nâng cao hiệu quả giảng dạy môn âm nhạc tại trường tiểu học và trung học cơ sở hoá sơn, huyện minh hoá- quảng bình

Hiện nay môn hát nhạc ở cấp Tiểu học của trường Hóa Sơn vẫn chưa có giáo viên chuyên biệt để giảng dạy, mà các em chỉ được học môn âm nhạc qua các giáo viên kiêm nhiệm.. Bản thân tôi là

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Âm nhạc là môn học nằm trong chương trình giáo dục của Bộ Giáo Dục và Đào tạo Trước đây do đất nước còn gặp nhiều khó khăn

về nhiều mặt, việc giáo dục âm nhạc trong nhà trường chưa được chú trọng Ngày nay, Bộ Giáo Dục và Đào tạo đã xác định được tầm quan trọng của việc giáo dục âm nhạc đối với lứa tuổi học sinh trong việc phát triển nhân cách toàn diện, từ đó việc giáo dục âm nhạc trong nhà trường phổ thông ngày càng được quan tâm, củng cố và phát triển

Mục tiêu giảng dạy môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông không nhằm đào tạo các em thành những nhạc sỹ, ca sỹ mà chủ yếu thông qua môn học này nhằm giúp các em phát triển năng khiếu toàn diện, hoàn thiện nhân cách của mình

Trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn được ghép giữa hai cấp học: cấp Tiểu học và cấp Trung học cơ sở Việc ghép hai cấp học cũng là một đặc điểm của những địa bàn vùng sâu, vùng xa, dân

cư thưa thớt, kinh tế còn nhiều khó khăn Với mô hình của loại trường ghép hai cấp học, chương trình giáo dục phổ thông của cả hai cấp, đặc biệt là môn âm nhạc cũng có nhiều đặc thù Chương trình chuẩn môn âm nhạc của Bộ Giáo dục và Đào tạo được xây dựng khi

áp dụng tại các trường ghép hai cấp học còn nhiều bất cập

Hiện nay môn hát nhạc ở cấp Tiểu học của trường Hóa Sơn vẫn chưa có giáo viên chuyên biệt để giảng dạy, mà các em chỉ được học môn âm nhạc qua các giáo viên kiêm nhiệm Bản thân tôi là một giáo viên âm nhạc chuyên nghiệp, qua quá trình trực tiếp giảng dạy, đứng trước những yêu cầu thực tiễn của nhà trường, tôi đã mạnh dạn

chọn đề tài: Nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Âm nhạc tại trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá Sơn, huyện Minh Hoá- Quảng Bình Với đề tài nghiên cứu này, Tôi mong muốn đóng góp một

phần công lao nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng đào tạo của trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hóa Sơn, nơi hiện nay đang

công tác và đó cũng là lý do mà tôi chọn đề tài này để làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử đề tài

Có thể kể đến những công trình nghiên cứu về các giải pháp nâng cao chất lượng môn âm nhạc tại các trường tiểu học và trung học cơ sở mà chúng tôi đã có điều kiện tham khảo như sau :

- “Âm nhạc và phương pháp dạy học âm nhạc” – Hoàng Long

(Chủ biên) cùng các tác giả Đặng Văn Bông, Trần Dũng, Nguyễn Thị Ngọc Hoa, Bùi Anh Tôn, Nhà xuất bản Giáo dục

- “Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn âm nhạc thường thức ở trường Trung học cơ sở Bình Thanh” huyện Cao

Phong- Tỉnh Hòa Bình, Khóa luận ngành sư phạm của tác giả Khuất Thị Mai

- “Nâng cao chất lượng dạy môn âm nhạc cho giáo sinh Cao đẳng sư phạm Tiểu học trường Cao đẳng sư phạm Tỉnh Bắc Giang”

- Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Thọ.

- “Một số kinh nghiệm dạy môn âm nhạc ở trường Tiểu học” –

Chử Thị Minh Vân

Sau khi tìm hiểu thực tế và tham khảo các tài liệu như đã nêu trên, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu và tìm ra những giải pháp

để nâng cao chất lượng giảng dạy môn âm nhạc cho học sinh trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hóa Sơn và đặc biệt là loại trường ghép hai cấp học nói chung thì chưa ai đề cập đến

Do vậy mà công trình này chúng tôi mạnh dạn đi sâu vào nghiên cứu để tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn âm nhạc cho học sinh cá trường ghép ở vung miền núi nói chung và trực tiếp là trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hóa Sơn-Minh Hóa - Quảng Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là toàn bộ các hoạt động giáo

dục âm nhạc của trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn và một

số trường khác trên địa bàn huyện Minh Hoá, Quảng Bình

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là chương trình, giáo trình, chất

lượng và hiệu quả các hoạt động giảng dạy môn âm nhạc tại trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn, Minh Hoá - Quảng Bình

