ĐỀ TÀI: Nạn chảy máu chất xám ở việt nam thực trạng và giải pháp cải thiện

MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU .I.NẠN “CHẢY CHẤT XÁM”. 1. Định nghĩa. 2. Nguyên nhân. II.ẢNH HƯỞNG CỦA NẠN “CHẢY CHẤT XÁM” ĐẾN ĐẤT NƯỚC. III.THỰC TRẠNG CỦA NẠN “CHẢY CHẤT XÁM” Ở VIỆT NAM. 1. Công ty điện lực Việt Nam EVN. 2. Từ các cuộc thi và các trường đại học.3. Ở các cơ quan nhà nướcIV.GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ.KẾT LUẬN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG TP HỒ CHÍ MINH

LỚP: 08TN2

HỌ TÊN: ĐÀO MỸ TUYÊN

MSSV: 854031040

GV: PHAN MINH TUẤN

TIỂU LUẬN

NẠN “CHẢY MÁU CHẤT XÁM” Ở VIỆT NAM THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN.

TP HỒ CHÍ MINH 2009

MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU.

I.NẠN “CHẢY CHẤT XÁM”.

1 Định nghĩa.

2 Nguyên nhân.

II.ẢNH HƯỞNG CỦA NẠN “CHẢY CHẤT XÁM” ĐẾN ĐẤT NƯỚC.

III.THỰC TRẠNG CỦA NẠN “CHẢY CHẤT XÁM” Ở VIỆT NAM.

1 Công ty điện lực Việt Nam EVN.

2 Từ các cuộc thi và các trường đại học.

3 Ở các cơ quan nhà nước

IV.GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ.

KẾT LUẬN.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Sách QUẢN TRỊ HỌC _PGS-TS Nguyễn Thị Liên Diệp.

Google.com.vn.

Vietnamnet.com.vn.

Tiasang.com.vn

LỜI NÓI ĐẦU

Trong nền kinh tế thị trường và nhất là từ khi nước ta gia nhập WTO thì những áp lực

từ nền kinh tế của các nước trên thế giới ngày càng ảnh hưởng đến nước ta Tuy là so với thế giới hiện nay nước ta đang trong thời kì hòa bình, không có bất ổn về chính trị nhưng các vấn đề về khí hậu như: hiện tượng nóng lên của trái đất, sự phá hủy tầng ozone, hiệu ứng nhà kính, rồi nhiều căn bệnh lạ xuất hiện gây tỉ lệ tử vong cao, rồi việc đột ngột tăng giá hàng hóa lên vùn vụt từ 2008 đã ảnh hưởng nhiều đến đời sống người dân Song song đó, một vấn đề đã , đang và sẽ còn xảy ra luôn là vấn đề nan giải cho Chính Phủ ta, đó là nạn “ chảy chất xám” của tầng lớp trí thức Trong tình hình nền kinh tế đang đứng trước nhiều thách thức như hiện nay, người có thề dẫn dắt đất nước ta đi về phía trước không ai khác chính là các chuyên gia có năng lực , có hiểu biết, có tài năng.Nhưng những nguyên nhân làm cho nền kinh tế kém phát triển cũng chính là nguyên nhân làm cho tư tửơng chạy sang các nước phát triển

để có cơ hội thăng tiến của người Việt Nam _ nhất là lớp trí thức trẻ ngày càng mạnh

mẽ Vậy nạn “ chảy chất xám” là gì, nó có ảnh huởng đến nền kinh tế vốn còn nhiều yếu kém của nước ta như thế nào?

I.NẠN “ CHẢY CHẤT XÁM”

1.Khái niệm.

Hiện tượng di chuyển của những người lao động có trình độ, có

tay nghề cao từ nơi này sang nơi khác (từ doanh nghiệp này, vùng này,

nước này sang doanh nghiệp khác, vùng khác, nước khác) thường

được gọi là “chảy máu chất xám” Cũng giống như hàng hóa đó là một

dòng chảy xuyên quốc gia của con người , của trí tuệ.Nó gây ra những

trở ngại về kinh tế, về công nghệ, về văn hóa của nước gốc lẫn nước mà họ di cư đến

