mối quan hệ cha con - người cha trong tâm trí trẻ em

Tâm lý họcnghiên cứu về gia đình có nhiều hướng thể hiện ở ba trục chínhtrong đó trục nghiên cứu về các mối quan hệ bên trong gia đình tạonên những đặc trưng tâm lý của mỗi thành viên tr

Mối quan hệ cha con - Người cha trong tâm trí trẻ em (43 trang)

MỤC LỤC

Trang

A PHẦN MỞ ĐẦU

2222

345713131613151717

172020

202123

CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

I - Một số khái niệm chung

1 - Khái niệm chung về gia đình

2 - Khái niệm quan hệ cha con

3 - Các kiểu quan hệ cha con

4 - Đặc điểm lứa tuổi trẻ em (6 > 12 tuổi)

II Sơ lược lịch sử nghiên cứu

CHƯƠNG II - KẾT QUẢ KHẢO SÁT VÀ BÀN LUẬN

I - Quan điểm, nhận thức của người cha về việc học hành,

vui chơi, giải trí và rèn luyện tính cách cho trẻ.

1 - Quan điểm nhận thức của người cha

2 - Những hạn chế của người cha

II Quan hệ cha con trong việc học hành, vui chơi, giải trí và

rèn luyện tính cách cho trẻ

1 - Quan hệ cha con trong việc học hành, vui chơi, giải trí

2 - Quan hệ cha con trong việc rèn luyện tính cách

C KẾT LUẬN

Gia đình là đối tượng nghiên cứu của Tâm lí học Tâm lý họcnghiên cứu về gia đình có nhiều hướng thể hiện ở ba trục chínhtrong đó trục nghiên cứu về các mối quan hệ bên trong gia đình tạonên những đặc trưng tâm lý của mỗi thành viên trong gia đình baogồm những vấn đề tình tổ ấm, quan hệ bố mẹ với con cái, quan hệanh chị em trong gia đình, vai trò của người bố, vai trò của ngườimẹ.

Trong quan hệ cha con có ảnh hưởng không nhỏ tới đời sốngtâm lý của các thành viên trong gia đình, nhất là trong thời kỳ kinh

tế thị trường mối quan hệ cha con được tăng thêm hay giảm sút cóảnh hưởng không nhỏ đến sự tồn tại bền vững của gia đình, chính từ

lý do này, em chọn đề tài nghiên cứu “ mối quan hệ cha con - hìnhảnh người cha trong tâm trí trẻ em” Trong đó tập trung, phân tíchquan hệ nhận thức của con cái (đứa trẻ) về người cha của mình.Việc nghiên cứu này sẽ bổ xung cho việc xây dựng tổ ấm gia đìnhgóp phần cùng các gia đình xây dựng gia đình văn hoá tại các khudân cư của làng xã

III Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu mối quan hệ cha con

thông qua cách nhìn của con cái về người cha nhằm mục đích chỉ rathực trạng trẻ em nghĩ gì, đánh giá gì về cha của mình, qua đó đưa

ra kiến nghị nhằm cải thiện mối quan hệ cha con tốt hơn

IV Nội dung nghiên cứu.

1 - Nghiên cứu lý luận

a) Khái niệm gia đình

b) Khái niệm quan hệ cha con

c) Các kiểu quan hệ cha con :

d) Đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học (6 > 12tuổi)

2 - Kết quả khảo sát va bàn luận

B - NỘI DUNG Chương I : Cơ sở lý luận của đề tài

I Một số khái niệm.

1 - Khái niệm chung về gia đình

a) Định nghĩa: Gia đình là một khái niệm phức hợp bao gồm

các yếu tố sinh học, tâm lý, văn hoá và xã hội - kinh tế

Gia đình bao gồm các mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ, con cái Ngoài

ra còn có ông bà và các cháu Quan hệ hạt nhân quan trọng nhất là quan hệcha mẹ và con cái

Gia đình bao giờ cũng được hình thành bằng một thiết chế hônnhân, gia đình được pháp luật và dư luận xã hội bảo vệ

Các liên hệ gia đình chủ yếu tập trung ở 4 mặt : Sinh hoạt tìnhdục hợp pháp Sinh con và nuôi dạy con cái Các hoạt động kinh tế.Các hoạt động liên quan đến chia sẻ tình cảm

Có nhiều định nghĩa khác nhau về gia đình: Gia đình là mộtnhóm người quan hệ với nhau dựa trên dòng dõi máu mủ, họ hàngcủa nhau Hoặc gia đình là một nhóm người liên kết với nhau thôngqua hôn nhân, máu mủ và nhận con nuôi, tạo thành các hộ riêng lẻgiao tiếp với nhau ở từng vai trò xã hội tạo nên thành một nền vănhoá chung

- Có những định nghĩa đơn giản hơn như: Gia đình một nhómngười quan hệ cùng chung sống

- Gia đình quan hệ họ hàng sống chung dưới một mái nhà cónguồn ngân sách chung

- Trong tâm lý học gia đình,định nghĩa chung nhất là: Gia đình

có cùng chung những giá trị vật chất và tinh thần hình thành các đặctrưng tâm lý giữa các thành viên trong gia đình và ổn định trongmột thời điểm lịch sử nhất định

b) Vai trò xã hội của gia đình

Gia đình là một môi trường giáo dục đầu tiên có ý nghĩa bảo đảm sảnxuất ra những bản thân con người và nuôi dạy con người có đủ nhữngphẩm chất năng lực, sức khoẻ, bản lĩnh sức khoẻ để thay thế cho thế hệ đitrước.

