nghiên cứu đặc điểm sinh học và thăm dò ảnh hưởng của ga3 lên sinh trưởng và phát triển của cây mướp đắng (momordica charantia l.) trồng ở phường kim long- thành phố huế

Hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ thì việc sảnxuất ra các chất điều hòa sinh trưởng với số lượng lớn và ứng dụng các chất đó vào trong sản xuất và nghiên cứu đang d

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN BÁ LỘC

Huế, Năm 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Nhàn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo PGS.

TS Nguyễn Bá Lộc – Giảng viên trường ĐHSP Huế đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện luân văn.

Xin chân thành cảm ơn Quý thầy, Quý cô tham gia giảng dạy, phòng thí nghiệm khoa Sinh, Phòng Đào tạo sau Đại học trường ĐHSP Huế đã động viên hướng dẫn và đóng góp những ý kiến quý báu cho luận văn.

Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các anh chị học viên cao học Thực vật K20, trường ĐHSP Huế, bạn bè và người thân trong gia đình đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.

Huế, tháng 09, năm 2013

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Nhàn

iii

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục các chữ viết tắt 3

Danh mục các bảng 4

Danh mục các biểu đồ 5

PHẦN I: MỞ ĐẦU i

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 7

3 Mục đích và yêu cầu 7

PHẦN II: NỘI DUNG 8

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 8

1.1 Tổng quan về cây mướp đắng 8

1.1.1 Thành phần dinh dưỡng và hóa học của mướp đắng 8

1.1.2 Nguồn gốc và phân bố của mướp đắng 10

1.1.3 Yêu cầu của cây mướp đắng đối với điều kiện ngoại cảnh 11

1.1.4 Tình hình sản xuất và nghiên cứu mướp đắng trên thế giới và ở Việt Nam 13

1.2 Tổng quan về chất điều hòa sinh trưởng 21

1.2.1 Lược sử nghiên cứu về Gibberellin 21

1.2.2 Vai trò sinh lý của Gibberellin 22

1.2.3 Ứng dụng của Gibberellin trong sản xuất nông nghiệp: 24

CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 Đối tượng nghiên cứu 26

2.2 Thời gian nghiên cứu 26

2.3 Địa điểm nghiên cứu 26

2.4 Nội dung nghiên cứu 26

2.4.1 Nghiên cứu các đặc điểm sinh học của cây mướp đắng 26

2.4.2 Ảnh hưởng của GA3 đến sinh trưởng và phát triển của cây mướp đắng 27

2.5 Phương pháp nghiên cứu 28

2.5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu và thu thập thông tin 28

2.5.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm 28

2.5.3 Hóa chất và phương pháp xử lý 29

2.5.4 Phương pháp xác định các chỉ tiêu theo dõi 29

2.5.5 Phương pháp xử lý số liệu 31

CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

3.1 Đặc điểm sinh học của cây mướp đắng 32

3.1.1 Đặc điểm về hình thái của cây mướp đắng 32

3.1.2 Đặc điểm sinh trưởng 33

3.1.3 Đặc điểm sinh sản 35

3.1.3 Một số đặc điểm về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất 35

3.2 Ảnh hưởng của GA3 đến cây mướp đắng 36

3.2.1 Ảnh hưởng của GA3 đến sự sinh trưởng, phát triển của cây mướp đắng .36 3.2.2 Ảnh hưởng của GA3 đến sự cấu thành năng suất cây mướp đắng 54 PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 61

I Kết luận 61

1.1.Đặc điểm sinh học của cây mướp đắng 61

1.2 Ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng GA3 62

II Đề nghị 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Thành phần dinh dưỡng có trọng 100g phần ăn được của quả mướp 9

Bảng 1.2: Diện tích trồng và sản lượng mướp đắng ở Ấn Độ 14

Bảng 1.3: Chi phí cho sản xuất mướp đắng ở Ấn Độ trong giai đoạn 1998-2001 15

Bảng 1.4: Diện tích, năng suất và sản lượng mướp đắng ở Đài Loan từ năm 1996-2005 15

Bảng 3.1 Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh trưởng của cây mướp đắng 33

Bảng 3.2 Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh sản của cây mướp đắng 35

Bảng 3.3 Kết quả nghiên cứu về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cây mướp đắng 35

Bảng 3.4: Ảnh hưởng của GA 3 đến tỷ lên nảy mầm của hạt(%) 36

Bảng 3.5: Tốc độ nảy mầm của hạt mướp đắng 37

Bảng 3.6 Ảnh hưởng của GA 3 đến thời gian sinh trưởng của cây mướp đắng (ngày) 41

Bảng 3.7 Ảnh hưởng của GA3 đến thời gian ra hoa của cây mướp đắng (ngày) 42

Bảng 3.8 Ảnh hưởng của GA 3 đến chiều cao cây mướp đắng(cm) 44

Bảng 3.9 Ảnh hưởng của GA 3 đến tốc độ tăng trưởng của cây mướp đắng 46

Bảng 3.10 Ảnh hưởng của GA 3 đến sự tăng trưởng số lá trên cây mướp đắng(lá) 48 Bảng 3.11.Ảnh hưởng của GA 3 đến diện tích lá trên cây mướp đắng ở giai đoạn hoa nở rộ(cm 2 ) 50

Bảng 3.12 Ảnh hưởng của GA 3 đến tổng số hoa trên cây(hoa) 51

Bảng 3.13 Ảnh hưởng của GA 3 đến khối lượng tươi của cây mướp đắng (kg) 52

Bảng 3.14 Ảnh hưởng của GA 3 đến khối lượng khô của cây(g) 53

Bảng 3.15 Ảnh hưởng của GA 3 đến số lượng quả(quả/cây) 54

Bảng 3.16 Ảnh hưởng của GA 3 đến khối lượng của quả(gam) 55

Bảng 3.17.Ảnh hưởng của GA 3 đến chiều dài quả mướp đắng(cm) 56

Bảng 3.18 Ảnh hưởng của GA 3 đến đường kính quả mướp đắng(cm) 57

Bảng 3.19 Ảnh hưởng của GA 3 đến độ dày lớp thịt quả mướp đắng(cm) 58

Bảng 3.20 Ảnh hưởng của GA 3 đến năng suất quả tươi(kg) 59

Bảng 3.21 Ảnh hưởng của GA 3 đến hiệu quả kinh tế của cây mướp đắng 60

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Ảnh hưởng của GA3 đến tỷ lệ này mầm 37

Biểu đồ 3.2 Ảnh hưởng của GA3 đến thời gian sinh trưởng của cây mướp đắng (ngày) 42

Biểu đồ 3.3 Ảnh hưởng của GA3 đến thời gian ra hoa (ngày) 43

Biểu đồ 3.4 Ảnh hưởng của GA3 đến chiều cao cây mướp đắng(cm) 46

Biểu đồ 3.5 Ảnh hưởng của GA3 đến sự tăng trưởng số lá trên cây(lá) 49

Biểu đồ 3.6 Ảnh hưởng của GA3 đến diện tích lá ở giai đoạn hoa nở rộ(cm2) 50

Biểu đồ 3.7 Ảnh hưởng của GA3 đến tổng số hoa trên cây 51

Biểu đồ 3.8 Ảnh hưởng của GA3 đến khối lượng tươi của cây mướp đắng(kg) 52

Biểu đồ 3.9 Ảnh hưởng của GA3 đến khối lượng khô của cây(g) 53

Biểu đồ 3.10 Ảnh hưởng của GA3 đến số lượng quả(quả/cây) 55

Biểu đồ 3.11 Ảnh hưởng của GA3 đến khối lượng của quả(gam) 56

Biểu đồ 3.12 Ảnh hưởng của GA3 đến chiều dài quả mướp đắng(cm) 57

Biểu đồ 3.13 Ảnh hưởng của GA3 đến đường kính quả mướp đắng(cm) 58

Biểu đồ 3.14 Ảnh hưởng của GA3 đến độ dày lớp thịt quả mướp đắng 59

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cây mướp đắng (Momordica charantia L.) còn có một số tên gọi khác như khổ qua, mướp mủ, chua hao thuộc họ bầu bí(Cucurbitaceae.) Mướp