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá chất lượng, xác định hiệu quả giảng dạy môn âm nhạc hiện nay và những yêu cầu nâng cao chất lượng giảng dạy môn âm nhạc, mục tiêu nghiên cứu của luận văn sẽ đề xuất các giải pháp thích hợp nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc của trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn, Minh Hoá -Quảng Bình, phù hợp với loại mô hình trường ghép hai cấp học nhằm đáp ứng được yêu cầu của nhà trường và xã hội

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là đưa ra những nội dung

cụ thể nhằm triển khai các giải pháp đã đề xuất trong luận văn như: Đổi mới giáo trình, đổi mới phương pháp dạy và học, đổi mới và đa dạng hóa các hình thức hoạt động ngoại khóa

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm việc thu thập

tài liệu, phân tích và tổng hợp để tìm ra những luận cứ lý thuyết cho đề tài

Là đề tài thuộc loại hình nghiên cứu ứng dụng, để kiểm chứng minh các giả thuyết về các giải pháp mà luận văn đã đề xuất, chúng

tôi đã áp dụng các Phương pháp thực nghiệm như: tiến hành tổ chức

dạy thực nghiệm trực tiếp tại trường Thời gian tiến hành thực nghiệp trong một năm học Đối tượng thực nghiệp được triển khai trên tất cả các lớp của cả hai cấp tiểu học và trung học cơ sở

Ngoài ra chúng tôi đã tiến hành trao đổi, thu thập ý kiến của một

số bạn bè đồng nghiệp, tổ chức thăm dò ý kiến của học sinh nhằm đánh giá một cách khách quan kết quả các thực nghiệm đã triển khai

6 Ý nghĩa khoa học và tính thực tiễn của đề tài

Với những kết quả nghiên cứu của đề tài, chúng tôi mong rằng luận văn sẽ từng bước năng cao chất lượng dạy học môn âm nhạc tại

trường Tiểu học và Trung học Hóa Sơn – Quảng Bình Các giải pháp được đề ra không chỉ đáp ứng được mục tiêu đào tạo môn âm nhạc

mà còn phải phù hợp với trình độ của giáo viên và khả năng tiếp thu của học sinh trường

Chúng tôi cũng hy vọng kết quả nghiên cứu của luận văn có khả năng ứng dụng vào việc giảng dạy môn Âm nhạc tại các trường ghép giữa hai cấp học Tiểu học & Trung học cơ sở khác trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và khu vực miền Trung

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và kiến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2 chương với nội dung như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy môn âm nhạc

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.1.Về bản chất quá trình dạy học:

Theo quan niệm dạy học khoa học, dạy học là một quá trình phối hợp hoạt động của hai chủ thể: Giáo viên và học sinh; người dạy

và người học, trong đó giáo viên là chủ thể của hoạt động giảng dạy, giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ quá trình dạy học, là người xây dựng

kế hoạch và trực tiếp tổ chức thực hiện, hướng dẫn thực hành c

1.1.2 Về nhiệm vụ của quá trình dạy học

Nhiệm vụ của quá trình dạy học bao gồm:Cung cấp kiến thức; Phát triển trí tuệ; Giáo dục phẩm chất, nhân cách Ba nhiệm vụ đồng thời cũng là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học trong toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân

1.1.3.Về Quy luật của quá trình dạy học

- Quy luật thống nhất giữa dạy học và phát triển trí tuệ của học sinh

- Quy luật thống nhất giữa dạy học và giáo dục nhân cách cảm được thể hiện cả ở hai trạng thái: Tình cảm thẩm mỹ (hướng tới cái đẹp) và tình cảm hành động

- Quy luật thống nhất biện chứng giữa mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học

1.1.4 Về nguyên tắc dạy học

Những lý thuyết về phương pháp dạy học trong giáo dục phổ thông chủ yếu nhất được đề cập đến là:

- Tính giáo dục; Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành ; Nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

1.2 Khái quát về công tác giáo dục tại huyện Minh Hoá và trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn.

1.2.1 Khái quát chung

Minh Hoá là một huyện miền núi rẻo cao nằm ở phía Tây của tỉnh Quảng Bình có tỷ lệ con em dân tộc rất cao (khoảng 50% là con

em dân tộc thiểu số, chủ yếu là con em dân tộc Sách)

Trường Tiểu học và Trung học cơ Hoá Sơn được thành lập năm 1959 Ban đầu trường được mang tên là trường Tiểu học Đặng Hoá Qua nhiều năm thăng trầm và phát triển, nay trường được đổi tên thành trường Tiểu Học và Trung Học Cơ Sở Hoá Sơn

1.2.2 Tình hình chung về học sinh của trường.

Trường Tiểu Học và Trung Học Cơ Sở Hoá Sơn là trường đươc ghép giữa hai cấp học (Tiểu Học & Trung Học Cơ Sở) Năm học 2011- 2012 nhà trường có mười hai lớp với tổng số học sinh là