2.Nguyên nhân

Khỏang cách giàu nghèo giữa Việt Nam và các nước phát triển ( Mỹ, Đức, Úc,

Canada…)quá lớn.Chúng ta đang sống trong một thế giới mà 20%dân số giàu nhất tiêu thụ 80% tổng năng lượng tạo ra.Chúng ta đang sống trong một thế giới mà xung đột vũ trang vẫn tiếp tục bùng phát ở đây đó và như không bao giờ chấm dứt.Những hậu quả do chúng gây ra có ảnh hưởng khác nhau đối với các quốc gia trên thế giới phụ thuộc vào sự thịnh vượng , vị trí địa lí, tình trạng phát triển của quốc gia đó… Ngày nay giới trẻ hay bị phàn nàn là không có lí tưởng , không có đam mê hoặc

thậm chí không coi trọng những gía trị mà ông cha ta đã gian khổ mới có được.Có một điều phải thừa nhận rằng do bị chi phối bởi nền kinh tế thị trường bất kể là chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa xã hội,giới trẻ Việt Nam bị lôi cuốn mạnh bởi đồng tiền Một đất nước mà con người phải chịu đựng nghèo khó trong một thời gian dài, điều này không có gì là ngạc nhiên.Họ càng bị đồng tiền lôi cuốn thêm khi các phương tiện thông tin đại chúng đem đến cho họ những hình tượng thành công hòan tòan dựa vào đồng tiền Người ta không do dự đưa lên báo chí

danh sách một trăm người giàu nhất Việt Nam như những tấm gương điển hình Họ dễ dàng so sánh và nhận ra rằng một kế tóan trẻ của một công ty liên doanh có thể kiếm được nhiều tiền hơn một vị giáo sư đại học Vì thế khi lựa chọn nghề nghiệp tương lai, họ sẽ lựa chọn tương ứng

Một nguyên nhân sâu xa khác dẫn tới hiện tượng “chảy máu chất xám” đó là:từ nhỏ giới trẻ đã có mong ước được đi du học vì từ nhỏ thầy cô và cha mẹ đã nhen nhúm trong đầu họ rằng chỉ có đi du học mới có khả năng thành công Vì họ yêu nước, nhiệt huyết nên nuôi dưỡng tư tưởng ấy cho tới lớn.Khi đã đi du học, những người giỏi trong số họ không trở về, không chỉ vì họ được đề nghị mức lương và điều kiện làm việc tốt hơn, mà có lẽ quan trọng hơn, bởi vì họ không nhận được một tín hiệu nào cho thấy rằng đất nước này cần họ, rằng đất nước này tự hào về họ, rằng tương lai của đất nước phụ thuộc vào họ Đó là hòan cảnh mà thế hệ trẻ Việt Nam đang phải đối mặt

Một khuynh hướng chung của du học sinh các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam là các du học sinh, nghiên cứu sinh sau khi hoàn tất chương trình học hỏi của mình thường phân vân trước câu hỏi về nước hay tiếp tục học thêm hay là ở lại làm việc nơi xứ người Câu hỏi hay suy nghĩ này nhiều khi không được đặt ra ngay khi du học sinh mới bước chân đến quốc gia mình được theo học, mà nó được dần dần thành hình sau một thời gian sống trên xứ sở xa lạ với những ưu đãi về vật chất lẫn tinh thần mà ở Việt Nam không có

Tiến bộ về khoa học kỹ thuật :Có nhiều lý do để khiến du

học sinh băn khoăn trăn trở về quyết định về hay ở của mình

Trước hết là các quyến rũ vật chất ở xứ du học sinh đang

sống Dù mang theo một tinh thần yêu nước nồng nàn cho

đến đâu đi nữa, du học sinh không thể chối cải được những

tiến bộ về khoa học kỹ thuật của thế giới mình đang sống

Thư viện, các phòng thí nghiệm, các hệ thống máy vi tính và

các phương tiện truyền thông khác như các trang web đủ lọai

đã gíup cho du học sinh dễ dàng trong việc học tập cũng như

làm việc Về nước những phương tiện tối tân, hiện đại như thế làm sao có được và du học sinh trở về có đất dụng võ để mang những điều mình học hỏi về phát triển đất nước hay không

Lương bổng và chính sách đãi ngộ :Vấn đề lương bổng, thu nhập hàng tháng cũng

làm du học sinh so sánh về khả năng xây dựng cho gia đình và bản thân mình khi làm việc tại nước ngoài hay khi trở về Việt Nam Một khía cạnh đáng để ý nữa là các quốc gia tân tiến như Mỹ chẳng hạn thường có chính sách đãi ngộ xứng đáng những khoa học gia, những kỹ thuật gia của các quốc gia khác So sánh việc đào tạo một kỹ

sư trong nước hay nhận một kỹ sư nước ngoài vào làm việc thì các nhà kinh tế, các người quản lý doanh nghiệp đều nhận thức được rằng việc sử dụng một chuyên viên nước ngoài có lợi ích kinh tế nhiều hơn vì không phải tốn chi phí đào tạo