đắng là cây trồng khá quen thuộc ở Việt Nam và một số quốc gia khác như

Ấn Độ, Philipin, Malaysia, Trung Quốc, Australia, các nước Châu Phi, Tây Á

và Mỹ La tinh [4][6] Trong mướp đắng có chất protein, lipit, đường, chất xơ,canxi, photpho, sắt, caroten, vitamin B1, B2, PP, C, các axit amin và các axitkhác Từ quả mướp đắng có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau như:nộm, xào, nấu canh quả mướp đắng là một món ăn trong bữa ăn bình dânđến bữa tiệc trong những khách sạn sang trọng Nó là một trong ngũ vị đượccon người ưa thích: đắng- cay- chua- chát- ngọt.[36] Qủa mướp đắng rất quý

vì nó vừa là rau ăn vừa là một vị thuốc có vị đắng tính mát Khi quả xanh,mướp đắng có tính chất tiêu đờm, sáng mắt, mát tim, nhuận tràng, bổ thận, lợitiểu, giảm đau nhức xương Khi chín quả mướp đắng có tác dụng bổ máu, giảinhiệt, giảm ho, trị giun, sát trùng, hạ đường huyết Khi dùng để tắm cho trẻ

em, mướp đắng có thể chữa được mụn nhọt, rôm sảy và trị chốc đầu Ở TrungQuốc người ta dùng mướp đắng để trị bệnh đột quỵ tim, bệnh sốt, khô miệng.Hạt mướp đắng có tác dụng bổ dương, tráng khí, dùng chữa ho và viêm họng.Hoa, lá và rễ mướp đắng dùng để chữa bệnh lỵ nhất là lỵ amip.[8][16][34].Chính vì vậy mà năm 1990, khi Liên Hợp Quốc phát hành bộ tem dược thảo,mỗi con tem là một cây thuốc được Liên Hợp Quốc cho là có giá trị chữabệnh trên thế giới, mướp đắng được chọn là một trong 6 cây thuốc tiêu biểu.Tem mướp đắng được phát hành khắp nước Áo.[40]

Mướp đắng dễ trồng, không kén đất, là cây ưa ẩm, sợ úng, ít sâu bệnh

và đặc biệt quả mướp đắng có hình dạng ngộ nghĩnh, bóng đẹp nên nó cònđược trồng làm cảnh, lấy bóng mát kết hợp với lấy quả ăn trong gia đình

Mướp đắng có thể trồng trên diện tích lớn để cung cấp cho thị trường thựcphẩm, mỹ phẩm.

Ở nước ta mướp đắng là cây có giá trị hàng hóa nên đang được ngườinông dân trồng với diện tích lớn và cho thu nhập cao Tuy nhiên tốc độ tăngnăng suất của cây mướp đắng còn chậm, năng suất bình quân chưa cao vàthiếu ổn định

Hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ thì việc sảnxuất ra các chất điều hòa sinh trưởng với số lượng lớn và ứng dụng các chất

đó vào trong sản xuất và nghiên cứu đang dần phổ biến Đặc biệt nước ta làmột nước nông nghiệp, việc sản xuất ra các sản phẩm không những phục vụnhu cầu của người dân trong nước mà còn là mặt hàng xuất khẩu quan trọngthu ngoại tệ cho nền kinh tế nước nhà thì việc ứng dụng các chất điều hòasinh trưởng với mục đích tăng năng suất và phẩm chất cây trồng là nhu cầubức thiết hiện nay

Xuất phát từ những thực tiễn trên, chúng tôi quyết định thực hiện đề tài:

trưởng và phát triển của cây mướp đắng (Momordica charantia L.) trồng ở phường Kim Long- thành phố Huế”

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Xác định được một số đặc điểm sinh học của cây mướp đắng để giúpngười dân có thể hiểu biết thêm về cây mướp đắng để từ đó có thể gieo trồngthích hợp

- Xác định được vai trò của GA3 đối với cây mướp đắng ở các nồng độthích hợp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất

3 Mục đích và yêu cầu

- Xác định được một số đặc điểm sinh học của cây mướp đắng

- Xác định ảnh hưởng của GA3 đến cây mướp đắng và tìm ra được nồng

độ GA3 thích hợp để tăng năng suất cây mướp đắng trên địa bàn phường KimLong, thành phố Huế

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tổng quan về cây mướp đắng

1.1.1 Thành phần dinh dưỡng và hóa học của mướp đắng

Mướp đắng là một loại rau ăn quả, vỏ quả có những nếp nhăn đặc thù,thịt quả vừa có vị ngọt vừa có vị đắng đặc biệt Dinh dưỡng trong quả mướpđắng rất phong phú Mướp đắng không chỉ là nguồn thực phẩm có giá trị dinhdưỡng cao mà còn là một dược liệu quý Trong nhiều thập niên vừa qua nhiềunhà khoa học đã phát hiện và chứng minh trong mướp đắng có nhiều loại hợpchất có tác dụng sinh học, nổi bật là tác dụng hạ đường huyết[20] Mướp đắng

có chứa lượng vitamin C cao nhất trong các loại cây họ bầu bí, ngoài ra cònchứa rất nhiều hợp chất có thể tham gia vào thành phần của thuốc chữa bệnhung thư và bệnh AIDS

Jorge và cộng sự 1944 [25][26] đã phân tích quả mướp đắng và thấylượng chất có trong 100g phần ăn được là vitamin B1: 0,18mg, B2: 0,2mg,C:13mg, PP:3,72 mẫu giống, E:18,7 mẫu giống,β-caroten: 0,56mg Hợp chấtsaponin trong vị đắng của mướp đắng có chứa chất Charantin và Alkaloid.Trong muớp đắng người ta đã tìm ra rất nhiều dưỡng chất có lợi ích cho cơthể như: Alkaloic, Charantin, Charine, Cryptoxanthin, Cucurbitins,Cucurbitacins, Diosgenin, Galacturonic acid, Gentisic acid, Goyaglycosides,Goyasaponins, Gypsogenin, Lanosterol, Lauric acid, Linoleic acid,Momorcharaside, Momorcharins, Momordenol, Momordicilin, Momordicins,Momordicosides, Momordin, Oleanolic acid, Oxalic acid, Oleic axit,Peptides, Petroseline acid, Polypeptides, Rubixanthin, chất đạm, chất sợi, cácsinh tố A, C, Folie acid.[22]

Năm 1998, nhà khoa học người Mỹ đã tìm ra thành phần hoạt tính sinhhọc trong mướp đắng- nguyên tố thanh lọc mỡ.[35] Hiện nay quả mướp đắngđược sử dụng như một loại rau cũng như được sử dụng như một loại dược liệu

cho việc điều trị tiểu đường và tẩy giun Mướp đắng là một trong những cây

ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, phần ăn được của quả mướp đắng chiếm95%.[8] Thành phần dinh dưỡng có trong 100g phần ăn được của quả mướpđắng được trình bày ở bảng sau:

Bảng 1.1: Thành phần dinh dưỡng có trọng 100g phần ăn được của quả

Nguồn: Viện nghiên cứu y học Côlômbô.

Theo tài liệu của viện đại học Purdue về cấc loại rau quả hội nhập vào

Mỹ (Willsetal 1984) [25], thành phần dinh dưỡng tính bằng gam trong 100gmướp đắng như sau: phần ăn được 84g, nước 93,8g, protein 0,9, vitamin A0,04mg, vitamin B1 0,05 , vitamin B2 0,03, Niacin 0,4, vitamin C 50, chất béo0,1, Carbohydrate 0,2, Calcium 22mg, Potassium 260mg, sắt 0,9mg

Hạt mướp đắng chứa 32% dầu với các acid béo stearic, linoleic, oleic.Thành phần prôtein trong hạt dao động trong khoảng từ 16% đến 19,7 % vàprôtêin trong cùi dao động từ 6,6% đến 9,5% Thành phần prôtein có trongdung dịch nước chiết xuất từ cùi dao động từ 5,7% đến 10,3% và thành phầnprôtêin trong dung dịch nước chiết xuất từ hạt dao động từ 19% đến 22%.Trong khi cùi có một thành phần độ ẩm tương ứng xấp xỉ 94%, hạt có thànhphần độ ẩm khác nhau phụ thuộc vào độ chín Hiện tượng điện chuyển đã chỉ

ra rằng protein trong hạt của mướp đắng có một thành phần khá đơn giản với

4 dãy cơ bản ở khoảng 50, 48, 40 và 28 kDa Những kết quả này chỉ ra rằnghạt chứa chủ yếu thành phần prôtein của mướp đắng và hạt cũng chứa nhiềuprôtein hơn so với cùi

Qủa mướp đắng có rất nhiều cách chế biến món ăn nhưng nhìn chungmón xào là chính, song ngoài ra có thể hầm, nấu canh, ăn sống, muối dưachua, dưa mặn hoặc sấy khô Khi đời sống ngày càng được cải thiện, mướpđắng đang dần được người tiêu dùng ưa thích bởi giá trị dinh dưỡng cũng nhưgiá trị dược liệu của nó Thành phần prôtêin trong mướp đắng có công năngmiễn dịch cao, làm cho tế bào miễn dịch có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn gâybệnh, do đó có thể coi là thực phẩm dùng để điều trị bệnh ung thư Các nhàkhoa học Mỹ còn cho rằng có thể chiết xuất từ trong mướp đắng ra 3 loạiprôtêin tiêu diệt được vi khuẩn gây bệnh AIDS

