nghiên cứu tác động của dự án Heifer đến phát triển kinh tế hộ gia đình nông dân trên địa bàn khu vực đồng bằng sông cửu long

Trên cơ sở đánh giá kết quả hoạt động và tác động của dự án đến kinh tế hộ gia đình nông dân trên địa bàn khu vực đồng bằng sông cửu long. Nhằm đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế nông hộ trong giai đoạn tiếp theo.Mục tiêu:Thực trạng và kết quả triển khai dự án heifer đến khu vực đồng bằng sông cửu longThực trạng phát triển kinh tế hộ gia đình khu vực đồng bằng sông cửu longSự tác động của dự án đến hộ gia đìnhMột số giải pháp.

BÙI QUÂN

N PHÁT TRI N KINH T H GIA ÌNH NÔNG

SÔNG C U LONG

LU N V N TH C S KINH T

ng Nai, 2012

BÙI QUÂN

N PHÁT TRI N KINH T H GIA ÌNH NÔNG

I CAM OAN

Tôi cam oan r ng tài này là do chính tôi th c hi n, các s li u thu

th p và k t qu phân tích trong tài là trung th c, tài không trùng v i

t k tài nghiên c u khoa h c nào

Ngày 27 tháng 10 n m 2012 Sinh viên th c hi n

BÙI QUÂN

Xin trân tr ng c m n Th y - Ti n S Lê Minh Chính ã h ng d n nhi t tình, chia s nh ng ki n th c b sung c n thi t nh t, giúp tôi hoàn

t các n i dung nghiên c u m t cách hi u qu và úng ti n

Tôi xin trân tr ng c m n T ch c Heifer Vi t Nam ã t o u ki n

t nh t giúp tôi th c hi n tài nghiên c u; xin c m n n Ban qu n lý

án Heifer khu v c ng B ng Sông C u Long ã tích c c h tr trong

su t th i gian tri n khai các ho t ng nghiên c u, giúp hoàn thành tài theo úng yêu c u và ti n ra.

Xin chân thành c m n!

C L C

U……… ……… …….……… 1

1 TÍNH C P THI T C A TÀI……….….1

2 M C TIÊU NGHIÊN C U……….…….…….2

2.1 M c tiêu t ng quát……… …….…….…… 2

2.2 M c tiêu c th .……….……… 2

3 I NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U ….……….…….3

3.1 i t ng nghiên c u c a tài……….……….….… 3

3.2 Ph m vi nghiên c u c a tài ….……… ……… 3

3.2.1 Ph m vi v n i dung……… ……… 3

3.2.2 Ph m vi v không gian……….…….……… 3

3.2.3 Ph m vi v th i gian……… ……….3

4 Ý NGH A TH C TI N C A TÀI……… ………3

CH NG I.C S LÝ LU N VÀ TH C TI N C A V N NGHIÊN C U……… … 5

1 C S LÝ LU N V D ÁN PHÁT TRI N VÀ ÁNH GIÁ TÁC NG D ÁN…… ……… ……… …5

1.1.1 C s lý lu n v d án phát tri n 5

1.1.2 C s lý lu n v tác ng c a d án……… ……….18

1.1.2.1 Khái ni m v ánh giá tác ng c a d án………18

1.1.2.2 Ph ng pháp ánh giá tác ng d án………19

1.1.2.3 N i dung ánh giá tác ng d án………19

1.2 C S LÝ LU N V KINH T NÔNG H ……… 23

1.2.1 Kinh t h nông dân …… ……….23

1.2.1.1 H nông dân và kinh t h nông dân….…….……….….…23

1.2.1.2 ng thái kinh t h nông dân… ………25

1.2.2 Thu nh p và cách tính thu nh p c a h nông dân……… …… 28

1.2.2.1 Cách tính thu nh p ……….………27

1.2.3 Các lo i thu nh p h nông dân……….……… …33

1.2.4 Y u t nh h ng t i thu nh p c a h nông dân……… …34

1.2.5 Quan i m v phát tri n kinh t khu v c nông thôn b n v ng…… 36

CH NG 2 C M A BÀN NGHIÊN C U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 39

2.1 C M C B N C A KHU V C NG B NG SÔNG C U LONG 39

2.1.1.T ng quan v t nhiên, kinh t , xã h i vùng ng B ng Sông C u Long 39

2.1.1.1 c m t nhiên 39

2.1.1.2 c m dân s , v n hóa, giáo d c và y t 40

2.1.1.3 c m kinh t 41

2.1.2.T ng quan v u ki n t nhiên kinh t xã h i c a các xã i m nghiên c u 42

2.1.2.1 Xã Th i Th nh, huy n Th nh Phú, t nh B n Tre………… …….….42

2.1.2.2 Xã Huy n H i, huy n Càng Long, t nh Trà Vinh……… 43

2.1.2.3 Xã Phú Tân – huy n Châu Thành, t nh Sóc Tr ng….… … …… 43

2.1.2.4 Xã Minh Hòa huy n Châu Thành, t nh Kiên Giang…….…… …….44

2.1.2.5 Xã Ph ng Bình – huy n Ph ng Hi p, t nh H u Giang… … ……45

2.2 KHÁI QUÁT T CH C HEIFER VI T NAM VÀ D ÁN HEIFER T I KHU V C NG B NG SÔNG C U LONG 47

2.2.1 T CH C HEIFER VI T NAM……… 47

2.2.1.1 L ch s hình thành……… ……… …47

2.2.1.2 Nhi m v ……… 49

2.2.1.3 C c u t ch c… ……….……….49

2.2.1.4 Mô hình áp d ng tri n khai d án……….… ……….50

2.2.1.5 Thành ph n trong d án Heifer Vi t Nam ……… ….…….….…52

2.2.1.6 Các k t qu t c c a các d án Heifer… ……….……53

2.2.2 c m d án c a Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u Long….54