Chính sách quản lý: các tập đòan đa quốc gia(PNJ , Uliver ,

Cocacola, HSBC, NOKIA, SAMSUNG…) thường dùng chính

sách quản lý theo mục tiêu (Qủan trị theo mục tiêu (MBO): là

cách quản trị thông qua việc mọi thành viên tự mình xác định

mục tiêu , tự mình quản lí và thực hiện mục tiêu đã đề ra MBO trong doanh nghiệp

sẽ kích thích tinh thần hăng hái và nâng cao tính trách nhiệm của nhân viên.MBO đã tạo điều kiện cho mọi thành viên trong tổ chức có cơ hội phát triển năng lực của mình.MBO là một phương pháp quyền hạn tương ứng trách nhiệm thực hiện mục tiêu, nó tạo điều kiện để người thực hiện phát huy tính năng động và sáng tạo trong quá trình thực hiện mục tiêu), khiến cho du học sinh cảm luôn thấy thỏai mái vì họ có

cơ hội phát huy hết tài năng của mình, khiến cho họ phải so sánh giữa quê hương với nước mà họ đang học tập, làm việc Và tất nhiên là họ sẽ ở lại những nước tiên tiến

ấy

II.ẢNH HƯỞNG CỦA NẠN “CHẢY CHẤT XÁM” ĐẾN ĐẤT NƯỚC

Có thể hình dung ảnh hưởng của chảy máu chất xám như truyền qua bốn “kênh”:

(1) Một là, chính “kì vọng” đi ra nước ngoài cũng đã có ảnh hưởng đến nhiều người trong nước (nhất là giới trẻ), dù rốt cục họ có đi hay không Người ta không cần phải thật sự

di cư mới có ảnh hưởng đến nước gốc Kì vọng ra nước ngoài học tập, nghiên cứu, làm ăn,

sẽ thúc đẩy giới trẻ trong nước năng nổ trau dồi thêm giáo dục, tay nghề, và do đó ảnh hưởng tốt cho xã hội và kinh tế của nước họ Ảnh hưởng này thường được gọi là hiệu ứng

“thu thêm chất xám” (brain gain) Một ví dụ cụ thể: chính giấc mơ sang Mỹ làm việc ở

“thung lũng Silicon” đã thúc đẩy giới trẻ Ấn Độ đi vào tin học, đưa đến sự phát triển công nghiệp phần mềm ở quốc gia này

Hiển nhiên, không phải hi vọng “xuất ngoại” của bất cứ ai bao giờ cũng thành sự thật, nhưng

sự cố gắng của họ sẽ có lợi cho xã hội Như vậy, cơ hội di cư ra nước ngoài sẽ tăng thêm động lực đầu tư vào giáo dục Theo vài nghiên cứu, hiệu ứng này khá lớn cho những quốc gia (như Trung Quốc và Ấn Độ) đông dân (trên 30 triệu) và tương đối không quá nghèo Ngoài ra, cũng nên thấy rằng các thể chế và chính sách trong một nước cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sự kiện là người dân có thể ra nước ngoài lao động, sinh sống, chẳng hạn như nhà nước phải nghĩ đến những biện pháp để giữ lại những người có tài

Song, nhìn kĩ hơn, cường độ của hiệu ứng “thu thêm chất xám” cũng tuỳ thuộc vào mức độ và tiêu chuẩn gạn lọc của các nước phát triển trong chính sách cho nhập cư của họ

Sự gạn lọc ấy càng tinh vi thì hiệu ứng này càng thấp vì ít người sẽ nuôi hi vọng sang các nước phát triển sinh sống Vài nghiên cứu cũng cho thấy lắm khi triển vọng du học lại có ảnh hưởng ngược lại (thành ra xấu), vì nó có thể làm nhiều người ít trau dồi trí thức của mình hơn Chẳng hạn như con cháu các gia đình khá giả, biết chắc rằng cha mẹ sẽ gửi mình

đi ngoại quốc, có thể bỏ bê học tập trong nước Tương tự, cũng có người sẽ đợi khi sang nước tiên tiến mới bắt đầu học hành, do đó không gây hiệu ứng “thu thêm chất xám” nào cho quốc gia sinh quán của họ