1.1.2 Nguồn gốc và phân bố của mướp đắng

Các nhà phân loại thực vật học cho rằng mướp đắng có nguồn gốc ởvùng nhiệt đới Châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á.Ngoài ra mướp đắng còn bắt nguồn từ vùng Châu Phi và Châu Mỹ

Mướp đắng là loài rau rất phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước Châu Ákhác như Ấn Độ, Philippin, Malaysia, Thái Lan, Lào, Campuchia, TrungQuốc, Úc, Châu Phi, Tây Á, Mỹ Latinh và vùng Caribe Loài cây này đã đượccoi là đã thuần hóa ở Châu Á như ở Bắc Ấn Độ hoặc Nam Trung Quốc bởi vìnhững vùng giáp ranh người ta tìm thấy quần thể hoang dại hay quần thể tựnhiên của mướp đắng Sau này mướp đắng được giới thiệu sang Tân thếgiới(Nam Mỹ) thông qua việc buôn bán nô lệ và do sự phân tán hạt mướpđắng của các loài chim, sau đó phát triển rộng rãi trên khắp các lục địa Ởvùng nhiệt đới và cận nhiệt đới từ Braxin đến Đông Nam nước Mỹ mướpđắng cũng rất phát triển

Ngày nay mướp đắng đã được phân bố khắp miền của vùng nhiệt đới,

cả dạng hoang dại và dạng trồng trọt, mướp đắng là cây rau phổ biến ở Ấn

Độ, Philippin, Malaysia, Trung Quốc, Đài Loan, Australia, Châu Phi vàTrung Đông, Châu Mỹ La Tinh và vùng Caribe

1.1.3 Yêu cầu của cây mướp đắng đối với điều kiện ngoại cảnh

1.1.3.1 Nhiệt độ

Mướp đắng có thể trồng quanh năm ở vùng nhiệt đới, ở những vùngcận nhiệt đới nó có thể trồng hai vụ trong một năm, trong khi đó ở nhữngvùng có khí hậu ôn hòa mướp đắng chỉ có thể trồng trong vụ hè.[25][26].Cũng như các cây trong họ bầu bí, mướp đắng rất mẫn cảm với sương giá, đặcbiệt là nhiệt độ thấp dưới 00C Vì mướp đắng là cây trồng có nguồn gốc ởvùng nhiệt đới và á nhiệt đới nên sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu ấm

áp, nhiệt độ thích hợp(24-270C) (Desai vaf Musmade, 1998) Biên độ nhiệt độdao động ngày đêm (28-35)0C/(20-25)0C là nhiệt độ thích hợp cho quá trìnhsinh trưởng sinh thực, nhiệt độ ban đêm ≤ 160C sẽ ảnh hưởng tới quá trìnhsinh trưởng của cây(Peter McLaughlin 1998) Ở nhiệt độ 50C hầu hết cácgiống mướp đắng ngừng sinh trưởng Ở điều kiện nhiệt độ cao dẫn đến quảngắn, dị hình, nhiệt độ trên 400C có thể làm thân bị béo Nhiệt độ thích hợpcho hạt nảy mầm là (30-32)0C, [17][23], nhiệt độ cho năng suất cao nhất daođộng trong khoảng (20-30)0C trong thời kì hình thành quả Khi nhiệt độ lớnhơn 30 0C cây không hình thành quả được.[26] Khung nhiệt độ tốt nhất chomướp đắng sinh trưởng và phát triển là khoảng từ 25-300C

1.1.3.2 Ánh sáng

Mướp đắng cũng như một số cây trong họ bầu bí là cây ưa ánh sángngày ngắn và trung Khi ánh sáng thiếu và yếu thì cây sinh trưởng, phát triểnkém, cây ra hoa cái muộn và dễ bị rụng, năng suất thấp, chất lượng giảm,hương vị kém Mướp đắng yêu cầu cường độ ánh sáng mạnh để sinh trưởng,phát triển và tạo năng suất Do vậy mướp đắng không nên trồng với mật độcao, cây thiếu ánh sáng thì sinh trưởng chậm và sâu bệnh phát triển Trongquá trình sinh trưởng biện pháp kĩ thuật như tỉa lá gốc, các lá mọc sát đất đểtạo độ thông thoáng cho giàn mướp là rất cần thiết.[22]

1.1.4.3 Đất và dinh dưỡng

Mướp đắng có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, song có thể chosinh trưởng phát triển tốt nhất, cho năng suất cao khi được trồng trên nhữngchân đất thịt nhẹ, giàu dinh dưỡng, có tầng canh tác dày, thoát nước tốt Yêucầu đất phải có độ PH trung bình 6.0-6.7 là thích hợp nhất cho sự sinh trưởng

và phát triển của mướp đắng Song mướp đắng cũng có khả năng sinh trưởngđược trên đất kiềm có độ PH tới 8.0.[17]

Mướp đắng đòi hỏi lượng dinh dưỡng cân đối giữa phân bón hữu cơ vàphân vô cơ để sinh trưởng và phát triển tốt Song tùy thuộc từng loại đất sẽ cóchế độ dinh dưỡng thích hợp khuyến cáo dành cho mướp đắng Trên thực tếvẫn chưa có nhiều nghiên cứu về chế độ dinh dưỡng, phân bón cho mướpđắng Tuy nhiên khi trồng mướp đắng trên những đất giàu dinh dưỡng và bón

đủ phân hữu cơ hoai mục thì yêu cầu về dinh dưỡng của mướp đắng theokhuyến cáo của Robinson và Decker- Walter(1996) sử dụng phân bón với tỷ

lệ N:P:K= 100:50:50Kg/ha

Tại trung tâm nghiên cứu và phát triển của Châu Á, chế độ dinh dưỡngcho mướp đắng được khuyến cáo đối với đất pha cát là 184kg N, 112kg P2O5

VÀ 124 kg K2O5 cho 1 ha gieo trồng Đối với những chân đất pha sét hoặc đất

có thành phần cơ giới nặng, khuyến cáo bón lót toàn bộ lượng phân lân và 1/3lượng đạm và kali Bổ sung FYM 20-25 tấn/ha như liều lượng cơ bản cùngvới một nửa liều lượng N(35kg) và một liều lượng đầy đủ P2O5(25kg) và

K2O5(25kg) Phần còn lại của liều lượng N có thể được bón trong một số liềuchia tách với khoảng thời gian 2 tuần mỗi lần

1.1.3.4 Ẩm độ

Mướp đắng có khả năng chịu hạn tốt, nhưng là cây rất mẫn cảm vớiđiều kiện ngập úng, khi ruộng mướp đắng bị ngập úng 4 ngày, cây sẽ bị thayđổi hình thái học của cây(Liao và Lin 1994) Để đảm bảo cho cây sinh trưởng,phát triển tốt luôn luôn phải cung cấp đủ ẩm cho cây Mướp đắng là cây ưa

ẩm, cây sinh trưởng tốt trong điều kiện ẩm độ 70-80% Thời kì ra quả rộ vàquả phát triển yêu cầu độ ẩm cao 80-90% vì ở giai đoạn này hàm lượng nướctrong thân lá, quả của mướp đắng lên đến 90%.[21] Tuy nhiên độ ẩm khôngkhí quá cao lại là điều kiện thích hợp cho sự phát triển bệnh như sương mai,đốm lá, thối vi khuẩn gây hại cho mướp đắng

1.1.4 Tình hình sản xuất và nghiên cứu mướp đắng trên thế giới và ở Việt Nam

1.1.4.1 Tình hình sản xuất và nghiên cứu mướp đắng trên thế giới

Trên thế giới mướp đắng được gieo trồng rộng rãi ở các vùng nhiệt đới

và cận nhiệt đới Châu Á, Châu Mỹ Latinh, Châu Phi, các nước Trung Đông

và vùng Caribê, các loại giống gieo trồng gồm giống hoang dại và trồng trọt.Tuy được trồng ở nhiều vùng trên thế giới nhưng mướp đắng được trồngnhiều nhất ở các nước Đông Nam Châu Á và Ấn Độ Một số nước sản xuấtnhiều mướp đắng với sản lượng cao như: Philippin đạt 18.000 tấn(năm 1992),Malaysia đạt 19.000tấn(1994), Đài Loan đạt 35.000 tấn(năm 1993), Thái Lanđạt 17.749 tấn(1994), Trung Quốc là nước sản xuất nhiều mướp đắng nhưngchủ yếu là dùng làm dược liệu