142 em Khối Tiểu học có tám lớp với tổng số học sinh là 79 em Trong đó có 4 em học sinh khuyết tật Khối Trung Học Cơ Sở có bốn lớp với tổng số học sinh là 63 em

1.2.3 Đội ngũ giáo viên dạy môn Âm nhạc.

a Cấp Tiểu học Hiện nay ở cấp tiểu học chưa có giáo viên

đào tạo chuyên ngành sư phạm âm nhạc Giáo viên chủ nhiệm lớp nào thì kiêm nhiệm dạy nhạc cho lớp đó cho nên khả năng truyền thụ kiến thức cũng như phương pháp giảng dạy âm nhạc còn rất nhiều hạn chế

b Cấp Trung học cơ sở Ở cấp Trung học cơ sở đã có một

giáo viên đào tạo đúng chuyên ngành sư phạm âm nhạc để giảng dạy

1.3 Quy mô đào tạo.

1.3.1 Về đội ngũ giáo viên.

1.3.2 Số lượng học sinh của trường Tổng số học sinh của

toàn trường cả hai cấp chỉ có 142 em

1.3.3 Về cơ sở vật chất

1.4 Đánh giá thực trạng giảng dạy môn âm nhạc tại trường.

1.4.1 Về chất lượng giảng dạy môn âm nhạc tại trường 1.4.2 Đánh giá về chương trình, giáo án cấp Tiểu học

a Về chương trình

- Cấp Tiểu học

+ Các nội dung khác:

b Về giáo án

1.4.3 Về chương trình giáo án cấp Trung học cơ sở:

a Giáo trình phân môn Học hát từ lớp 6 – lớp 9:

b.Phân môn nhạc lí từ lớp 6 – lớp 9:

c Phân môn Tập đọc nhạc từ lớp 6 – lớp 9

d Phân môn Âm nhạc thường thức từ lớp 6 – lớp 9

1.4.4 Một số nhận xét về chương trình, và phương pháp giảng dạy

a Về chương trình

- Ưu điểm

- Nhược điểm

b Về phương pháp giảng dạy

- Ưu điểm

+ Cấp Tiểu học:

+ Cấp Trung học cơ sở:

- Nhược điểm

+ Cấp Tiểu học:

+ Cấp Trung học cơ sở:

1.5 Một số đặc điểm về nhận thức và khả năng tiếp thu của học sinh trường Tiểu học & Trung học cơ sở Hoá Sơn

1.5.1 Đặc điểm về tâm lý của học sinh

a Đặc điểm về tâm lý của học sinh Tiểu học

b Đặc điểm về tâm lý của học sinh Trung học cơ sở

c Đặc điểm về khả năng tiếp thu của học sinh tiểu học

- Khả năng về ca hát

- Khả năng tiếp thu môn Tập đọc nhạc

d Đặc điểm về khả năng tiếp thu của học sinh trung học

cơ sở

- Khả năng cảm thụ âm nhạc

* Tiểu kết chương 1

Nhìn chung việc giảng dạy bộ môn âm nhạc ở trường Tiểu học

và Trung học cơ sở Hoá Sơn chưa được triển khai đồng bộ, đang còn

mang tính chất thụ động, đặc biệt ở cấp tiểu học thì chưa có giáo viên chuyên ngành âm nhạc để phụ trách giảng dạy Trình độ giáo viên còn yếu do chưa được đào tạo chuyên sâu về ngành sư phạm âm nhạc phổ thông, phần lớn là giáo viên kiêm nhiệm Khả năng tiếp thu của các em học sinh còn yếu, hiểu biết còn nhiều hạn chế Nội dung chương trình, giáo trình mà nhà trường hiện nay áp dụng còn nhiều bất cập, chưa phù hợp với khả năng giảng dạy của giáo viên miền núi

và khả năng tiếp thu của học sinh vùng sâu, có nhiều con em các dân tộc thiểu số Quy mô đào tạo còn nhỏ, cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, địa điểm của trường ở cấp tiểu học lại bị phân tán làm hai nơi

do đó khó phát huy được các hoạt động âm nhạc ngoại khóa trong hoạt động dạy học của nhà trường

Ngoài ra, về công tác chỉ đạo, hướng dẫn của phòng Giáo dục Huyện cũng như của Tỉnh cũng còn nhiều bất cập Phòng giáo dục Minh Hoá hiện chưa có chuyên viên chỉ đạo, theo dõi bộ môn âm nhạc Sách hướng dẫn còn thiếu, phương pháp giảng dạy chưa thống nhất, thiếu tính khoa học và chưa phù hợp với thực tiễn của địa phương

