Quản lý thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học Cơ sở Phú Xá thành phố Thái Nguyên

Là một cán bộ phụ trách chuyên môn của nhà trường, xuất phát từ thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học và việc thực hiện đổi mới PPDH của giáo viên trường THCS Phú Xá, tác giả đã

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––

ĐINH THỊ BÍCH THẢO

QUẢN LÝ THỰC HIỆN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ PHÚ XÁ

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ TUYẾT HẠNH

THÁI NGUYÊN - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan rằng kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp

đỡ cho việc thực hiện luận văn này đều đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Người viết luận văn

Đinh Thị Bích Thảo

Các đồng chí lãnh đạo UBND phường Phú Xá, Hiệu trưởng trường THCS Phú Xá - thành phố Thái Nguyên đã tạo điều kiện cung cấp thông tin, tư liệu giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với

TS Nguyễn Thị Tuyết Hạnh người đã nhiệt tình, trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tác giả nghiên cứu hoàn thành luận văn

Mặc dù tác giả có nhiều cố gắng trong học tập và đặc biệt trong quá trình thực hiện luận văn, song chắc chắn luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của quý Thầy, Cô và các bạn đồng nghiệp quan tâm đến đề tài này

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Người viết luận văn

Đinh Thị Bích Thảo

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Điểm mới của đề tài 5

9 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước 6

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 8

1.2 Các khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Quản lý giáo dục 12

1.2.3 Quản lý nhà trường 13

1.2.4 Khái niệm về PPDH 15

1.2.5 Đổi mới PPDH 17

1.2.6 Quản lý đổi mới PPDH 18

1.3 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở cấp THCS 18

1.3.1 Quan điểm về đổi mới phương pháp dạy học 18

1.3.2 Yêu cầu của đổi mới PPDH ở cấp THCS 19

1.3.3 Nội dung quản lý việc đổi mới PPDH của hiệu trưởng 23

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý đổi mới PPDH ở cấp THCS 29

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS PHÚ XÁ - THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 33

2.1.Khái quát hoạt động khảo sát thực trạng quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS Phú Xá – thành phố Thái Nguyên 33

2.1 Khái quát vài nét về phường Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên 35

2.2 Thực trạng dạy và học ở trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên 35

2.2.1 Hoạt động dạy học của giáo viên trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên 35

2.2.2 Hoạt động học tập của HS trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên 44

2.3 Thực trạng quản lý đổi mới PPDH dạy học ở trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên 51

2.3.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá 51

2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá 55

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo, điều hành thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá 57

2.3.4 Thực trạng hoạt động kiểm tra, đánh giá việc thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá 59

2.3.5 Hoạt động xây dựng điều kiện cơ sở vất chất phục vụ đổi mới PPDH

của trường THCS Phú Xá 62

2.3.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá 63

Kết luận chương 2 65

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PPDH Ở TRƯỜNG THCS PHÚ XÁ - THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 67

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên 67

3.2 Một số biện quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên 68

3.2.1 Đa dạng hóa hình thức bồi dưỡng để nâng cao nhận thức, kỹ năng cho CB, GV về đổi mới PPDH 68

3.2.2 Tăng cường tạo dựng các điều kiện thuận lợi cho thực hiện đổi mới PPDH 71

3.2.3 Giáo dục học sinh ý thức và kĩ năng học tập tích cực 73

3.2.4 Tăng cường các hoạt động kiểm tra, đánh giá việc thực hiện đổi mới PPDH 75

3.2.5 Quan hệ giữa các biện pháp quản lý 80

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất 81

Kết luận chương 3 83

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 84

1 Kết luận 84

2 Khuyến nghị 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC

TBDH : Thiết bị dạy học

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Thống kê trình độ đào tạo của cán bộ, giáo viên, nhân viên 36

Bảng 2.2: Thống kê độ tuổi lao động của cán bộ, giáo viên, nhân viên 37

Bảng 2.3: Thống kê giáo viên đạt danh hiệu Giáo viên giỏi 39

Bảng 2.4: Về việc sử dụng PPDH của giáo viên ở trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên 40

Bảng 2.5: Những yếu tố ảnh hưởng tới việc đổi mới PPDH 41

Bảng 2.6: Thống kê số lượng học sinh 45

Bảng 2.7: Thống kê chất lượng học tập của HS 45

Bảng 2.8: Thống kê chất lượng hạnh kiểm của HS 45

Bảng 2.9: Thống kê số lượng HS đạt giải trong các cuộc thi HSG các cấp 46

Bảng 2.10: Nhận thức của học sinh về vai trò của hoạt động học tập 47

Bảng 2.11: Thực trạng về kỹ năng tự học của học sinhtrường THCS Phú Xá 49

Bảng 2.12: Đánh giá về công tác tổ chức thực hiện đổi mới PPDH của trường THCS Phú Xá 55

Bảng 2.13: Đánh giá về công tác chỉ đạo, điều hành việc đổi mới PPDH 58

Bảng 2.14: Đánh giá về công tác kiểm tra, đánh giá việc đổi mới PPDH 60

Bảng 3.1: Khảo nghiệm tính cần thiết 81

Bảng 3.2: Khảo nghiệm tính khả thi 82

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thời đại ngày nay, sự phồn vinh của mỗi quốc gia phụ thuộc vào tiềm năng, trí tuệ của con người ở quốc gia đó Tại Đại hội lần thứ 27 của Tổ chức Văn hoá - Giáo dục -Khoa học của Liên Hợp Quốc (UNESCO) tháng 11/1993, các báo cáo đã đề cập rất nhiều đến vai trò của giáo dục trong thế kỷ XXI Giáo dục là chìa khoá vàng tiến tới một thế giới tốt đẹp hơn Vai trò của giáo dục là phát triển tiềm năng của con người, là đòn bẩy mạnh mẽ nhất mà chúng ta cần có để tiến vào tương lai, là quyền cơ bản nhất của con người, là điều kiện tiên quyết

để thực hiện nhân quyền, dân chủ, hợp tác trí tuệ, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau Vì vậy, giáo dục - đào tạo có vai trò quan trọng trong công cuộc phát triển con người nói riêng, phát triển đất nước và phát triển nhân loại trong thời đại mới nói chung

Ở nước ta hiện nay, việc đổi mới quản lý giáo dục nhằm phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực đã và đang là một nhiệm vụ có tính chiến lược Việc đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá sẽ đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập của mọi người, tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

và hội nhập quốc tế

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực, Nghị quyết Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam, lần thứ XI đã chỉ rõ: "Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá và hội nhập quốc tế, phục

vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời"

Đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói riêng đang

là vấn đề cấp bách được toàn ngành GD - ĐT quan tâm, đặc biệt là vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở các cấp học, bậc học

Có thể nói, đổi mới PPDH không phải là vấn đề mới đối với các nhà trường phổ thông mà nó đã được đề cập, phát động dưới nhiều cách thức khác nhau trong các nhà trường từ thập kỷ 70 của thế kỷ XX trước Hiện nay, đổi mới PPDH

là một yêu cầu tất yếu trong sự nghiệp đổi mới giáo dục nhằm góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng giáo dục ở mọi cấp học

Ở Việt Nam, trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; để chuẩn

bị cho việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông sau 2015 cần đổi mới đồng bộ hoạt quản lý, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở các nhà trường Trong sự nghiệp đổi mới chung đó, đội ngũ cán bộ quản lí trường THCS Phú