Năm 2007, trung tâm rau màu Châu Á đã thống kê diện tích trồngmướp đắng ở một số nước Đông Nam Á như sau: Philippin 12.000ha, TháiLan 3.000 ha, Indonesia 8.000 ha.[27]

Bình thường mướp đắng cho thu hoạch với năng suất trung bình là 8-10tấn/ha, nhưng khi trồng giống tốt và có kĩ thuật chăm sóc tốt thì năng suất củamướp đắng có thể lên tới 20-30 tấn/ha Đặc biệt năng suất của các giống F1

có thể đạt tới 40tấn/ha Tại Xri Lanka mướp đắng được dùng và sử dụng như

một loại rau Mướp đắng có thể được trồng ở độ cao 1.200m so với mực nướcbiển Nó cũng có thể được trồng tại các vùng đất thấp hoặc trung bình trong

cả hai mùa Ấn độ là một nước có diện tích trồng và sản lượng mướp đắngcao trên thế giới, người dân Ấn Độ thường sử dụng các loại giống:Thinnavely trắng, Thinnavely xanh đậm, MC43 và MC43 xanh đậm

Bảng 1.2: Diện tích trồng và sản lượng mướp đắng ở Ấn Độ

Năm Vụ Maha Vụ YalaDiện tích(ha) Tổng Vụ Maha Vụ YalaSản lượng(tấn) Tổng

Nguồn: Cục điều tra và thống kê

Trong giai đoạn 1991-1999, diện tích gieo trồng mướp đắng dao động

từ (3414-3788) ha và tổng sản lượng từ 19.583-22.093 tấn Không có nhữngthay đổi đáng kể nào trong giai đoạn 9 năm trên Tuy nhiên trong vụ Maha,quy mô và sản lượng cao hơn vụ Yala, ngoại trừ năm 1992 Điều đó có thểmột phần là vì các điều kiện thời tiết thuận lợi thường gặp trong vụ Maha.[6]

Chi phí sản xuất mướp đắng ở Ấn Độ trong giai đoạn 1998-2001 đượcnêu lên trong bảng 1.3

Bảng 1.3: Chi phí cho sản xuất mướp đắng ở Ấn Độ trong giai đoạn 1998-2001

Các hoạt động

Đơn vị laođộng(Người/ngày)

Chi phí laođộng(RS/ha)

Gía trịnguyên liệu(RS/ha)

Tổng giá trị(RS/ha)

Năng suất(tấn/ha)

Sản lượng(1000 tấn)

Nguồn: Agriculture and Food Agency, COA, Excutive Yuan

Trên thế giới nguồn gen Momordica đặt tại ngân hàng quốc gia nguồngen thực vật New Delhi Ấn Độ Tại Đông Nam Châu Á, các tập đoàn có sẵn ởPhilippin và ở Thái Lan(Bộ môn làm vườn, đại học Kasersat, Bangkok) Một

số nơi khác, tập đoàn công tác được lưu giữ ở một vài viện nghiên cứu của Ấn

Độ, Nam Phi, Đài Loan và Mỹ.[29] Hướng chung trong chọn tạo giốngmướp đắng trên thế giới là chọn tạo các giống có chất lượng vượt trội(quả ítđắng hơn), tỷ lệ hoa cái/hoa đực là cao, năng suất cao chống chịu sâu bệnh

tốt Các giống mướp đắng hoang dại là nguồn gen quý phục vụ cho việc chọngiống chống chịu các bệnh trên lá và sâu đục quả Ở các nước Đông Nam Á,công tác chọn tạo giống mướp đắng lai rất được quan tâm, bởi vậy mà sốgiống lai F1 thương mại được sản xuất nhiều gấp đôi so với các giống thuần

đã được công nhận

Sản xuất hạt giống lai của cây mướp đắng bằng phương pháp thụ phấnbằng tay sẽ trở nên đắt đỏ và khó khăn, do vậy mà người ta đã sử dụng dòngmướp đắng đơn tính cái(100% hoa cái) làm cây mẹ để tạo ra con lai Đây làphương pháp dễ làm và có hiệu quả kinh tế Tại Ấn Độ, đã chọn tạo thànhcông một số tổ hợp lai mướp đắng ưu thế lai cao giữa dòng mướp đắng đơntính cái(DBGY-201) với 8 dòng thuần khác, kết quả cho thấy tổ hợp laiDBGY-201 x Pusa Vishes có khả năng ưu thế lai cao theo chiều hướng mongmuốn như tỷ lệ giới tính, ngày thu quả đầu, chiều dài và chiều rộng của quả,năng suất Còn tổ hợp lai giữa DBGY 201x Priya cho ưu thế lai cao về chiềudài quả, trọng lượng quả và năng suất quả

Các cây thuộc họ bầu bí đã được nghiên cứu cho thấy có sự biến độnglớn về các dạng hoa từ lưỡng tính đến đơn tính cùng gốc(Robinson vàDecker-Walters 1999) Dạng hoa cái đơn tính cùng gốc hiện đã được khaithác, sử dụng rộng rãi trong chương trình chọn tạo giống họ bầu bí.More(2002) cũng đã chứng minh tiềm năng về việc phát triển giống lai dưachuột khi sử dụng dạng hoa cái đơn tính cùng gốc ở vùng nhiệt đới trên câydưa chuột Trong quá trình sảm xuất trước đây chủ yếu sử dụng các giốngmướp đắng thụ phấn tự do(giống OP), ngày nay người nông dân đã sử dụng

cả giống lai và giống thụ phấn tự do Các nước như Ấn Độ, Đài Loan vàTrung Quốc hiện đang sản xuất chủ yếu là các giống lai F1.[25]

Kết quả nghiên cứu của Bela Berenyi, Crilla Kleinheincz(Hungary) chothấy sự phát triển của hoa và quả mướp đắng không bị phụ thuộc vào thờigian chiếu sáng trong ngày, do đó có thể sản xuất mướp đắng ở trong nhàkính hoặc nhà lưới.[28] Hiện nay ở Đài Loan đã áp dụng thành công phương

pháp ghép mướp đắng lên gốc mướp ta (Luffa spp) để tăng khả năng chịubệnh Furarium, ngập úng và tăng năng suất của mướp đắng rất rõ rệt.

Ở Trung Quốc, do cây mướp đắng là cây ưa nóng không ưa lạnh, vì thếnên hạn chế những thất thu khi trồng mướp đắng trong điều kiện thời tiết lạnhngười ta đã tiến hành ghép cây mướp đắng lên cây bí đỏ Ở đây chọn giốngmướp đắng Lam Sơn Đại Bạch Trước khi gieo phải xử lý hạt giống mướpđắng và hạt giống bí đỏ, ngâm trong nước 6-8 tiếng, nhiệt độ nảy mầm là 25-

300C Bí đỏ gieo chậm hơn mướp đắng 1-2 ngày Khi hạt bí đỏ nứt nanh thìđem gieo Khi xuất hiện lá mầm bí đỏ, mướp đắng ra một lá thật thì tiến hànhghép Dùng phương pháp ghép sát vào nhau, sau khi ghép phải che đậy, giữ

độ ẩm >95%, che đậy 3 ngày, những ngày râm không cần che đậy, buổi trưakhi trời nắng cần phải che lại Sau ghép 10 ngày, cây sống mang đi trồng

1.1.5.2 Tình hình sản xuất và nghiên cứu mướp đắng ở Việt Nam

1.1.5.2.1 Tình hình sản xuất mướp đắng ở Việt Nam

Diện tích trồng mướp đắng ở Việt Nam theo AVRDC năm 2007, tổngdiện tích trồng mướp đắng ở Việt Nam là 12.000 ha Ở thôn Làn Đình, xã GioPhong, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị với dự án:” Chia sẻ đầu tư cho xã GioPhong xóa đói giảm nghèo”, từ năm 2005 cùng với hai thôn hưởng lợi trong

xã, người dân trong thôn Lan Đình xây dựng kế hoạch nâng cao thu nhập chongười nghèo của chính thôn mình từ mô hình đã được sản xuất rất hiệu quả ởđịa phương là trồng mướp đắng, súp lơ Trong đó mướp đắng đạt năng suấttương đối cao, khoảng 800kg/sào Với giá bán mướp vụ này trên thị trườngkhá cao từ 7.000-8.000 đồng/kg thì một sào mướp nông dân thu hoạch được

từ 4-5 triệu đồng và cải thiện được rất nhiều cho cuộc sống của những nôngdân nơi đây