- Bài học kinh nghiệm: Do nhận thức chưa đúng, học sinh

thường coi đây chỉ là môn phụ nên kết quả chất lượng môn học chưa cao Việc giảng dạy bộ môn âm nhạc ở trường Tiểu học và Trung học

cơ sở Hoá Sơn hiện vẫn còn ở tình trạng thực hiện mà không có sự giám sát về chuyên môn Chưa có sự chỉ dẫn cụ thể và đầy đủ cho giáo viên giảng dạy Giáo viên giữ vai trò quyết định của môn học nhưng chưa được quan tâm và do năng lực còn hạn chế nên chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong hoạt động giảng dạy

Trên đây là những thực trạng giảng dạy môn âm nhạc tại trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá sơn, nó đã bộc lộ ra những hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh cũng như việc giảng dạy của giáo viên

CHƯƠNG II ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

GIẢNG DẠY MÔN ÂM NHẠC

2.1 Đổi mới giáo trình

Môn âm nhạc ở bậc phổ thông đã được Bộ giáo dục và đào tạo quy định cụ thể về mặt thời gian cũng như mục tiêu - nội dung chương trình Tuy nhiên, với những đặc điểm về đối tượng học là các

em học sinh trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hóa Sơn thuộc huyện miền núi Minh Hóa, Quảng Bình, mục tiêu của môn học cũng cần phải có những điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu của thực tế và nhận thức của các em

Một trong những hường đổi mới giáo trình là xác định những kiến thức, kỹ năng cơ bản cần thiết nhất của từng phân môn, từng lớp học Để nâng cao được hiệu quả giáo dục chương trình âm nhạc của trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá Sơn, huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình, qua thời gian tìm hiểu thực tế giảng dạy trực tiếp tại trường, chúng tôi đã xác định và đề xuất một số giải pháp cụ thể trong việc đổi mới giáo trình môn âm nhạc của trường như sau:

2.1.1 Đổi mới giáo trình cấp tiểu học

a Điều chỉnh, bổ sung giáo trình phân môn học hát

b Các nội dung khác: Tập đọc nhạc; Nhạc lý cơ bản; Âm nhạc thường thức

2.1.2 Kết quả thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc đổi mới giáo trình môn học hát, Tập đọc nhạc, Nhạc lý cơ bản và Âm nhạc thường thức cấp Tiểu học

a Mô tả thực nghiệm các bài hát được thay thế hoặc bổ sung vào chương trình:

b Đánh giá kết quả thực nghiệm

Qua các thực nghiệm trên, ta có thể nhận xét thấy với những bài hát phù hợp với khả năng của các em, kết quả tiếp thu về kỹ năng đọc đúng giai điệu của các em được nâng cao Tuy nhiên phần lớn các em đọc cao độ tốt hơn việc đập đúng tiết tấu, do đó các giáo viên

cần chú ý hơn khi lên lớp, phần tiết tấu, nhịp điệu cần dành nhiều thời gian hơn và nên thay thế các bài có nhịp điệu tiết tấu khó có trong chương trình bằng các bài phù hợp với khả năng của các em

2.1.3 Đổi mơí giáo trình cấp Trung học cơ sở

a Đổi mới biên soạn giáo trình phân môn Học hát từ lớp 6 đến lớp 9

b Đổi mới giáo trình phân môn Nhạc lý từ lớp 6 đến lớp 9

c Đổi mới biên soạn giáo trình phân môn Tập đọc nhạc từ lớp 6 đến lớp 9

d Đổi mới biên soạn giáo trình phân môn Âm nhạc thường thức từ lớp 6 đến lớp 9

* Giáo trình âm nhạc lớp 6

* Giáo trình âm nhạc lớp 7

* Giáo trình âm nhạc lớp 8

* Giáo trình âm nhạc lớp 9

2.1.4 Kết quả thực nghiệm đánh giá hiệu quả của việc đổi mới giáo trình môn học hát cấp Trung học cơ sở

a Mô tả thực nghiệm

b Đánh giá kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy mức độ hiểu bài của học sinh được nâng cao Học sinh cơ bản đã nắm được các kiến thức của nội dung bài học Các em rất hứng thú với những nội dung bài học Giáo viên cũng rất chủ động với những kiến thức để truyền thụ cho học sinh Qua các tiết giảng dạy thực nghiệm, thông qua kết quả dự giờ, đánh giá ở các lớp được tiến hành thực nghiệm, chúng tôi nhận thấy các nội dung được bổ sung vào trong chương trình là hợp lí, nâng cao chất lượng được hiệu quả giảng dạy âm nhạc tại trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoá Sơn

2.2 Đổi mới phương pháp giảng dạy

Trên cơ sở lý luận về dạy học, những đổi mới về phương pháp giảng dạy sẽ không tách rời việc đổi mới phương pháp học của học sinh