2.2.2.1 Qui mô d án c a Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u

Long……….54

2.2.2.2 Thách th c c a d án Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u Long……… …….55

2.2.2.3 Thu n l i c a d án Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u Long……….…… 56

2.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 57

2.3.1 Ph ng pháp ch n m nghiên c u, kh o sát 57

2.3.1.1 Tiêu chu n ch n h tham gia d án 57

2.3.1.2 Nguyên t c ch n h :……… ……….… 57

2.3.2 Ph ng pháp thu th p s li u, tài li u……… ……57

2.3.2.1 Thu th p tài li u, thông tin th c p……….58

2.3.2.2 Thu th p tài li u, thông tin s c p……… … 58

2.3.3 Ph ng pháp x lý s li u……… ……… 60

2.3.3.1 Ph ng pháp th ng kê mô t ……….…… 60

2.3.3.2 Ph ng pháp th ng kê so sánh……… ….61

2.3.3.3 Ph ng pháp ánh giá nông thôn (PRA) ……….61

2.3.3.4 Ph ng pháp ki m nh Mann Withney……… 61

CH NG III.K T QU NGHIÊN C U 63

3.1 TH C TR NG VÀ K T QU TRI N KHAI D ÁN HEIFER N KHU V C NG B NG SÔNG C U LONG 63

3.1.1 Khái quát chung v d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông C u Long 63

3.1.1.1 Khái quát chung v d án 63

3.1.1.2 Mô hình h p tác ba bên trong d án 66

3.1.2 Tình hình và k t qu th c hi n d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông

C u Long 67

3.1.2.1 Tình hình th c hi n d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông C u Long 67

3.1.2.2 K t qu th c hi n d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông C u Long 69

3.2 TH C TR NG PHÁT TRI N KINH T C A NÔNG H THAM GIA D ÁN HEIFER 72

3.2.1 Phân lo i giàu nghèo 72

3.2.2 V ngu n l c lao ng……… ……… … 73

3.2.3 V trình h c v n 74

3.2.4 Ngu n l c t ai cho s n xu t 75

3.2.5 Lo i hình s n xu t 77

3.2.5.1 i v i lo i hình s n xu t n……… ……… … 77

3.2.5.2 i v i lo i hình s n xu t k t h p 78

3.2.6 Khó kh n trong ho t ng s n xu t 79

3.2.7 Th c tr ng v tín d ng c a nông h 81

3.2.7.1 Vay chính th c t ngân hàng nhà n c 82

3.2.7.2 Vay không chính th c 82

3.3 S TÁC NG C A D ÁN N PHÁT TRI N KINH T H GIA ÌNH THAM GIA D ÁN 82

3.3.1 Tác ng c a d án Heifer n vi c áp d ng ti n b k thu t m i trong s n xu t i v i nông h tham gia d án 82

3.3.2 S tác ng c a d án Heifer n thu nh p c a nông h tham gia ……… 84

3.3.3 S tác ng c a d án Heifer n m t s m t khác………86

3.3.4 M t s h n ch c a d án Heifer……… …… … 86

3.4 M T S GI I PHÁP NH M DUY TRÌ CÁC HO T NG D ÁN VÀ

PHÁT TRI N CÁC D ÁN CÙNG LO I 89

3.4.1 Gi i pháp phát tri n kinh t nông h tham gia d án……… 89

3.4.2 Gi i pháp nh m duy trì các ho t ng c a d án … ……… …… 90

3.4.3 Gi i pháp nh m phát tri n các d án cùng lo i … ……….… 91

CH NG IV.K T LU N VÀ KI N NGH ……… ………… … 93

4.1 K T LU N……… … 93

4.1.1 V m c tiêu chính…….……… ……… … 93

4.1.2 Nh ng tác ng chính c a d án ……… … 94

4.2 KI N NGH ……….……… … …95

4.2.1 V m t lý lu n …….……… ……… … 95

4.2.2 V c ch chính sách ……… … 95

4.2.3 i v i nh ng nghiên c u ti p theo ……… … 95

RAN: Thu nh p nông nghi p thu n

VAB: Giá tr gia t ng thô

VAN: Giá tr t ng thu n

VBHCD: Mô hình phát tri n c ng ng toàn di n

DANH M C B NG

B ng T a B ng Trang

ng 1.1 m m nh và v n khi áp d ng LFA…… … 11

ng 1.2 Hai giai n c a l p k ho ch d án… ……… … … 12

ng 1.3 Mô hình tính toán thu nh p cho h nông dân… … 32

ng 3.1 Thông tin h tham gia d án… …… ……… … … 67

ng 3.2 Các n i dung d án c h tham gia quan tâm… ……… 69

ng 3.3 Ho t ng c i thi n i v i h tham gia d án ……… 69

ng 3.4 Thu nh p nông h tham gia d án Heifer… ……… … 70

ng 3.5 c m chung c a nông h trong c ng ng … … 74

ng 3.6 Di n tích t cho ho t ng s n xu t… ……… … … 76

ng 3.7 Lo i hình s n xu t chính c a nông h … ……… … … 77

ng 3.8 Khó kh n c a nông h trong s n xu t… ……… … … 80

ng 3.9 c m s d ng tín d ng trong c ng ng… … … … 81

ng 3.10 Thu nh p gi a nhóm tham gia và nhóm không tham gia d án.85

DANH M C HÌNH

Hình T a Hình Trang

Hình 1.1 Chu trình c a d án phát tri n……… 8

Hình 2.1 S t ch c Heifer Vi t Nam……… 49

Hình 2.3 Các thành ph n trong m t d án Heifer……… 52

Hình 3.1 Mô hình h p tác ba bên trong d án Heifer……… 66

Hình 3.2 T l nông h g p khó kh n khi tham gia……… 71

Hình 3.3 T l h nghèo giàu t i khu v c d án……… 73

Hình 3.4 Trình c a nông h t i khu v c d án……… 75

Hình 3.5 So sánh t l h áp d ng k thu t……… 83

Hình 3.6 So sánh t l h ghi chép trong s n xu t……… 84

ki n th c cho nông h h có th t v n lên thoát nghèo b n v ng B t u

ho t ng t n m 1987, n nay Heifer International –Vi t Nam ã tr giúp

c trên 9.000 h gia ình khó kh n trên c n c v n lên thoát nghèo, c ithi n ch t l ng cu c s ng Trong quá trình tri n khai d án, HeiferInternational –Vi t Nam ã th c hi n nh ng ánh giá c l p cu i giai n