Trong phòng trào chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xã vùng sâu Lỗ Sơn,một điển hình của huyện Tân Lạc(Hòa Bình) đã chuyển diện tích cây lúa bấpbênh của xã sang trồng rau trong đó có 13,5 ha mướp đắng đã thu lại nguồnlợi kinh tế giúp đời sống của bà con được nâng cao

Diện tích trồng mướp đắng tại Việt Nam ngày càng gia tăng, năng suất

và phẩm chất được nâng cao(Mai Văn Quyên và CTV 1995) Huyện miền núiVăn Chân(Yên Bái) đã chuyển đổi những diện tích khô hạn không thể gieotrồng cấy được sang trồng cây mướp đắng cho thu nhập cao gấp 3 lần so vớitrồng lúa Triển khai từ năm 2007, hiện nay toàn huyện đã chuyển đổi 11 hađất khô hạn ở các xã vùng cao như Sơn A, Lương Sơn, Thạch Lương sangtrồng cây mướp đắng Qua thu hoạch các hộ gia đình trồng mướp đắng chothấy: nếu chăm sóc tốt, phòng trị bệnh kịp thời, bón phân đầy đủ 1ha mướpđắng có thể cho thu nhập 80 triệu đồng/ha.[41] Hiện nay ở tỉnh Tiền Giangnông dân đang tiến hành phát triển mô hình trồng khổ qua lấy hạt Theo ngườidân nếu trồng khổ qua để thu hạt cho thu nhập cao hơn trồng khổ qua thu quảxanh.[39]

Ở tỉnh Bình Dương hiện có khoảng 2.449 ha đất trồng hoa màu, trong

đó có khoảng 5.000m2 diện tích được dùng chuyên trồng khổ qua sạch với môhình trồng phủ bạt Nhờ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật IPM trong sảnxuất, mô hình đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp nhiều hộ nông dân trongvùng khá lên rõ rệt Để cây thu hoạch được lâu cũng như năng suất tăng,người dân đã tiến hành cắt bỏ lá gốc khi thấy lá chuyển sang màu vàng và đặcbiệt dùng một đoạn chân hương cắm vào giữa thân gốc để kích thích cây ranhiều quả hơn Nếu trồng bình thường thì thu hoạch khoảng 2-3 tuần, sau 30ngày thì tàn, còn với cách làm như trên thì cây mướp đắng cho thu hoạchkhoảng 60 ngày, năng suất tăng gấp đôi.[33]

1.1.5.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam mướp đắng được trồng phổ biến ở các tỉnh phía Nam.Trong những năm gần đây mướp đắng cũng được trồng nhiều ở các tỉnh phíaBắc như: Bắc Ninh, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Hòa Bình Rất nhiềunghiên cứu về y dược về tác dụng chữa bệnh của mướp đắng như tác dụng hạđường huyết Đây là kết luận của chương trình:” Góp phần nghiên cứu thànhphần hóa học của trái mướp đắng và hạt mướp đắng” do Viện Công nghệ hóa

học tiến hành Theo tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hạnh thì viện này cũng nghiên cứuthành công quy trình công nghệ chiết xuất dịch quả mướp đắng để sử dụngtrong y học Do vậy ngày nay cây mướp đắng ở Việt Nam đã ngày càng đượcphát triển mạnh Nhằm tác động các biện pháp kĩ thuật tăng năng suất, phẩmchất mướp đắng, các nhà nghiên cứu về dinh dưỡng học, nông hóa thổnhưỡng cũng có những công trình nghiên cứu trên cây mướp đắng Theo GS-

TS Bùi Đình Dinh 1994 cho rằng: để đảm bảo năng suất cây trồng cao và ổnđịnh, việc cung cấp dinh dưỡng cho cây không chỉ dựa vào phân khoáng màphải có phân hữu cơ chiêm 25% tổng số dinh dưỡng Bởi vì phân hữu cơkhông chỉ làm tăng hiệu quả của phân khoáng mà ngược lại phân khoángcũng làm tăng hiệu quả của chất hữu cơ, đất đai được cải tạo trở nên màu mỡhơn, tiết kiệm đáng kể lượng phân bón (Nguyễn Văn Bộ 1999) Theo kết quảnghiên cứu của đề tài” Sử dụng các phương pháp nghiên cứu trong công nghệ

tế bào để nghiên cứu quá trình phát sinh hình thái của một số thực vật, bảoquản các nguồn gen quý hiếm, đặc hữu ở Việt Nam và nhân nhanh một sốgiống cây trồng” do GS.TS Nguyễn Bá là chủ nhiệm đã xây dựng quy trìnhnhân nhanh cây gấc và cây mướp đắng bằng phương pháp nuôi cấy mô Vềmặt hình thái các cây mướp đắng tạo được bằng con đường nuôi cấy mô có độđồng đều cao Mướp đắng đã được đưa ra trồng ở quy mô nhỏ, kết quả theodõi qua một vụ trồng đạt 4-6 quả/cây, trọng lượng của quả chín kĩ thuật 18-22ngày tuổi đạt 250-300g, mỗi quả có từ 20-40 hạt, các chỉ tiêu này giống nhưtrồng cây bằng hạt.[1]

Vị trí của cây mướp đắng ngày càng được ưu tiên Hướng đi chủ yếu là

áp dụng các biện pháp kĩ thuật chuyển đổi cơ cấu cây trồng làm tăng năngsuất Tại trạm bảo vệ thực vật Thuận An(Bình Dương) đã triển khai thànhcông dự án trồng cây khổ qua dùng plastic phủ luống và căng lưới ni lông làmgiàn cho cây leo Phương pháp này nâng cao hiệu suất quang hợp, hấp thụchất dinh dưỡng của cây, hạn chế được sâu bệnh, cỏ dại và điều hòa được độ

ẩm trong đất, dinh dưỡng không bị rửa trôi Năng suất cây trồng theo phươngpháp nàu tăng từ 20% đến 30% so với cây trồng không phủ bạt.

Theo kết quả điều tra của Lê Thị Hương Vân và CTV(2001), để tăngnăng suất mướp đắng, nông dân ở Tiền Giang đã bón phân với một lượng caogấp 1,8-2,6 lần nhu cầu cây mướp đắng cần, hơn 99% nông dân không bónphân hữu cơ vi sinh Nắm bắt được thị hiếu của người tiêu dùng và người sảnxuất, công ty hạt giống Sao Cao Nguyên đã đưa ra thị trường 2 giống khổ qualai F1 với các đặc tính cơ bản như: sai quả, thời gian thu hoạch dài, màu sắc,hình dáng quả đẹp, chắc quả thích hợp cho vận chuyển xa và bảo quản lâu.Các giống này có tính thích nghi rộng, thích hợp với nhiều vùng sinh thái Sovới các giống nhập nội hay giống có nguồn gốc ở nước ngoài thì khổ qua củagiống Sao Cao Nguyên có nhiều tính trội về thời gian chín sớm, năng suất,chất lượng và thời gian cho thu hoạch Điều đặc biệt là do nghiên cứu và sảnxuất trong nước nên giá cả phù hợp với người nông dân Giống khổ qua lai F1Sao số 1 sinh trưởng mạnh, chống chịu bệnh tốt, thích nghi rộng dễ đậu quả,trồng được quanh năm, thu quả sau 37-38 ngày tính từ khi gieo, thời gian thukéo dài 1-2 tháng, quả dài 17-18 cm, gai lớn, da bóng, đường gai nhiều, màuxanh trung bình, thịt quả dày, cứng, chịu vận chuyển xa và bảo quản lâu, năngsuất trung bình 30-35 tấn/ha Giống khổ qua lai F1 Sao Số 2 sinh trưởngmạnh, chống chịu bệnh tốt, dễ đậu quả, phân cành nhiều, trồng được quanhnăm, thu quả sau 37-38 ngày kể từ khi gieo, thời gian thu kéo dài 1-2 tháng,quả dài 20-22cm, gai nở, màu xanh trung bình, thịt quả dày, cứng, vận chuyển

và bảo quản lâu, năng suất trung bình 30-35 tấn/ha.[32]