(2) Hai là, sự “vắng mặt” của chất xám sẽ có ảnh hưởng không tốt cho quốc gia gốc của họ Đây là hậu quả mà từ lâu ai cũng biết Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây có phát hiện nhiều chi tiết mới, chẳng hạn như ảnh hưởng khác nhau của các loại chất xám, ngoài việc gây thiếu hụt trong “thị trường đầu vào” Sự thất thoát của những người có tay nghề cao, nhất là những cá nhân nhiều khả năng tổ chức và điều hành, sẽ gây thuơng tổn đặc biệt nặng nề cho các nước nghèo, hơn hẳn sự thất thoát của những loại chất xám khác Sự di

cư của những người có kinh nghiệm quản lí bệnh viện, chủ nhiệm khoa ở các đại học, các bác sĩ, y tá, và nhà giáo, từ các quốc gia chậm tiến là nguyên do chính khiến các nước này

không thoát ra được cái bẫy nghèo khổ Nhiều phân tích khác thì cho rằng không phải sự thất thoát của những chuyên gia đã gây thiệt hại nặng nề như vậy, nhưng là sự thất thoát của giai cấp trung lưu

Cũng phải nói đến ảnh hưởng trên chính những người ra đi Đáng ngạc nhiên là cho đến nay ảnh hưởng này tương đối ít được biết một cách cặn kẽ (ngoài khẳng định chung chung là, tất nhiên, đời sống của họ hẳn là khấm khá hơn, nếu không thì họ đã không đi!) Vài nghiên cứu vừa xuất hiện đã cho nhiều thông tin mới về ảnh hưởng này Chẳng hạn như một khảo sát gần đây cho thấy chất xám nhập cư vào Mỹ đã tạo thêm công ăn việc làm cho người Mỹ (và nâng cao thu nhập trong một số công nghiệp), không phải lấy việc của dân Mỹ như trước đây nhiều người vẫn nghĩ

(3) Ba là, ảnh hưởng của cộng đồng kiều dân: Đây là ảnh hưởng từ xa của người đang sinh sống ở nước ngoài đối với quốc gia gốc của họ Ngoài những ảnh hưởng về

thương mại, đầu tư, kiều hối, và kiến thức, một người sống xa xứ mà thành đạt cũng giúp hạ thấp những rào cản kinh doanh quốc tế qua vai trò “trung gian uy tín” tức là cho các đối tác quốc tế hiểu biết thêm về dân tộc họ, và những cơ hội làm ăn ở quê hương họ, và ngược lại, giúp đồng bào trong nước họ biết về nước ngoài Nói cách hoa mỹ, cộng đồng kiều dân là rất quan trọng trong tiến trình giúp nước họ hội nhập vào mạng lưới sản xuất toàn cầu và thương mại quốc tế

Theo một báo cáo của Ngân Hàng Thế Giới thì đúng là kiều hối có trực tiếp giúp đỡ các nước chậm tiến giảm nghèo, và là một nguồn ngoại tệ quan trọng, song ảnh hưởng rộng hơn thì khá phức tạp, và tùy từng nước Ở Guatemala, chằng hạn, đa số gia đình nhận kiều hối dùng tiền đó để giáo dục con em hơn là tiêu dùng Nhưng ở Mexico thì mức độ giáo dục của con cái những gia đình có thân nhân ở Mỹ thì lại thấp hơn con cái những gia đình khác,

có lẽ vì các gia đình có người di dân nghĩ rằng rồi con cái họ cũng sẽ sang Mỹ làm lao động chân tay, mà những việc đó thì đâu cần trình độ giáo dục cao!

(4) Bốn là kênh “hồi hương” Đó là ảnh hưởng của kiều dân hồi hương sau nhiều năm sinh cơ lập nghiệp ở nước ngoài, với tay nghề cao hơn, mạng lưới xã hội rộng hơn, và tài sản nhiều hơn Bây giờ họ có nhiều khả năng đóng góp hơn cho quê hương họ.

III HIỆN TRẠNG CỦA NẠN “CHẢY CHẤT XÁM” Ở VIỆT NAM.