án ánh giá hi u qu u t , tác ng tri n khai d án và có nh ngkhuy n cáo u ch nh cho nh ng d án tri n khai ti p theo Tuy nhiên, vi cáng giá cu i k d án luôn có m t h n ch là k t qu ánh giá và nh ng ki nngh c i thi n ch c áp d ng cho d án m i ti p theo mà không giúp u

ch nh c ngay trên d án ó

Do v y, vi c ánh giá gi a k trong các d án tri n khai luôn c quantâm h n, ngoài k t qu ánh giá giúp có nh ng u ch nh trong ph ng pháptri n khai thì vi c xem xét hi u qu kinh t t tác ng c a d án i v i

nhóm i t ng h ng l i c ng h t s c quan tr ng nh t là i v i các d ánxóa ói gi m nghèo v i m c ích chính là c i thi n thu nh p cho nông hnghèo nông thôn Xu t phát t lý do trên, tôi quy t nh ti n hành tài:

“Nghiên c u tác ng c a d án Heifer n phát tri n kinh t h gia ìnhnông dân trên a bàn khu v c ng B ng Sông C u Long” V i mong ithông qua k t qu nghiên c u giúp a ra nh ng gi i pháp tích c c tri nkhai d án hi u qu h n trong th i gian ti p theo và góp ph n nâng cao hi u

qu u t vào các d án xóa ói gi m nghèo, em l i hi u qu th c s cho bàcon nghèo vùng nông nghi p- nông thôn v t lên chính mình thông qua h

tr c a các d án c a Heifer và nh ng ch ng trình t ng t c a các t ch ckhác

2 C TIÊU NGHIÊN C U

2.1 M c tiêu t ng quát

Trên c s ánh giá k t qu ho t ng và tác ng c a d án n kinh tnông h khu v c ng B ng Sông C u Long nh m xu t các gi i pháp pháttri n kinh t nông h trong d án giai n ti p theo

2.2 c tiêu th

- Th c tr ng và k t qu tri n khai d án Heifer n khu v c ng B ngSông C u Long

- Th c tr ng phát tri n kinh t h gia ình tham gia d án

- S tác ng c a d án n phát tri n kinh t h gia ình tham gia dán

- M t s gi i pháp duy trì các ho t ng c a d án và phát tri n các

án cùng lo i

tài t p trung nghiên c u v các v n xung quanh ho t ng s n

xu t kinh doanh c a nông h trong vùng d án ánh giá nh ng tác ng tích

c c a d án mang l i cho bà con nông h Qua ó a ra các gi i pháp

nh m nâng cao hi u qu c a d án, t ng c ng kh n ng áp d ng khoa h c,công ngh vào trong s n xu t nông nghi p làm t ng thêm thu nh p cho các nông dân

3.2.2 Ph m vi v không gian

tài nghiên c u c th c hi n trên các nhóm nông h t i khu v c

ng B ng Sông C u Long, bao g m nh ng nhóm tham gia d án vànhóm nông h không tham gia d án

qu n lý và duy trì trong các d án xóa ói gi m nghèo, d án phát tri n K t

qu c a d án ng chính là ng lai a các nông h tham gia d án, b i d

án mang l i cho h i thoát nghèo và n lên t chính nh ng h tr

nh v v n vay, v bò, và c bi t là cách th c áp ng khoa c vào n

c xác nh.

D án phát tri n là m t n l c, trong ó ng i ta s d ng các ngu n nhân

c, v t l c và tài chính th c hi n m t ph m vi công vi c duy nh t, trongkho ng th i gian xác nh cho tr c, v i m t kho n ngân sách c tính cho

tr c nh m t o ra nh ng thay i có ích c xác nh b ng các m c tiêu

nh l ng và nh tính

Nh v y, d án phát tri n là m t ho t ng c thù, t o nên m t th c t

i, bao g m hai m c tiêu- m c tiêu kinh t (l i nhu n) và m c tiêu xã h i

án phát tri n không ch là m t ý nh hay phát th o mà có tính c th và

c tiêu xác nh, nh m áp ng m t nhu c u chuyên bi t D án ph i có b t

u, có k t thúc và ch u nh ng h n ch nói chung v ngu n l c, ph ng ti n

t k d án nào c ng có gi i h n nh t nh và nh ng r i ro có th x y ra

- Vai trò c a d án

Các m c tiêu phát tri n c th c hi n thông qua nh ng ho t ng phát tri n

t m v mô, các ho t ng này là các chính sách, các chi n l c, các ch ngtrình và k ho ch dài h n v phát tri n kinh t - xã h i t m vi

[1 ]

. o Huy (2008), Qu n lý d án phát tri n, T sách i H c Tây Nguyên, trang 12 - 19

mô, là các d án phát tri n c th v khai thác tài nguyên thiên nhiên, s n xu thàng hóa, xây d ng c s h t ng, cung c p d ch v c n thi t cho ng i dân Các d án óng m t vai trò r t quan tr ng trong vi c c i thi n các u ki nkinh t -xã h i cho ng i dân, và ó là lý do t i sao chúng ta l i ph i quan tâmnhi u n vi c ho ch nh và th c hi n d án

- Các m y u, thách th c c a d án phát tri n khi ti p c n

án phát tri n có nh ng u m là th c hi n c các chính sách, ch ngtrình qu c gia h tr cho phát tri n b n v ng, tuy nhiên bên c nh ó nó

ng ti m n ng nh ng m y u ho c thách th c c n c kh c ph c V n

ây là các ti p c n d án c a các nhà tài tr theo ki u kinh n, t ây ã

i lên các m y u và thách th c cho ti n trình phát tri n b n v ng:

- Th c hi n, ti p c n d án không thích h p t o nên s không b n v ngtrong phân chia l i ích, quy n l i

- M t s l ng l n các d án phát tri n khác nhau, h tr b i các nhàtài tr khác nhau và t qu n lý ã t o nên s lãng phí trong ngu n l c, tàichính cho s phát tri n chung

- Vi c thi t l p m t cách riêng bi t h th ng qu n lý, tài chính, giámsát, báo cáo c a các d án th ng làm xói mòn n ng l c và trách nhi m c a

a ph ng h n là nuôi d ng, nâng cao nó

- Ti p c n d án th ng khuy n khích cách nhìn h p là làm th nào gi ingân c mà không chú tr ng n s thích h p c a nó trong h th ng qu n

- Chu trình tri n khai d án

D án phát tri n c qu n lý theo m t chu trình có trình t và các c u ph n

rõ ràng, bao g m:

c 1 - Xác nh d án: Nó bao g m vi c phân tích tình hình, l p d

án ti n kh thi, xác nh m c tiêu t ng th và các chi n l c c a d án

c 2 Thi t k d án: c là l p k ho ch d án bao g m các m ctiêu c th , các k t qu o l ng c, các ho t ng; cách qu n lý d án,ngu n l c và

Hình 1.1 Chu trình c a d án phát tri n

- Ti p c n khung logic (Logical Framework Approach – LFA)

qu n lý d án phát tri n

- T ng quan v ti p c n khung logic - LFA

- C s c a ti p c n khung logic - LFA

Ti p c n khung logic (LFA) c phát tri n vào cu i th p niên 60 c a

th k 20 b i C quan phát tri n qu c t Hoa K nh m c i thi n h th ng

p và ánh giá các d án Nó c thi t k gi i quy t ba m i quan tâm,

n t n t i c b n là:

i L p d án r t m h , các m c tiêu không c xác nh rõ ràng; trongkhi ó các m c tiêu l i dùng giám sát và ánh giá s thành công hay th t

i c a m t d án

ii Trách nhi m qu n lý d án không rõ ràng

iii Vi c ánh giá th ng th c hi n theo m t ti n trình m h b i vì không

có s ng thu n chung là d án th c s ph i t c u gì!

Do v y LFA ã c áp d ng cho nhi u t ch c qu c t , liên qu c gia

nh là m t công c l p và qu n lý d án phát tri n Tr i qua m t th i giandài, các t ch c khác nhau ã bi n i, c i ti n nh d ng, thu t ng và cáccông c c a LFA, tuy v y các nguyên t c phân tích c b n v n c duy trì

ánh giá tác ng d

Xác nh án

Th c hi n và giám sát d án

Thi t k d án

Do ó các ki n th c c a các nguyên t c c a LFA c xem là thi t y u

i v i ng i l p, qu n lý và th c hi n d án phát tri n trên toàn th gi i

- Ti p c n khung logic (LFA) là gì?

Ti p c n khung logic là m t ti n trình phân tích và xác l p các công

h tr cho l p và qu n lý d án Nó cung c p gi i pháp phân tích cótính c u trúc và h th ng ý t ng c a m t d án hay ch ng trình

LFA nên c xem nh là nh là m t cách h tr cho suy lu n Nócho phép thông tin c phân tích, t ch c có tính c u trúc; vì v y các câu

i quan tr ng c n c t ra, các m y u c n c xác nh và ng i raquy t nh c thông báo rõ ràng lý do c a d án, các m c tiêu nh

ng và các gi i pháp t c các m c tiêu ó

n có s phân bi t gi a Ti p c n khung logic (LFA) v i Ma

Tr n khung logic (Logical Framework Matrix – LFM) LFA là m t ti ntrình phân tích nh là phân tích các bên liên quan, phân tích v n , l a

ch n m c tiêu và chi n l c d án; trong khi ó LFM phân tích các yêu

u, cách ti n hành t c các m c tiêu và các nguy c ti m n ng

ng nh cung c p s n ph m c tài li u hóa trong ti n trình phân tích

Ma tr n khung logic (LFM) là m t b ng g m 4 c t và 4 (có th nhi u h n)hàng, trong ó tóm t t các thành t chính c a m t k ho ch d án, bao g m:

• Tóm t t các m c tiêu theo th b c c a d án (M c tiêu t ng th , các

- Liên k t ti p c n khung logic v i qu n lý chu trình d án

Ti p c n khung logic là công c c t lõi trong qu n lý chu trình d án

Nó c s d ng trong b c xác nh d án phân tích tình hình hi n t i,ánh giá các y u t liên quan n xu t d án và xác nh các m c tiêu,chi n l c ti m n ng

• Trong b c thi t k d án, LFA h tr chu n b k ho ch d ánthích h p v i các m c tiêu rõ ràng, các k t qu o l ng c, chi n l c

qu n lý r i ro, nguy c và xác nh các c p trách nhi m qu n lý d án

• Trong b c th c hi n d án/ch ng trình, LFA cung c p các công

qu n lý ch ch t h tr cho vi c l p các h p ng, l p k ho ch uhành và giám sát

• Trong b c ánh giá và quy t toán, LFM cung c p các b ng ghitóm t t v các m c tiêu, ch th và các gi nh và làm c s cho vi c th m

nh các tác ng c a d án

- Các v n th c t khi áp d ng ti p c n khung logic – LFA

LFA không cung c p nh ng gi i pháp th n thông, nh ng khi hi u và

áp d ng nó m t cách thông minh thì nó là m t công c phân tích và qu n

lý có hi u qu Tuy v y, nó không th thay th cho các kinh nghi m và phântích chuyên môn; do ó nó c ng c n hoàn thi n b i các công c c th khác

nh là th m nh n ng l c t ch c, phân tích gi i, th m nh tác ng môi

tr ng và thông qua áp d ng k thu t làm vi c thúc y s tham gia có

hi u qu c a các bên liên quan Ti n trình áp d ng các công c phân tíchLFA c n c ti n hành có s tham gia, nó quan tr ng t ng ng nh là

n ph m c a ma tr n khung logic u này c bi t quan tr ng trong b i

nh c a các d án phát tri n, khi mà ý t ng c a d án c th c hi n b icác i tác, u này quy t nh n s thành công và b n v ng v l i ích.M t

m m nh và khó kh n ti m n ng khi s d ng LFA c trình bày b ng

- Gi m các m c tiêu có m tchu i ho t ng n gi n hóa.

- Chi ti t các c p c a m c tiêu,

k t qu không thích h p (quánhi u ho c quá ít)

- Giúp cho vi c thi t l p m t

khung công vi c giám sát

và ánh giá

- Tìm ra c các ch th o l ng

c và có tính th c t cho các m ctiêu c p cao (m c tiêu t ng th , m ctiêu c th ) và i v i các m c tiêu

âu n, ai là ng i thu th pthông tin và nh k nh th nào

- T p trung vào t m quan tr ng c a ti n trình LFA càng nhi u càng t t

- Làm cho ma tr n c rõ ràng, ng n g n, súc tích

- u ch nh, ch nh s a ma tr n khi có nh ng thông tin m i

u quan tr ng c th a nh n là ch t l ng c a ma tr n khunglogic d án ph thu c u tiên vào k n ng và kinh nghi m c a nh ng ng i

áp d ng nó

- Hai giai n chính c a ti p c n khung logic

ti n hành hoàn thành ma tr n, hai giai n phân tích và l p k

ho ch c ti n hành

ng 1.2 Hai giai n c a l p k ho ch d án

i) Phân tích các bên liên quan

(Stakeholder analysis): Xác nh ai liên

th và ph ng pháp th m nh

s thành công

ii) L p k ho ch ho t ng (Activity scheduling): Xác nhcác ho t ng, d báo th i gian,

và phân công trách nhi m

iii) L p k ho ch v ngu n l c

(Resource scheduling): T k

ho ch ho t ng, phát tri n k

ho ch u vào và ngân sách

ng quát hai giai n c a ti p c n khung logic c th hi n trong s sau, bao g m trình t các b c và các công c , ph ng pháp c n ti n hành.

Nh v y tr c khi b c vào hai giai n c a ti p c n khung logic, c n xác

Trên c s v n u tiên, ho c ôi khi ch là ch , m t l nh v c

mà các bên liên quan có m i quan tâm chung, ti n hành vào hai giai n

a ti p c n khung logic thi t k d án phát tri n

- Giai n phân tích

Giai n phân tích g m có 4 b c: i) Phân tích các bên liên quan, ii)Phân tích v n , iii) Phân tích m c tiêu d án và iv) Phân tích l a ch nchi n l c c a d án M i b c có các công c , ph ng pháp c l a ch n

h tr cho ti n trình phân tích, th o lu n và l a ch n gi i pháp chi n l c

- Phân tích các bên liên quan

Các bên liên quan bao g m cá nhân, nhóm ng i, c ng ng ho c các quan t ch c mà có m i quan tâm, có l i ích tr c ti p hay gián ti p, có

i quan h tác ng n s thành công hay th t b i c a d án

Phân tích các bên liên quan tr c h t xác nh ai liên quan, m i quan tâm,

ng l c c a h và s óng góp gì cho vi c hoàn thành chi n l c d án.Các câu h i chính khi phân tích các bên liên quan là:

- Chúng ta ang phân tích v n ho c c h i c a ai?

- Ai s là ng i h ng l i, ai là ng i thi t thòi, thi t h i trong d án

xu t? Các b c chính trong phân tích các bên liên quan là:

- Xác nh v n t ng th ho c c h i c n c quan tâm gi i quy t

- Xác nh các bên liên quan có ý ngh a trong d án ti m n ng

- Phân tích vai trò, nhi m v , ch c n ng, n ng l c, m m nh, y u

a t ng bên liên quan

- Xác nh kh n ng h p tác và mâu thu n s có gi a các bên liên quan

Trong th c t d án phát tri n có nhi u ki u d ng các bên liên quan,

i ây là tóm t t các nhóm liên quan chính:

- Các bên liên quan: Bao g m cá nhân, t ch c, c ng ng có tác

ng, nh h ng tr c ti p m t cách tích c c ho c tiêu c c n d án

- Nhóm h ng l i: Bao g m nh ng ai c h ng l i thông qua th c

hi n d án, có th phân ra 2 lo i:

+ Nhóm m c tiêu: Các nhóm, t ch c, cá nhân s h ng l i tr c ti p khi hoàn thành m c tiêu d án Nó có th bao g m c cán b , nhân viên tcác t ch c i tác c a d án

+ Nhóm h ng l i sau cùng: ây là nhóm h ng l i lâu dài t d án

c p xã h i ho c khu v c ho c ngành

- Các i tác c a d án: G m nh ng ai tham gia th c hi n d án, nó

ng bao g m nhóm các bên liên quan và nhóm m c tiêu

Các công c phân tích các bên liên quan r t a d ng, sau ây là m t công c g i ý có th s d ng:

- Stakeholder Analysis Matrix: Ma tr n phân tích các bên liên quan:

xác nh các bên liên quan, m i quan tâm và nh h ng b i v n , n ng

- Spider Diagram: S nh n: ánh giá, th m nh n ng l c hi n t i

và d ki n c n phát tri n trong t ng lai c a t ng bên liên quan

Tùy vào tình hu ng mà l a ch n công c phân tích các bên liênquan, và khi phân tích thì ph ng pháp th o lu n, ánh giá có s tham gia

n c áp d ng

K t thúc b c phân tích các bên liên quan là t ng h p các k t quchuy n chúng sang b c ti p theo là phân tích v n ho c cung c p thôngtin cho l p k ho ch ma tr n khung logic

- Phân tích v n

Phân tích v n là xác nh nh ng khía c nh tiêu c c c a tình hu ng hi n t i

và thi t l p m i quan h nhân qu gi a chúng

Làm th nào thi t l p cây v n

thi t l p cây v n , c n t ch c làm vi c nhóm có s tham gia c acác bên liên quan Yêu c u s d ng th màu vi t các v n và có th ddàng s p x p theo m i quan h nhân qu :

- B c 1: S d ng công c ng não xác nh v n mà các bênliên quan u tiên Vi t lên th màu và t trung tâm b ng ghim

- B c 2: Ti p t c ng não xác nh t ng v n liên quan, ho cnguyên nhân, h u qu c a v n chung ã xác nh, ghi m i ý lên m t thmàu

- B c 3: S p x p theo m i quan h nhân qu v i câu h i: Cái gì lànguyên nhân c a cái khác?

- c 5: Ki m tra và h i l i m t l n n a xem có b sung hay thay

i gì không trong cây v n

Các m l u ý quan tr ng trong s d ng công c cây v n :

- Ch t l ng c a s n ph m ph thu c vào ai tham gia trong phân tích

và k n ng c a ng i thúc y Vì v y thu hút s tham gia c a i di n cácbên liên quan và ây là nh ng ng i có ki n th c, k n ng v v n này là

- cây v n c g ng y nh ng c n rõ ràng, g n có thquan sát, phân tích; tránh t o các m i quan h quá ph c t p, không phân tíchc

h i, khó kh n ã c phân tích Các k t qu này c n c xem xét trong

c l a ch n chi n l c d án này Các câu h i sau c n c t ra và c n

- Ngu n v n và chi phí cho các can thi p, gi i pháp, có th th c hi n?

Hi u qu kinh t ?

- Chi n l c nào s mang l i tác ng cao nh t gi i quy t nhu c u

a ng i nghèo và các nhóm b t l i

- Làm th nào tránh c các tác ng môi tr ng?

c phân tích này th ng khó kh n và th thách vì m i quan tâm

a các bên liên quan khác nhau, l i ích mang l i t d án s khác nhau Do

y c n th o lu n, t o s ng thu n, c bi t nh n m ng n l i ích cho cácnhóm m c tiêu c a d án l a ch n chi n l c thích h p; ng th i c ng

n c n c vào th ch chính sách, n ng l c các bên và hi u qua kinh t , xã

i và môi tr ng c a l a ch n s mang l i Trên c s ó s lo i tr ho c b

sung thêm các m c tiêu, k t qu mong i, gi i pháp trong cây l a

ch n chi n l c

- Giám sát d án

Ti p c n khung logic LFA ã h tr y cho ho t ng giám sát d

án T ma tr n khung logic, các thông tin c ch th và ngu n/ph ng phápgiám sát s giúp cho nhà qu n lý d án t ch c giám sát và theo d i s hoànthành c a s án theo th i gian ng th i v i ch ng trình OpenPorj, theo

i c m t cách t ng m c hoàn thành các ho t ng, chi tiêu, gi ingân,

1.1.2 C s lý lu n v tác ng c a d án

1.1.2.1 Khái ni m v ánh giá tác ng c a d án

ánh giá tác ng c a d án là là xem xét s t ng x ng gi a m c tiêu,

i dung và ph ng pháp c ng nh các k t qu t c c a d án Hay nóikhác i, ánh giá tác ng c a d án là quá trình xem xét m t cách có h

th ng và khách quan nh m xác nh tính phù h p, hi u l c, b n v ng và tác

ng c a các ho t ng ng v i m c tiêu ã v ch ra

ánh giá tác ng d án là m t ánh giá t ng i ph c t p, c bi t nó

c tri n khai sau khi các can thi p ã k t thúc

ánh giá tác ng d án ph i mang tính khách quan, có h th ng và m cáng tin c y c a nh ng ng i, t ch c tham gia ánh giá

ánh giá tác ng d án nh m m c ích: 1) xác nh các k t qu và m c

nh h ng lâu dài c a d án n i s ng kinh t , chính tr , xã h i c a

nh ng ng i h ng l i t d án c ng nh các i t ng khác Hay nói cáchkhác, xác nh tính h p lý c a các m c tiêu, tính hi u qu , tác ng và tính

n v ng c a d án 2) Rút ra bài h c kinh nghi m, xu t kh n ng tri nkhai các pha sau c a d án làm d án m i

Nh v y, ánh giá tác ng d án là xem xét s t ng ng gi a m c tiêu.

i dung và ph ng pháp c ng nh các k t qu t c c a d án, thôngqua ánh giá tác ng d án giúp ch u t , các nhà tài tr xác nh li u d

án có mang l i k t qu nh mong mu n không, nh ng k t qu ó có th c s

do d án mang l i không và t ó rút ra bài h c kinh nghi m

1.1.2.2 Ph ng pháp ánh giá tác ng d án

ánh giá tác ng d án, ta th ng so sánh xem xét s bi n i c acác y u t kinh t , xã h i, môi tr ng do d án mang l i C th :

- So sánh gi a k t qu t c v i k ho ch c a d án

ây là ph ng pháp r t thông d ng c dùng ch y u ánh giá k t

qu t c c a d án Khi so sánh c n xem xét trong b i c nh c th , các

ch tiêu dùng so sánh ph i ng nh t gi a th c t và k ho ch c a d án

Ph ng pháp này òi h i vi c l p k ho ch ph i c làm t t và vi c ánh giá

t qu t c c a d án ph i mang tính khách quan , khoa h c

- So sánh l i ích và chi phí

So sánh l i vá chi phí c ng là ph ng pháp r t c b n, th ng cdùng ánh giá tác ng c a d án

Chi phí là nh ng gì mà cá nhân hay xã h i b m t i hay ph i chi phíkhi ti n hành d án

L i ích c a d án là nh ng gì mà cá nhân hay xã h i t c l i íchkhi ti n hành d án L i ích c c ng có th c phân thành 3 lo i khácnhau: L i ích v kinh t , v xã h i và môi tr ng; có l i ích tr c ti p và l iích gián ti p

Ph ng pháp so sánh l i ích và chi phí òi h i ng i ánh giá ph i

hi u bi t nh t nh v kinh t , xã h i và môi tr ng

- So sánh tr c và sau khi có d án

Khi áp d ng ph ng pháp này, c n ph i hi u rõ tình hình c a c ng

ng tr c khi ti n hành d án (khó kh n, k t qu s n xu t, tình hình kinh t ,thu nh p, tình hình xã h i, môi tr ng…) ng th i ph i xác nh c tìnhhình sau khi có d án các l nh v c t ng ng Ngoài ra, còn ph i bi t nh ngthay i c a c ng ng do s tác ng c a s phát tri n chung trong xã h i

- So sánh vùng có và vùng không có d án

Trong m t s tr ng h p, do d án không có ho c không l u tr các tài

li u ban u, do công tác theo dõi, giám sát và ghi chép c a d án khôngt…thì vi c áp d ng các ph ng pháp ánh giá trên là r t khó kh n kh c

ph c khó kh n này, có th áp d ng ph ng pháp so sánh gi a vùng có d án

và vùng không có d án Nh ng sai khác c a vùng có d án so v i vùngkhông có d án có th coi là k t qu và tác ng c a d án

1.1.2.3 N i dung ánh giá tác ng d án

C n c xu t phát t m c tiêu c a d án và m c tiêu ánh giá tác ng

mà có th có n i dung ánh giá khác nhau Tuy nhiên, n i dung ch y u c nxem xét d a trên các khía c nh:

Th ba, d án ã tác ng nh th nào? Còn nh ng t n t i c n kh c

ph c… tr l i cho câu h i này ta c n c n c vào các k t qu ánh giá theocác tiêu chí theo các n i dung ánh giá khác nhau em so sánh v i m c tiêuban u

Tùy theo các m c ích khác nhau mà có th xác nh các n i dung ánhgiá khác nhau.Trong ánh giá d án th ng có các n i dung ánh giá sau:

án Do ó, xem xét tính thích h p c a d án là ph i xem xét trên c s m ctiêu c a d án i v i nhu c u và l i ích c a ng i h ng l i là các h nôngdân tham gia d án

- án phù h p v i m c tiêu c a nhà u t M c tiêu c a các nhà u trong vi c phát tri n b n v ng kinh t nông h tham gia V y tính thích h p

a d án là ph i áp ng c m c tiêu u t c a nhà u t ó là nângcao kh n ng s n xu t t ng thu nh p c a nông h , c i thi n môi tr ng s nggóp ph n phát tri n kinh t , xã h i nâng cao i s ng ng i dân trong vùng án

- D án phù h p v i ch tr ng, chi n l c phát tri n c a a ph ng,

a vùng và cao h n n a là c a Nhà n c

- D án phù h p v i u ki n t nhiên-kinh t -xã h i c a a ph ng

t d án nh t thi t ph i phù h p v i u ki n kinh t - xã h i c a a

ph ng, n u không phù h p d án s không c ng i dân a ph ng ch p

nh n, ho c vi c th c hi n d án ó trên a bàn s gây khó kh n cho a

ph ng, th m chí còn t n h i, c n tr s phát tri n kinh t - xã h i trên abàn

- Các u vào có c s d ng tri t không?

- Các u vào có c phân b và s d ng theo úng th i gian không?

- Ch t l ng và s l ng c a các u vào có úng yêu c u không?

- án có hi u qu gì v kinh t , xã h i và môi tr ng

- ánh giá tính b n v ng c a d án

ánh giá tính b n v ng là xem xét các k t qu c a d án có th b n

ng sau khi d án k t thúc không và xá nh nh ng y u t nh h ng n s

n v ng c a d án N i dung ch y u trong ánh giá tính b n v ng c a dán:

- Các ho t ng ho c tác ng c a d án có th ti p t c phát huy saukhi d án k t thúc và s h tr c a bên ngoài không còn n a?

- Nh ng y u t nh h ng n tính b n v ng c a k t qu d án là gì? Khi ánh giá tính b n v ng, c n c xem xét không ch là các m ctiêu (c th và t ng th ) c a d án mà còn ph i xem xét tính b n v ng trên t t các thành ph n khác c a d án ( u vào, ho t ng, u ra/ u vào )

ánh giá d án không ch kh ng nh l i tính úng n c a d án màquan tr ng h n là tìm ra các c h i th c hi n d án giai n ti p theo

1.2 C S LÝ LU N V KINH T NÔNG H

1.2.1 Kinh t h nông dân [1 ]

1.2.1.1 H nông dân và kinh t h nông dân

nông dân là i t ng nghiên c u ch y u c a khoa h c nôngnghi p và phát tri n nông thôn, vì t t c các ho t ng nông nghi p và phinông nghi p nông thôn ch y u c th c hi n qua s ho t ng c a hnông dân

nông dân là nh ng h ch y u ho t ng nông nghi p theo ngh a

ng bao g m c ngh r ng, ngh cá, và ho t ng phi nông nghi p nôngthôn Trong các ho t ng phi nông nghi p khó phân bi t các ho t ng cóliên quan v i nông nghi p và không có liên quan v i nông nghi p Cho n

n ây có m t khái ni m r ng h n là h nông thôn, tuy v y gi i h n gi anông thôn và thành th c ng là m t v n còn tranh lu n

Khái ni m h nông dân g n ây c nh ngh a nh sau: "Nông dân làcác nông h thu ho ch các ph ng ti n s ng t ru ng t, s d ng ch y ulao ng gia ình trong s n xu t nông tr i, n m trong m t h th ng kinh tng

[1 ]

.Lê Th Ngh (2006), Phân tích thu nh p c a h nông dân do thay i h th ng canh tác ng

ng Sông H ng, Báo cáo t ng h p, D án MISPA c a B Nông nghi p & PTNT, trang 17-20.

n, nh ng v c b n c c tr ng b ng vi c tham gia m t ph n trong th

tr ng ho t ng v i m t trình hoàn ch nh không cao" (Ellis - 1988)

- nông dân là m t n v kinh t c s v a là m t n v s n xu t

a là m t n v tiêu dùng

- Quan h gi a tiêu dùng và s n xu t B ng hi n trình phát tri n

a h t c p, t túc Trình này quy t nh quan h gi a h nông dân và th

tr ng

nông dân có nh ng c m sau: Các h nông dân ngoài ho t

ng nông nghi p còn tham gia vào ho t ng phi nông nghi p v i các m c

ni m ti n l ng và ti p theo là không th tính c l i nhu n, a tô và l i

c H nông dân ch có thu nh p chung c a t t c ho t ng kinh t c a giaình là giá tr s n l ng hàng n m tr i chi phí M c tiêu c a h nông dân là

có thu nh p cao không k thu nh p y do ngu n g c nào, tr ng tr t, ch nnuôi, ngành ngh , ó là k t qu chung c a lao ng gia ình

Khái ni m g c phân tích kinh t gia ình là s cân b ng lao ng

-tiêu dùng gi a s tho mãn các nhu c u c a gia ình và s n ng nh c c a lao

ng Giá tr s n l ng chung c a h gia ình tr i chi phí s là giá tr s n

ng thu n mà gia ình s d ng cho tiêu dùng, u t tái s n xu t và tích

lu Ng i nông d n không tính giá tr ti n công lao ng ã s d ng, mà ch

y m c tiêu là có thu nh p thu n cao B i v y, mu n có thu nh p cao h n thìcác h nông dân ph i t ng th i gian lao ng c a gia ình S l ng lao ng

ra g i là trình t bóc l t c a lao d ng gia ình M i m t h nông dân c

ng t c m t thu nh p tho mãn nhu c u thi t y u b ng cách t o m t scân b ng gi a m c tho mãn nhu c u c a gia ình v i m c n ng nh c

a lao ng S cân b ng này thay i theo th i gian, theo quy lu t sinh h c

do t l gi a Ng i tiêu dùng và Ng i lao ng quy t nh M t h nôngdân sau khi m t c p v ch ng c í nhau và ra riêng, con thì Ng i tiêudùng t ng lên, gia ình g p khó kh n, nh ng d n d n con cái l n lên s lao

ng t ng thêm, gia ình tr nên khá h n n lúc con l n lên thành l p h

i thì chu k b t u l i t u S cân b ng này ph thu c r t nhi u y u t nhiên và kinh t - xã h i mà tác gi ã nghiên c u r t k Chính nh quy

lu t này mà các doanh nghi p gia ình có s c c nh tranh m nh h n các nông

tr i t b n ch ngh a vì trong u ki n mà nông tr i l n phá s n thì h nôngdân làm vi c nhi u gi h n, ch u bán s n ph m r h n, không tính n lãi, h n

ch tiêu dùng qua c các th i k khó kh n

1.2.1.2 ng thái kinh t h nông dân

n kinh t nông dân v n t n t i nh m t hình thái s n xu t c thù

nh các c m:

- Kh n ng c a nông dân tho mãn nhu c u c a tái s n xu t n gi n

nh s ki m soát t li u s n xu t, nh t là ru ng t Nh giá tr xã h i c anông dân h ng vào quan h qua l i h n là vào vi c t l i nhu n cao nh t

- Nh vi c chuy n giao ru ng t t th h này sang th h khác ch ng

i s t p trung ru ng t vào tay m t s ít nông dân

- Kh n ng c a nông dân th ng c áp l c c a th tr ng b ng cách

ng th i gian lao ng vào s n xu t (kh n ng t bóc l t s c lao ng)

- c tr ng c a nông nghi p không thu hút vi c u t v n do có tính

i ro cao và hi u qu u t th p

- Kh n ng c a nông dân k t h p c ho t ng nông nghi p và phinông nghi p s d ng h t lao ng và t ng thu nh p Tuy v y, t t c các

xã h i n n kinh t nông dân ph i tìm cách t n t i trong các u ki n r tkhó kh n do áp l c c a các ch hi n hành gây ra.

- Vi c huy ng th ng d c a nông nghi p th c hi n các l i ích c atoàn xã h i thông qua a tô, thu và s l ch l c v giá c Các ti n b kthu t làm gi m giá tr c a lao ng nông nghi p thông qua vi c làm gi m giáthành và giá c c a s n ph m nông nghi p Vì v y, nông dân ch còn có kh

ng tái s n xu t n gi n n u không có s h tr t bên ngoài

c tiêu s n xu t c a h quy t nh s l a ch n s n ph m kinh doanh,quy t nh m c u t , ph n ng v i giá c v t t , lao ng và s n ph m

a th tr ng

Nh v y, s n xu t c a h nông dân ti n hoá t tình tr ng t c p sang

n xu t hàng hoá các m c khác nhau Trong quá trình ti n hoá y hnông dân thay i m c tiêu và cách th c kinh doanh c ng nh ph n ng v i

th tr ng

nông dân hoàn toàn t c p theo lý thuy t c a Tchayanov có m ctiêu t i a hoá l i ích L i ích ây là s n ph m c n tiêu dùng trong giaình Ng i nông dân ph i lao ng s n xu t l ng s n ph m cho n lúckhông s c s n xu t n a, do v y nông nhàn (th i gian không lao ng)

ng c coi nh m t l i ích Nhân t nh h ng nh t n nhu c u và kh

ng lao ng c a h là c u trúc dân s c a gia ình ( t l gi a tay làm và

mi ng n)

nông dân t c p ho t ng nh th nào còn ph thu c vào các u

ki n sau:

Kh n ng m r ng di n tích (có th b ng t ng v ) có hay không:

- Có th tr ng lao ng không, vì Ng i nông dân có th bán s c lao

ng t ng thu nh p n u có chi phí c h i c a lao ng cao

- Có th tr ng v t t không vì có th t ng thu nh p b ng cách u tthêm m t ít v t t (n u có ti n mua và có lãi).

- Có th tr ng s n ph m không vì Ng i nông dân ph i bán i m t ít

n ph m mua các v t t c n thi t hay m t s hàng tiêu dùng khác

Trong các u ki n này ng i nông dân có ph n ng m t ít v i th

tr ng, nh t là th tr ng lao ng và th tr ng v t t

Ti n lên m t b c n a, h nông dân b t u ph n ng v i th tr ng,tuy v y m c tiêu ch y u v n là t c p ây là ki u h nông dân “n a t c p”

có ti p xúc v i th tr ng s n ph m, th tr ng lao ng, th tr ng v t t Hnông dân thu c ki u này v n ch a ph i m t xí nghi p ki u t b n ch ngh ahoàn toàn ph thu c vào th tr ng Các y u t t c p v n còn l i r t nhi u và

n quy t nh cách s n xu t c a h Vì v y, trong u ki n này nông dân có

ph n ng v i giá c , v i th tr ng ch a nhi u Tuy v y, th tr ng nôngthôn là nh ng th tr ng ch a hoàn ch nh, ó ây v n có nh ng gi i h n nh tnh

Cu i cùng n ki u h nông dân s n xu t hàng hoá là ch y u: Ng inông dân v i m c tiêu t i a hoá l i nhu n t các ho t ng kinh doanh c agia ình Ki u nông dân này ph n ng v i th tr ng v n, th tr ng ru ng

t, th tr ng v t t , lao ng và th tr ng s n ph m Tuy v y, gi thi t r ng

Ng i nông dân là ng i s n xu t có hi u qu không c ch ng minh trongnhi u công trình nghiên c u u này, có th gi i thích do h nông dân thi utrình k thu t và qu n lý, do thi u thông tin th tr ng, do th tr ng khônghoàn ch nh ây là m t v n ang còn tranh lu n V n ây ph thu cvào trình s n xu t hàng hoá, trình kinh doanh c a nông dân

1.2.2 Thu nh p và cách tính thu nh p c a h nông dân

- M t ph n c gi l i cho tiêu dùng c a gia ình: ây là ph n t tiêu

mà chúng ta s tính trong s n ph m c a h v i giá mà l ra s n ph m này ãbán c

- M t ph n c gi l i cho tiêu dùng gia ình ho c có th không

c bán h t toàn b vào cu i chu k s n xu t Nh v y, c ng có th có m t

s n ph m c bán trong vòng chu k s n xu t nghiên c u l i là s n ph m

a n m tr c tích tr l i

tính toán t ng s n ph m tr ng tr t, ch c n tính cho t ng cây tr ng

a h trong chu k s n xu t trên c s xác nh:

Di n tích gieo tr ng c a cây tr ng * n ng su t trên n v di n tích * giá

n v s n ph m c a cây tr ng.