1.2 Tổng quan về chất điều hòa sinh trưởng

1.2.1 Lược sử nghiên cứu về Gibberellin

Từ lâu người nông dân Nhật Bản đã thấy hiện tượng cây lúa cao hơnbình thường Họ nghĩ rằng đó là sự sinh trưởng tốt và sẽ có một mùa bội thu.Tuy nhiên, khi vụ mùa đến thì những cây này trở nên lỏng thỏng, bất thụ, hộtlép Thay vì một mùa bội thu, 40% năng suất đã bị mất đi hàng năm do triệu

chứng này Bệnh này đã được người nông dân Nhận Bản gọi nhiều tên dựatheo triệu chứng quan sát được, vài tên thông dụng là bakanae (mạ ngu),ahonae (mạ khùng), yrei (ma), somennae …Thuật ngữ quen thuộc được dùng

là mạ bakanae Ở Việt Nam, triệu chứng này cũng rất dễ thấy ở lúa mùa Vàonăm 1898, Hori là người đầu tiên cho rằng bệnh Bakanae gây ra bởi sự xâm

nhiễm của một loài nấm thuộc chi Fusarium (Hori, 1898) Sawada (1912) cho

rằng sự vươn dài của lóng là do chất kích thích từ sợi nấm Kurosawa (1926)chứng minh rằng chính chất được tiết ra bởi nấm Bakanae gây ra sự vươn dài

Có một loạt tranh luận về việc định danh nấm Bakanae vì người ta có thể thấy

nó ở những dạng khác nhau Vấn đề này đã được giải toả vào năm 1931 khi

Wollenweber đặt tên giai đoạn bất toàn (vô tính) Fusarium moniliforme (Sheldon), và giai đoạn hoàn toàn (hữu tính) Gibberella fujikuroi (Saw.) Wr.

[18][19] Tuy nhiên sự thanh lọc chất sinh ra do nấm Bakanae bị trở ngại bởi

sự hiện diện của một chất ức chế sinh trưởng là fusaric acid butylpicolinic acid) Vào năm 1935, Yabuta đã phân lập một chất dạng tinh

(5-n-thể có hoạt tính từ dịch lọc môi trường thanh trùng nấm Gibberella fujikuroi.

Chất này đã kích thích sự sinh trưởng khi được áp dụng vào rễ mạ lúa vàđược gọi là gibberellin A Đây là lần đầu tiên thuật ngữ gibberellin được dùngtrong danh pháp khoa học Yabuta và Sumiki (1938) đã thành công trong việctinh thể hoá gibberellin A và gibberellin B Tuy nhiên do chiến tranh, nghiêncứu về gibberellin đã bị xếp lại Vào thập niên 1950, các nhà khoa học Anh,

Mỹ và Nhật Bản đã có những nghiên cứu sâu hơn về đặc tính điều hòa sinhtrưởng của gibberellic acid Các gibberellic trong những dịch trích nấm đãđược định danh và chúng cũng đã được phát hiện ở thực vật bậc cao Vàonăm 1954, những nhà nghiên cứu người Anh (Brian và cộng tác viên, 1954)

đã nhận thấy những đặc tính điều hòa sinh trưởng của gibberelic acid từ dịch

trích nấm Gibberella fujikuroi Vào năm 1955, những nhà khoa học Mỹ đã

nhận diện được chất mà họ gọi là gibberellin A và gibberellin X từ dịch trích

môi trường thanh trùng nấm Gibberella fujikuroi Cũng vào năm 1955, những

nhà khoa học Nhật Bản đã thấy rằng gibberellin A chứa ba hợp chất phân biệtđược gọi là GA1, GA2, GA3 Ngày nay, gibberellic X, gibberellic acid vàGA3 được biết là cùng hợp chất Radley (1956) đã phát hiện ra những hợpchất tương tự với gibberellic acid trong thực vật bậc cao Ngày nay, GA đãđược tìm thấy trong nhiều thực vật bậc cao Takahashi và cộng tác viên

(1951), đã phát hiện GA4 từ nấm Gibberella fujikuroi MacMillan và

Takahashi (1968) đã đề nghị cách gọi tên gibberellin A1-Ax bất chấp nguồngốc của chúng Cách này vẫn còn dùng đến ngày nay cho khoảng 136gibberellin đã được phát hiện

1.2.2 Vai trò sinh lý của Gibberellin

Gibberellin có liên quan đến nhiều quá trình sinh lý trong cây GA ảnhhưởng đến nhiều quá trình sinh trưởng và phát triển của thực vật như sự pháttriển thân, sự nảy mầm của hạt, nội nhũ, trổ hoa, phân hóa giới tính, trinh quảsinh, đậu trái và lão hóa

- Ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật sống: Các gibberellin đã

biết đều có khả năng kích thích sự vươn dài của thân hay sự phân chia tế bào

Sự kích thích vươn dài của GA thể hiện rất rõ trên những cây non hoặc bộphận non, ở cây đã trưởng thành hay cơ quan đã già thì ảnh hưởng sẽ kém đi.Nhìn chung, GA kích thích sự sinh trưởng của nhiều loài cây đặc biệt lànhững cây lùn Khác với auxin, ảnh hưởng vươn dài của GA lên thực vật sốngthì rõ hơn trên các đoạn mẫu được cắt Thực vật đáp ứng với các loạigibberellin khác nhau cũng khác nhau Đối với trục hạ diệp rau diếp, ảnhhưởng kích thích sự vươn dài của GA8 không rõ nét, ảnh hưởng kích thích sựvươn dài của GA4, GA1 và GA3 mạnh dần và GA9 lại có ảnh hưởng mạnhhơn cả Trong một vài trường hợp thì ảnh hưởng kích thích sự vươn dài trục

hạ diệp dưa leo của gibberellin cũng kém hiệu quả.[13][19]

- Ảnh hưởng lên tính trạng lùn: Có nhiều biến dị thiếu sinh tổng hợp

GA đã được phát hiện Đây là tính trạng đơn gene, kích thước của cây biến dị

có thể chỉ bằng một phần năm cây bình thường và sự lùn chủ yếu là do lóng

bị ngắn lại Các dạng đột biến lùn như đột biến bắp lùn (Zea mays L.) d1 và

d5 và lúa lùn (Oryza sativa L.) Tan-ginbozu và Waito-C GA nội sinh kiểm

soát hoạt động của bắp và lúa là GA1 Việc xử lý GA ngoại sinh làm cho cáccây này cao trở lại bình thường Cũng có những dạng đột biến lùn không đápứng với việc áp dụng gibberellin ngoại sinh và cây vẫn lùn sau khi xử lý.[13]

- Ảnh hưởng lên sự nảy mầm và ngủ nghỉ của hạt: Hiện nay GA được

biết là những chất có khả năng kích thích nảy mầm hạt của nhiều loại câytrồng GA có thể kích thích hoạt động của các enzyme thủy phân hydrolasetrong hột ngũ cốc GA ngoại sinh tác động lên lớp aleurone của hột ngũ cốc

và kích thích sự sản sinh enzyme α-amylase để tác động lên sự phân hủy tinhbột thành đường đơn Tác động này có tác dụng kích thích nảy mầm và phá

vỡ sự ngủ nghỉ của hạt Khoai tây có thể nảy mầm sớm khi xử lý với GA3

GA cũng có thể kích thích sự nảy mầm của hột rau diếp mà không cần xử lýánh sáng đỏ GA cũng có thể thay thế điều kiện nhiệt độ thấp hoặc ngày dài

để phá vỡ sự ngủ nghỉ của hạt.[14]

- Ảnh hưởng lên sự trổ hoa: Gibberellin có khả năng thúc đẩy quá trình

trổ hoa trong nhiều loài thực vật Đối với những cây cần yêu cầu ngày dài haytrãi qua điều kiện lạnh trước trổ hoa thì khi xử lý GA trong những điều kiệnkhông cảm ứng chúng sẽ tượng hoa và trổ hoa Ảnh hưởng này có liên quanđến sự kích thích quá trình phân chia tế bào và vươn dài tế bào

- Ảnh hưởng lên sự phân hóa giới tính, trinh quả sinh, đậu trái và lão hóa: GA có thể làm thay đổi giới tính của hoa tương tự như auxin, cytokinin

và etylen Tuy nhiên, GA có hiệu quả ngược với auxin và ethylene GA làmtăng số hoa đực trên dưa leo.GA cũng gây nên hiện tượng trinh quả sinh vàtạo nên trái không hạt GA cũng giúp cho trái to và trì hoãn sự lão hóa Cácloại trái nho không hột ở Nhật, Úc, Mỹ và châu Âu thường có xử lý GA3.Bằng cách giảm lão hóa, GA giữ cho vỏ trái cam quít tươi lâu hơn, chậmmềm khi chín và kéo dài thời gian bảo quản hơn GA cũng làm cho vỏ táo đẹphơn, cây kiểng trổ hoa sớm và tập trung GA3 cũng có thể giúp quá trình sảnxuất malt trong công nghiệp sản xuất bia hiệu quả hơn và ngắn hơn 2-3 ngày.[13]