- Xã hội phải đảm bảo cho gia đình một số khía cạnh

+ Thừa nhận và khẳng định hôn nhân nam nữ từ pháp lý

+ Xã hội có hệ thống hoặc quy tắc chặt chẽ, khế ước nghĩa vụ,quyền lợi, thành viên trong gia đình trong việc thực hiện các chínhsách xã hội, chức năng của gia đình

+ Nhà nước phải ban hành và thực hiện các chính sách xã hội

c) Những đặc điểm cơ bản của gia đình: theo bài giảng tâm lý

học gia đình, gia đình có một số đặc điểm cơ bản sau:

- Gia đình là một nhóm xã hội, gia đình là một thiết chế xã hộigia đình ít nhất phải có 2 người

- Gia đình có các giới tính thông qua quan hệ hôn nhân

- Gia đình có các quan hệ ruột thịt hoặc huyết thống phải cóquan hệ tái sản xuất ra con người

- Các thành viên phải sống chung với nhau đặc biệt là con cáichưa đến tuổi trưởng thành và có trách nhiệm đạo đức pháp lý vớinhau

- Các thành viên trong gia đình đảm nhận nhiều vai trò trongmối quan hệ

- Trong gia đình bao giờ cũng phải có mối quan hệ kinh tếthông qua ngân sách chung

- Các thành viên trong gia đình đều chịu ảnh hưởng của nền vănhoá gia đình

d) Cơ cấu gia đình : Là toàn bộ các mối quan hệ giữa các

thành viên trong gia đình, mối quan hệ ruột thịt, quan hệ về mặt tìnhcảm, quan hệ về mặt đạo đức, quan hệ uy quyền

Cơ cấu gia đình chia làm 3 loại quan hệ :

- Quan hệ uy quyền (quyền lực) là : Ai là người quyết địnhtrong gia đình Gia đình theo cơ cấu uy quyền là gia đình rất tôntrọng các giá trị của người đàn ông có quyền lực nhất

- Quan hệ tương tác trao đổi : Là hình thức trao đổi ứng xử giữa

bố mẹ và con cái trong gia đình của thể hiện mối quan hệ tương tácgiữa các thành viên trong gia đình Cơ cấu giao tiếp của người tronggia đình thì mọi vấn đề đều được đối thoại loại gia đình này là có sựthoả mãn về hôn nhân rất cao, ít bệnh tật về tâm lý

- Quan hệ theo vai trò : Một hệ thống quan hệ và các tương tácgiữa các thành viên trong gia đình theo vai trò nhất định

e) Các chức năng của gia đình : Được biến đổi theo sự phát

triển của xã hội : chức năng tâm lý, chức năng xã hội hoá, chứcnăng kinh tế, chức năng tổ chức đời sống văn hoá, chức năng tái sảnxuất ra bản thân con người, chức năng giáo dục, chức năng chămsóc các thành viên trong gia đình Có nhiều chức năng có ở góc độ

xã hội các cá nhân trong gia đình, các chức năng luôn biến đổikhông cố định nên phải xem xét theo các giai đoạn xã hội Có 5chức năng cơ bản : chức năng sinh sản, chức năng xã hội hoá, chứcnăng tổ chức đời sống văn hoá, chức năng nuôi dưỡng người già,chức năng kinh tế Năm chức năng này cơ bản của ngành khoa họcnên cũng đề cập đến nghiên cứu Chức năng làm kinh tế từ khi kinh

tế thị trường mỗi gia đình như hộ sản xuất làm kinh tế Châu Âukhông có chức năng này vì có an sinh xã hội người ta không lo làmkinh tế nhưng chức năng tiêu thụ người Châu Âu lại có Chức năngchăm sóc người già, người ốm ở Việt Nam có, Châu Âu không có vì

có bảo trợ xã hội Các chức năng gia đình nó luôn luôn vận động vàphát triển tuỳ vào mỗi gia đình Chức năng xã hội hoá, con cái 5 >10 tuổi vẫn ngủ với cha mẹ, người nước ngoài khác Việt Nam,

trẻ em tự lập từ sớm, cả ngủ và ăn uống, nó tự quyết chi tiêu khi bố

mẹ cho, ở Việt Nam cả việc học ở trường nào cũng do bố mẹ quyết

2 - Khái niệm quan hệ cha con

a) Định nghĩa quan hệ cha con : Là 1 sự tiếp xúc tâm lý nó

được gắn bó về mặt tình cảm ý chí và được đặc trưng bởi uy quyền.Theo bài giảng tâm lý học gia đình, quan hệ cha con trong giađình được quy định bởi một số yếu tố mang tính quyền lực củangười

- Đặc trưng bởi quyền lực buộc phải phục tùng, đặc trưngquyền lực do xã hội quy định gắn trao cho trẻ Ở Châu Âu là chỗdựa vật chất và tinh thần làm chỗ dựa cho trẻ có quyền lực Nghiêncứu hàng triệu năm cho thấy đàn ông luôn luôn tạo cho mình niềmtin chuẩn mực làm chỗ dựa cho gia đình, quyền lực áp đặt của ngườiđàn ông trong gia đình được củng cố vững chắc thông qua conđường giáo dục tự nhiên trong gia đình

Quyền lực mang tính sinh học, giới tính quan niệm tồn tại vănhoá ngàn năm cơ thể người đàn ông to lớn hơn gây ra quyền lực củangười đàn ông

- Đứng về góc độ tâm lý trong quá trình xã hội hoá từ ngàn nămngười đàn ông phải mạnh mẽ, phải quyết đoán Qúa trình luyện tập,

xã hội hoá làm cho người đàn ông cứng rắn lên mạnh mẽ Xã hộihoá tạo nên những nét tâm lý mạnh mẽ, quyết đoán ở người đàn ông.Xét từ mặt kinh tế gia đình: Đa phần người đàn ông đều có xuhướng làm kinh tế kiếm ra tiền, hướng người đàn ông đến công việckiếm được tiền điều này cho phép người đàn ông có uy quyền tronggia đình

Đạo đức phẩm chất con người cũng làm cho người đàn ông cóquyền lực trong gia đình

Vậy tất cả các đặc trưng này thường thể hiện ở một số phẩmchất cụ thể của người đàn ông như:

+ Sự rất khoát, luôn luôn chủ động.

+ Quyết định nhanh chóng, lời nói ngắn gọn, mệnh lệnh

+ Sự kiên quyết thi hành ngay tức thời

Như vậy mối quan hệ cha con phát triển củng cố theo nămtháng, theo tuổi của đứa trẻ ấy Quan hệ cha con gắn liền với cáctrách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục Vì vậy những phẩmchất “tốt” “xấu” của người cha sẽ ảnh hưởng lớn đến tính cách vànăng lực của con cái Ngoài ra quan hệ cha con quy định bởi đặcđiểm giới tính của đứa trẻ và nó có ảnh hưởng theo các cách khácnhau như : Làm vai trò như bố, những trẻ trai bị đồng hoá bởi người

bố, trẻ gái lại ngược lại chúng học những phẩm chất của người mẹlàm như mẹ Trong trường hợp ngược lại, người đàn ông nhi tính dễxây dựng ở các con gái hung tính [ tâm lý học gia đình - NguyễnKhắc Viện] Người cha như thế nào ? Mạnh mẽ - người con trai sẽmạnh mẽ, còn những trẻ gái sau này dễ tìm đến những người đànông như cha nó

b) Vai trò của người cha đối với đứa trẻ

Vị trí của người cha trong gia đình Việt Nam hiện nay : cấutrúc gia trưởng quyền còn rất lớn, riêng ở thành phố quyền có giảmhơn Vị trí người cha vị trí thứ ba sau Vua, thầy, cha Do không gianhoạt động của người cha lớn hơn người mẹ, người đàn ông thường

có học vấn cao hơn vợ(đặc biệt ở nông thôn), giao lưu, giao tiếp của

họ mở rộng hơn nên người cha có vị trí ảnh hưởng đến con cái nhiềuhơn người mẹ

Do vị trí người cha thường là người lớn tuổi nhất, có vị tríquyền nhiều hơn, tương ứng với dày dạn trải nghiệm Do vị tríquyền thừa kế di sản của thế hệ trước là cha được nhiều hơn vì vậy

họ luôn có tư cách làm chủ tài chính, tài sản của thừa kế

Mặc dù phong tục tập quán đã thay đổi tuy nhiên vẫn còn nhiềubênh vực, nhiều hưởng lợi và nhiều trách nhiệm hướng tới người

đàn ông vai trò người đàn ông làm trụ cột gia đình, kiếm sống, bảo

vệ, chăm sóc các thành viên trong gia đình, có quyền và có nghĩa vụđịnh hướng hoạt động cho các thành viên và định hướng giá trị trựctiếp giáo dục dậy dỗ con trai, ra quyết định trong gia đình Đặc biệtvai trò giáo dục của của bản ngã giới tính của trẻ cũng như uốn lắncác hành vi sai lệch của các thành viên trong gia đình

Tóm lại, vai trò quan trọng của người cha giúp cho trẻ học đượccách tự kiềm chế, tự điều chỉnh hành vi của mình cho hợp lý theochuẩn mực đạo đức và hành vi văn hoá xã hội

Nghiên cứu ở Châu Âu cho thấy những năm đầu của giai đoạn tuổithành niên, vai trò của người cha liệu có đủ sức mạnh về mặt ý chí để “bắt”đứa trẻ khuất phục, bắt chước và noi theo hay không? Nếu người chakhông đủ sức mạnh và uy tín để trinh phục đứa trẻ thì sự phát triển cái

“siêu tôi” của đứa trẻ gặp nhiều cản trở trong giao tiếp và ứng xử sau này,những đứa trẻ này sẽ khó khăn trong cuộc sống nếu ông bố không đủ tưcách làm người đàn ông trong gia đình

c) Hình ảnh người cha trong tâm trí trẻ em

- Khái niệm tâm trí: Đó là những biểu tượng, khái niệm của con người về

sự vật, hiện tượng đã tác động vào não của con người

- Hình ảnh người cha: Là biểu tượng về người cha trong đầu của trẻ em nhờbiểu tượng này có được do sự tiếp súc thường ngày của trẻ đối với chamình mà hình thành nên

3 - Các kiểu quan hệ cha con : trong phần này chúng tôi sử

dụng tài liệu “ TLHGĐ” của bác sỹ Nguyễn Khắc Viện để trình bày

a) Những người cha sử dụng uy quyền đúng mức : đều có ảnh

hưởng tốt đến con cái phụ thuộc vào người cha đó có nhận thức đầy

đủ về trách nhiệm bổn phận, có sự quan tâm và tác động đúng mứcđến đứa con, ông bố ít nhiều làm gương cho con Bên cạnh việc sửdụng quyền làm cha đều sử dụng cái uy tín bằng một số phẩm chấtnhân cách trong tính cách năng lực của mình, hành vi ứng xử

Theo G - Robin : “Uy quyền người cha tất nhiên là then chốtcủa sự hoà hợp trong gia đình Nhưng nó đòi hỏi một sự điều chỉnh

tế nhị biết bao; có những người sử dụng uy quyền như bàn tay sắt,những người khác dễ dãi và nhu nhược cả hai đều không đúng Mộtngười cha quan tâm đến việc giáo dục con cái một cách thông minhkhông điều khiển con bằng cách áp đặt cho nó cách suy nghĩ, cáchcảm nhận mà phải quên cá nhân mình đi để đi sâu vào tâm tư tìnhcảm của con như đó là của chúng mình Người cha mang những ánhsáng của trí tuệ và kinh nghiệm của mình đến với con người non trẻ

mà ông ta mỗi lúc đều chia sẻ những cảm xúc và tình cảm Xung đột

sẽ xảy ra khi người nọ không đặt mình vào địa vị người kia Trái timngười cha va trái tim người con không bao giờ hoà cùng một nhịp

Cả cuộc đời ngăn cách họ”.[ tâm lý học gia đình - Nguyễn KhắcViện]

Đó là cách ứng xử lý tưởng đề xuất cho người cha có lòng nhân

từ, với kiểu đó vai trò uy quyền có vẻ khá bạc bẽo Câu ngạn ngữdân gian “Yêu cho roi vọt” chứng tỏ là không có quyền uy thực sự

mà không có tình yêu thương Tình yêu thương của người cha có thểbiểu lộ cách khác hơn là trong việc thi hành những hành động tỏ rõ

uy quyền cần thiết có hàng nghìn cách biểu lộ Đó là công việc khóhơn mà người ta suy nghĩ để biết, thí dụ như lắng nghe một đứa trẻvới tất cả sự chú ý mà đứa trẻ mong muốn Với sự quan tâm đượcduy trì và lòng kiên nhẫn không mệt mỏi, người cha có thể giúp cho

sự phát triển hài hoà trí khôn của trẻ Người cha cũng không đượclàm mất uy tín và uy quyền của mình

Việc biểu hiện này làm cho người cha không quá cứng nhắc,không quá độc đoán, làm cho con cái nể trọng tự giác mà khôngphải do áp đặt quyền lực, uy quyền Uy tín phụ thuộc nhiều khảnăng đảm bảo kinh tế của người cha

Yếu tố thể chất của người cha cũng quan trọng nếu ốm đau quárất khó là nhân cách tốt đến mấy cũng khó tạo ra hình ảnh chonhững đứa trẻ, làm mất đi cái uy với đứa trẻ.[TLHGĐ - NguyễnKhắc Viện]

b) Người cha lạm dụng uy quyền : Là những người sử dụng

quyền lực làm cho quá mức cần thiết, không đúng lúc, đúng chỗ,không có mức độ và đôi khi còn thiếu đức độ dễ trở thành nhữngông bố dữ tợn, mù quáng gây sợ hãi trẻ, có một số người cha làmcho các con phải khiếp sợ, một cách có ý thức hay không do quá lời

và những biểu hiện bên ngoài của một sự áp chế che dấu vụng về,việc thiếu quyền uy thực sự của mình Có những người cha dễ quênnhững lời hò hét và những roi vọt đối với con Trong khi đứa trẻ thìlại khác nó cho là mọi sự đều nghiêm túc và tin tất cả đều là dứtkhoát Từ đó nảy sinh những mối lo lắng buộc sự phát triển tâm lýcủa trẻ phải gánh chịu nặng nề sau này Trong số đó có sự ứng xửcủa các ông bố nghiện rượu, vấn đề không phải là vẽ ra một lần nữabức tranh người cha nghiện rượu trở về nhà Cũng có loại ảnh hưởngcủa ông bố nghiện rượu kín đáo hơn, không ồn ào, không say nhưngvới kiểu cáu kỉnh và kiểu xung đột quá quen thuộc ở người nghiệnrượu, ông trở thành đao phủ ở nhà mình Không bao giờ bằng lòng,không ngừng thúc bách vợ con, gây giông bão và đánh đập khôngtiếc tay Trong loại này cũng phải xếp những ông bố không nghiệnngập nhưng làm quá sức do đó hay cáu gắt, muốn đạt được sự yêntĩnh trong nhà bằng sợ hãi hoặc khiếp đảm hơn là về nhà cố gắngthêm để sử dụng uy quyền một cách khéo léo hơn

Thường cũng xảy ra những hành hạ thể xác Mục “ những trẻ

em bị hành hạ” đã cung cấp khá nhiều và cũng chỉ báo hiệu những

sự hành hạ đặc biệt đáng phẫn nộ Hàng năm ở nước Pháp có 700trường hợp bị buộc tội vì hung bạo, hành hạ về thể xác hoặc xúcphạm đến trẻ dưới 15 tuổi Những đòi hỏi của bố mẹ thúc bách kèm

theo đe doạ và trừng phạt Người ta phải ngạc nhiên về những đònkhủng bố con cái bằng lửa xiên nung đỏ, đốt trực tiếp v.v.[TLHGĐ - Nguyễn Khắc Viện]

Uy quyền thái quá chỉ gây nên những hậu quả nghiêm trọng khiđến một ngưỡng nào đó theo những điều kiện biểu lộ và nhất là nhâncách đứa bé là nạn nhân Một sự giám định gần đây cho thấy mộtthủ lĩnh của một băng nổi tiếng được mệnh danh là “Vua vượt ngục”lúc nhỏ đã từng là nạn nhân của một ông bố tai quái, ghen tức tìnhthương của con trai dành cho mẹ và em gái, khi bà mẹ chết ông hành

hạ hai anh em bằng đủ chuyện phiền nhiễu và đánh đập chúng Đứacon gái chết sau mẹ một năm Còn con trai tìm lối thoát bằng conđường phạm pháp Và đó là lần vượt ngục đầu tiên của nó

Có ông bố làm hại con 1 cách vô thức đôi khi hại cả thể xáccon Những người cha này thể hiện một kiểu uy quyền cứng nhắc, ítthông cảm Con trai thường nhạy cảm, quá xúc cảm và không thểthoát khỏi sự giám hộ của người cha, sợ không có khả năng để sánhvới một người cha đã thành công rực rỡ trên đường đời

Lạm dụng uy quyền biểu hiện ở sử dụng uy quyền, người chabảo vệ con một cách quá đáng luôn quan tâm đến con cái, không đểcho con cái có khó khăn nào, không dạy con mạo hiểm, không chophép thử thách Ấp ủ con cái tránh cho trẻ những khó khăn dù hếtsức nhỏ nhặt trong đời sống để cho nó thoát khỏi khó khăn, đây làngười cha lạm dụng uy quyền và sử dụng uy quyền và triệt tiêu sựsáng tạo của đứa trẻ, chỉ mong muốn những việc tốt cho con, chỉ số

IQ của trẻ không thể phát triển được Có những người cha bảo vệcon một cách quá đáng bằng cách áp dụng ý kiến của mình 1 cáchrất nghiêm khắc cứng rắn vì muốn con bằng mình và vượt lên hơnmình quá khả năng của chúng như vậy sở hữu con như một cái máytheo nhiều khía cạnh có sẵn, không theo sự thích nghi hững thú củatrẻ những đứa trẻ trong gia đình này gọi là những đứa trẻ duy kỉ bất

lực tách ra khỏi thực tế khi gặp khó khăn hay trốn vào mộng tưởng

mơ mộng, đây là những đứa trẻ hoạt đông thiếu sáng tạo không cókhả năng tự vệ luôn mặc cảm, tự ty vô tích sự và khi gặp khó khănmuốn lại quay về như lúc bé nhỏ

Lạm dụng uy quyền, người cha làm cho trẻ khiếp sợ một cách

có ý thức hoặc không có ý thức dùng những lời nói hoặc những hành

vi biểu hiện sự áp chế để trẻ dấu kém cỏi, thiếu uy quyền của mình

và ông bố nghiện rượu hậu quả làm nảy sinh sự lo lắng những rốiloạn trong tiêu hoá tuần hoàn của đứa trẻ

Lạm dụng đàn áp đánh đập vô tội vạ tàn ác, bố nghiện rượu, cótrình độ văn hoá rất thấp, suy đồi đạo đức, những đứa trẻ này sau sẽhung tính, nóng nảy thiếu sự kiềm chế hoặc ngược lại những đứa trẻlại trì trệ ý thức.[TLHGĐ - Nguyễn Khắc Viện]

Lạm dụng uy quyền: Thiếu hụt uy quyền, nhưng thiếu hụt người chakhông có uy quyền hoặc thiếu hụt uy quyền Nguyên nhân khách quan dongười cha không tồn tại thật, qua đời, bị tù đày, hoặc phải cách ly do bệnhtật ( phải điều trị ở nhà điều dưỡng vì lao hay bị giữ vì bệnh tâm thần) do ly

dị Những khó khăn về mặt vật chất sau khi ngươì cha vắng mặt ở nhà cũng

có tác động dội lại về mặt tâm lý Khi đó, nguyên tắc uy quyền đối với đứatrẻ không còn là sự nâng đỡ bình thường Trường hợp mất cha, người con

bị thiệt thòi vì thiếu những cắm chốt cần thiết liên tiếp nhau, người con traiphải bám vào người mẹ và có nguy cơ thiếu nam tính vì hình ảnh của người

đã mất không thể thay thế người cha bằng xương bằng thịt Sự cắm chốtđầu tiên của con gái đối với người cha cũng không thể thực hiện được Saunày lớn lên cô gái tự đồng nhất với mẹ, nhìn nhận người mẹ không chỉ là

mẹ mình mà còn là người vợ có những đứa con của người đàn ông màmình yêu quý Một số người cha khác không thể hiện được uy quyền họ ở

vị trí không rời ra được, bỏ mặc con cái cho vợ.[TLHGĐ - Nguyễn KhắcViện]

Nguyên nhân chủ quan: có 1 số người cha không sử dụng uy quyền dotính ích kỷ, sẵn sàng bỏ thời gian đi với bạn, không sẵn sàng đi với con cái,hay ngồi vào tờ báo mà không ngồi với con vì sợ nó cản trở mình Do nhậnthức kém, do thiếu trình độ hiểu biết, ông bố dùng hình thức thưởng phạtkhông đúng lúc, không biết quyền hạn của mình như thế nào, sử dụng đốivới con thô bạo thiếu suy nghĩ Những người cha không có uy quyền donhu nhược, mất sức mạnh uy quyền với con, do yêu con, do không làm chủđược kinh tế gia đình, không có khả năng làm bố đứa trẻ, do nhi tính nhưmột đứa trẻ, nhi tính bao bọc ở người vợ sẽ xây dựng ở đứa trẻ thiếu tính kỉluật trong cuộc sống dễ lo âu mất ổn, có cảm giác thiếu an toàn sẽ ảnhhưởng đến đứa trẻ trai có su hướng thiếu quyết đoán và nó cũng thờ ơ vớicon cái sau này hoặc nó có một hình ảnh bù trừ lại người cha nhu nhược.Những đứa trẻ gái rất khó khăn trong việc chọn lựa bạn đời.

Hậu quả thiếu hụt uy quyền của người cha: Với trẻ em, những

người cha mất uy quyền, trẻ thiếu một cái phanh cần thiết cho việc thể hiện

3 loại phản ứng sau: “L Michaux”:

- Thiếu sự độc lập, bắt trước, bù trừ nếu trẻ độc lập giải phóng nănglực, thường trễ, chốn học, vi phạm kỉ luật, trộm cắp hay về trễ

- Phản ững do bắt chước những đứa trẻ này thường duy trì mẫu(như

sự nhu nhược của ông bố) Sau khi phá vỡ những thần tượng trong giađiình đứa trẻ tìm đến những mẫu ngươì khác, chọn mẫu hình ngược lại sựnhu nhược của ông bố, chọn những kẻ xấu trong những tiểu thiết trinhthám, găng xtơ Phản ứng bù trừ cho phép cậu thiếu niên khẳng định sự tựtin và nhân cách của mình bằng những tội vô cớ

- Không phanh hãm là phản ứng bù trừ cho phép đứa trẻ tự tin vàonhân cách của nó bằng phạm tội vô cớ không thay đổi

Có 3 hội chứng sau: (thiếu hụt sự uy quyền của ông bố)

- Nhu nhược không có nhân cách vững chắc lộn xộn

- Cô độc về mặt tình cảm, không có khả năng gắn bó và thâm nhậpsâu sắc lâu bền với người lớn

- Không có khả năng gắn bó xâm nhập bạn bè sâu sắc thiếu bền vững,trẻ này luôn thiếu cảm giác an toàn, đặc biệt đi đến tự ty, tự tử Ít ra làchấp nhận khả năng có thể sảy ra trước những sự cưỡng chế nhỏ nhặt hoặcnhững khó khăn của đời sống.

Gia đình là một xã hội thu nhỏ, thông thường một sự nhiễu loạn trongđời sống gia đình sẽ phóng chiếu những hậu quả của nó vào đời sống xãhội mai sau của đứa trẻ.[TLHGĐ - Nguyễn Khắc Viện]

C- Các kiểu quan hệ đặc trưng cha con và ảnh hưởng đối với con cái:Theo tài liệu trong bài giảng TLHGĐ.

- Phó mặc không quản lý, không quan tâm đến con trẻ, không khen trẻ

để nó làm gì thì làm: phát sinh tâm lý lòng ghen tị, sự đố kị làm tổn hại đếnngười khác, làm tổn thương người khác, nó hay công kích chống lại ngườilớn, thầy cô giáo, yêu bản thân không yêu người khác

- Người cha hay thô bạo cục cằn với con, luôn dùng roi vọt với trẻ dẫnđến làm cho trẻ thiếu đi sự độ lượng, dễ dùng bạo lực với người khác, trẻ bịđánh mất đi ngây thơ trong sáng, sự thẳng thắn đáng yêu, trẻ hay bị bạolực: là người lỳ lợm độc đoán, hung hãn và tàn nhẫn vì nó đồng nhất vớihành vi của cha mẹ

- Thương yêu con không đúng mức : dễ dãi, nặng tình cảm sợ con khổbao giờ cũng cáng đáng cho trẻ đòi gì cho đấy chiều chuộng không đúngnhững trẻ này rất khó trưởng thành vì nó luôn ngây thơ nhỏ bé, hay làmphiền người khác không có tính nhân đạo không có tinh thần trách nhiệm,tính tự lập kém, thích ứng xã hội kém đặc biệt không có năng lực phân tíchgiải quyết vấn đề

- Nghiêm khắc với con một cách thông thái, một cách gàn dở, làm chotrẻ như một cái máy cứng nhắc lo cho bản thân là trên hết

- Không kiên định với con : Nay đúng, mai bảo sai, vừa trách lại vừakhen, làm trẻ hành động tự ty bất ổn, không làm việc được liên tục tâm lýtâm trạng luôn bất ổn, làm việc không kiên trì.

- Có tình cảm thiên lệch với con cái dẫn đến trẻ trưởng thành trongtâm lý ghen tỵ, cãi vã, nói dối

- Hay lý luận hay tìm khuyết điểm của con để lý luận, làm cho trẻ nó

lỳ ngược lại

- Giáo dục con theo kiểu tự phụ, lấy mình làm gương lý luận làm trẻngộ nhận, nó sẽ kiêu căng với người khác, định kiến với người khác, ngượclại gây ra cho trẻ tự ty

* Người cha lý tưởng trong ứng xử với con cái :

- Chấp nhận đứa trẻ trên cơ sở những gì thực tại, chỉ ra được cả ưu,nhược điểm của trẻ, trẻ thấy tự do thoải mái trưởng thành về nhân cách.Không quá can thiệp, không quá chăm lo quá mức, luôn tin tưởng vào trẻ,luôn động viên ý chí phấn đấu của trẻ Có thái độ rõ ràng với con cái,không chỉ yêu cầu nghiêm khắc mà còn lắng nghe ý kiến của trẻ, biểudương trẻ Không thiên lệch các thành viên trong gia đình, cha mẹ phải hoàthuận cùng có thái độ hợp tác tích cực gia đình có đạo lý trong giáo dụccon cái

4 - Đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học ( 6 > 12 tuổi):

Theo tài liệu của TLH phát triển

Ở lứa tuổi tiểu học 6 - 11, 12 tuổi Đã được nhiều nhà khoa học đưa raphân tích và rút ra kết luận

Lứa tuổi này diễn ra một sự phát triển toàn diện cả về quá trình nhậnthức Trong đó đáng kể nhất là sự phát triển của tri giác, chú ý, từ nhỏ,tưởng tượng, tư duy Hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi này là học tập vì nó chiphối nhiều nhất đến sự phát triển nhân cách, hoạt động này đỏi hỏi ở trẻ sựphát triển trí tuệ những năng lực ý chí nhất định, khả năng tự kiềm chế bảnthân, trẻ phải cố gắng vượt qua những khó khăn không thể làm theo những

gì mình thích mà phải thích ứng dần với những tình huống xã hội đó là nhà

trường, bạn bè, thầy cô Trẻ bắt đầu có những hoạt động thám hiểm thế giớixung quanh.

Giai đoạn này được đặc trưng bởi sự thể hiện của khả năng thực hành,phân tích lo - gíc bằng khả năng thấu cảm và thái độ đối với mọi vật củathế giới xung quanh Theo tâm lý học phát triển trẻ em ở giai đoạn nàyđược gọi là tư duy thao tác và khả năng khái quát hoá, trừu tượng hoá đượcchia làm các giai đoạn nhỏ:

Tóm lại lứa tuổi này là bước ngoặt mới của sự học tập và lĩnh hộinhững điều mới mẻ của thế giới xung quanh, với sự quan sát của cha mẹcũng như người chăm sóc trẻ, mọi vật đối với các em trong giai đoạn nàyđều lạ lẫm và gây cho các em ý thích và ham muốn khám phá, lúc nàychúng thể nghiệm

Theo Piagiê thì giai đoạn 6 > 12 tuổi các em đã thành thạo về chứcnăng của biểu tượng Các em có thể “trừu tượng hoá đồ chơi”

II Sơ lược lịch sử nghiên cứu:

Gia đình là một đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khácnhau như : Tâm lý học gia đình, Tâm lý học xã hội, Giáo dục học, Kinh tế,Luật sử học Những vấn đề trong gia đình trở thành một đề tài được nhiềutác giả trong và ngoài nước nghiên cứu từ giai đoạn trước đến nay Đượcnghiên cứu mạnh mẽ sau chiến tranh thế giới thứ 2 : Gia đình trong mốiliên hệ nội bộ gia đình, các thành viên trong gia đình là đối tượng nghiêncứu của Tâm lý học gia đình nhưng không đưa ra được các giải pháp

Ở nước ngoài có rất nhiều công trình nghiên cứu về tâm lý học giađình đến năm 1970 của thế kỉ XX ở Mỹ môn Tâm lý học gia đình rất pháttriển, nó đi từ nguyên lý cho rằng sự tác động và ảnh hưởng qua lại lẫnnhau giữa các thành viên trong gia đình được xem là nguyên nhân nảy sinhảnh hưởng tâm lý Như vậy gia đình được xem là một hệ thống tổng thể, vìvậy đối tượng từng thành viên trong gia đình sang nghiên cứu các mối quan

hệ tương tác trong gia đình Có những công trình nghiên cứu của Phươngtây về trẻ em và mối quan hệ trong gia đình nghiên cứu của Bacle Carnegic

về “tâm lý vợ chồng” nêu mối quan hệ và tâm lý vợ chồng vấn đề hôn nhân

và hành vi ứng xử cũng như tính cách của người vợ chồng hạt nhân chínhcủa gia đình

Ở Việt Nam gia đình được nghiên cứu ở khía cạnh khác nhau như từgia đình truyền thống đến gia đình hiện đại ngày nay với nhiều tác phẩmnghiên cứu như “ Gia đình Việt Nam truyền thống”

Cách nhìn của Bác sỹ Nguyễn Khắc Viện : đối tượng gia đình phảixem xét giữa các cá nhân trong gia đình mối quan hệ tình cảm, theo ôngnghiên cứu gia đình phải đi theo 3 hướng chính, trong đó có tình tổ ấm.Tình tổ ấm: gia đình hạt nhân quan hệ bố mẹ với con cái như thế nào ? Vaitrò là bố, vai trò là mẹ

Các nhà nghiên cứu về gia đình trên thế giới (Đặc biệt nghiên cứu liênngành trong lĩnh vực tâm lý học và xã hội học) đã chia ra một số lượngnghiên cứu về gia đình nhìn từ góc độ TLH và xã hội học như sau: Hướngnghiên cứu về những vấn đề biến đổi về tổ chức của bên trong gia đình:chuyên nghiên cứu vai trò của bố, mẹ và các thành viên trong gia đình, vaitrò của người chồng, vợ biến đổi chuyển từ gia đình chỉ huy một người đànông sang mô hình gia đình thương lượng, cha mẹ bình đẳng trước việc nộitrợ, giáo dục con cái, quyết định chi tiêu mua sắm trong gia đình, những cáinghiên cứu này những năm 50 thế kỷ XX gia đình được xem xét, đượcphân tích như là một khối thống nhất ; Những năm 60, 70 gia đình đượcphân tích theo những hệ thống nhỏ Những năm 80, 90 đến nay gia đìnhđược phân tích từ góc độ trẻ em Từ năm 80 lại đây theo hướng 2 nàynhững biến đổi trong gia đình, gia đình bị suy yếu đặc biệt vị trí của ông

bố Vai trò làm cha trong gia đình được tăng lên rất nhiều, phụ nữ thíchnghi tốt hơn với vai trò mới trong khi nam giới khó thích nghi với vai trònội trợ

Ngày nay do môi trường xã hội biến đổi thể chế chính trị biến đổicùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật, kinh tế, cơ chế thị trường mởrộng, giao lưu văn hoá với nước ngoài, gia đình biến đổi, vai trò của người

cha, mối quan hệ cha con cũng có biến đổi do nhiều nguyên nhân kháchquan và chủ quan Điều này khiến em thôi thúc em tìm hiểu nghiên cứu, do

có nhiều hạn chế về thời gian, kinh nghiệm và năng lực của bản thân, báocáo nghiên cứu còn nhiều thiếu sót mong sự đóng góp ý kiến của thầy cô

Em hy vọng báo cáo nghiên cứu này sẽ là ý kiến góp phần cho việcxây dựng một tổ ấm gia đình, một gia đình hạnh phúc, gia đình văn hoágóp phần cùng toàn dân xây dựng đời sống văn hoá mới tại các khu dân cư

CHƯƠNG II - KẾT QUẢ KHẢO SÁT VÀ BÀN LUẬN

Nghiên cứu tại xã Quang Hưng - Phù Cừ - Hưng Yên.

Hình ảnh người cha trong tâm trí trẻ em được thể hiện qua kết quảphỏng vấn của trẻ em trong phụ lục 1 câu 1 với kết quả trả lời câu hỏi Emthích bố em ở những điểm như : Nghiêm khắc : 9/15 = 60% các em đượchỏi Thích; quan tâm đến gia đình, con cái : 5/15 = 33,3%, chăm chỉ: 5/15 =33,3%, vui tính: 4/15 = 26,6%, khuyên bảo con cái nhẹ nhàng: 4/15 =26,6%, yêu quý con: 3/15, giản dị: 3/15 = 20% Kết quả cho thấy trẻ emthích cha ở tính nghiêm khắc, quan tâm đến gia đình con cái, chăm chỉ làmviệc, vui tính, khuyên bảo con cái nhẹ nhàng, yêu quý con và sống giản dị.(Phụ lục 1- câu 1)

Qua kết quả phỏng vấn người cha ( Phụ lục 1 - câu 1)

* 15 người cha cho biết theo câu trả lời: Con ông thích ông ở điểmnào ?

- Khen thưởng động viên khuyến

khích

Kết quả câu trả lời của 15 ông bố đều có chung điểm với trẻ như :Thích bố chăm chỉ, cần cù chịu khó, quan tâm đến con cái, hiền lành, vuitính, nghiêm khắc; Ngoài ra các trẻ còn thích cha khen thưởng động viêncon, hoạt động văn nghệ thể thao, thích cha thẳng thắn, đúng mực

* Trẻ em cho biết qua trả lời câu hỏi 2 (Phụ lục 2) Mặc dù bận rộnvới bao công việc chính của gia đình, công việc xã hội nhưng người chavẫn tranh thủ những thời gian Ngoài giờ đi làm về còn giúp vợ con côngviệc trong gia đình như kết quả câu 2 :

- Đọc báo; 8/15 = 53,3%, xem ti vi, xem thời sự: 11/15 = 73,3% để

mở mang kiến thức hiểu biết tình hình xã hội, thế giới vẫn có 5/15 =33,4%, người cha tranh thủ thời gian Hướng dẫn con học bài, 3/15 = 20%người cha giúp vợ con giặt quần áo, 2/15 = 13,3% người cha trong con nhỏ

và chăn nuôi sản xuất thêm tại nhà

* Trong truyền thống gia đình Việt Nam với phong tục, tậpquán ngàn đời tư tưởng trọng nam khinh nữ còn tồn tại nhất là ởnông thôn, nhiều ông bố đã có nhận thức tiến bộ như việc trả lời câu

hỏi hỏi Ông thích con gái, con trai ông ở điểm nào: (Kết quả câu 2 Phụ lục 2)

Về con gái

Tỉ lệ

%

về con trai

Tỉ lệ

%

- Ngoan ngoãn, hiền lành 5/11 45,45% 4/13 30,76%

- Chịu khó chăm học, học giỏi 3/11 27,27% 4/13 30,76%

Khi có thời giờ rảnh rỗi, Người cha thường hay nói chuyện vớicon cái qua câu hỏi số 3 với trẻ : Bố em hay nói chuyện gì với em ?Kết quả câu 3 : (Phụ lục 3)

- Hỏi điểm, chuyện ở lớp của

con

- 8/15 = 53,3% nói chuyện học hành với con, mong con học tậptốt, 7/15 = 46,6% nói chuyện ngày xưa về ông bà cha mẹ Về