Yên Minh tỉnh Hà Giang”.
Trên cơ sở điều tra theo dõi đàn gia súc nuôi tại xã Đông Minh, chúng tôitổng kết được tình hình dịch bệnh trên đàn gia súc Đồng thời đưa ra biện phápphòng và điều trị trên đàn trâu, bò nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi
Trang 3PHẦN II KẾT QUẢ THỰC TẬP TẠI CƠ SỞ
2.1 Điều kiện tự nhiên của xã Đông Minh
2.1.1 Vị trí địa lí
Xã Đông Minh nằm ở trung tâm huyện Yên Minh cách trung tâm huyện
lỵ 12 km, với tổng diện tích tự nhiên 2.52085 ha, xã có 16 thôn và có địa giớihành chính tiếp giáp với các xã như sau:
Phía Bắc giáp thị trấn Yên Minh
Phía Nam giáp xã Ngam La
Phía Đông giáp xã Mậu Duệ
Phía Tây giáp xã Lao và Chải
Đất đai là tư liệu đặc biệt đóng vai trò quan trọng nhất trong sản xuấtnông nghiệp của xã Đông Minh Hiện nay, xã có cơ cấu sử dụng đất đai như sau:
Bảng 2.1 Cơ cấu đất đai của xã Đông Minh
Loại đất Diện tích (ha) Bình quân diện tích
(Nguồn: số liệu thống kê của xã tháng năm 2010)
Xã có diện tích tự nhiên là 2.52085 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp
là 2.27452ha, chiếm 4,79% là điều kiện thuận cho phát triển chăn nuôi và trồngtrọt Bên cạnh đó xã vẫn còn đất chưa sử dụng là 32,43 ha, chiếm 0,07% diệntích đất tự nhiên Đây là một nguồn tài nguyên cần được khai thác và sử dụng
2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội
Điều kiện kinh tế xã hội là một trong những nhân tố thức đẩy hoặc kìmhãm những mặt khác trong hoạt động kinh tế của xã và cũng ảnh hưởng đến việc
Trang 4khai thác tiềm năng môi trường tự nhiên của vùng Qua bảng số liệu điều tratổng hợp của xã, chúng tôi thu được số liệu sau:
Bảng 2.2 Điều kiện kinh tế xã hội của xã Đông Minh
Yên Minh –Hà Giang
Gia tăng dân số tự nhiên % 1,84
(Nguồn số liệu thống kê của xã tháng 6 năm 2010)
Với 1.985 lao động chính, chiếm 61,84%, có thể nói đây là nguồn nhânlực dồi dào cho phát triển sản xuất đa ngành đa nghề Người dân sản xuất nôngnghiệp chỉ mang tính chất thời vụ, do đó sau khi thu hoạch sản phẩm xong cómột lực lượng rất lớn lao động nhàn rỗi
Với mức gia tăng dân số (1,84%) là yếu tố rất tích cực cho sản xuất nôngnghiệp, tuy nhiên nó cũng làm tăng áp lực dân số dẫn đến giảm diện tích đấtcanh tác trong xã Dân số ổn định mới là chìa khóa để phát triển kinh tế và pháttriển văn hóa xã hội ở địa phương
Mặt khác, cán bộ phòng khuyến nông của huyện luôn mở các lớp tập huấn
ở xã hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi trồng trọt, phổ biến kinh nghiệm của các hộgia đình làm kinh tế giỏi các biện pháp về khuyến nông, tín dụng xã cố gắngthực hiện xóa đói giảm nghèo nâng cao mức sống của người dân Hiện nay mứcsống trung bình khá, giàu đạt 80%, còn 20% hộ nghèo và đã xóa được hộ đói
Trang 52.2 Tình hình chăn nuôi của xã Đông Minh
2.2.1 Tình hình chăn nuôi gia súc, gia cầm tại xã Đông Minh
Người dân trong xã sống bằng nghề nông nghiệp nên sản phẩm của cácloại cây màu, phế phụ phẩm khá dồi dào, đủ cung cấp một lượng thức ăn chotrâu,bò và các loại gia cầm khác Mặt khác người dân nhàn rỗi sau khi đã thuhoạch xong hai vụ chính nên là một thuận lợi cho việc phát triển chăn nuôi chủyếu là chăn nuôi mang tính chất nhỏ lẻ như chăn nuôi hộ gia đình Trong 3 nămvừa qua, tình hình chăn nuôi của các nông hộ trong toàn xã có nhiều biến đổi sốlượng đàn gia súc gia cầm thay đổi từng năm Điều này được chúng tôi trình bàyqua bảng số liệu dưới đây
Bảng 2.3 Số lượng đàn gia súc, gia cầm qua các năm từ 2008-2010
cuả xã Đông Minh – Yên Minh – Hà Giang
(Nguồn số liệu thống kê của xã tháng 6 năm 2010)
Qua bảng số liệu cho thấy: Số lượng vật nuôi tăng giảm không đều quacác năm cả về gia súc lẫn gia cầm
Đối với gia súc: Năm 2008 có 3.332 con, đến năm 2009 số lượng tăng lên4.334 con nhưng đến năm 2010 số lượng lại giảm còn 3.434 con
Trâu bò chủ yếu nuôi để cung cấp sức kéo phục vụ cho sản xuất nôngnghiệp Cuối năm 2007 đầu năm 2008 xảy ra vụ rét đậm rét hại làm chết nhiềutrâu, bò của các hộ dân trong xã Vì vậy, trong năm 2009 do nhu cầu về sức kéophục vụ sản xuất nông nghiệp cùng với sự hỗ trợ của nhà nước nhiều hộ gia đình
đã mua được trâu, bò nên số lượng tăng lên rõ rệt Đến năm 2010 số lượng trâu,
bò lại giảm đi do chất lượng đàn trâu bò kém chất lượng thu mua không rõnguồn gốc đã xảy ra vụ dịch, bò mắc lở mồng long móng trên diện rộng Mặtkhác do không có chỗ chăn thả nên số lượng trâu, bò giảm
Đối với gia cầm: chăn nuôi gia cầm chiều hướng tăng lên do dịch bệnh ít
Trang 6xảy ra Năm 2008 có 10.445 con đến năm 2009 số lượng giảm do bệnhNewcastle xảy ra và lây lan nhanh làm chết nhiều gia cầm, nhưng đến năm 2010
số lượng gia cầm lại tăng lên 10.757 con Hiện nay, cùng với sự giúp đỡ của cáccấp các ngành nên số lượng gia cầm sẽ dần được tăng lên trong các năm tới
Bên cạnh việc đánh giá số lượng đàn vật nuôi chung trên toàn xã, chúngtôi đồng thời thống kê được số lượng vật nuôi của từng thôn trong xã Kết quảđược trình bày ở bảng 4
Bảng 2.4 Tình hình chăn nuôi trâu bò, gia cầm tại các thôn bản của xã
Đông Minh –Yên Minh –Hà Giang
Trang 7Qua bảng số liệu chúng ta thấy số lượng gia súc, gia cầm được phân bốkhông đều qua các thôn ở thôn Bó Mới số lượng gia súc gia cầm cao hơn các cácthôn khác cụ thể năm 2008 số lượng gia súc cua thôn là 637 đến năm 2009 là 810còn đến năm 2010 là 734/3434 con chiếm 23.58 % tổng đàn gia súc của xã.
Ở Khâu Lí năm 2008 số lượng gia súc là 277 con đến năm 2009 là 352con cho đên năm 2010 tăng lên 276/3434 con chiếm 8.28% tổng đàn
Do xã có điều kiện tự nhiên chủ yếu là đồi núi và có diện tích tương đốirộng nhiều bãi chăn thả thức ăn tự nhiên thích hợp với trâu, bò Tuy nhiên đếnnăm 2010 số lượng đàn gia súc không tăng mà có xu hướng giảm đi so với năm
2009 Nguyên nhân là do diện tích bãi chăn thả bị thu hẹp, một phần phát rừnglàm nương rẫy, một phần sử dụng để trồng cây công nghiệp lấy gỗ và các cây ănquả, một phần đất tự nhiên có chứa tài nguyên quặng dưới lòng đất được nhàmáy quản lí để khai thác Nhiều hộ gia đình đi làm công nhân cho nhà máykhông tham gia sản xuất nông nghiệp nên số lượng vật nuôi ngày càng giảm
2.2.2 Cơ cấu và phương thức chăn nuôi gia súc, gia cầm tại xã Đông Minh từ năm 2008-2010
Bảng 2.5 Cơ cấu đàn vật nuôi của xã Đông Minh từ năm 2008-2010
vụ cho sản xuất nông nghiệp
Trang 8Lợn được người dân chủ yếu nuôi để cung cấp thực phẩm hàng ngày chocon người Do nhu cầu cung cấp thực phẩm ngày càng tăng nên trong các nămgần đây số lượng chăn nuôi lợn đang được tăng nhanh về số lượng năm 2008 sốlượng gia cầm là 1545 con đến năm 2009 lại tăng lên 2.705 con cho đến năm
2010 số lượng giảm còn 1677 con
Gia cầm là con vật dễ nuôi vì có diện tích đất tự nhiên rộng thuận tiện choviệc chăn thả nên số lượng đàn gia cầm đang tăng dần cụ thể năm 2008 so lượngđàn gia cầm toàn xã là 10.545 đến năm 2009 là 9.060 năm 2010 lại tăng lên10.757 con
2.2.3 Phương thức và tập quán chăn nuôi
Do đặc điểm dân cư của xã Đông Minh chủ yếu là người dân tộc Giấychiếm 53.2% còn lại là các dân tộc khác như người Nùng chiếm 15.5%, ngườiDao chiếm 13.2%, người Tày chiếm 10%, người Hoa chiếm 7.3%, người Pu Péochiếm 0.5% cho nên các tiến bộ kỹ thuật về chăn nuôi chưa được người dân tiếpcận Trâu, bò, gia cầm nuôi chủ yếu theo phương pháp nhỏ lẻ, thả rông gia súc,gia cầm trên rừng và ngoài đồng ruộng
Trong chăn nuôi chuồng trại đóng vai trò hết sức quan trọng, là môitrường ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của vật nuôi Nhìn chung về tình hìnhchuồng trại chăn nuôi gia súc cũng như gia cầm thì người dân đều tận dụng cácvật liệu tự có ở địa phương của mình làm chuồng trại chưa có hộ gia nào đầu tưlàm chuồng trại kiên cố Để nắm được thực trạng chuồng trại chăn nuôi gia súccủa nhân dân trong xã chúng tôi tiến hành khảo sát các hộ gia đình ở trong toàn
xã và thu được kết quả như sau
Trang 9Bảng 2.6 Tình hình chuồng trại trong các hộ gia đình tại xã Đông Minh
Về thời gian sử dụng, trong 475 hộ khảo sát có tới 355 hộ sử dụng chuồngtrại trên 5 năm chiếm 74.7%, còn 120 hộ còn lại có chuồng trại sử dụng dưới 5năm chiếm 25.2%
2.2.4 Tình hình sử dụng thức ăn của xã Đông Minh
Trong chăn nuôi việc sử dụng thức ăn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng củavật nuôi là rất quan trọng, đảm bảo cung cấp đủ số lượng cũng như chất lượngcho từng loài vật nuôi Trên thực tế việc sử dụng thức ăn trong chăn nuôi củacác hộ gia đình còn rất nhiều hạn chế, hiện nay chăn nuôi gia súc chủ yếu nuôitheo tập quán thả rông cho trâu, bò tự kiếm ăn trong rừng ngoài đồng cỏ tựnhiên Phương thức chăn nuôi chủ yếu của người dân trong xã mang tính chấtnhỏ lẻ, chăn nuôi phục vụ sản xuất nông nghiệp, không mang tính chất mua bántrao đổi hàng hóa nên vấn đề cung cấp thức ăn cho gia súc vẫn chưa được ngườidân quan tâm Do xã có diện tích đất tự nhiên tương đối rộng, thuận lợi cho việcđưa các giống cỏ vào trồng với diện tích lớn, nhưng hiện nay một phần do
Trang 10người dân phát rừng làm nương rẫy trồng cây nông nghiệp nên diện tích chănthả ngày càng bị thu hẹp.
Nhìn chung tình hình chăn nuôi của xã chúng tôi thấy có nhiều vấn đề cấpbách đáng quan tâm, mặc dù chăn nuôi gia súc, gia cầm vẫn là con vật chính củangười dân trong xã nhưng tập quán nuôi trâu, bò thả rông vẫn con xảy ra ở hầuhết các thôn trong xã Mặt khác việc áp dụng những tiến bộ kỹ thuật, xây dựngchuồng trại, mở rộng diện tích đất trồng cỏ, tận dụng hết phế phụ phẩm trongnông nghiệp làm thức ăn cho gia súc đăc biệt là công tác chăm sóc nuôi dưỡng
và phòng chống bệnh tật cho đàn gia súc, gia cầm còn nhiều hạn chế
2.2.5 Tình hình sử dụng vacxin cho đàn gia súc, gia cầm của các hộ nông dân tại xã Đông Minh.
Việc sử dụng vacxin phòng bệnh cho đàn gia súc, gia cầm đặc biệt là trênđàn gia súc đã được chú trọng Hàng năm việc tiêm phòng cho gia súc gia cầmđược tiến hành làm hai đợt chính là tháng 3-4 và tháng 9-10 Ngoài ra còn cócác đợt tiêm bổ sung nên ít có dịch xảy ra
Bảng 2.7 Tình hình tiêm phòng đàn gia súc, gia cầm ở xã Đông Minh
Trang 11đàn vacxin súc tiêm tiêm
/năm tiêm (ml)
2008
Trâu, bò(n=1507)
Lợn(1545)
2009
Trâu, bò(1456)
Lợn(2705)
2010
Trâu, bò(1057)
Nhiệt
Lợn(1677)
Nguồn : số liệu của thú y xã
Qua bảng 6 cho thấy đàn gia súc của xã được tiêm hai loại vacxin tụ huyếttrùng và vacxin lở mồng long móng công tác tiêm phòng cho đàn gia súc của xãngày càng được chú trọng tỷ lệ tiêm phòng tăng dần qua các năm
Qua điều tra chúng tôi nhận thấy việc tiêm phòng được tiến hành theo đợtngoài hai đợt tiêm chính thì còn có những đợt tiêm vavxin bổ sung Các loạivacxin hay dùng là vacxin Lở mồm long móng, vacxin tụ huyết trùng trâu bòlợn
2.3 Tình hình dịch bệnh và công tác thú y tại xã Đông Minh
2.3.1 Tình hình dịch bệnh
Đi đôi với phát triển chăn nuôi là vấn đề dịch bệnh, trong những năm gầnđây tuy công tác phòng bệnh trên đàn gia súc, gia cầm cũng được quan tâm xong
Trang 12vẫn có một số dịch bệnh xảy ra và gây tổn thất cho các hộ chăn nuôi trên địa bàncủa xã Qua điều tra tình hình dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm chúng tôi cácbệnh thường gặp: Lở mồng long móng, Tụ huyết trùng, chướng hơi dạ cỏ trâu,
bò và bệnh Newcastle của gia cầm
2.3.2 Mạng lưới thú y và hoạt động thú y xã
Cơ cấu thú y xã gồm 2 người trong đó có 1 người có bằng trung cấp và 1người có bằng sơ cấp Ban thú y xã hoạt động dưới sự chỉ đạo của ủy ban nhândân xã và trạm thú y huyện
Ban thú y xã không có tủ thuốc nên không có thuốc dự trữ tại xã, do đócác thuốc chữa bệnh cho vật nuôi chủ yếu ở các cửa hàng thuốc thú y ở thị trấn.Hàng năm có hai đợt tiêm phòng cho đàn vật nuôi vào tháng 4-5 và tháng 9-10đều do cán bộ của thú y xã đảm nhiệm, qua mỗi đợt tiêm phòng đều có báo cáođánh giá rút kinh nghiệm cho các năm tiếp theo
Nhìn chung đa số các đàn vật nuôi đã được phòng bệnh bằng vacxin xong
do các khâu vận chuyển, bảo quản và quá trình tiêm phòng chưa đúng lịch, chưa
đủ liều cộng với công tác chăm sóc nuôi dưỡng vệ sinh chuồng trại và khí hậukhắc nghiệt đã làm giảm sức đề kháng của vật nuôi từ đó tạo điều kiện cho mầmbệnh phát sinh và phát triển thành dịch
Hiện nay công tác thú y xã vẫn chưa kiểm soát được việc xuất, nhập giasúc, gia cầm của các hộ nông dân trong xã Đa số các con vật ốm, bị bệnh đều
do nhân dân tự điều trị lấy nên việc sử dụng thuốc còn chưa đúng, còn tùy tiệndẫn đến lãng phí thuốc mà hiệu quả điều trị không cao
2.4 Kết quả đạt được trong thời gian thực tập
Để nắm được tình hình dịch bệnh trên đàn vật nuôi của xã, chúng tôi tiếnhành điều tra trên đàn gia súc, gia cầm các hộ từ 16/12/2010- 14/02 /2011
Trong quá trình thực tập tại xã Đông Minh, huyện Yên Minh cùng với cán
bộ cơ sở chúng tôi tiến hành xuống các thôn trong xã hướng dẫn người dân quâykín chuồng trại cho trâu bò trong đợt dài kéo dài trong hai tháng cuối năm và
Trang 13gặp một số ca bệnh và tham gia trực tiếp chữa trị một số ca bệnh:
Bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò:
- Ngày điều trị :25/12/2010
- Chủ gia súc : Hoàng Văn Thắng
- Địa chỉ : Thôn Tàng Rêu – Đông Minh
- Loại gia súc: Trâu đực 3 tuổi
- Trọng lượng : 345kg
- Triệu chứng: Con vật mệt lả, nằm một chỗ, ngừng nhai lại, bỏ ăn, sốt
41-420C Con vật chảy nước mắt, nước mũi, khó thở, niêm mạc mắt đỏ, chướngbụng, đầy hơi, con vật đi táo, khi thân nhiệt hạ con vật đi ngoài phân lỏng, phânnát nhiều nước
Dựa vào triệu chứng, chúng tôi chẩn đoán trâu bò nghi mắc bệnh tụ huyếttrùng và tiến hành điều trị như sau:
- Hộ lí : Cách ly, vệ sinh, sát trùng chuồng trại, xung quanh chuồng trại,nơi chăn thả gia súc, chăm sóc nuôi dưỡng
Nguyên nhân gây bệnh ở đàn vật nuôi của các hộ trong xã có rất nhiều
Trang 14chủ yếu là khâu vệ sinh chồng trại và chăm sóc nuôi dưỡng không đảm bảo Ởmột số hộ vì phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ nên người dân vẫn chưa chú trọngnhiều vào khâu chăm sóc để nâng cao sức đề kháng của con vật, mặt khác vàonhững tháng cuối năm điều kiện thời tiết lạnh đột ngột và kéo dài làm cho đànvật nuôi rất dễ mắc bệnh do sức đề kháng giảm.
Cùng với các cán bộ thú y xã xuống các thôn hướng dân người nông dânthực hiện các biện pháp chống rét cho trâu bò như quây chuồng trại kín xungquanh, không cho người dân thả trâu bò vào rừng trong những ngày nhiệt độdưới 5°C cung cấp đầy đủ thức ăn nước uống cho trâu bò trong các ngày rét đậmrét hại