Tình trạng những nhân viên có năng lực và trình độ cao thường “nhảy” sang những nơi

có lương cao hơn, chế độ đãi ngộ tốt hơn hiện nay không chỉ xảy ra ở những ngành, lĩnh vực thiếu nhân lực như ngân hàng, chứng khoán, điện lực mà đang trở thành “vấn nạn”, làm đau đầu hầu hết các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước Đây là một hiện tượng bình thường và ngày càng xảy ra thường xuyên hơn trong thị trường lao động Nền kinh tế càng phát triển, hiện tượng này càng phổ biến và thực ra là một điều kiện không thể thiếu của sự phát triển lành mạnh “Chảy máu chất xám” làm các doanh nghiệp đang phải trả giá rất cao để thực hiện các giải pháp thu hút nhân tài, khiến giá của thị trường lao động tăng đột biến Hiện tượng này tất yếu sẽ xảy ra đối với các doanh nghiệp không đủ bản lĩnh và chiến lược để giữ những nhân tài của mình Đội ngũ lao động tri thức là những người có tính năng động rất cao Họ làm gì, ở đâu, làm thế nào, phần lớn là do quyết định của họ Người

sử dụng lao động cần họ hơn là ngược lại

1.Tập đòan điện lực Việt Nam EVN

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) muốn đẩy nhanh sự phát triển sản xuất kinh doanh, muốn làm ra ngày càng nhiều giá trị gia tăng, muốn tiến đến xây dựng nền kinh tế tri thức, thì phải chấp nhận đối mặt với hiện tượng di chuyển của những người lao động nói chung và người lao động tri thức nói riêng Vấn đề quan trọng là có chính sách trọng dụng họ, tạo mọi điều kiện (về vật chất), nhưng quan trọng hơn là cách ứng xử đối với họ để họ làm việc có hiệu quả Các doanh nghiệp, các đơn vị phải tự lo để “giữ” người tài trong một thị trường lao động cạnh tranh Tuy nhiên, thực tế, người giỏi từ nước ngoài về làm việc tại các doanh nghiệp trong nước không hẳn hoàn toàn do thu nhập

Thời gian qua, thông tin đại chúng đã đưa tin hàng trăm kỹ sư và công nhân lành nghề của EVN ở các nhà máy điện, các công ty Điện lực, các đơn vị nghiên cứu, tư vấn và đào tạo

bỏ đi làm việc cho các công ty ngoài EVN và tình trạng này vẫn đang tiếp tục diễn biến theo chiều hướng bất lợi Như vậy, EVN sẽ bị thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao để thực hiện Quy hoạch phát triển điện VI nếu như không kịp thời có chiến lược phát triển nguồn nhân lực.Hiện tượng trên chứng tỏ nhân lực của EVN rất có giá và được các doanh nghiệp, các Tập đoàn kinh tế lớn khác xem trọng Đồng thời điều đó cũng phản ánh nguyên nhân của hiện tượng trên là EVN chưa đáp ứng nhu cầu làm việc của người lao động, đặc biệt là những người có trình độ, có tay nghề cao

2.Từ các trường học

Mỗi năm, số học sinh, sinh viên Việt Nam được các nước cấp visa ngày một tăng HS

trường chuyên được “săn đón” nhiều nhất, theo thống kê, mỗi năm THPT chuyên Lê Hồng Phong có 150 HS du học các nước, trong đó Singapore có khoảng 40 em.THPT chuyên Trần Đại Nghĩa cũng có khoảng 100 em Trường Phổ thông năng khiếu có 40 em du học; riêng lớp chuyên Anh khóa 2007-2009, sau 3 năm, sĩ số từ 36 em “rơi rụng” còn 14 em Tương tự, các trường Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Thị Minh Khai… cũng giảm dần sĩ số qua mỗi năm Du học Singapore đang trở thành một chọn lựa ưu tiên của HS VN Bởi vì chất lượng đào tạo tốt, học phí thuộc loại rẻ, chỉ khoảng 10.000 SGD/năm Nếu SV không xin được học bổng thì Chính phủ Singapore cho vay đến 80% để đóng học phí 20% còn lại và tiền ăn ở,

SV có thể mượn của trường Số tiền vay trả trong vòng 20 năm, với lãi suất rất ưu đãi Bù lại, SV tốt nghiệp phải làm việc cho Singapore 3 năm Với nhiều đợt tuyển sinh, cấp học bổng từ lớp 9 cho đến ĐH, nhiều người lo lắng cho rằng Singapore đang “vét” HS giỏi của

VN ở các cấp Không chỉ có Singapore, các nước Canada, Úc cũng đã có chính sách khá cởi

mở, học xong có thể ở lại làm việc, định cư Ông Nguyễn Văn Quang, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Canada tại Việt Nam, cho biết: Chính phủ cho phép du HS ở lại 3 năm sau khi tốt nghiệp và sau đó có thể xin định cư ở Canada

Không riêng Việt Nam, ngay cả các nước phát triển như Canada, Đức, Singapore… cũng bị thất thoát “chất xám” và đã có nhiều chính sách đãi ngộ để lôi kéo trí thức trở về Còn Việt