1.2.3 Ứng dụng của Gibberellin trong sản xuất nông nghiệp:

Từ các kết quả nghiên cứu về Gibberellin, nó là một hoocmon có hoạttính sinh học đa dạng đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới vàViệt Nam Trước tiên chúng ta đi xem xét tình hình ứng dụng của Gibberellintrong lĩnh vực nông nghiệp ở một số nước trên thế giới

Ở Mỹ, từ năm 1960 đã sử dụng Gibberellin vào công nghiệp làm mạchnha và bia Các hãng sản suất lớn khác trên thế giới như ở Đức, Tiệp Khắc,Hungari, Ba Lan, Anh đã sử dụng Gibberellin sản suất bia làm gia tăng lợinhuận cao

Ở Trung Quốc, sử dụng Giberellin tác động đến cây lúa đã kích thích

sự phát triển của cây lúa, đem lại năng suất cao hơn

Ở Hungari và Trung Quốc, sử dụng Giberellin đối với cây ngô ở thời kì6-8 lá với nồng độ từ 30-40mg/l với số lượng 800l/ha năng suất tăng 12,1-15,5% so với đối chứng

Ở Califonia(Mỹ), người ta sử dụng Giberellin cho các loại cây nhưcam, chanh, bưởi nhằm kìm hãm quá trình chín, đồng thời còn tăng tính chất

cơ học của vỏ, làm cho vỏ dày ra, từ đó hạn chế tỷ lệ thối của quả

Ở Liên Xô và Ấn Độ, người ta sử dụng Giberellin vào nghề trồngnho.Kết quả đã làm cho quả nho dài ra, số lượng chùm tăng lên đáng kể,năng suất tăng lên từ 50-120%.

Ở Việt Nam từ năm 1990, việc ứng dụng Giberellin vào nông nghiệpđược tiến hành rộng rãi và có nhiều kết quả tốt

Trong những năm gần đây, Giberellin được sử dụng trên diện rộnghàng ngàn hecta ở các tỉnh phía Bắc để chống úng ngập

Giberellin là chất ĐHST phổ biến, được sử dụng rộng rãi cho nhiều loạicây trồng với nồng độ khác nhau tùy thuộc vào từng giai đoạn sống của cây

Giberellin được triển khai và ứng dụng đã đem lại hiệu quả cao ở nhiềutỉnh, đặc biệt là ở Hà Nội Vì vậy vào ngày 12/02/1991, Ủy ban nhân dânthành phố Hà Nội đã ra quyết định số 28 QĐ/UBND để thành lập xí nghiệpliên doanh phytohocmon là cơ sở đầu tiên ở nước ta chuyên nghiên cứu, sảnxuất, ứng dụng dịch vụ các chế phẩm ĐHST cho cây trồng Từ đây việc đầu

tư cho sản xuất Giberellin và các chế phẩm ĐHST cho cây trồng chuyển sanggiai đoạn mới tập trung vào hai hướng chính: mở rộng sản suất Giberellin, mởrộng, ổn định địa bàn có sử dụng các chế phẩm sinh trưởng tăng năng suất câytrồng có nguồn gốc Giberellin trên phạm vi toàn quốc [18]

CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Xử lý số liệu và viết luận văn từ tháng 06/2013 đến tháng 09/2013

2.3 Địa điểm nghiên cứu

Phường Kim Long Thành phố Huế

2.4 Nội dung nghiên cứu

2.4.1 Nghiên cứu các đặc điểm sinh học của cây mướp đắng

2.4.1.1 Đặc điểm hình thái

- Rễ

- Thân

- Lá

2.4.1.2 Đặc điểm sinh trưởng

- Tỷ lệ nảy mầm

- Thời gian sinh trưởng

- Chiều cao cây

- Số lá

2.4.1.2 Đặc điểm sinh sản

- Thời gian ra hoa

- Tổng số hoa

- Khối lượng tươi

- Khối lượng khô

2.4.1.3 Yếu tố cấu thành năng suất

2.4.2 Ảnh hưởng của GA 3 đến sinh trưởng và phát triển của cây mướp đắng

Các thí nghiệm được tiến hành với nồng độ xử lý GA3 như sau

- Khối lượng tươi của cây

- Khối lượng khô của cây

- Hiệu quả kinh tế

2.5 Phương pháp nghiên cứu

2.5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu và thu thập thông tin

- Tập hợp các tài liệu, các loại sách báo, tạp chí trong và ngoài nướccũng như các tài liệu, báo cáo khoa học có lên quan đến đề tài từ đó phân tích,nghiên cứu, so sánh nhằm kế thừa các căn cứ, lý luận có thực tiễn

+ Diện tích mỗi ô thí nghiệm là: 2m2

+ Tổng số ô thí nghiệm: 12 ô

+ Diện tích thí nghiệm: 120m2

Thí nghiệm được tiến hành tại phường Kim Long, thành phố Huế

2.5.3 Hóa chất và phương pháp xử lý

- Hóa chất: Sử dụng Gibberellic acid của hãng

GA3 pha sẵn ở các nồng độ cần làm thí nghiệm(10, 20, 30 ppm) Đầutiên chúng tôi pha dung dịch GA3 nồng độ 100ppm(dung dịch mẹ): cần 50mg

GA3(dạng bột) + 50ml nước cất Từ dung dịch mẹ và nước cất pha thành cácdung dịch có nồng độ làm thí nghiệm

- Phương pháp xử lý

Chọn hạt chắc đều, loại bỏ các hạt lép, sâu mọt, hạt nhỏ hay hạt bị thâmđen rồi cho vào các chai đựng dung dịch con đã pha chế trên Ngâm hạt trongkhoảng thời gian là 6 tiếng và phun vào lá ở 2 giai đoạn 6 lá và bắt đầu ra hoa

2.5.4 Phương pháp xác định các chỉ tiêu theo dõi

2.5.3.1 Tỷ lệ nảy mầm

Mỗi công thức nhắc lại 3 lần mỗi lần 30 hạt Sau khi gieo, quan sát thấyhạt nảy mầm thì tiến hành đếm số hạt nảy mầm ở trong mỗi chậu, mỗi ngàyđếm 1 lần cho tới lúc nào số hạt nảy mầm trong mỗi chậu không đổi thì chấmdứt việc đếm đó

Xác định số hạt nảy mầm của từng chậu, sau đó tính tỷ lệ nảy mầm củatừng chậu

Từ trung bình số hạt của mỗi chậu tính ra tỷ lệ nảy mầm của từng công thức

Tỷ lệ nảy mầm(%) = (Số hạt nảy mầm/ Tổng số hạt gieo) x 100

2.5.3.2 Tốc độ nảy mầm của hạt

Theo dõi và xác định số lượng hạt nảy mần ngày đầu tiên và cácngày tiếp theo, thời gian từ khi nảy mầm đến khi nảy mầm hoàn toàn

2.5.3.3 Thời gian sinh trưởng

Được tính từ khi cây bắt đầu ra lá đầu tiên đến khi cây ra hoa đầu tiên

2.5.3.4 Chiều cao cây(thân chính)

Đo bằng thước dây từ gốc đến ngọn vào 3 giai đoạn: 15 ngày, 30 ngày,

45 ngày và thu hoạch

2.5.3.5 Tốc độ sinh trưởng:

Lấy chiều dài thân chia cho thời gian sinh trưởng, xác định trong vòng

15 ngày cây cao trung bình bao nhiêu

2.5.3.6 Diện tích lá khi cây ra hoa rộ

Theo phương pháp đo chiều dài lá và chiều rộng lá, sau đó tính diệntích lá theo công thức:

Slá(cm2)= dài lá(cm) x rộng lá(cm) x 0.68

2.5.3.7 Số lá (lá/cây)

Mỗi ô đếm số lá của 10 cây, sau đó tính số lá trung bình của mỗi ô Từ

đó tính trung bình số lá của cây cho từng công thức

2.5.3.8 Thời gian ra hoa

Từ khi ra hoa đến kết thúc toàn bộ giai đoạn ra hoa

2.5.3.9 Tổng số hoa trên cây

Đếm 5 ngày 1 lần trong thời kì hoa nở

2.5.3.10 Kích thước của quả

Đo bằng thước dây đường kính, chiều dài, độ dày lớp thịt

2.5.3.11 Khối lượng quả

Xác định bằng cách cân với cân điện tử có độ chính xác ± 1mg

2.5.3.12 Tổng số quả trên cây

Xác định bằng cách đếm trong suốt thời kì ra quả

2.5.3.13.Phương pháp xác định khối lượng tươi và khối lượng khô (P khô )

