khảo sát tình hình mắc bệnh đường hô hấp trên chó tại phòng khám và chăm sóc thú cưng gaia, hà nội

Xuất phát từ những nhu cầu đó, đã có nhiều trang trại chó giống cung cấp cho các thành phố lớn như Hà Nội,Hải Phòng, thành phố Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, ở Việt Nam với khí hậu nhiệtđới gió

Phần I

MỞ ĐẦU1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Trước đây, khi nói đến thú cưng là người ta dễ hình dung ra chó mèo cảnhđược nuôi trong nhà, được cưng chiều, cho ăn, cho ngủ cùng chủ Chiều chiềucho đi dạo công viên, ôm ấp vuốt ve … Ngày nay, khi đời sống người dân pháttriển, khái niệm thú cưng được mở rộng ra, không còn bó hẹp ở chó và mèo mà

cả gà, cá, chim, sóc, lợn, rắn, thằn lằn… Cá biệt có người còn nuôi hổ, sư tử, cásấu để làm cảnh Có thể hiểu thú cưng là con vật được người dân nuôi trong nhàvới 3 cùng: Cùng ăn, cùng ở và cùng sinh hoạt với chủ

Trong đó, thú cưng được mọi người nuôi nhiều nhất là chó, với những bảnnăng hữu ích như nhanh nhẹn, thông minh, thính giác, khứu giác phát triển vàđặc biệt là lòng trung thành với chủ… chó được con người sử dụng vào nhiềucông việc thuộc các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống Chúng có thể làmnhững công việc bình thường như đi săn, bảo vệ nhà cửa, làm bạn, giúp đỡngười tàn tật… đến những công việc phức tạp hơn như thể thao, nghệ thuật, yhọc, vũ trụ, phục vụ trong Quân đội, Công an Xuất phát từ những nhu cầu đó,

đã có nhiều trang trại chó giống cung cấp cho các thành phố lớn như Hà Nội,Hải Phòng, thành phố Hồ Chí Minh… Tuy nhiên, ở Việt Nam với khí hậu nhiệtđới gió mùa, nóng ẩm về mùa hè, lạnh ẩm vào mùa đông, cùng với sự tăng lêncủa đàn chó, dịch bệnh cũng tăng lên càng nhiều, chó dễ mắc các bệnh như bệnhnội khoa, ngoại khoa, sản khoa, truyền nhiễm, kí sinh trùng… Trong đó, bệnhnội khoa được người nuôi chó quan tâm nhất bởi sự đa dang của bệnh cũng nhưmức độ phổ biến của nó Đặc biệt là bệnh đường hô hấp, bệnh này thường haymắc khi thời tiết thay đổi nhất là vào mùa đông do cấu tạo đặc biệt của đường hôhấp Khi chó bị nhiễm bệnh thì chi phí điều trị lớn, thời gian điều trị kéo dài làmảnh hưởng đến công việc nuôi dưỡng và sử dụng

Xuất phát từ nhu cầu thực tế muốn xây dựng một bức tranh tổng thể vềbệnh và tìm ra phác đồ điều trị bệnh viêm phổi trên chó mang lại hiệu quả cao

nhất Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát tình hình mắc

bệnh đường hô hấp trên chó tại phòng khám và chăm sóc thú cưng Gaia, Hà Nội”.

1.2 MỤC ĐÍCH - YÊU CẦU

* Mục đích:

Nghiên cứu tình hình mắc bệnh viêm đường hô hấp trên chó khám tạiphòng khám và chăm sóc thú cưng Gaia, Hà Nội để từ đó đưa ra phác đồ điều trịbệnh viêm đường hô hấp cho đàn chó một cách có hiệu quả

Phần IITỔNG QUAN TÀI LIỆU2.1.NGUỒN GỐC CỦA LOÀI CHÓ

Loài chó được con người thuần hóa từ rất sớm và được nuôi rộng rãi ởkhắp các quốc gia trên thế giới Loài chó được thuần hóa từ cách đây khoảng15.000 năm từ một số loài chó sói sống hoang dã ở hầu hết các châu lục Trungtâm thuần hóa chó cổ nhất có lẽ là vùng Đông Nam Á, sau đó được du nhập vàochâu Úc, lan ra khắp phương Đông và đến châu Mỹ

Những người Ai Cập đã biết nuôi chó từ rất lâu đời, mục đích đầu tiên làgiúp con người săn bắn, sau đó là canh nhà và làm bạn với con người Ngày nay,chó đã làm được rất nhiều công việc như làm bạn với con người, chó giúp đỡngười khuyết tật, chó chăn cừu, biểu diễn nghệ thuật, thể thao và phục vụ trongQuốc phòng An ninh Một trong những đặc điểm quan trọng của loài chó làlòng trung thành với chủ Dựa trên những thành tựu nghiên cứu về cổ sinh vậthọc và di truyền học, các nhà khoa học đã xác định tổ tiên của loài chó hiện nay

là một loài chó sói sống hoang dã ở các vùng sinh thái khác nhau trên thế giới.Cách đây khoảng 15.000 năm con người đã thuần hóa loài chó để săn bắn, sau

đó là giữ nhà và làm bạn với con người

Ở Việt Nam, theo di tích xương hóa thạch để lại, chó được nuôi từ trung

kỳ đồ đá mới, khoảng 3000-4000 năm trước công nguyên (cách đây khoảng5.000-6.000 năm) Tập hợp những giống chó nhà hiện nay trên thế giới cókhoảng 400 giống được gọi là chó nhà (Canis familiars), thuộc họ chó(Canidae), thuộc bộ ăn thịt (Carnivora), lớp động vật có vú (Mammilia)

2.2.MỘT SỐ GIỐNG CHÓ ĐANG ĐƯỢC NUÔI TẠI VIỆT NAM

2.2.1 Các giống chó nội

a Giống chó Vàng Việt Nam

Là giống chó nuôi phổ biến nhất, tầm vóc trung bình, cao 50-55cm, nặng

12-15kg Là giống chó săn được nuôi để giữ nhà, săn thú và làm thực phẩm.

b Giống Phú Quốc

Màu nâu xám, bụng thon, trên lưng lông mọc có hình xoắn, hay lật theokiểu rẽ ngôi, lông vàng xám, có các đường kẻ nhạt chạy dọc thân, tầm vóc tương

tự chó Lào Chó cao 60-65 cm, nặng 20-25 kg

Chó Phú Quốc được xếp vào loại chó quý ở Việt Nam, nó rất trung thành và

nó có thể quan tâm đến chủ khi chủ ốm

có nhiều mầu lông khác nhau như vàng, đen, vện, trắng

Đây là loái chó thông minh, dễ huấn luyện, chiều cao từ 57-65 cm đối vớichó đực, từ 52-60 c đối với cho cái, cân nặng trung bình từ 25-35kg

Chó H’Mông Chó Bắc Hà

Hình 2.1 Một số giống chó nội

2.2.2 Các giống chó nhập ngoại

Chó Akita Chó Doberman

Becghe Đức

Hình 2.2 Một số giống chó ngoại

a Giống Xoáy Thái

Có nguồn gốc từ miền tây Thái Lan, nông dân Thái Lan nuôi giống chónày để giữ nhà và săn bắn, giống chó này khả năng bảo vệ rất cao Đặc trưngcủa giống chó này là chúng có một dải bờm trên sống lưng Chiều cao con đực56-60cm, con cái 51-56cm Trọng lượng đực 23-34 kg

b Giống Chihuahua

Là giống chó nhỏ nhất thế giới, giống chó này rất thông minh Chihuahua

là giống chó nhỏ con có đầu tròn và mõm ngắn Nó có đôi mắt to tròn, màu sẫmgần như đen, đôi khi là màu đỏ ruby sẫm Đôi tai đặc hiệu to đùng luôn giữvểnh, thân hình chắc chắn Chihuahua là giống chó rất thích hợp cho bầu bạnvới tính cách hiếu động, sống tình cảm và rất quấn chủ, chúng có hàm răng rất

sắc như là một vũ khí tự vệ.

c Giống Chow Chow

Được biết đến khoảng 2 nghìn năm trước tại Trung Quốcvà đã được sửdụng trong các việc như săn bắn, kéo xe và canh gác

Ngoại hình có hai nét đặc trưng rõ nhất để phân biệt giống chó ChowChow, đó là lưỡi xanh đen và hai chân sau gần như thẳng Chiều cao, trọnglượng cao 46-56 cm, cân nặng 20-32 kg

d Giống Chó Fox

Chó Fox có nguồn gốc từ Pháp và đã du nhập vào nước ta đã lâu, Fox làgiống chó nhỏ con tầm khoảng từ 1,5kg-2,5kg Chó Fox có khả năng săn bắtnhững loài thú nhỏ Chó Fox giữ nhà rất giỏi, tiếng sủa lớn và dai, dám lăn xảvào kẻ thù mà cắn xé Đối với chủ nuôi, Fox rất trung tín, mến chủ, gặp là mừng

rỡ quấn quýt bên chân rất dễ thương

e Giống Akita

Có nguồn gốc từ đảo Honshu vùng Akita, Nhật Bản, là "Quốc khuyển"của Nhật Giống chó được sử dụng vào nhiều mục đích: Bảo vệ cho Nhật hoàng,sau đó như chó chiến đấu, chó săn gấu và lợn lòi, dùng trong quân đội, cảnh sát

Kích thước: chó đực cao 66-71 cm, chó cái cao 61-66cm, cân nặng ở chóđực 34-54 kg và chó cái 34-50 kg

f Giống Boxer

Có nguồn gốc tại Đức, được phát hiện năm 1850, rất ngoan và trungthành Đầu cân đối với cơ thể, trán không có nếp nhăn, mặt hơi ngắn hơn sọ,hàm dưới uốn cong lên và hở xa với hàm trên Tai mọc ở phần cao của đầu, mũilớn đen, chân cao khoẻ, vai cao 58cm Đuôi mọc ở phần cao mà thường được cắtngắn, mầu sắc vàng hoặc vện

g Giống Rottweiler

Chó Rottweiler bắt nguồn từ con Mastiff của Ý được tạo giống ở thị trấnRottwell Rottweiler có cơ thể mạnh mẽ và rất vạm vỡ, đầu hình cầu khoảng

cách giữa hai vai rất rộng, mặt dài gần bằng sọ mặt hơi gẫy, mõm phát triển.Mắt mầu nâu đen với dáng vẻ trung thành Tai hình tam giác và cụp về phíatrước Lưng phẳng, cổ và lưng tạo thành một đường thẳng, cấu trúc cơ thể códạng hình vuông, chân trước khá cao vai trung bình 69,5cm Bộ lông ngắn cứng

và rậm rạp Mầu lông đen với một ít đốm vàng ở gấn hai mắt, trên má, mõmngực và chân

h Giống Doberman

Chó có nguồn gốc từ Đức được phát hiện ra vào năm 1866 và được nhậpvào nước ta nuôi với mục đích để canh gác, tìm kiếm và làm cảnh

Chó có tầm vóc trung bình cao 65-69cm, dài 110-112cm, nặng 30-33kg

Chó đực cao 53-60 cm, chó cái cao 48-53 cm Cân nặng chó đực 20-30 kg, chócái nặng 16-20 kg

k Giống German Shepherd Dog (Becghe Đức)

Chó chăn cừu Đức có kích thước trung bình, vai rộng khoảng từ 55-65

cm, nặng khoảng 22-40 kg Chiều cao lý tưởng là 63 cm

Chó chăn cừu Đức có thể có nhiều màu, màu phổ biến nhất là màu sẫmđen và đỏ đen với nhiều biến thể Cả hai biến thể này đều có mặt đen

2.3 ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO GIẢI PHẪU VÀ CHỨC NĂNG HỆ HÔ HẤP CỦA CHÓ

2.3.1 Đặc điểm cấu tạo giải phẫu hệ hô hấp của chó

Chú thích:

3 Tĩnh mạch 9 Phế quản trên tiểu thùy

Thanh quản là một xoang ngắn nằm giữa yết hầu và khí quản, dưới xươngthiệt cốt, thực hiện chức năng dẫn khí và là cơ quan phát âm gồm có một cốt sụn

và các cơ niêm mạc thanh quản có nhiều vết sần sùi là nơi có nhiều vết sần sùi cótác dụng giữ lại bụi bặm trong không khí và đẩy ra ngoài nhờ sự vận động củalớp tế bào tiêm mao trên niêm mạc mũi

Khí quản là ống hình trụ, cong tròn ở phía trên, dẫn không khí từ thanhquản đến rốn phổi có tác dụng dẫn khí Khí quản gồm tổ chức liên kết, cơ trơn vànhiều vòng sụn hình chữ C kế tiếp nhau tạo thành Đến rốn phổi khí quản chiathành hai nhánh phế quản gốc Các nhánh phế quản nhỏ lại chia thành những ốngnhỏ hơn gọi là ống phế bào Tận cùng của những phân nhánh của ống phế bàođược nối với phế bào thành những phế nang Nhiều phế nang tạo thành lá phổi,xung quanh phế nang có mao mạch bao phủ dày đặc Số lượng phế nang rất lớn

do đó bề mặt trao đổi khí rộng Phổi là một tổ chức bao gồm nhiều sợi đàn hồi do

đó nó có tính đàn hồi và co giãn Phổi là cơ quan chủ yếu của bộ máy hô hấp nơidiễn ra quá trình trao đổi khí giữa máu với không khí đã được dẫn vào phổi

Như vậy, dọc đường dẫn khí là hệ thống mạch máu phân bố dày đặc đểsưởi ấm không khí trước khi vào phế nang Dọc đường dẫn khí còn có nhiềutuyến tiết dịch nhày có tác dụng giữ lại các bụi bặm trong không khí, rồi nhờ sựvận động của lớp tế bào tiêm mao trên niêm mạc của đường dẫn khí mà bụi bặmđược đẩy dần ra ngoài Đường hô hấp rất nhạy cảm với các thành phần lạ chứatrong không khí, từ đó tạo ra các phản xạ tự vệ như hắt hơi, ho để đẩy chất lạ

ra ngoài Cơ trơn phế quản, nhánh phế quản, và nhánh phế quản nhỏ chịu sựđiều hòa của hệ thần kinh thực vật Thần kinh phó giao cảm tiết axetylcholinlàm co phế quản Thần kinh giao cảm tiết adrenalin và noradrenalin làm giãnphế quản Vì thế lúc khó thở, tiêm adrenalin có tác dụng tốt, hoặc tiêm atropin

để ức chế thần kinh phó giao cảm cũng có hiệu quả (Nguyễn Xuân Tịnh, TiếtHồng Ngân, Nguyễn Bá Mùi, Lê Mộng Loan,1996)

2.3.2 Chức năng sinh lý và chức năng bảo vệ của bộ máy hô hấp

Tất cả các cơ thể sống đều cần hô hấp, cơ quan hô hấp là bộ phận quantrọng nhất đối với mỗi cơ thể sống, giúp cơ thể trao đổi khí với môi trườngngoài Các tế bào cần O2 để biến hóa năng lượng của thức ăn thành dạng nănglượng cần thiết cho sự sống, đồng thời khí CO2 chuyển hóa cần được thải rangoài Cung cấp O2 và thải CO2 là chức năng của bộ máy hô hấp Thông quachức năng trao đổi khí mà bộ máy hô hấp tham gia vào quá trình điều hòa thăngbằng axit-bazơ của nội môi, điều hòa thân nhiệt Quá trình trao đổi khí gồm haikhu vực, giữa phổi và máu gọi là hô hấp ngoài, giữa máu và các mô bào gọi là

hô hấp trong

Quá trình hô hấp bao gồm 4 giai đoạn chính, thông khí là giai đoạn màkhông khí từ ngoài vào đến phế bào và ngược lại, khuếch tán là giai đoạn mà cáckhí được trao đổi qua màng phế bào và thành mao mạch phổi, O2 từ phế bào vàomao mạch, khí CO2 từ mao mạch vào phế bào, vận chuyển là quá trình đưa O2 từmao mạch phổi đến các mô và khí CO2 từ các mô đến mao mạch phổi nhờ hệtuần hoàn và máu, hô hấp tế bào là giai đoạn cuối cùng của bộ máy hô hấp, ởđây nhờ hệ thống oxy hóa-khử mà O2 được sử dụng trong tế bào (Nguyễn HữuNam, 2011)

Quá trình trao đổi khí giữa máu và không khí diễn ra ở phế bào, do cơquan hô hấp có cấu tạo thích nghi cho sự chọn lọc nên không khí trước khi vàomáu sẽ được lọc sạch, sưởi ấm, tẩm ướt Mỗi lần thở, một phần trong tổng số thểtích khí phế nang được thay đổi

Cơ quan hô hấp đặc biệt là đường hô hấp trên là nơi tiếp xúc trực tiếp vớikhông khí, với các tác nhân gây ô nhiễm (vi khuẩn, bụi, các khí độc H2S, NH3 )Khi cơ thể thực hiện động tác hít vào các tác nhân gây hại sẽ theo không khí vào

bộ máy hô hấp Dưới tác dụng của dịch nhờn trên niêm mạc đường hô hấpchúng được giữ lại và tống ra ngoài bằng tác nhân đại cơ giới và tiểu cơ giới

Tác nhân đại cơ giới dựa vào phản xạ hắt hơi và ho, mỗi lần ho tống rangoài không khí 10.000-20.000 vi khuẩn Tác động tiểu cơ giới được thực hiệnbằng hoạt động của các chất nhầy và các nhung mao Các bộ phận của đường hôhấp được bao bọc bởi một lớp niêm mạc có chứa các tuyến bài tiết chất nhầy.Chất nhầy và nhung mao giữ lại những mảnh nhỏ đã theo không khí hít vào,không cho chúng vào sâu trong phổi và chuyến chúng ra ngoài Những rungđộng của nhung mao sẽ chuyển về hầu, miệng, các chất nhầy và các mảnh nhỏ

đã hít phải với tốc độ 4-15mm/phút Tùy theo sự vận chuyển của bộ máy hô hấp

mà sự vận chuyển và loại trừ kết thúc bằng phản xạ nuốt hay ho ra ngoài

Ngoài ra, bộ máy hô hấp còn được bảo vệ bằng phản ứng miễn dịch đặchiệu và miễn dịch không đặc hiệu Miễn dịch đặc hiệu thông qua dịch thể canthiệp bằng các kháng thể, kháng thể IgA của các chất bài tiết cục bộ, kháng thểIgM, IgG của máu trên bề mặt đường hô hấp Miễn dịch không đặc hiệu các tếbào thực bào tiết ra các enzim như lizozim, đảm bảo tiêu diệt các vi khuẩn.Những vật thể lạ hoặc những vi khuẩn nếu qua được hàng rào bảo vệ các niêmmạc sẽ bị tiêu diệt bởi các đại thực bào Ngoài các enzim ra, các chất interferon

do tế bào của bộ máy hô hấp sản sinh ra hoặc do máu tuần hoàn đưa lại làm tăngsức đề kháng của cơ thể với các tác nhân gây bệnh Cuối cùng, chất bổ thể củahuyết thanh có thể làm tăng cường chức năng bảo hộ chống nhiễm trùng của bộmáy hô hấp (Vũ Triệu An, 1978)

2.3.3 Phương thức hô hấp

Ở chó khỏe mạnh bình thường hô hấp nhờ cơ hoành và cơ gian sườn gọi

là phương thức hô hấp ngực bụng Trong trường hợp chó có chửa, bị viêm ruột

dạ dày Động tác hít vào chủ yếu do tác dụng của cơ gian sườn ngoài do đó chó

hô hấp bằng phương thức hô hấp ngực Phương thức hô hấp bụng do tác dụngcủa cơ hoành là chủ yếu chỉ gặp ở các chó mắc bệnh về tim, phổi, hoặc xoangngực bị tổn thương Vì thế trong chẩn đoán bệnh lâm sàng việc quan sát hô hấp

cũng có tác dụng nhất định (Nguyễn Xuân Tịnh, Tiết Hồng Ngân, Nguyễn BáMùi, Lê Mộng Loan,1996).

Tần số hô hấp là số lần thở/phút, mỗi loài hoặc giống hô hấp có một tần

số nhất định, tần số hô hấp có thể thay đổi, nó phụ thuộc vào cường độ trao đổichất, tuổi, tầm vóc, trạng thái làm việc, trạng thái sinh lý và trạng thái bệnh lý

Ở trạng thái sinh lý bình thường, gia súc đực thở chậm hơn gia súc cái, gia súcnon có tần số hô hấp cao vì cường độ trao đổi chất mạnh hơn gia súc trưởngthành và gia súc già Gia súc có thể vóc nhỏ thở mạnh hơn gia súc có thể vóclớn, gia súc nhập nội thở nhanh hơn gia súc địa phương Trong cùng một năm,mùa hè nóng ẩm gia súc thở nhanh hơn mùa đông lạnh và khô Khi làm việcnặng, hưng phấn thì nhịp thở tăng hơn bình thường

Ở trạng thái bệnh lý, tần số hô hấp thay đổi gọi là hô hấp bệnh lý, tần số

hô hấp giảm gặp trong các bệnh làm hẹp diện tích và thể tích phổi, bệnh làm mấtđàn hồi của phổi như phổi khí thủng, bệnh làm hạn chế phổi hoạt động hô hấpnhư đầy hơi ruột

Giảm tần số hô hấp trong trường hợp hẹp khí quản, các trường hợp ứcchế thần kinh nặng như u não, viêm não, chảy máu não, bại liệt sau khi đẻ.v.v

Tần số hô hấp tăng khi bị bệnh viêm phổi, rối loạn hoạt động của các cơ

hô hấp, hẹp các đường dẫn khí (phù nề hoặc có khối u ở phế quản), khi nhiệt độ

cơ thể tăng Tần số hô hấp tăng gặp trong trường hợp gia súc bị bệnh truyềnnhiễm cấp tính, ký sinh trùng, thiếu máu nặng, bệnh ở cơ tim và cơ năng tim làmtuần hoàn rối loạn Ngoài ra còn bệnh ở hệ thần kinh lúc quá đau đớn (NguyễnXuân Tịnh, Tiết Hồng Ngân, Nguyễn Bá Mùi, Lê Mộng Loan, 1996)

2.4 MỘT SỐ BỆNH VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP

2.4.1 Bệnh viêm mũi

Quá trình viêm xảy ra trên niêm mạc mũi, viêm tiết nhiều dịch, dịch mớiđầu lỏng và sau đó đặc lại màu xanh Gia súc non và gia súc già hay mắc, nếu

điều trị không kịp thời và triệt để thì bệnh dễ kế phát sang xoang mũi, viêmhọng hay viêm thanh khí quản.

Nguyên nhân do:

Khí hậu, thời tiết thay đổi hay gia súc bị cảm cúm

Chuồng trại ẩm thấp, chật chội, thiếu ánh sáng

Chăm sóc nuôi dưỡng kém, gia súc làm việc quá sức

Kế phát một số bệnh: viêm mũi thối loét, bệnh Care

Viêm lan từ dưới lên: viêm màng mũi, viêm họng

Triệu chứng:

Thể cấp tính: chủ yếu là triệu chứng cục bộ, chảy nước mũi nhiều, lúc đầulỏng và trong sau đó đục và xanh Chó hắt hơi nhiều và có hiện tượng ngứa mũi

do dịch viêm luôn kích thích vào niêm mạc mũi Thường có dử bám xung quanh

lỗ mũi, khi kiểm tra niêm mạc mũi thì thấy niêm mạc mũi xuất huyết Khi dửmũi nhiều và đặc làm cho lòng lỗ mũi hẹp lại, dẫn đến hiện tượng chó ngạt mũi,khó thở

Thể mạn tính: Khi kiểm tra niêm mạc mũi thấy có màu trắng bệch và cócác vết sẹo Nước mũi chảy ít nhưng khi thời tiết thay đổi hay gia súc làm việcnhiều thì nước mũi lại chảy ra nhiều

2.4.2 Bệnh viêm phế quản

Quá trình viêm xảy ra trên bề mặt niêm mạc hay dưới bề mặt niêm mạc của phế quản Bệnh này thường xảy ra khi thời tiết thay đổi từ ấm sang lạnh ẩm, thường cuối thu sang đông và đến đầu mùa xuân

Nguyên nhân: Do một số vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp như:

Streptococcus, Staphylococcus, Klepsiella pneumoniae… Ngoài ra còn kế phát

từ một số bệnh ký sinh trùng của phổi, Care hoặc do thời tiết thay đổi hay nhiễmlạnh, hít phải khí độc, chăm sóc nuôi dưỡng kém

Triệu chứng: Nếu quá trình viêm xảy ra trên phế quản lớn, con vật khôngsốt hoặc sốt nhẹ, tần số hô hấp không tăng, 3-4 ngày đầu ho khan sau đó tiếng

ho ướt và kéo dài Nước mũi chảy nhiều, lúc đầu trong, về sau đặc dần và cómàu vàng, dính ở hai bên mé mũi Nếu quá trình viêm xảy ra ở phế quản nhỏ thìcon vật sốt cao hơn bình thường 1-20C, con vật thở nhanh và khó, ho khan.Nước mũi không có hoặc ít và đặc, nghe phổi thấy âm ran ướt, chụp X-quangthấy rốn phổi 2 bên đậm (Phạm Ngọc Thạch, 2004).

Chẩn đoán: dựa vào triệu chứng lâm sàng nếu quá trình viêm xảy ra trên phế quản lớn, nước mũi chảy nhiều, lúc đầu trong, không sốt hoặc sốt nhẹ, nếuquá trình viêm xảy ra ở phế quản nhỏ con vật sốt cao, ho khan, nghe phổi thấy

âm ran ướt

Điều trị

Hộ lý: không cho con vật ăn thức ăn bột khô, uống nước quá lạnh, giữ ấm

cho con vật

Dùng thuốc kháng sinh: Gentamycine

Thuốc giảm ho long đờm: Codein photphate: 0,03-0,05g/con/ngày

Trợ sức, trợ lực: Glucoza 20-30%: 150-300 ml

Vitamin C 5%: 5-10 ml

Urotropin 10%: 10 ml

Cafein 10%: 10 ml

2.4.3 Bệnh viêm thanh quản cấp tính

Quá trình viêm xảy ra trên niêm mạc thanh quản, bệnh thường xảy ra vào

vụ đông xuân Có nhiều nguyên nhân gây bệnh như hít phải khí độc (H2S, NH3,

Cl2…), kế phát từ một số bệnh như bệnh cúm, lao, tụ huyết trùng.v.v

Triệu chứng của bệnh là sốt nhẹ, ăn uống bình thường Con vật ho nhiều đặc biệtvào ban đêm, buổi sáng hay khi gia súc vận động nhiều Dùng tay ấn nhẹ lênvùng thanh quản gia súc có hiện tượng đau

2.4.4 Bệnh phế quản phế viêm

Được gọi là bệnh viêm phế quản phổi hay viêm phổi đốm Bệnh thường xảy ra vào vụ đông xuân, ở gia súc non và gia súc già Có nhiều nguyên

nhân gây ra bệnh: cảm lạnh, hít phải khí độc, tổn thương cơ giới, kế phát từ một

số bệnh truyền nhiễm (cúm, lao, viêm màng mũi thối loét…) bệnh ký sinh trùng,bệnh nội khoa hay lây lan từ một số cơ quan khác

Triệu chứng: con vật thở khó, có biểu hiện khó thở, ngạt mũi, mệt mỏi, bỏ

ăn, sốt cao theo quy luật, nước mũi ít, có màu xanh hai bên lỗ mũi, tần số hô hấptăng, tần số tim mạch tăng lúc đầu nhưng sau giảm dần, có biểu hiện đau ngực(Hồ Văn Nam và cs,1997)

Chẩn đoán: dựa vào triệu chứng lâm sàng như sốt lên xuống theo hình sin,nước mũi ít, đặc có màu xanh, nghe phổi thấy âm ran toàn bộ 2 bên lá phổi.Điều trị:

Hộ lý, không cho con vật ăn thức ăn bột khô, uống nước quá lạnh, giữ ấm chocon vật

Dùng thuốc kháng sinh: Gentamycine

Thuốc giảm ho, long đờm: Codein photphate: 0,03-0,05g/con/ngày

Trợ sức, trợ lực, trợ tim: Glucoza 20-30%: 150-300 ml

Vitamin C 5%: 5-10 ml

Urotropin 10%: 10 ml

Cafein 10%: 10 ml

2.4.5 Bệnh viêm phổi hóa mủ

Bệnh thường do vi khuẩn Staphylococcus, Streptococcus, Diplococcus

xâm nhập và gây nên Khi các bộ phận bị viêm, dịch rỉ viêm từ đó vào máu đếntim lên phổi gây viêm phổi hóa mủ Mổ khám thấy phổi bị viêm một vùng thùylớn, hình thành những bọc mủ, xung quanh có vách ngăn với các tổ chức lành,thường kết hợp với viêm phế mạc Nếu vi trùng gây mủ theo đường tuần hoànvào phổi thì bệnh sẽ phát ra kịch liệt và nhanh chóng Gia súc sốt cao khôngtheo quy luật, mệt mỏi, kém ăn, khó thở, nước mũi có ít màu xanh và khôngthối

2.4.6 Bệnh viêm phổi truyền nhiễm

Bệnh do Mycoplasma gây nên, thường xảy ra ở thể mạn tính, ít khi chết

nhưng gây thiệt hại đáng kể về kinh tế do tăng trọng kém, tiêu tốn nhiều thức ăn,

giảm khả năng làm việc Bình thường trong phổi có thể có mặt của Mycoplasma

hyopneumoniae Khi sức đề kháng của cơ thể giảm sẽ làm cho vi khuẩn khác

phát triển mạnh, gây nhiễm khuẩn thứ phát Vi khuẩn thứ phát thường gặp trong

viêm phổi do Mycoplasma hyopneumoniae là: Pasteurella moltoocida,

Streptococcus, Stayphylococcus, Salmonella… (Đào Trọng Đạt, 2004).

Bệnh có thể lây trực tiếp do tiếp xúc hoặc lây từ mẹ sang con

Triệu chứng: con vật khó thở, ho khan, tần số hô hấp tăng, bệnh thường kéo dài1-2 tháng và chó giảm cân nghiêm trọng

Phần IIIĐỐI TƯỢNG – NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU3.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Các giống chó nuôi trên địa bàn Hà Nội đến khám và điều trị tại phòngkhám và chăm sóc thú cưng Gaia

Địa điểm thực tập

Phòng khám và chăm sóc thú cưng Gaia

Số 38 – Đường 1 – Khu tập thể quân đội F361, An Dương, Yên Phụ, Tây

Các thuốc sử dụng trong quá trình điều trị:

Bảng 3.1 Các thuốc được sử dụng trong quá trình điều trị

1 Dexamethazone Vemedim animal health

- Hỏi về một số biểu hiện bệnh lý:

+ Ăn uống như thế nào Loại thức ăn gì?

+ Có bị nôn không, trạng thái, màu sắc phân như thế nào?

+ Có bị ho, chảy nước mắt, nước mũi không, con vật thở thế nào?

+ Tình hình mắc bệnh trước đây: có lần nào mắc bệnh, có lần nào lặplại không?

Hỏi bệnh nhằm mục đích: thu thập các thông tin về tình hình bệnh, thờigian mắc bệnh, các biểu hiện về triệu chứng lâm sàng, các đặc điểm dịch tễ đểxác định nguyên nhân gây bệnh, tính chất của bệnh

* Khám lâm sàng

Nhiệt độ ( O C): Dùng nhiệt kế điện tử đo nhiệt độ trực tràng, trước khi đo

sát trùng nhiệt kế bằng cồn 70o Cố định gia súc, một tay nâng đuôi, một tay nhẹ

nhàng đưa nhiệt kế vào hậu môn bệnh súc, giữ yên đến khi nhiệt kế báo kết quả.

Nhiệt độ của cơ thể là chỉ số tương đối của hai quá trình sinh nhiệt và thải nhiệt Sự hằng định tương đối của thân nhiệt gia súc là nhờ có trung tâm điều tiết nhiệt nằm ở hành não.

Ở trạng thái sinh lý bình thường, thân nhiệt của chó là 38oC - 39oC Trongtình trạng bệnh lý thân nhiệt có sự thay đổi tuỳ vào tính chất và mức độ bệnh.Nhiệt độ của cơ thể chó bình thường còn thay đổi bởi các yếu tố như tuổi tác(con non có thân nhiệt cao hơn con trưởng thành), giới tính (con cái có thânnhiệt cao hơn con đực) Sự vận động cũng ảnh hưởng đến thân nhiệt của chó,khi vận động nhiều thân nhiệt của chó thường cao hơn bình thường Thân nhiệtcủa chó vào lúc sáng sớm thường thấp hơn buổi chiều và chênh lệch từ 0,2oC -0,5oC

Ý nghĩa chẩn đoán: thông qua việc kiểm tra nhiệt độ chó bằng nhiệt

kế điện tử, ta có thể xác định được con vật có bị sốt hay không Nếu tăng

1-2oC con vật sốt vừa, tăng 2-3oC sốt rất nặng Qua đó, sơ bộ xác định đượcnguyên nhân gây bệnh, tính chất, mức độ tiên lượng của bệnh, đánh giáđược hiệu quả điều trị tốt, xấu

Tần số hô hấp:

Tần số hô hấp là số lần thở trong 1 phút, tần số hô hấp phụ thuộc vàocường độ trao đổi chất, tuổi, tầm vóc, trạng thái dinh dưỡng, trạng thái làm việc,trạng thái sinh lý, thời tiết, khí hậu và tình trạng bệnh lý

Ở trạng thái sinh lý bình thường, chó con có tần số hô hấp từ 18 - 20lần/phút Chó trưởng thành, giống chó to có tần số hô hấp từ 10 - 20 lần/phút,chó nhỏ có tần số hô hấp 20-30 lần/phút

Chó thở thể ngực và tấn số hô hấp còn phụ thuộc vào các yếu tố sau

Nhiệt độ bên ngoài môi trường, khi thời tiết quá nóng nên chó phải thở nhanh

để thải nhiệt, ở chó nhịp thở có thể lên tới 100-160 lần/phút

Thời gian trong ngày, ban đêm và sáng sớm chó thở chậm hơn, buổi trưa

và buổi chiều chó thở nhanh hơn.

Độ tuổi, con vật càng lớn tuổi thì tần số hô hấp càng chậm

Những con mang thai, sự sợ hãi cũng làm cho tần số hô hấp tăng lên

Thông qua hoạt động hô hấp mà cơ thể lấy Oxy và các chất dinh dưỡng trực tiếp

từ môi trường, thải CO2 và các sản phẩm dị hoá ra môi trường đồng thời giữ vaitrò điều tiết nhiệt Tần số hô hấp hay nhịp thở là số lần thở ra hay hít vào trongmột phút Ở mỗi loài gia súc đều có tần hô hấp nhất định Tuy nhiên, ở trạng tháibình thường tần số hô hấp có thể thay đổi do tác động của cường độ trao đổichất, lứa tuổi, tầm vóc, trạng thái sinh lý, nhiệt độ môi trường, khí hậu.v.v

Ở trạng thái bệnh lý, tần số hô hấp thay đổi gọi là hô hấp bệnh lý, tăng tần

số hô hấp gặp trong các bệnh gây hẹp diện tích về thể tích của phổi, những bệnhgây sốt cao nhất là những bệnh truyền nhiễm cấp tính, bệnh ký sinh trùng Tần

số hô hấp giảm trong những bệnh: hẹp thanh khí quản, chảy máu não, hôn mê,bại liệt sau đẻ, các trường hợp sắp chết Tuỳ từng giai đoạn sẽ có một kiểu thởkhác nhau: Biot, Kusman, nhanh nông.v.v

Tấn số tim (lần/phút)

Tần số tim mạch là số lần co bóp của tim trong một phút (lần/phút), khitim đập thì mõm tim hoặc thân tim chạm vào thành ngực, vì vậy mà ta có thểdùng tay, áp tai hoặc dùng tai nghe áp vào thành ngực vùng tim để nghe đượctiếng tim Khi tim co bóp sẽ đẩy một lượng máu vào động mạch làm mạch quản

mở rộng, thành mạch quản căng cứng Sau đó nhờ vào tính đàn hồi, mạch quản

tự co bóp lại cho đến thời kỳ co tiếp theo tạo nên hiện tượng động mạch đập.Dựa vào tính chất này ta có thể tính được nhịp độ mạch sẽ tương đương vớimạch tim đập Mỗi loài gia súc khác nhau thì tần số tim mạch cũng khác nhau

Sự khác nhau này cũng biểu hiện ở từng lứa tuổi trong một loài động vật, tínhbiệt, thời điểm, nhịp độ mạch đập tương ứng với nhịp tim Tuy vậy, tần số timmạch của động vật chỉ dao động trong một phạm vi nhất định

Ở trạng thái sinh lý bình thường:

Chó con: 200-220 lần/phút.

Chó trưởng thành: 70-120 lần/phút, chó già: 70-80 lần/phút

Ở chó, mèo vị trí tim đập động là khoảng sườn 3-4 phía bên trái, tần sốtim thể hiện tần số trao đổi chất, trạng thái sinh lý, bệnh lý của tim cũng nhưcủa cơ thể Tần số tim phụ thuộc vào tầm vóc của gia súc, độ béo gầy, lứa tuổi,giống loài Ở trạng thái sinh lý bình thường, có hai cơ chế điều hoà tim mạchbằng thần kinh và thể dịch Gia súc non có tần số tim đập lớn hơn gia súc già,gia súc hoạt động nhiều thì tần số tim mạch đập tăng lên Khi cơ thể bị một sốbệnh về máu (thiếu máu, mất máu, suy tim, viêm cơ tim, viêm bao tim) cũnglàm tăng tần số tim mạch

*Phương pháp nghe

Phương pháp nghe dùng để khám hoạt động của các khí quan trong cơ thểnhư tim, phổi, dạ dày, ruột v.v để biết được hoạt động của các tổ chức trên Cóhai cách:

Nghe trực tiếp

Nghe trực tiếp tai đặt sát vào chó để nghe Có thể phủ trước 1 miếng vảiđen để tránh bẩn

Nghe gián tiếp

Đây là phương pháp được dùng phổ biến trong thú y Nghe gián tiếp dùngcác loại ống nghe Loại ống nghe gọng cứng, một loa nghe có ưu điểm là khônglàm thay đổi âm hưởng, không có tạp âm Nhưng nhược điểm là không thuậntiện, độ phóng âm bé, hiện nay ít dùng Loại ống nghe hai loa có độ phóng âmlớn, sử dụng thuận lợi hơn, hiện được dùng rộng rãi trong thú y Nhược điểmcủa loại ống nghe này là làm thay đổi tính chất âm hưởng, dễ lẫn tạp âm

Chú ý: chỗ nghe trong nhà hoặc ngoài bãi chăn thả phải yên tĩnh, gia súc phải đứng im Loa nghe đặt sát bề mặt thân gia súc để tránh tạp âm, có thể dùng khănướt chùi cho lông sát xuống để nghe được dễ dàng

*Phương pháp gõ

Các khí quan, tổ chức trong cơ thể động vật có cấu tạo về mặt giải phẫu

và tổ chức khác nhau Vì vậy khi gõ vào các cơ quan tổ chức đó âm hưởng thuđuợc cũng khác nhau Lúc có bệnh, tính chất của tổ chức thay đổi thì âm hưởngphát ra lúc gõ cũng thay đổi Tuỳ theo thể vóc của gia súc to hay nhỏ, có thể gõtheo các cách sau:

Gõ trực tiếp

Áp dụng cho động vật nhỏ như chó, mèo và động vật cảnh Các ngón củatay phải co lại và gõ theo hướng thẳng góc với bề mặt của tổ chức hay khí quancần khám Cách này, lực gõ không lớn, âm phát ra yếu

Gõ gián tiếp qua một vật trung gian

Áp dụng cho động vật nhỏ

Có hai cách:

Gõ qua ngón tay: ngón giữa và ngón trỏ của tay trái đặt sát bề mặt của cơthể, ngón giữa của tay phải gõ lên theo một góc vuông Chú ý: tập gõ từ cổ tay, không gõ cả cánh tay.Gõ có búa và bản gõ( phiến gõ), tức là thay ngón tay gõbằng búa và đệm bằng bản gõ

Khi gõ để chẩn đoán bệnh, nên để chó trong phòng rộng vừa phải, cửađóng là thích hợp nhất Để gia súc ngoài trời hay trong phòng quá bé thì âm gõthu được không chính xác, hiệu quả chẩn đoán bệnh thấp Chó nhỏ để đứng, chó

bé để nằm

Những âm gõ

Tuỳ tính chất, âm gõ được chia thành các loại:

Âm trong vang mạnh, âm hưởng dài Tính chất của tổ chức quyết định âmphát ra khi gõ trong hay đục Ở cơ thể động vật khoẻ, gõ vào vùng phổi hayvùng manh tràng của ngựa thu được âm trong

Âm đục chắc gọn khi gõ vùng gan, tổ chức cơ bắp

Khi có bệnh, những khí quan hay tổ chức vốn xốp đặc lại, lượng khí trong

đó ít đi hoặc bị đẩy ra hết, đàn tính của tổ chức mất, thì âm gõ từ âm trong

chuyểnsang âm đục

*Phương pháp sờ nắn

Người khám dùng tay sờ nắn vào cá bộ phận cơ thể gia súc bị bệnh để biếtnhiệt độ, độ ẩm, độ cứng và độ mẫn cảm của tổ chức cơ thể gia súc Sờ nắn đểbắt mạch, đo huyết áp, khám trực tràng là phương pháp thường dùng trong thúy.Sờ nắn phần nông như để biết nhiệt độ của da, lực căng của cơ Sờ vùng tim

để biết độ mẫn cảm… Dùng đầu ngón tay ấn nhẹ từ phần này sang phần khác

Sờ sâu để khám các khí quan sâu Sờ nắn tổ chức hay khí quan, tuỳ theocảm giác ở tay có thể có những trạng thái sau:

Dạng cứng như lúc sờ vào gan, cơ

Dạng rất cứng như sờ vào xương

Dạng ba động: sờ có cảm giác lùng nhùng, ấn mạnh vào giữa thì lõmxuống, có cảm giác như di động Thường do tổ chức thấm đầy nước, đàn tínhcủa tổ chức mất, như các tổ chức bị nung mủ, phù tích nước, vỡ mạch lâm ba

Dạng khí thũng: sờ vào tổ chức chứa đầy khí Dùng tay ấn mạnh vào tổchức kêu lép bép do khí lấn vào tổ chức bên cạnh Dạng khí thũng có thể do tổchức có những túi khí hoặc các khí khác tích lại trong đó Sờ nắn là một phươngpháp đơn giản Nếu nắm chắc vị trí giải phẫu, thực hiện phương pháp khámthành thạo thì kết quả thu được qua sờ nắn giúp ích nhiều trong chẩn đoán bệnh

*Phương pháp quan sát

Quan sát – nhìn là phương pháp khám bệnh đầu tiên, đơn giản nhưng rất

có hiệu quả cao Phương pháp này được sử dụng rộng rãi trong Thú y

Quan sát trạng thái của chó, cách đi lại, tình trạng niêm mạc, da, lông vàcác triệu chứng bệnh

Quan sát để phát hiện những bộ phận nghi mắc bệnh trên cơ thể, trạngthái, phạm vi tổ chức bệnh … Khi cần thiết phải dùng dụng cụ để quan sát

Tuỳ theo mục đích và vị trí cần quan sát mà đứng xa hay gần chó Nênrèn luyện thành thói quen quan sát từ xa tới gần, từ tổng quát đến bộ phận

Người khám bắt đầu từ vị trí phía trước bên trái, cách gia súc khoảng 2-3 mét,rồilùi dần về phía sau gia súc Quan sát tinh thần chó, thể cốt, tình trạng dinhdưỡng v.v…sau đó đến lần lượt các bộ phận: đầu, cổ, lồng ngực, vùng bụng vàbốn chân.

Chó hắt hơi, sổ mũi, ho nhiều, ho liên tục, ho khan

Thở khó, thở nhanh

Chảy nước mũi, lúc đầu nước mũi lỏng và trong về sau đặc và xanh, dínhquanh mũi

3.4.2 Chẩn đoán phi lâm sàng

Chụp X-quang phổi: Chụp nghiêng phải, nghiêng trái để quan sát tổnthương bị che, định vị tổn thương, xác định mức độ tổn thương

3.4.3 Phương pháp điều trị bệnh viêm phổi

Những chó bệnh sau khi được chẩn đoán bệnh viêm đường hô hấp tùytheo mức độ nặng nhẹ được chỉ định điều trị liên tục từ 3-5 ngày với phác đồđiều trị chuẩn của phòng khám

3.4.4 Phương pháp thống kê xử lý số liệu

Toàn bộ số liệu thu thập được trong quá trình thực tập được tập hợp và

xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học trên phần mềm Microsofl Excel.Các chỉ tiêu theo dõi được xác định bằng công thức:

Tỷ lệ mắc bệnh (%) = Tổng số con mắc bệnh x 100%

Tổng số con theo dõi

Tỷ lệ khỏi (%) = Tổng số con khỏi x 100%

Phần IVKẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1 KHẢO SÁT TÌNH HÌNH MẮC BỆNH VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN CHÓ ĐẾN KHÁM TẠI PHÒNG KHÁM GAIA, HÀ NỘI

4.1.1 Tình hình mắc bệnh của chó đến khám tại phòng khám Gaia

Bảng 4.1 Tình hình mắc bệnh của chó đến khám tại phòng khám Gaia

Tr uy

ền n

hi ễm

K ý sin h