Xá – Thành phố Thái Nguyên đã có nhiều nỗ lực trong công tác nhằm quản lí tốt hoạt động dạy - học, tạo ra hiệu quả giáo dục THCS ở địa phương, góp phần tích cực cho sự nghiệp giáo dục đào tạo ngày càng phát triển

Tuy vậy, trước xu thế hội nhập quốc tế, phát triển về công nghệ thông tin, kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới giáo dục thì kết quả đổi mới phương pháp dạy học nói riêng và quản lý hoạt động dạy - học nói chung ở trường THCS Phú Xá vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định cần khắc phục

Là một cán bộ phụ trách chuyên môn của nhà trường, xuất phát từ thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học và việc thực hiện đổi mới PPDH của

giáo viên trường THCS Phú Xá, tác giả đã chọn và nghiên cứu đề tài: "Quản lý

phố Thái Nguyên" với mong muốn góp phần nầng cao chất lượng dạy học trong

nhà trường

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH dạy học tại trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên, nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH dạy học của Hiệu trưởng

trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên

4 Giả thuyết khoa học

Trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay, nhiệm vụ cơ bản trong quản

lý hoạt động dạy - học là đổi mới PPDH Việc triển khai thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá đã đạt được những kết quả nhất định nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH phù hợp và được thực hiện một cách đồng bộ thì chất lượng dạy học ở trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa một số cơ sở lý luận về phương pháp dạy học và quản lí đổi mới PPDH ở cấp THCS

5.2 Đánh giá thực trạng quản lý đổi mới PPDH dạy học tại trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên

5.3 Đề xuất biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH của Hiệu trưởng trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về các biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học tại trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên Các số liệu khảo sát về thực trạng đổi mới PPDH và kết quả dạy học của trường THCS Phú Xá được lấy trong 3 năm học trở lại đây

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu, hồi cứu, tổng kết, hệ thống hóa lý luận từ các công trình nghiên cứu, các tài liệu khoa học về đổi mới PPDH, quản lý đổi mới PPDH trong trường học để xác định cơ sở lý luận của đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Sử dụng các mẫu phiếu điều tra đối với GV, CBQL và HS để thu nhập những thông tin về thực trạng dạy và học, thực trạng quản lý đổi mới PPDH hiện nay ở trường THCS Phú Xá – TP Thái Nguyên

- Phương pháp quan sát và nghiên cứu sản phẩm hoạt động:

Dự giờ, quan sát, tìm hiểu hoạt động dạy và học của GV và HS Tìm hiểu, khảo sát công tác chỉ đạo của nhà trường thông qua kế hoạch hoạt động và

hệ thống văn bản chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Tổng kết từ kinh nghiệm thực tiễn quản lý chuyên môn ở trường học của bản thân và đồng nghiệp để lựa chọn và điều chỉnh biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong nhà trường

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia:

Lấy ý kiến của các nhà quản lí có kinh nghiệm để xin ý kiến đề xuất biện pháp và xác định tính hiệu quả, tính khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Chủ yếu dùng để phân tích, tổng hợp các số liệu thu thập được qua điều tra để cung cấp các luận chứng mang tính định lượng, làm căn cứ đưa ra các nhận định về thực trạng quản lý dạy học cũng như nhận định về tính phù hợp, khả thi của các biện pháp quản lý được đề xuất

8 Điểm mới của đề tài

Đề tài góp phần làm rõ thực trạng quản lý thực hiện đổi mới PPDH và đề xuất một số biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú

Xá – Thành phố Thái Nguyên dựa trên các cơ sở của khoa học quản lý giáo dục hiện đại

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục, nội dung chính của luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS

Chương 2 : Thực trạng quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở Trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên

Chương 3: Biện pháp quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở Trường THCS Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước

Phương pháp dạy học là một vấn đề phức tạp, nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới có những ý kiến bất đồng về mặt lý luận Đã có nhiều công trình nghiên cứu trên nhiều bình diện khác nhau với nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí trái ngược nhau về những vấn đề cơ bản nhất của phương pháp dạy học như thuật ngữ, nội hàm của thuật ngữ và cả cách tiếp cận nghiên cứu Vấn đề cần phải có sự thống nhất về mặt triết học giáo dục cũng như trong quan điểm tiếp cận, trong những vấn đề lý luận chung về phương pháp dạy học Những thuật ngữ này cần có sự ổn định, phù hợp với một giai đoạn nhất định trong lịch sử, phù hợp với sự phát triển và những thành tựu mà khoa học giáo dục đạt được trong giai đoạn đó

Tuy nhiên các chuyên gia sư phạm trên thế giới đều thống nhất sự cần thiết của việc cải tổ nền giáo dục và mấu chốt là theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, học sinh được hướng dẫn, khuyến khích

tự lập và triển khai kế hoạch học tập của riêng mình

Ở châu Âu thế kỉ XVII, lí luận giáo dục của J.A.Comenxki (1592-1670) bao hàm tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực chủ động của người học, xem người học là chủ thể của quá trình học tập Ông đã đưa ra những yêu cầu cải tổ nền Giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học Theo ông, dạy học thế nào để người học thích thú học tập và có những cố gắng bản thân để nắm lấy tri thức và giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách Ông đưa ra lời khuyên: Hãy

Trong cuốn "Phát huy tính tích cực của học sinh thế nào", I.F.Kharlamốp đã khẳng định vai trò to lớn của tính tích cực, chủ động trong việc tiếp thu tri thức mới Tác giả cho rằng: “Quá trình nắm kiến thức mới không thể hình thành bằng cách học thuộc bình thường các quy tắc, các kết luận khái quát quát hoá, nó phải được xây dựng trên cơ sở của việc cải tiến công tác tự lập của HS, của viêc phân tích tính lôgích sâu sắc tài liệu, sự kiện làm nền tảng cho việc hình thành các khái niệm khoa học"[16,42 ]

A Đixxtervec nhà giáo dục người Đức nhấn mạnh đến sự phát triển tính tích cực nhận thức của người học Ông đã viết trong tác phẩm “Hướng dẫn việc đào tạo giáo viên Đức” như sau : “Chỉ có sự truyền thụ tài liệu của giáo viên mà thôi dù nghệ thuật đến đâu chăng nữa cũng không thể bảo đảm được sự lĩnh hội kiến thức của học sinh Nắm vững kiến thức, thực sự lĩnh hội chúng, cái đó học sinh phải tự mình làm lấy, bằng trí tuệ của bản thân” Vì vậy, ông thiên về phương pháp dạy học “phát triển” hơn là phương pháp dạy học “thông báo”

Đ.K Usinxki (1824 - 1870) nhà giáo dục học người Nga đã đề cập tới tính tích cực trong quá trình dạy học như là “ cơ sở vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả” Theo ông, tính tích cực nhận biết là định hướng vào môi trường xung quanh, biết hành động một cách sáng tạo, biết tự mình nâng cao trình độ học vấn, phát triển bản thân và có kĩ năng tự giành lấy kiến thức Ông cho rằng, tính tích cực là điểm khác nhau giữa nhà trường mới và nhà trường cũ Nhà trường cũ dồn tất cả tính tích cực vào hoạt động dạy của người giáo viên, để học sinh thụ động Trong khi đó, nhà trường mới cố gắng làm sao cho bản thân học sinh tích cực ở mức độ cao nhất

Có thể nói, xã hội ngày càng phát triển và luôn thay đổi, tất yếu dẫn đến sự đổi mới trong nội dung giáo dục và phương pháp giáo dục trong đó có đổi mới cách dạy, cách học, đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được các nhà khoa học giáo dục trên toàn thế giới quan tâm

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, các vấn đề có liên quan đến PPDH cũng rất được quan tâm,

đặc biệt sau năm 1986 (được coi là mốc của đổi mới tư duy) Nhiều tác giả có các

công trình nghiên cứu về vấn đề này như: Phạm Minh Hạc, Nguyễn Kỳ, Trần

Bá Hoành, Trần Kiều, Nguyễn Hữu Chí,…và một số các nhà giáo giầu kinh nghiệm cũng quan tâm đến vấn đề PPDH và phát triển lý luận dạy học chung vào thực tiễn dạy học ở Việt Nam: Văn Như Cương, Tôn Thân

Nhóm tác giả Hà Thế Ngữ, Phạm Thị Diệu Vân,… trong cuốn “Giáo dục học” đã xem xét PPDH từ việc phân tích các giai đoạn của một quá trình

lao động ở người Xét về nguồn góc phát sinh, phát triển, các tác giả này đã khái quát được các cách thức vận động của PPDH trong từng giai đoạn vận động của quá trình dạy học Tuy nhiên, nếu đứng trên tiếp cận hoạt động xem xét, quan niệm này không giải thích được tại sao trong dạy học, hai chủ thể hoạt động khác nhau (thầy, trò), trong hai loại hoạt động khác nhau (hoạt động dạy, hoạt động học), với mục tiêu khác nhau (trò thì tìm cách lĩnh hội các tri thức mà nhân loại để lại; Thầy thì tìm cách giúp học sinh, cả tập thể học sinh lĩnh hội sao cho có hiệu quả); hai loại đối tượng khác nhau… mà lại có cùng một cách thức hoạt động (PPDH)? [24, tr 55]

Nhóm các tác giả Đặng Vũ Hoạt, Ngô Hiệu, Hà Thị Đức thuộc trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1, trong đề tài cấp Nhà nước đã tiến hành nghiên cứu,

đánh giá thực trạng sử dụng PPDH ở tất cả các ngành học, bậc học, từ đó đề

xuất biện pháp hoàn thiện hệ thống PPDH cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI ở Việt Nam Phạm vi nghiên cứu đề tài khá rộng, từ định hướng, cơ sở khoa học, phát triển lý luận về PPDH đến kỹ thuật, thao tác sử dụng,… Mặc dù quan niệm về PPDH của nhóm các tác giả này chưa có sự khác biệt song đã có sự phát triển Nhóm tác giả đã tách biệt cách thức hoạt động của GV với cách thức

hoạt động của HS, tách dạy với học: “PPDH là cách thức hoạt động của GV và

cách thức hoạt động của HS trong sự tác động tương hỗ biện chứng, dưới sự chỉ đạo của cách thức hoạt động của GV” , “Quan hệ giữa dạy và học” Quan

niệm trên căn bản bắt nguồn từ tiếp cận nhân cách và tiếp cận lịch sử quá trình dạy học, là sự kế thừa quan niệm về PPDH của I Đ Dverev Theo nhóm tác giả, bản chất quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của HS (vừa mang tính độc đáo, cá nhân, không lặp lại), vừa mang tính chất của một quá trình nhận thức xã hội - lịch sử vừa mang tính chất của một quá trình nhận thức

cá nhân có sự hướng dẫn của GV [15]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang đã nghiên cứu quá trình dạy học dưới góc

độ chức năng khoa học, coi quá trình dạy học là quá trình điều khiển được và rút ra mấy kết luận: Một là, tách bạch học và dạy, xem xét chức năng riêng biệt của chúng Dạy có chức năng truyền đạt và điều khiển, học có chức năng lĩnh hội và tự điều khiển Quá trình dạy học là sự thống nhất của dạy và học, trong

đó dạy giữ vai trò chủ đạo…, quá trình dạy học là hoạt động cộng đồng - hợp tác giữa các chủ thể GV-HS, HS-HS trong nhóm, GV - nhóm HS Từ việc cho rằng có thể chuyển hóa phương pháp nhận thức khoa học thành PPDH và trong

các điều kiện kinh tế - xã hội mới, có thể “sáng tạo ra hệ dạy học và phương

pháp dạy học mới” [ 25, tr.81]

Tác giả Phạm Minh Hạc, xuất phát từ tiếp cận hoạt động - nhân cách, cho rằng trong dạy học, có hai hoạt động kết hợp chặt chẽ với nhau nhưng không phải là một vì chúng thực hiện những chức năng xã hội khác nhau, đó là hoạt động dạy và hoạt động học Tác giả đã không đồng tình với quan điểm của một số tác giả nhập hai hoạt động này là một (không có hoạt động dạy học với

tư cách là một hoạt động chung của cả thầy và trò) Chính vì vậy, lúc đầu tác

giả nghiên cứu và đề xuất thuật ngữ phương pháp dạy và học ý muốn nhấn mạnh khi nói đến PPDH là nói đến cả hệ phương pháp của GV và hệ phương pháp của HS, không thể tách rời Song nếu như vậy thì GV sẽ gặp khó klhăn khi vận dụng trong thực tiễn vì hệ phương pháp dạy không đồng đẳng với hệ

phương pháp học nên khi thiết kế giờ dạy, GV khó vận dụng khái niệm PPDH theo kiểu này

Các công trình khoa học trên với tầm vóc quy mô về giá trị lý luận và thực tiễn đã được ứng dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả to lớn trong phát triển

sự nghiệp giáo dục Việt Nam Bên cạnh các công trình nghiên cứu về lý luận có tính chất tổng quan, vĩ mô về quản lý giáo dục, quản lý trường học, còn có các luận văn thạc sỹ đi sâu nghiên cứu về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học như đề tài: "Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông huyện Phú Xuyên tỉnh Hà Tây" của tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình; "Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của các hiệu trưởng trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội" của tác giả Nguyễn Như Thắng;

Những vấn đề nêu ra của các nhà nghiên cứu có một số vấn đề khác nhau, song điểm chung nhất là các công trình nghiên cứu đã khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng dạy học ở các cấp học, bậc học

Tại luận văn này, tác giả có thể kế thừa và phát triển thêm qua giải quyết vấn đề quản lý thực hiện đổi mới PPDH nhằm đề xuất một số biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS Phú Xá – Thành phố Thái Nguyên dựa trên các cơ sở của khoa học quản lý giáo dục hiện đại

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

Khi xã hội loài người xuất hiện, một loạt các quan hệ trong xã hội loài người cũng xuất hiện theo, như: quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với xã hội và cả giữa con người với bản thân mình Điều này làm nảy sinh nhu cầu về quản lý Ngày nay, nhiều người thừa nhận rằng quản lý là một nhân tố của sự phát triển xã hội Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người

C Mác coi quản lí là một đặc điểm vốn có, bất biến về mặt lịch sử của đời sống xã hội Ông nhận định : Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào, được thực hiện ở quy mô tương đối lớn đều cần một chừng mực nhất định đến quản lí, quản lí xác lập sự tương hợp giữa các công việc cá thể và hoàn thành chức năng chung xuất hiện trong sự vận động của các bộ phận riêng rẽ của nó Một nhạc sĩ độc tấu thì tự điều khiển lấy mình nhưng một dàn nhạc thì cần phải

có nhạc trưởng Như vậy, bản chất của quản lí là các hoạt động của chủ thể quản

lí tác động lên các đối tượng quản lí để đạt mục tiêu đã xác định Quản lí vừa là một nghệ thuật, vừa là một khoa học Đó là nghệ thuật làm cho người khác làm việc hiệu quả hơn những điều bản thân họ sẽ làm được nếu không có sự quản lí, còn khoa học chính là cách làm thế nào để thực hiện được nghệ thuật quản lí

Nói đến khái niệm "quản lý" là một khái niệm rất tổng quát và có nhiều quan niệm khác nhau Dưới đây là một số quan niệm chủ yếu:

Theo Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô, 1977: “Quản lí là chức năng của những hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau ( xã hội, sinh vật, kĩ thuật),

nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những chương trình, mục đích hoạt động”

Hay theo các tác giả của cuốn: "Những vấn đề cốt yếu của quản lý" tác giả Harold Kontz đưa ra khái niệm: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nhằm bảo đảm sự phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong

đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất, và sự bất mãn cá nhân ít nhất ” [11, tr33]

Ở nước ta, cũng có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lí:

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất hoạt động quản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì

hệ ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới hệ đưa hệ vào thế “phát triển”…Trong “quản” phải có “lý”, trong “lý” phải có

“quản” để động thái của hệ ở thế cân bằng động: hệ vận động phù hợp, thích ứng và có hiệu quả trong mối tương tác giữa các nhân tố bên trong (nội lực) với các nhân tố bên ngoài (ngoại lực)” [2,tr14]

Tác giả Trần Kiểm quan niệm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản

lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [17,tr8]

Hay theo tài liệu Bồi dưỡng cán bộ quản lí trường THCS của Sở Giáo dục và đào tạo Tỉnh Thái Nguyên thì “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt được mục tiêu, đúng ý chí của chủ thể quản lý, phù hợp với quy luật khách quan”…

Các định nghĩa trên tuy nhấn mạnh mặt này hay mặt khác, nhưng điểm chung thống nhất đều coi quản lí là hoạt động có tổ chức, có mục đích nhằm đạt tới mục tiêu xác định Trong quản lí bao giờ cũng có chủ thể quản lí, khách thể quản lí quan hệ với nhau bằng những tác động quản lí

Từ những ý chung của các định nghĩa và xét quản lí với tư cách là một

hành động, có thể định nghĩa: QL là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể QL tới đối tượng QL nhằm đạt mục tiêu đề ra Hay nói cách khác, QL là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất

1.2.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là sự vận dụng một cách cụ thể các nguyên lý của quản

lý nói chung vào lĩnh vực giáo dục Tuy nhiên, cần làm rõ nội hàm khái niệm, để

từ cơ sở lí thuyết đó giúp xác định nội dung và các biện pháp quản quản lý giáo dục đạo đức trong công tác quản lý nhà trường

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo tại “Quản lý giáo dục - một số khái niệm và luận đề” nhận định: Quản lý giáo dục (QLGD) theo nghĩa tổng quát, là hệ thống

những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, điều hành các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu đẩy mạnh công tác giáo dục theo

yêu cầu phát triển của xã hội

Theo tác giả Trần Kiểm, khái niệm quản lý giáo dục đối với cấp vĩ mô thì quản lí giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác, có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tập thể GV, công nhân viên, tập thể HS, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường

Từ đây ta có thể khái quát: Quản lí giáo dục là sự tác động có chủ đích,

có căn cứ khoa học, hợp quy luật và phù hợp các điều kiện khách quan của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm phát huy sức mạnh các nguồn lực giáo dục, từ đó đảm bảo các hoạt động của tổ chức/ hệ thống giáo dục đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra với chất lượng, hiệu quả cao nhất

Căn cứ phạm vi quản lý, ta có thể chia quản lí giáo dục thành hai loại:

- Quản lý hệ thống giáo dục: quản lí giáo dục ở tầm vĩ mô, được thực hiện trong phạm vi toàn quốc, tỉnh, thành phố, huyện

- Quản lý nhà trường: quản lí giáo dục ở tầm vi mô, được thực hiện trong phạm vi xác định của một đơn vị giáo dục nhà trường, nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội

1.2.3 Quản lý nhà trường

Trong hệ thống giáo dục, nhà trường chiếm giữ một phần quan trọng, chủ yếu Đa phần các hoạt động giáo dục đều được thực hiện trong nhà trường, thông qua hệ thống nhà trường (phổ thông, THCN, CĐ, ĐH và sau ĐH) Nhà trường là “tế bào chủ chốt” của hệ thống giáo dục từ trung ương đến cơ sở

Theo đó quan niệm quản lí giáo dục luôn đi kèm với quan niệm QL nhà trường; Các nội dung quản lí giáo dục luôn gắn liền với QL nhà trường Quản

lý nhà trường có thể được coi như là sự cụ thể hoá công tác quản lí giáo dục

Một số nhà nghiên cứu cho rằng: Quản lý nhà trường là hệ thống những tác động có hướng đích của hiệu trưởng đến con người (giáo viên, cán bộ nhân viên và học sinh), đến các nguồn lực (cơ sở vật chất, tài chính, thông tin, v.v ) hợp quy luật (quy luật quản lý, quy luật giáo dục, quy luật tâm lý, quy luật kinh

tế, quy luật xã hội, v.v ) nhằm đạt mục tiêu giáo dục

Ngày nay nhà trường trong nền kinh tế công nghiệp không chỉ là thiết kế

sư phạm đơn thuần Công việc diễn ra trong nhà trường có mục tiêu cao nhất là hình thành “nhân cách - sức lao động”, phục vụ phát triển cộng đồng làm tăng nguồn vốn con người, vốn tổ chức và cả vốn xã hội

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục Mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [8, tr30]

Bản chất Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy và học, làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần tới mục tiêu giáo dục

Quản lý nhà trường là một hoạt động thực hiện trên cơ sở những quy luật chung của quản lý, đồng thời có những nét riêng mang tính đặc thù của quản lí giáo dục

Quản lý nhà trường khác với quản lý xã hội khác, nó được quy định với bản chất lao động sư phạm của người giáo viên, bản chất của quá trình dạy học

và quá trình giáo dục, trong đó mọi thành viên của nhà trường vừa là chủ thể sáng tạo chủ động vừa là đối tượng quản lý Sản phẩm của các hoạt động trong nhà trường là nhân cách người học sinh được hình thành trong quá trình học tập, tu dưỡng và rèn luyện, phát triển theo yêu cầu phát triển của xã hội Quản

lý nhà trường là toàn diện với mục đích là để hình thành nhân cách học sinh

Như vậy, quản lý nhà trường chính là quản lý giáo dục trong một phạm vi xác định đó là đơn vị giáo dục là nhà trường Do đó quản lý nhà trường là vận dụng tất cả các nguyên lý chung của quản lý giáo dục để đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề tài, tác giả khai thác khái niệm quản

lý nhà trường là “Tập hợp những tác động tối ưu (cộng tác, tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp ) của chủ thể quản lý nhà trường đến tập thể giáo viên, học sinh và các cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do Nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo; thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới.” [25, tr10]

Tập hợp những tác động đó lập thành quá trình quản lý, đó là quá trình chủ thể quản lý nhà trường thực hiện các chức năng quản lý: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để tác động đến tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm đưa nhà trường phát triển theo các mục tiêu nhất định

Phương pháp dạy học là một thành tố quan trọng của quá trình dạy học,

là cách thức tương tác giữa người dạy và người học nhằm giải quyết tốt nhiệm

vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học Phương pháp dạy học có quan hệ gắn bó hữu cơ với các thành tố khác của quá trình dạy học

Nó vừa bị chi phối bởi mục đích dạy học vừa góp phần thực hiện mục đích dạy học Phương pháp dạy học quy định bởi nội dung dạy học và nội dung dạy học chi phối việc lựa chọn và vận dụng hợp lý các phương pháp dạy học

Cùng một nội dung dạy học như nhau, nhưng bài học có làm cho học sinh thực sự hứng thú học tập hay không; có phát triển được tính độc lập, tích cực, sáng tạo để giải quyết các vấn đề bức xúc của cuộc sống hay không; có để lại dấu ấn sâu đậm và khơi dậy ở tâm hồn các em những tình cảm lành mạnh, trong sáng hay không; phần lớn tùy thuộc vào việc lựa chọn phương pháp dạy học của người thầy Cho đến nay, khái niệm phương pháp dạy học còn là vấn

đề đang được tranh luận, chưa có ý kiến thống nhất Thái Duy Tuyên đã tóm tắt khái niệm này trong ba dạng cơ bản sau đây: “Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp là cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này Theo quan điểm lôgic, phương pháp là những thủ thuật logic được sử dụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách

tự giác Theo bản chất của nội dung, phương pháp là sự vận động của nội dung dạy học.” [28, tr.38]

Tuỳ theo quan niệm về mối quan hệ trong quá trình dạy học, đã có nhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học Nếu đứng trên góc độ dạy học tích cực, có thể hiểu: Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của người thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển năng lực theo mục tiêu dạy học

Ngày nay trên tinh thần đổi mới có thể nhận định phương pháp dạy học tích cực là các phương pháp được sử dụng trong quá trình day học nhằm phát huy cao nhất tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của người học dưới vai trò tổ chức hướng dẫn của giáo viên

1.2.5 Đổi mới PPDH

Đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới phương pháp dạy học nói riêng là quy luật phát triển của xã hội, của giáo dục và của chính bản thân người làm công tác giáo dục, của giáo viên và học sinh trong điều kiện mới

Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung hết sức quan trọng trong việc

nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề then chốt của chính sách đổi mới giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đổi

mới phương pháp dạy học sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm của học

sinh Đổi mới phương pháp dạy học thực chất không phải là sự thay thế cái cũ bằng cái mới, mà phải trên cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của PPDH truyền thống, từng bước áp dụng những PPDH tiên tiến, phương tiện dạy học hiện đại, nhằm thay đổi cách thức dạy của thầy, thay đổi phương pháp học tập của học sinh, chuyển từ học tập thụ động sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, tùng bước chuyển dần PPDH theo hướng biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học

Thực hiện hệ thống các phương pháp dạy học là nhà giáo đem đến cơ hội

cho HS các con đường khám phá tri thức, nhận biết và lý giải tồn tại khách quan, đồng thời nhà giáo cũng được củng cố vốn tri thức, phát hiện ra những mặt mạnh, yếu của kiến thức bản thân mình, của PPDH hiện có để rồi tự học,

tự bồi dưỡng, thay đổi, điều chỉnh cách tiếp cận nội dung bài học, cách tiếp cận người học

Có thể hiểu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy người học làm

trung tâm là sự thay đổi cách thức và hình thức dạy và học của người dạy và người học, sử dụng những hình thức và cách thức dạy học hiệu quả hơn để phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học, theo đó phát triển tối đa năng lực của người học theo mục tiêu dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học

1.2.6 Quản lý đổi mới PPDH

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học là nội dung cốt lõi trong hệ thống quản lý của nhà trường Quản lý đổi mới PPDH được hiểu là những tác động của HT đến toàn bộ con người, tổ chức và các điều kiện vật chất của nhà trường nhằm làm cho việc đổi mới PPDH đạt được mục tiêu đã đề ra

Quản lý đổi mới PPDH là quá trình nhà quản lý thực hiện 4 chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra việc thay đổi cách thức tổ chức hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh dưới sự định hướng dẫn dắt của giáo viên để phát triển ở học sinh những năng lực cần thiết theo mục tiêu dạy học, nâng cao chất lượng dạy học

1.3 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở cấp THCS

1.3.1 Quan điểm về đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới PPDH phải lấy người học làm trung tâm Đổi mới PPDH là thay đổi, kế thừa các PPDH truyền thống và tiếp thu những phương pháp dạy học mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh để đáp ứng yêu cầu

của xã hội trong giai đoạn hiện nay

Đổi mới PPDH không phải thay cái cũ bằng cái mới Nó là sự kế thừa, sử

dụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống phương pháp dạy học truyền

thống hiện còn có giá trị tích cực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kĩ năng, kinh nghiệm và phát triển thái độ tích cực đối với đời sống, chiếm lĩnh

các giá trị xã hội Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng khắc phục lối

truyền thụ một chiều, tăng cường sử dụng các phương tiện thiết bị dạy học tạo điều kiện cho người học hoạt động tích cực, độc lập và sáng tạo Đổi mới phương pháp dạy học là tăng cường vận dụng những thành tựu mới của khoa học, kĩ thuật, công nghệ thông tin vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất

lượng dạy học Đổi mới phương pháp dạy học phải được tổ chức, chỉ đạo một

cách có hệ thống, khoa học, đồng bộ, khả thi Đổi mới phương pháp dạy học

phải thực sự góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận hệ thống quá trình dạy học đặt sự đổi mới phương pháp dạy học trong mối quan hệ biện

chứng với sự đổi mới mục tiêu, đổi mới nội dung, chương trình, hình thức,

phương tiện, kiểm tra đánh giá Đổi mới phương pháp dạy học theo định

hướng của mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay, về bản chất là đổi mới cách thức tổ chức dạy học phát huy “tính tích cực, chủ động sáng tạo” của học sinh Đổi mới sao cho người học trở thành chủ thể thực sự tích cực, tự giác trong hoạt động học tập của chính mình

Để đổi mới phương pháp dạy học thành công, cần phải đổi mới một cách toàn diện, đồng bộ các thành tố, các bộ phận cấu thành của quá trình dạy học

Sự đổi mới cần bắt đầu ở việc lập kế hoạch, thiết kế và triển khai kế hoạch bài học ở trên lớp đến vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học, đa dạng hoá các phương thức dạy học, hình thức tổ chức dạy học và cuối cùng là

đánh giá kết quả dạy học

1.3.2 Yêu cầu của đổi mới PPDH ở cấp THCS

Có thể so sánh đặc trưng của dạy học truyền thống và dạy học tích cực

Học là qúa trình kiến tạo; học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,… tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

Bản chất

Truyền thụ tri thức, truyền thụ

và chứng minh chân lí của giáo viên

Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh Dạy học sinh cách tìm

ra chân lí

Dạy học truyền thống Dạy học tích cực

Mục tiêu

Chú trọng cung cấp tri thức,

kĩ năng, kĩ xảo Học để đối phó với thi cử Sau khi thi xong những điều đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai Những điều đã học cần thiết,

bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội

Nội dung

Từ sách giáo khoa + giáo viên Từ nhiều nguồn khác nhau:

SGK, GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, thực tế…: gắn với:

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm

Phương

pháp

Các phương pháp diễn giảng, truyền thụ kiến thức một chiều

Các phương pháp tìm tòi, điều tra, giải quyết vấn đề; dạy học tương tác

Hình thức

tổ chức

Cố định: Giới hạn trong 4 bức tường của lớp học, giáo viên đối diện với cả lớp

Cơ động, linh hoạt: Học ở lớp, ở phòng thí nghiệm, ở hiện trường, trong thực tế…, học cá nhân, học đôi bạn, học theo cả nhóm, cả lớp đối diện với giáo viên

Trên cơ sở nhận diện phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực, từ đó đặt ra các yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học ở cấp THCS như sau:

* Yêu cầu chung:

+ Dạy học phải được tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS; dạy học kết hợp giữa học tập cá nhân với học tập hợp tác, giữa hình thức cá nhân với hình thức học theo nhóm, theo lớp

+ Dạy học phải thể hiện mối quan hệ tích cực giữa học viên và HS, giữa

+ Dạy học phải chú trọng đến đa dạng nội dung, các hình thức, cách thức kiểm tra, đánh giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá

* Yêu cầu đối với HS:

+ Phải chuẩn bị tâm thế sẵn sàng tham gia vào các hoạt động học tập (chuẩn bị sức khỏe, tâm lý, kiến thức đã học )

+ Phải tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập

để tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ

và hành vi đúng

+ Phải tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập; thực hành thí nghiệm; thực hành vận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn; xây dựng và thực hiện các kế hoạch học tập phù hợp với khả năng và điều kiện theo yêu cầu và sự hướng dẫn của GV

+ Cần mạnh dạn trình bày bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảo luận tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy, cho bạn

+ Phải mạnh dạn và biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm hoạt động học tập của bản thân và bạn bè

* Yêu cầu đối với GV:

+ Phải xác định cụ thể, rõ ràng và đúng mục tiêu của mỗi bài học, chia

sẻ với học sinh mục tiêu bài học trước khi tiến hành giảng dạy để đính hướng việc học tập của HS và giúp HS lựa chọn PP học tập phù hợp;

+ Phải thiết kế, tổ chức, hướng dẫn HS thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưng của bài học, với đặc điểm và trình độ của HS với điều kiện cụ thể của lớp, của trường và địa phương để tạo cơ họi cho mọi đối tượng học sinh tham gia vào quá trình học tập

+ Phải động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi HS được tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá trình khám phá

và lĩnh hội kiến thức; chú ý khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng đã

có của HS; tạo niềm vui, hứng khởi nhu cầu hành động, và thái độ tự tin trong học tập cho HS; giúp các em phát triển tối đa năng lực, tiềm năng

+ Phải thiết kế và hướng dẫn HS thực hiện các dạng câu hỏi, bài tập phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng; hướng dẫn sử dụng các thiết bị, đồ dùng dạy tập;

tổ chức có hiệu quả các giờ thực hành; hướng dẫn HS có thói quen vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

+ Phải sử dụng các PP, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lý, hiệu quả, linh hoạt phù hợp với đặc trưng của các cấp, môn học, nội dung tính chất của bài học; đặc điểm và trình độ HS; thời lượng dạy học và các điều kiện dạy học cụ thể của trường, địa phương

+ Phải tăng cường kiểm tra, đánh giá việc học tập bằng các hình thức đa dạng, cung cấp thông tin phản hồi đến học sinh để giúp các em điều chỉnh việc học và GV ddieuf chỉnh việc dạy hướng tới mục tiêu chất lượng;

* Yêu cầu đối với cán bộ quản lý giáo dục:

+ Phải nắm vững chủ trương đổi mới giáo dục phổ thông thể hiện ở chương trình, SGK, PPDH, sử dụng phương tiện, thiết bị, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá kết quả giáo dục để chỉ đạo, hướng dẫn GV, HS thực hiện đúng

+ Phải chú trọng bồi dưỡng năng lực sử dụng PPDH tích cực cho GV để

họ làm chủ quá trình đổi mới PPDH

+ Phải tạo điều kiện thuận lợi cho GV thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

+ Phải có biện pháp quản lý, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường một cách hiệu quả; thường xuyên tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá các hoạt động dạy và học theo định hướng đổi mới phương pháp dạy

học; Qua kiểm tra đánh giá cung cấp thông tin phản hồi có tính xây dựng đến

GV và HS kịp thời để điều chỉnh việc dạy học đúng hướng và hiệu quả

+ Phải động viên, khen thưởng kịp thời những GV thực hiện có hiệu

quả phương pháp dạy học , đồng thời phê bình, nhắc nhở những GV chưa tích cực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

1.3.3 Nội dung quản lý việc đổi mới PPDH của hiệu trưởng

1.3.3.1 Xây dựng kế hoạch thực hiện đổi mới PPDH

Kế hoạch đổi mới PPDH được coi như một nhiệm vụ của năm học trong kế hoạch hoạt động của nhà trường Thực hiện chức năng này, hiệu trưởng phải tiến hành:

- Xác định các cơ sở pháp lý để xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH (Nghị quyết của Đảng, các văn bản chỉ đạo của ngành, chương trình giáo dục cấp THCS, )

- Phân tích bối cảnh nhà trường THCS để xác định cơ sở thực tiễn của kế hoạch đổi mới PPDH (điểm mạnh, yếu, cơ hội, thách thức), làm rõ các yếu tố liên quan đến đổi mới PPDH (đội ngũ GV, HS, điều kiện CSVC )

- Xác định các cơ sở lý luận phù hợp để tiến hành đôi mới PPDH (Lý luận

về dạy học, PPDH, các kỹ thuật dạy học tích cực; mối quan hệ giữa PPDH và chất lượng dạy học )

- Xác định mục tiêu cần đạt trong đổi mới PPDH (các mục tiêu phải đảm bảo nguyên tắc SMART- cụ thể, đo được, có khả năng thực hiện được, có tính thực tiễn, hạn định về nặt thời gian): tỷ lệ GV thực hiện đổi mới PPDH, mức độ

áp dụng các PPDH tích cực

- Lựa chọn các công việc cần làm để triển khai thực hiện đổi mới PPDH, cách làm, phân phối nguồn lực cho mỗi công việc (đa dạng về cách làm: bồi dưỡng PPDH tích cực cho GV qua tập huấn, qua sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề, qua dự giờ, thao giảng, qua sáng kiến kinh nghiệm hay nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng, qua thăm quan học tập trường bạn )

- Sắp xếp các công việc theo một trình tự hợp lý, hoàn thiện và thống nhất

kế hoạch để đưa vào thực hiện

Tổ CM trong các buổi họp Hội đồng GV, qua hội thảo qua bảng thông báo

1.3.3.2 Tổ chức việc thực hiện đổi mới PPDH

Tác giả Thái Duy Tuyên cho rằng: “Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH

là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu về đổi mới PPDH đã đề ra” [29, tr.576]

- Khi phân phối và sắp xếp các nguồn lực được tổ chức một cách khoa học và hợp lý thì với vai trò hiện thực hóa các mục tiêu chức năng tổ chức sẽ hình thành nên sức mạnh của tập thể

- Để thực hiện đựơc chức năng quản lí này, người hiệu trưởng cần phải xây dựng và duy trì một cơ cấu nhất định về những vai trò, nhiệm vụ và vị trí công tác Đó là làm rõ các mối quan hệ và đảm bảo sự nhận thức đúng của những người được đặt vào các vị trí khác nhau trong cơ cấu tổ chức Đó là việc thành lập ban chỉ đạo đổi mới PPDH, xây dựng được lực lượng GV cốt cán cho các môn học, chọn tổ trưởng chuyên môn có khả năng điều hành, dẫn dắt các hoạt động chuyên môn của tổ trong đó có hoạt động đổi mới PPDH

- Phổ biến kế hoạch đến các đoàn thể và các cá nhân trong nhà trường

- Phân công, giao nhiệm vụ theo kế hoạch cho từng cá nhân, bộ phận trong trường tham gia đổi mới PPDH: có sự phân quyền, giao quyền cho các cấp tham mưu một cách rõ ràng (Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn chịu trách nhiệm chỉ đạo trực tiếp các tổ chuyên môn và GV thực hiện đổi mới PPDH, phó hiệu trưởng phụ tách CSVC chịu tách nhiệm đảm bảo các điều kiện phục vụ đổi mới PPDH trong điều kiện cho phép của nhà trường, các TTCM chịu trách nhiệm điều hành các GV trong tổ thực hiện đổi mới PPDH phù hợp đặc trưng môn học, năng lực GV và đối tượng HS ); phải xây dựng và phát triển đội ngũ nhân sự (chăm lo bồi dưỡng GV để có đủ năng lực thực hiện các PPDH tích cực) ; cơ chế hoạt động phối hợp giữa chuyên môn với các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường cùng đảm bảo thực hiện mục tiêu đã đề ra;

- Triển khai thực hiện các công việc theo kế hoạch: Bồi dưỡng GV, dạy minh họa, rút kinh nghiệm, triển khai diện rộng Tổ chức các lớp tập huấn,

bồi dưỡng PPDH tích cực nhằm trang bị cho GV những PPDH để GV có nhiều cơ hội lựa chọn phù hợp Chú ý nội dung, hình thức bồi dưỡng, thời gian để thu hút nhiều GV và CBQL tham dự

- Tổ chức cam kết việc thực hiện đổi mới PPDH đối với các cá nhân, bộ phận trong trường Xây dựng nhà trường thành tổ chức học tập và xây dựng văn hóa chất lượng trong trường học

1.3.3.3 Chỉ đạo, điều hành thực hiện đổi mới PPDH

“Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH là quá trình tác động cụ thể của HT tới mọi thành viên trong NT, nhằm biến những nhiệm vụ chung về đổi mới PPDH của nhà trường thành hoạt động thực tiễn của từng người”[29, tr.576]

Chức năng chỉ đạo là cơ sở để phát huy các động lực cho việc thực hiện các mục tiêu đổi mới PPDH Hiệu trưởng thực hiện chức năng chỉ đạo là thực hiện một số nhiệm vụ:

- Ra quyết định chỉ đạo từng bộ phận, cá nhân thực hiện kế hoạch đổi mới PPDH

- Lãnh đạo và hướng dẫn GV triển khai đổi mới PPDH

- Thường xuyên giám sát việc thực hiện, thực hiện vai trò người trợ giúp, cố vấn, tạo điều kiện cho GV thực hiện đổi mới PPDH

- Thường xuyên đôn đốc, động viên, tạo động lực cho GV trong tiến trình đổi mới

1.3.3.4 Kiểm tra, đánh giá giáo viên thực hiện đổi mới PPDH

Kiểm tra là một trong những chức năng của công tác quản lý, nhờ có kiểm tra mới biết được mức độ thực hiện, kết quả và hiệu quả thực hiện của

GV về đổi mới PPDH trong giảng dạy

- Hiệu trưởng chỉ đạo phó hiệu trưởng phối hợp với tổ trưởng chuyên

môn xây dựng những tiêu chuẩn kiểm tra đánh giá đảm bảo tính chính xác, công bằng, khách quan (cụ thể hóa tiêu chuẩn kiểm tra đánh giá giờ dạy do

Bộ giáo dục và đào tạo đã ban hành, xác định cụ thể các tiêu chí đánh giá giờ dạy tích cực)

- Xác định nội dung kiểm tra đối với các bộ phận, các đối tượng (khâu chuẩn bị, lên lớp, kiểm tra, đánh giá học sinh )

- Lựa chọn phương pháp và hình thức kiểm tra phù hợp từng giai đoạn, từng đối tượng được kiểm tra.Tổ chức lực lượng kiểm tra hợp lý (Ban giám hiệu, Tổ trưởng chuyên môn, GV cốt cán, các GV khác trong bộ môn)

- Đa dạng hóa nguồn thông tin (Thu thập thông tin qua xem xét hồ sơ chuyên môn, qua dự giờ, qua phỏng vấn học sinh, đồng nghiệp ) Phân tích thông tin thu nhận được từ việc kiểm tra, nhận xét đánh giá thông tin một cách chính xác, khách quan và kịp thời cung câp thông tin phản hồi có tính xây dựng đến đối tượng được kiểm tra để giúp học điều chỉnh việc dạy học

- Căn cứ vào kế hoạch đã xây dựng và kết quả thu được từ quá trình kiểm tra để kịp thời điều chỉnh việc thực hiện đổi mới PPDH ở các giai đoạn tiếp theo

1.3.3.5 Xây dựng các điều kiện cơ sở vật chất cho đổi mới PPDH

a Chỉ đạo xây dựng CSVC - TBDH:

- Chỉ đạo xây dựng và hoàn thiện CSVC - TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng xây dựng CSVC của trường chuẩn quốc gia, đặc biệt là đổi mới PPDH ở trường THCS

- Tăng cường CSVC - TBDH: đủ, đồng bộ, sát với yêu cầu đổi mới và đặc thù riêng của từng môn học

- Phát huy cao độ nguồn vốn của nhà nước, của cộng đồng, của phụ huynh học sinh để hoàn thiện CSVC - TBDH

- Phát động trong toàn thể giáo viên, học sinh phong trào thi đua tự làm

đồ dùng dạy học phục vụ cho đổi mới PPDH

b Chỉ đạo sử dụng hiệu quả TBDH:

Việc chỉ đạo sử dụng hiệu quả TBDH là rất cần thiết cùng với việc xây dựng CSVC - TBDH vì thế cần chú ý đến yếu tố con người sử dụng TBDH để

có thể sử dụng tối đa TBDH hiện có Chỉ đạo sử dụng triệt để TBDH hiện có

trong quá trình dạy học nói chung và thực hiện đổi mới PPDH nói riêng

Trên cơ sở nắm vững TBDH hiện có và khả năng phục vụ đổi mới

PPDH, đặc biệt chú ý đến những môn đòi hỏi phải có TBDH như: Giáo dục

công dân, Địa lý, Vật lý chỉ đạo giáo viên bắt buộc phải sử dụng TBDH,

khắc phục tình trạng dạy chay tồn tại đã lâu, tăng cường thực hành, thí nghiệm

qua cơ chế kiểm tra đánh giá giờ lên lớp

Sử dụng phương pháp hành chính trong khi chỉ đạo GV sử dụng TBDH

là bắt buộc bằng những quy định được coi là tiêu chuẩn đánh giá thi đua cùng

với chính sách động viên, khích lệ giáo viên tích cực, tự giác khai thác,sử dụng

TBDH hiện có trong đổi mới PPDH Khuyến khích giáo viên sử dụng TBDH

hiện đại như phương tiện nghe nhìn, công nghệ thông tin ở những trường có

điều kiện

Đổi mới PPDH gắn liền với lao động sáng tạo của giáo viên qua quá

trình tự học, tự bồi dưỡng nhưng để nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH bên

cạnh tự bồi dưỡng của bản thân giáo viên thì Hiệu trưởng các trường THCS

cần chú ý công tác bồi dưỡng để giáo viên có kỹ năng sử dụng TBDH nhằm

khắc phục khó khăn cho giáo viên khi thực hiện đổi mới PPDH

Đổi mới PPDH là việc làm vô cùng cần thiết và cấp bách đặt ra cho

ngành GD – ĐT hiện nay nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đáp

ứng tốt yêu cầu của xã hội Và thực hiện công tác đổi mới này chính là thực

hiện một quá trình thay đổi Quá trình thực hiện sự đổi mới này có thành công

và thu được những kết quả mong đợi hay không phụ thuộc phần lớn vào công

tác quản lý của nhà quản lý Vì vậy, “Phải đổi mới quản lý để quản lý sự thay

đổi” Hay nói cách khác, quản lý đổi mới PPDH là điều hết sức quan trọng và

cần thiết để có thể thực hiện tốt được mục tiêu giáo dục đề ra Hiệu trưởng có

vai trò vừa là người lãnh đạo vừa là người quản lý sự thay đổi và là người tiên

phong trong thực hiện sự thay đổi Trong quá trình đổi mới PPDH, ngành GD -

ĐT đã xác định người hiệu trưởng là nhân tố quan trọng trong quản lý và tổ chức giáo viên thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý đổi mới PPDH ở cấp THCS

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới quản lý đổi mới PPDH, trong đó phải

kể đến một số yếu tố cơ bản sau:

a, Năng lực và phẩm chất của Hiệu trưởng:

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và nhân dân về chất lượng hiệu quả hoạt động của trường mình Sự đổi mới PPDH có thành hiện thực hay không, đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình độ tổ chức, năng lực triển khai trong thực tiễn của Hiệu trưởng

Thành công của việc đổi mới PPDH phụ thuộc vào cái tâm, cái tài của của Hiệu trưởng Các phẩm chất tâm lí của Hiệu trưởng sẽ giúp tập thể vượt qua trở ngại trong quá trình đổi mới PPDH Trình độ hiểu biết về lí luận dạy học, năng lực tổ chức, năng lực quản lí nguồn tài lực và vật lực, năng lực vận động xã hội, thu thập và xử lí các thông tin và uy tín của người Hiệu trưởng góp phần quyết định sự thành công của việc đổi mới PPDH

b, Năng lực, phẩm chất của giáo viên và học sinh:

Đặc trưng lao động sư phạm của người thầy giáo là dạy chữ, dạy người chủ yếu bằng nhân cách của bản thân thầy giáo Dạy học nhìn từ góc độ tâm lí học là sự tác động của nhân cách đến nhân cách Vai trò của thầy giáo thay đổi khi đổi mới PPDH, thầy giáo không chỉ là người giảng dạy kiến thức mà còn là người thúc đẩy việc học tập của HS Vì vậy trình độ, năng lực chuyên môn, kĩ năng sư phạm, bản lĩnh chính trị và phẩm chất của người thầy giáo có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học Giáo viên là lực lượng quyết định sự thành công của đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới PPDH nói riêng

Phẩm chất trí tuệ, năng lực của HS là nền móng cơ bản về tiếp thu kiến thức do thầy giáo truyền thụ Dù thầy giáo có giỏi về chuyên môn, vững về nghiệp vụ nhưng HS không đủ khả năng tiếp thu kiến thức căn bản, không chịu

khó đầu tư thì việc đổi mới PPDH cũng khó được cải thiện Đổi mới PPDH đòi hỏi HS phải có năng lực và phẩm chất thích ứng với PPDH tích cực như động cơ học tập đúng đắn, tự giác tích cực trong học tập, có ý thức trách nhiệm về kết quả học tập của mình, có phương pháp tự học ở mọi lúc mọi nơi, bằng mọi cách

c, Điều kiện dạy học thực tế của nhà trường:

Đổi mới PPDH luôn gắn liền với các yêu cầu về cơ sở vật chất – thiết bị dạy học Cơ sở vật chất đầy đủ, thiết bị dạy học hiện đại sẽ góp phần nhất định vào thành công của đổi mới PPDH Vì vậy Hiệu trưởng phải tổ chức xây dựng

hệ thống CSVC, TBDH phù hợp với nội dung chương trình, đáp ứng được các yêu cầu của quá trình dạy học; tổ chức sử dụng và bảo quản hệ thống CSVC – TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH

d, Gia đình, cộng đồng XH:

Gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến động cơ, thái độ học tập của HS và

là nơi thỏa mãn các điều kiện về vật chất và tinh thần cho việc học tập của con

em Truyền thống địa phương, các giá trị văn hóa tích cực của cộng đồng trên địa bàn là những yếu tố ảnh hưởng đến công tác nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới PPDH Trong quá trình vận động, phát triển của mọi sự vật, hiện tượng thì các yếu tố chủ quan (nội lực) quyết định sự phát triển; các yếu tố khách quan (ngoại lực) có tác dụng hỗ trợ, tạo điều kiện cho sự vật, hiện tượng tiến hóa theo các quy luật vốn có của nó

e, Chủ trương, chính sách của Nhà nước và ngành Giáo dục về đổi mới PPDH:

Nghị quyết TƯ 2 khóa VIII đã khẳng định: “ Phải đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư

tư duy sáng tạo của người học”

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng chỉ đạo: “ Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học, đổi mới chương trình,

nội dung, phương pháp dạy và học nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của HS, SV”

Luật giáo dục 2009 cũng nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, tự rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” (tr33)

Những văn bản chỉ thị của ngành giáo dục và đào tạo đã được các cấp quản lí cụ thể hóa và hướng dẫn thực hiện, chính là môi trường pháp lí thuận lợi cho việc đổi mới PPDH ở các nhà trường hiện nay

Kết luận chương 1

Từ những nét khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề, các khái niệm cơ bản, một số đặc trưng chủ yếu của quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS trên cơ sở một số lý luận của việc nghiên cứu các biện pháp quản

lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng được thực hiện trong mối quan hệ biện chứng với quản lý các mặt hoạt động khác, qua đó có thể rút ra kết luận bước đầu như sau:

Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung hết sức quan trọng trong việc

nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới phương pháp dạy học sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm của học sinh Thực chất, đây không phải là sự thay thế cái cũ bằng cái mới mà là sự kế thừa, sử dụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống phương pháp dạy học truyền thống hiện còn có giá trị tích cực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kĩ năng, kinh nghiệm và phát triển thái

độ tích cực đối với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị xã hội Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng khắc phục các phương pháp đã lạc hậu, truyền thụ