Khối lượng tươi (g/cây): Nhổ mỗi ô nhổ 10 cây đem rửa sạch đất, dùnggiấy thấm khô hết nước, rồi đem cân được khối lượng tươi của từng cây

Khối lượng khô (g/cây): sau khi cân khối lượng tươi xong đem sấy khô

ở nhiệt độ 105oC cho đến khi khối lượng không đổi, tiến hành cân trọng lượngkhô từng cây

2.5.3.13 Hiệu quả kinh tế

Thu hoạch- tổng số chi phí = lãi ròng/m2

2.5.5 Phương pháp xử lý số liệu

Các kết quả nghiên cứu được xử lý theo phương pháp thống kê sinhhọc, số liệu được xử lý trên máy vi tính theo chương trình Excel vàSTATISTIX 9.0

CHƯƠNG III:

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Đặc điểm sinh học của cây mướp đắng

3.1.1 Đặc điểm về hình thái của cây mướp đắng

3.1.1.1.Hệ rễ

Mướp đắng thuộc loại rễ cọc Chúng có bộ rễ rất phát triển, ăn rất rộng

để cung cấp nước và chất dinh dưỡng cho cây, lại có nhiều khả nâng ra rễ bấtđịnh ở các đốt cây, do đó tính chịu hạn cao Rễ ăn sâu 0,6 – 1m, có khả nănghút nước ở tầng đất sâu nên có tính chịu hạn

3.1.1.2 Thân

Mướp đắng là cây dây leo, thân thảo, thân có góc cạnh, ở ngọn hơi có lông.Thời kì cây có 1- 2 lá đến 4- 5 lá thật cây ở trạng thái đứng, đốt ngắn,thân mảnh, yếu

Thời kì ra hoa thân phát triển mạnh nhất, tốc độ sinh trưởng nhanh,chiều dài thân có thể đạt trung bình 8- 10m

3.1.2 Đặc điểm sinh trưởng

Bảng 3.1 Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh trưởng của cây mướp đắng

Số lá trên cây

15 ngày 6,03 lá

30 ngày 29,33 lá

45 ngày 156,80 láThu hoạch 363,07 láQua kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh học về cây mướp đắngtôi rút ra một số nhận xét sau:

- Sự nảy mầm của hạt là những hoạt động sinh lý diễn ra sau thời kìnghỉ của hạt Giai đoạn nảy mầm là thời kì đầu của sự sinh trưởng, phát triểncủa cây mướp đắng và nó phụ thuộc vào rất nhiều điều kiện như hàm lượngnước trong hạt, nhiệt độ, không khí, các chất sinh trưởng Tuy nhiên cấu tạohạt mướp đắng được bao bọc bởi một lớp mô cứng ở bên ngoài nên hạt rấtkhó nảy mầm, tỷ lệ nảy mầm không cao so với các loại hạt của cây khác Tỷ

lệ nảy mầm của hạt mướp đắng chỉ đạt 56,77%, trong khi đó tỷ lệ nảy mầmcủa các hạt khác có thể đạt gần như là 100%

- Thời gian sinh trưởng của cây mướp đắng: Đời sống của cây mướpđắng có thể chia ra làm hai thời kì sinh trưởng chủ yếu là thời kì sinh trưởngsinh dưỡng và thời kì sinh trưởng sinh thực Trong đó thời kì sinh trưởng sinhdưỡng được xác định từ khi hạt bắt đầu nảy mầm đến khi ra nụ đầu tiên.Trong thời kì này cây mướp đắng chủ yếu hình thành và phát triển các cơquan dinh dưỡng như ra lá, phát triển thân và rễ Thời kì sinh trưởng sinhthực được xác định từ khi cây ra nụ đầu tiên đến khi kết thúc quá trình nở hoa

và thu hoạch Việc theo dõi, xác định thời gian các giai đoạn sinh trưởng vàphát triển của cây mướp đắng có ý nghĩa quan trọng nhằm nắm được quy luật

sinh trưởng và phát triển của cây Trên cơ sở đó để xác định thời vụ trồng,chọn giống chất lượng và có các biện pháp kĩ thuật tác động theo hướng cólợi cho quá trình sinh trưởng phát triển nhằm nâng cao giá trị làm cảnh vàhiệu quả kinh tế Trong quá trình theo dõi các giai đoạn sinh trưởng, phát triểncủa cây mướp đắng có thể thấy thời gian sinh trưởng của cây mướp đắngtương đối ngắn, khoảng 31,36 ngày.

- Chiều cao cây mướp đắng qua các giai đoạn Chiều cao cây có sựchênh lệch rất rõ ở giai đoạn 15 ngày, 30 ngày, 45 ngày, và khi thu hoạch Cụthể như sau:

+ Ở giai đoạn 15 ngày: Chiều cao cây mướp đắng chỉ đạt 15,29 cm, tốc

độ tăng trưởng chiều cao còn rất chậm

+ Ở giai đoạn 30 ngày: Giai đoạn này thì tốc độ tăng trưởng chiều bắtđầu mạnh, vì giai đoạn này các chất dinh dưỡng chủ yếu tập trung để cây pháttriển thân Chiều cao cây trung bình ở giai đoạn này là 151,67cm

+ Giai đoạn 45 ngày Giai đoạn này tốc độ tăng trưởng chiều cao cũngcòn tăng mạnh đạt chiều cao trung bình khoảng 201,37 và vào thời kì thuhoạch thì chiều cao của cây đạt tối đa là 315,67cm

- Tổng số lá trên cây mướp đắng Lá là bộ phận quan trọng của cây, vớichức năng quang hợp biến CO2, H2O và năng lượng ánh sáng của mặt trờithành chất hữu cơ, cung cấp cho quá trình sinh trưởng và phát triển của cây.Trong quá trình theo dõi sự tăng số lá trên cây mướp đắng thì số lá trên cây có

sự chênh lệch rất rõ trong các giai đoạn 15 ngày, 30 ngày, 45 ngày và khi thuhoạch Cụ thể:

Giai đoạn 15 ngày: tổng số lá trên cây chỉ vào khoảng 6,03 lá nhưngđến giai đoạn 30 ngày thì số lá đã tăng lên đến 29,33 lá Giai đoạn 45 ngày thì

số lá đã tăng lên đáng kể, tổng số lá giai đoạn này là 156,80 lá và vào giaiđoạn thu hoạch thì tổng số lá là 362,07 lá

3.1.3 Đặc điểm sinh sản

Bảng 3.2 Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh sản của cây mướp đắng

Thời gian ra hoa 37 ngày

Khối lượng tươi của cây 8,90 kg

Khối lượng khô của cây 0,14 kg

- Tổng số hoa: Sự ra hoa của cây mướp đắng kéo dài vào khoảng 37ngày Trong thời gian đó tôi tiến hành đếm số hoa trong vòng 5 ngày cho đếnkhi kết thúc sự ra hoa Số hoa nhiều nhất vào khoảng giai đoạn 45 ngày, đây

là thời gian hoa tập trung nở rộ nhất Vào thời kì thu hoạch cũng có một sốhoa tiếp tục nở nhưng đây thường là những hoa bất thụ

- Tôi tiến hành cân tươi cây mướp đắng trong giai đoạn thu hoạch thìđược trọng lượng tươi vào khoảng 8,90kg Sau đó mang cây ra phơi và sấykhô trong tủ sấy và cân thì thu được trọng lượng khô vào khoảng chỉ 0,14kg

3.1.3 Một số đặc điểm về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất

Bảng 3.3 Kết quả nghiên cứu về năng suất và các yếu tố cấu thành

năng suất của cây mướp đắng

Tổng số quả trên cây 28,167 quả

Kích thước Chiều dài 28,367 cm

Đường kính 4,83 cm

Độ dày lớp thịt 0,92 cm

Năng suất là kết quả cuối cùng của một quá trình sinh trưởng và pháttriển của cây trồng Năng suất được cấu thành bởi các yếu tố: tổng số quả trêncây, kích thước quả, khối lượng quả Tổng số quả trên cây mướp đắng đạtkhoảng 28,16 quả/cây Về kích thước thì chiều dài quả mướp đắng vàokhoảng 28.367cm, đường kính quả vào khoảng 4,84cm và độ dày lớp thịt quả

là 0,92cm Khối lượng trung bình của quả mướp đắng khi thu hoạch là216,33gam

3.2 Ảnh hưởng của GA 3 đến cây mướp đắng

3.2.1 Ảnh hưởng của GA 3 đến sự sinh trưởng, phát triển của cây mướp đắng

Qúa trình nghiên cứu chúng tôi đã thu được những kết quả dưới đây: