skkn hiệu quả đa năng của sơ đồ tư duy

Hệ thống giáo dục, chương trình và phương pháp giáo dụccủa các quốc gia tiếp tục được thay đổi nhằm xóa bỏ mọi ngăn cách trong các nhàtrường, cung cấp các tri thức hiện đại, đáp ứng được

Trang 1

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

HIỆU QUẢ ĐA NĂNG CỦA SƠ ĐỒ TƯ DUY

em hiểu biết và nói viết lưu loát Và tôi đã nhận ra một số vấn đề khó khăn chính nhưsau:

1.1 Thực trạng học của học sinh:

a Không có cơ hội thực hành Tiếng Anh Mục tiêu chính của một lớp học

tiếng Anh theo đường hướng giao tiếp là giúp học sinh có thể giao tiếp bằng ngoại ngữngày một tự tin và hiệu quả hơn Tuy nhiên, đây cũng chính là điều khiến nhiều giáoviên ngoại ngữ đau đầu vì làm thế nào để đạt được mục tiêu ấy lại là một câu hỏi không

dễ trả lời Thực ra trong chương trình sách giáo khoa đã được soạn theo bốn kĩ năngriêng và cũng có băng đĩa để luyện nghe - nói, tuy nhiên có thể do thời lượng bố trí cáctiết học, do điều kiện vật chất của các trường, hoặc cũng có thể do thói quen của giáoviên mà việc sử dụng băng đĩa gần như là không được áp dụng thường xuyên trong cáctrường học, kể cả ở thành thị, chứ không nói gì đến nông thôn Học sinh chủ yếu chỉđược nghe cô hướng dẫn đọc, nhưng ngay cả cô giáo thì không phải lúc nào cũng đúng.Như vậy khó khăn lớn nhất của học sinh chúng ta khi học tiếng Anh có lẽ là do không

có môi trường tiếng thực tế Vì vậy điều then chốt là tạo ra một môi trường tiếng trong

Trang 2

Đề tài: “ Hiệu quả đa năng của SƠ ĐỒ TƯ DUY “

lớp học nơi khiến học sinh cảm thấy tự tin khi sử dụng tiếng Anh Tuy nhiên để làmđược điều này thật là không dễ đặc biệt đối với tâm lí chung của học sinh chúng ta làrất ngại nói Tiếng Anh vì sợ sai Điều này có lẽ do bản tính người Việt dễ xấu hổ, nên

sợ nếu nói sai thì bị mọi người cười chê, và tốt nhất là giấu dốt

b Đa dạng về trình độ học sinh trong lớp Thật là thách thức cho giáo viên

tiếng Anh khi phải giảng dạy ở một lớp học mà trình độ học sinh quá chênh lệch nhau,

vì giáo viên sẽ cảm thấy rất khó để có thể tìm được một hoạt động chung cho cả lớp.Điều này đôi khi bất khả thi vì một trò chơi hay bài tập có thể là quá khó nhóm nàynhưng lại là quá nhàm chán đối với nhóm khác Do đó, làm cách nào để có thể giúp chohọc sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức, nhất là đối với học sinh yếu Ở các em có sự khácbiệt về: khả năng tiếp thu bài, phong cách nhận thức, sức khoẻ… so với những học sinhkhác Có lẽ đây là vấn đề không chỉ của riêng ngành giáo dục mà hiện nay cả xã hộicũng đang quan tâm và tìm giải pháp để khắc phục tình trạng này Để đưa nền giáo dụcnước nhà phát triển toàn diện thì người giáo viên không những chỉ biết dạy mà còn phảibiết tìm tòi phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, giúp giảm dầnkhoảng cách về trình độ trong lớp học Vấn đề nêu trên là khó khăn với không ít giáoviên nhưng ngược lại, giải quyết được điều này là góp phần xây dựng trong bản thânmỗi giáo viên một phong cách và phương pháp dạy học hiện đại, giúp cho học sinh cóhướng tư duy mới trong việc lĩnh hội kiến thức

c Học sinh không ghi nhớ lâu những điều đã học Có rất nhiều ý kiến xung

quanh việc học thuộc lòng trong quá trình học ngoại ngữ là xấu hay tốt Nhưng theokinh nghiệm và quan sát của rất nhiều giáo viên tiếng Anh, ghi nhớ là một trong nhữngphương pháp học tập rất có hiệu quả, giúp cho học sinh có thể học và sử dụng tiếngAnh một cách nhuần nhuyễn và chính xác Sự ghi nhớ được vận dụng một cách hợp lý

có thể giúp học sinh hệ thống hóa những gì mà họ đã được học để áp dụng vào việcgiao tiếp thực sự Bản chất của quá trình học tiếng Anh là học thuộc lòng các luật ngữpháp, các cấu trúc câu, các từ vựng và nghĩa của chúng Như thế đủ thấy việc ghi nhớ,

Nguyễn Thị Phương 2 Trường THCSTT Bình Dương

Trang 3

khắc sâu kiến thức trong quá trình học ngoại ngữ là quan trọng đến như thế nào Mỗihọc sinh sử dụng sự ghi nhớ theo rất nhiều cách, từ việc học thuộc ý cho đến việc chéplại bài nhiều lần Ví dụ một học sinh đã sử dụng sự ghi nhớ như một chiến lược học từmới Em tra trong từ điển các từ mới, viết chúng và nghĩa của chúng bằng tiếng Việtvào một quyển vở sau đó ghi nhớ nội dụng của quyển vở đó Kết quả là học sinh đó đãhọc được rất nhiều từ Mặc dù vậy, điều này không có nghĩa là chúng ta tán đồng cáchhọc thuộc lòng như vẹt mà không hiểu gì Ghi nhớ có hai cách: cách thứ nhất như tôi

đã nói - học như vẹt Học sinh có lẽ sẽ rất thuộc bài, sẽ nói làu làu như cháo chảynhưng khi được hỏi đến những vấn đề liên quan thì không trả lời được Hoặc chỉ cầnquên một ý hay một câu trong bài là họ sẽ quên hết cả bài đó Cách ghi nhớ này hoàntoàn thụ động và quá lệ thuộc vào từng câu từng chữ của bài Tuy nhiên, cách nhớ thứhai mà tôi muốn đề cập ở đây chính là một phương pháp học hiệu quả, phương phápnày cũng gần giống như cách học thuộc lòng nhưng phải có sự hiểu sâu về vấn đề đượchọc đồng thời biết vận dụng nó một cách linh hoạt vào trong giao tiếp Học phải biếtghi nhớ các điểm chính, các từ chủ điểm rồi từ đó suy ra những vấn đề nhỏ hơn và hiểurằng mình đang học cái gì Cách ghi nhớ này giúp cho những thông tin cần thiết đượclưu lại trong não một cách hệ thống và được sử dụng có hiệu quả trong những ngữ cảnhphù hợp

d Học sinh không hứng thú với việc học tiếng Anh Không chỉ riêng học sinh

mà tất cả những người học tiếng Anh đều muốn nói được tiếng Anh một cách trôi chảy

Họ sẽ cảm thấy rất sung sướng khi nghĩ rằng mình có thể làm được điều đó Thế nhưng

họ thường không quan tâm đến chính bản thân quá trình học tiếng Anh Đối với phầnlớn học sinh thì việc học tiếng Anh là một điều gì đó các em bị bắt buộc phải làm chứcác em không hề muốn Học tiếng Anh lúc này đối với học sinh là một nghĩa vụ, vàchính điều đó khiến cho các em cảm thấy không thoải mái khi học tiếng Anh Nói ngắngọn, phần lớn học sinh đều muốn nói được tiếng Anh trôi chảy nhưng lại không thíchhọc Đây chính là thử thách đầu tiên và cũng là lớn nhất mà một người dạy lẫn người

Trang 4

học tiếng Anh phải đối mặt, bởi vì khi một người không thích học tiếng Anh thì chắc

chắn sẽ không thể học nó tốt được “If you don’t love English, English won’t love

you back” Chính vì vậy trách nhiệm của người giáo viên dạy tiếng Anh là phải tìm ra

những phương pháp dạy học thích hợp nhằm khơi gợi niềm đam mê học tiếng Anh củahọc sinh, để các em nhận ra rằng: Nếu muốn trở thành một người học tiếng Anh thànhcông, thì cần phải quan tâm đến bản thân chính quá trình học tiếng Anh của mình

e Học sinh lười tư duy, tìm tòi mở rộng kiến thức Mọi người đều có kỹ năng

tư duy, nhưng không phải ai cũng dùng nó một cách có hiệu quả Kỹ năng tư duy cóhiệu quả khó đạt được ngay nhưng có thể phát triển dần dần Người có tư duy tốt sẽthấy được lối ra trong khi người tư duy kém chỉ thấy toàn ngõ cụt Hiện nay tình trạnghọc sinh chúng ta thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức ở các nhà trường vẫn còn phổbiến Các em lười tìm tòi, tư duy, mở rộng kiến thức mặc dù các em đang sống trong xãhội hiện đại biến đổi rất nhanh, với sự bùng nổ thông tin, khoa học, kĩ thuật, công nghệphát triển như vũ bão Chính vì vậy đã có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực rađời, trong đó người học - đối tượng của hoạt động "dạy", đồng thời là chủ thể của hoạtđộng "học" - được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo,thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếpthu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt Được đặt vào những tình huống của đờisống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, giải quyết vấn đề đặt ra theo cáchsuy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp

"làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mâu sẵn có, được bộc lộ

và phát huy tiềm năng sáng tạo Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơntruyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn cho học sinh phương pháp tư duy, tìm tòi tự học

f Học sinh không thích phát biểu trong giờ học Theo quan điểm của một nhà

giáo cho rằng: Không có trò dốt mà chỉ có trò chưa giỏi và nhiệm vụ là của người thầy.Đối với những người thầy giỏi luôn biết cách tạo ra sự sôi nổi cho lớp học, còn nhữngthầy mà yếu kém và kiến thức chưa sâu thì dạy sẽ nhàm chán ngay Giảng dạy giống

Trang 5

như hoạt động nghệ thuật của một nghệ sĩ đòi hỏi người thầy phải tìm tòi và sáng tạo.Đặc biệt với thời đại Internet, nghĩa là kiến thức toàn cầu cho nên giáo viên đừng cónghĩ chỉ cần một số quyển sách là đáp ứng được giảng dạy Người thầy cần phải luôntìm hiểu cập nhật những kiến thức mới để tạo ra sự hứng thú đối với học sinh Chính vìvậy để một tiết học sôi nổi thì phương pháp và khả năng xây dựng bài giảng của giáoviên đóng vai trò rất quan trọng, một môn học không làm các em hứng thú thì đươngnhiên là các em sẽ không muốn phát biểu

1.2 Thực trạng dạy của giáo viên:

a Trình độ, năng lực chuyên môn và nghiệp vụ còn yếu: Theo Xukhomlinxki

thì người giáo viên cần phải có kiến thức, có hiểu biết sư phạm, có khả năng dùng lời

nói để tác động đến tâm hồn học sinh, có kỹ năng đặc sắc nhìn nhận con người và cảmthấy những rung động tinh tế nhất của trái tim con người Rõ ràng những tiêu chí trêndành cho giáo viên là luôn luôn cần trong mọi thời đại Tuy nhiên hiện nay năng lực

giáo viên ngoại ngữ còn nhiều hạn chế Theo kết quả đánh giá của các tổ chức quốc tế

như Hội đồng Anh, Trung tâm giáo dục Apollo về trình độ tiếng Anh theo tiêu chuẩnquốc tế của 20 nước được khảo sát thì học sinh Việt Nam xếp thứ 8/20 về khả năng viết

và đọc, nhưng lại xếp thứ 18-19/20 về khả năng nghe, nói Trong khi đó giáo viênngoại ngữ còn nói tiếng Anh theo giọng Việt nên người nước ngoài nghe câu hiểu câukhông Chính vì vậy thì làm sao học sinh chúng ta có thể học tốt được Có lẽ xuất phát

từ thực tế đó mà Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển đã từng chia sẻ rằng: khókhăn lớn nhất của đề án ngoại ngữ quốc gia là thiếu giáo viên có chất lượng và mỗigiáo viên phải nhận thức được rằng yếu về năng lực là còn nợ với học sinh

b Chưa có phương pháp dạy học phù hợp: Xét trên một phương diện nào đó

có thể thấy rằng mọi phương pháp dạy học đều có chung mục đích là làm sao chongười thầy và người học thấy được ngôi trường mình đang học và giảng dạy chính làngôi nhà thứ hai của mình, thấy được sự ấm áp trong quan hệ thầy trò, không có sự áp

Trang 6

đặt và là nơi để học sinh phát huy được khả năng sáng tạo, tư duy của mình Ở đó họcsinh thấy được sự hứng khởi để tìm tòi cái mới, nhận được sự đồng thuận và khuyếnkhích nơi giáo viên cũng như tập thể nhà trường Trong giai đoạn hiện nay, mỗi trườngđều có những phương pháp dạy học riêng để đạt được hiệu quả trong công tác giảngdạy Tuy nhiên, chung quy lại thì vấn đề lớn nhất ở đây chính là phương pháp tiếp cậncủa giáo viên đối với học sinh còn rất hạn chế, còn quá cứng nhắc dẫn đến sự buồnchán trong việc dạy và học tại các nhà trường

c Lương cho giáo viên chưa đáp ứng được với mức sống hiện tại: Mấy năm

gần đây ngành giáo dục đã có nhiều cố gắng để từng bước triển khai nhiều biện phápnhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo Từ “Nói không với tiêu cực trong thi cử”

và “Nói không với việc chạy theo thành tích” mà ngành giáo dục thường gọi “haikhông” tiếp sau đó là “nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo; nói không với ngồinhầm lớp; nói không với đào tạo không theo nhu cầu xã hội Và đến bây giờ là cải tiếnphương pháp giảng dạy của giáo viên Tuy nhiên một vấn đề quan trọng nữa gắn liềnvới chất lượng giáo dục cũng đã được nhắc nhiều lần nhưng chưa giải quyết được baonhiêu, đó là: lương cho giáo viên Thật vậy, lương cho giáo viên quá thấp, chưa đápứng được với mức sống hiện tại Giáo viên ngoài giờ dạy ở trường phải làm nhữngcông việc khác nhau để tăng thu nhập và phổ biến nhất là mở các lớp dạy thêm ở nhà

Do vậy việc đầu tư vào giảng dạy, nâng cao kiến thức sẽ giảm dần hiệu quả và cứ thếnhững kiến thức của thầy giáo truyền từ năm này qua năm khác vẫn thế, không có gìthay đổi hoặc thay đổi rất ít

Đây là những vấn đề trọng tâm mà tôi muốn đề cập trong phần nội dung của giảipháp mới Qua đó nhằm trình bày giải pháp mới phần nào giúp khắc phục tình trạngdạy và học tiếng Anh ở các nhà trường hiện nay

2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới:

2.1 Ý nghĩa:

Trang 7

Việc học và sử dụng tiếng Anh đòi hỏi cả một quá trình luyện tập cần cù sáng tạocủa cả người học lẫn người dạy, đặc biệt trong tình hình cải cách giáo dục như hiệnnay Việc dạy theo phương pháp đổi mới chú trọng nhiều đến tính tự tin, sáng tạo củahọc sinh, tạo điều kiện để các em tư duy, chủ động thực hành tiếng Anh, nắm bắt nhanh

và khắc sâu được lượng kiến thức đã học Dĩ nhiên để cho ra đời những “ sản phẩm”hoàn mĩ như vậy thì người giáo viên đóng vai trò hết sức quan trọng Có người đã từngnói rằng: Người thầy đứng trên bục giảng giống như một diễn viên trên sân khấu.Chính vì vậy phương pháp giảng dạy của giáo viên có tác dụng rất lớn đến quá trìnhhọc của học sinh Xuất phát từ quan điểm đó, tôi cho rằng phương pháp dạy học tíchcực sử dụng “ SƠ ĐỒ TƯ DUY” là một trong những phương pháp hữu hiệu nhất đápứng được yêu cầu của việc giảng dạy tiếng Anh trong thời đại mới

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Phương pháp dạy học tích cực sử dụng “ Sơ đồ tư duy” là phương pháp mới, chỉvừa được Bộ Giáo Dục và Đào Tạo cũng như Sở Giáo Dục và Đào Tạo triển khai, ápdụng trong đầu năm học 2011 – 2012 Chính vì thời gian ngắn như vậy nên trong đề tàinày tôi chỉ nghiên cứu, cập nhật và áp dụng sơ đồ tư duy trong một số dạng bài củamôn tiếng Anh cho học sinh khối lớp 8 tôi đang dạy trong phạm vi trường

II Phương pháp tiến hành:

Trang 8

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn:

1.1 Cơ sở lý luận:

Trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay, Chính phủ Việt Nam đã và đang thựchiện chính sách mở cửa nhằm hội nhập với cộng đồng thế giới trên nhiều lĩnh vực nhưkinh tế, chính trị, thương mại, du lịch, giáo dục, v.v… Trong đó Giáo dục trong thế kỷXXI phải thực hiện được sứ mệnh nhân văn hóa tiến trình toàn cầu hóa, biến toàn cầuhóa thành điều có ý nghĩa đối với từng con người với tất cả các quốc gia Giáo dụcđóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực có chất lượng của mỗi đấtnước và tạo cơ hội học tập cho mỗi người dân Giáo dục suốt đời trở thành đòi hỏi vàcam kết của mỗi quốc gia Hệ thống giáo dục, chương trình và phương pháp giáo dụccủa các quốc gia tiếp tục được thay đổi nhằm xóa bỏ mọi ngăn cách trong các nhàtrường, cung cấp các tri thức hiện đại, đáp ứng được yêu cầu mới phát sinh của nềnkinh tế.Với cơ chế mở cửa đó ở nước ta thì ngoại ngữ đã trở thành phương tiện vô cùngquan trọng vì một triết gia đã từng nói rằng “ Biết thông thạo một ngoại ngữ giống nhưbạn có thêm một con người mới” Chỉ có ngoại ngữ mới có thể giúp chúng ta tiếp cậnvới thể giới văn minh, trao đổi văn hóa và nối vòng tay hữu nghị toàn cầu Chính vìvậy, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã xây dựng đề án dạy ngoại ngữ giai đoạn 2008-2020

và Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã từng nhấn mạnh, đề án dạy và học ngoại ngữtrong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020 nhằm chuyển từ việc dạy ngoạingữ như một môn học sang dạy như một công cụ để sống, làm việc và hội nhập quốc

tế, biến ngoại ngữ từ điểm yếu thành điểm mạnh của Việt Nam

Xuất phát từ mục tiêu đó tiếng Anh đã trở thành ngoại ngữ số một được dạy ởnước ta và việc dạy cũng như học tiếng Anh ở các trường THCS cũng đã có nhữngchuyển biến rõ rệt Tiếng Anh đã trở thành một trong ba môn thi bắt buộc trong các kìthi tốt nghiệp THCS và THPT Tiếng Anh đã được phủ kín các trường ở khắp nơi kể cảvùng sâu, vùng xa Thậm chí hiện nay hầu hết các trường tiểu học đã đưa môn này vào

để các em làm quen và tạo thuận lợi để các em học tốt hơn sau này

Trang 9

1.2 Cơ sở thực tiễn:

Song song với những thay đổi đó cũng đặt nhà trường Việt Nam trước nhiềuthách thức trong việc trang bị kỹ năng ngoại ngữ cho người học để đáp ứng những yêucầu cấp thiết của thị trường lao động trong thời kì mới Nếu trước đây mục tiêu chủ yếucủa việc dạy và học ngoại ngữ là đọc hiểu để phục vụ nghiên cứu văn học và khoa học

kĩ thuật thì ngày nay thực tế xã hội đã đòi hỏi đội ngũ giáo viên dạy ngoại ngữ ở ViệtNam phải đổi mới phương pháp giảng dạy, áp dụng việc dạy ngôn ngữ theo đườnghướng giao tiếp nhằm tăng cường năng lực giao tiếp cho người học Trong tiến trìnhchung này, những năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo biên soạn nhiều bộ sáchgiáo khoa theo đường hướng giao tiếp dành cho bậc học phổ thông chú trọng vào việcrèn 4 kỹ năng nghe, nói, đọc và viết cho học sinh

Tuy nhiên bộ môn tiếng Anh là một bộ môn khó và tương đối khô khan đối vớihọc sinh trong việc tiếp thu kiến thức mới, hiểu và nắm được nội dung chủ đề của bàiđọc, từ vựng, cấu trúc mới,…Vì thế đa số học sinh không nắm được bài trở nên chánnản, thụ động trong giờ học

Trước tình hình đó, là giáo viên tiếng Anh tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để manglại cho học trò những bài học thật thú vị, mới mẻ, kích thích sự ham học, tính chủ độngcủa các em từ khá giỏi đến yếu kém, làm sao sau mỗi bài học không chỉ học sinh khắcsâu kiến thức, ấn tượng, nhớ mãi mà còn giúp các em tự tin, chủ động dần lên Cónhiều phương pháp dạy học được triển khai hàng năm nhằm nâng cao chất lượng bộmôn nhưng có lẽ phương pháp dạy học tích cực bằng cách sử dụng “ SƠ ĐỒ TƯ DUY”làm tôi tâm đắc nhất Với sơ đồ tư duy , tôi có thể vận dụng trong bất cứ giai đoạn nàocủa một bài học, lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh tham gia, làm cho các em mấtdần cảm giác sợ cũng như chán nản với môn học này và đặc biệt còn kích thích được sự

tư duy, tính tò mò, khả năng tìm tòi mở rộng kiến thức của các em Điều này là rất quan

trọng bởi vì theo Margaret Mead "Không nên dạy cho trẻ em những gì chúng phải

suy nghĩ, mà dạy cho chúng cách suy nghĩ”.

Trang 10

2 Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp:

2.1 Biện pháp tiến hành:

Để thực hiện việc nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng một số biện pháp như sau:

- Nghiên cứu tài liệu bồi dưỡng thường xuyên của ngành trong các dịp bồi dưỡng chuyên môn và đặc biệt qua tập huấn phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực từ năm

2011 và phương pháp dạy học sử dụng “sơ đồ tư duy” năm 2011- 2012

- Tham khảo các bài viết trên mạng về việc sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy

- Tham khảo ý kiến của đồng nghiệp

- Nghiên cứu tài liệu (sách giáo khoa và bài tập môn tiếng Anh lớp 8, hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng môn Tiếng Anh THCS – Vũ Thị Lợi, lập bản đồ tư duy-Công cụ tư duy tối ưu sẽ làm thay đổi cuộc sống của bạn- Tác giải Tony Buzan)

- Thông qua thực tế áp dụng sau gần một năm của bản thân

- Điều tra, phân tích, tổng hợp tình hình học tập của học sinh

Trước tình hình học tiếng Anh ở nhà trường như vậy, tôi đã thống kê kết quả củahọc sinh khối lớp 8 sau đợt khảo sát chất lượng đầu năm 2011- 2012 ở trường tôi nhưsau:

Trang 11

Từ kết quả trên cho thấy khả năng học tiếng Anh của các em không đồng đều:Học sinh giỏi, khá chưa nhiều, số lượng trung bình yếu vẫn còn chiếm tỉ lệ khá cao Vìvậy tôi đã tích cực áp dụng một số kinh nghiệm về việc sử dụng Sơ Đồ Tư Duy trongviệc giảng dạy ở môn Tiếng Anh lớp 8.

2.1 Thời gian tạo ra giải pháp:

Ngay từ khi tập huấn và tiến hành áp dụng “sơ đồ tư duy” trong giảng dạy, tôi đã

có ý tưởng nghiên cứu sâu sắc hơn về tính hiệu quả của việc dạy học theo “sơ đồ tưduy” Vì vậy tôi đã lập kế hoạch thời gian để nghiên cứu đề tài này như sau:

- Tháng 8/ 2011: Dự lớp tập huấn về phương pháp dạy học sử dụng “sơ đồ tư duy”

- Tháng 9/ 2011: Chọn đề tài và tiến hành khảo sát đầu năm của khối 8 để lấy số liệulàm minh chứng trong quá trình dạy học áp dụng “sơ đồ tư duy”

- Tháng 10 và 11/ 2011:

.Tìm hiểu thực tế việc giảng dạy của giáo viên trong và ngoài trường về dạy học

áp dụng ‘sơ đồ tư duy”

Trao đổi chất vấn giáo viên và học sinh về tính hiệu quả của dạy và học sử dụng

“sơ đồ tư duy”

Nghiên cứu tài liệu có liên quan về nội dung của đề tài

- Tháng 1 và 2/ 2012: Thu thập thông tin, minh chứng tài liệu để viết thô đề tài

- Tháng 3/ 2012: Tiến hành viết tinh và đăng ký dự thi cấp trường và cấp phòng

Phần B: NỘI DUNG

I Mục tiêu:

Trang 12

Ý thức được tầm quan trọng của tiếng Anh - một ngôn ngữ quốc tế - hầu hết cácbậc phụ huynh hiện nay đều cho con mình học tiếng Anh ngay từ nhỏ Tuy nhiênkhông phải học sinh nào cũng có điều kiện học tốt như nhau và đặc biệt là môi trường

để sử dụng tiếng Anh Vì vậy để đạt được mục tiêu cuối cùng : dạy ngoại ngữ để giaotiếp ngoài xã hội, thì trong mỗi lớp học phải là một “xã hội thu nhỏ”, giúp học sinh cóđược những kiến thức ngôn ngữ, tư duy nhạy bén, khả năng xử lý tình huống linh hoạt

và đặc biệt là sự tự tin trước mọi người

Vì vậy, trong đề tài này tôi tiến hành nghiên cứu tính hiệu quả của việc sử dụng

sơ đồ tư duy nhằm đạt được những mục đích sau:

- Phân tích so sánh về thực trạng trong quá trình dạy và học chưa áp dụng sơ đồ tư duyvới việc dạy và học áp dụng sơ đồ tư duy

- Phân tích và chứng minh những điểm mới, điểm sáng của giải pháp mới nhằm mụcđích thay thế những phương pháp cũ đã áp dụng

- Nêu cụ thể khả năng áp dụng của giải pháp mới nhằm đem lại hiệu quả trong quátrình dạy và học Tiếng Anh ở đơn vị

- Chứng minh những giải pháp mới có lợi ích cao để có thể đạt đến mục tiêu của quátrình dạy và học ngoại ngữ cũng như chứng minh tính hiệu quả, chất lượng của phươngpháp dạy học áp dụng “sơ đồ tư duy”

II Mô tả giải pháp của đề tài:

1 Thuyết minh tính mới:

1.1/ Sơ đồ tư duy là gì?

Sơ đồ tư duy là một công cụ tổ chức tư duy, là phương pháp dễ nhất để chuyểntải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não Nó là phương tiện ghi chépsáng tạo và hiệu quả, trong đó nó mở rộng, đào sâu, kết nối các ý tưởng và bao quátđược các ý tưởng trên một phạm vi sâu rộng

MÔ TẢ SƠ ĐỒ TƯ DUY

Trang 13

1.2/ Cách tiến hành vẽ sơ đồ tư duy:

- Viết chủ đề ở phần trung tâm, hoặc có thể dùng một hình ảnh để thể hiện chủ đề

- Từ chủ đề trung tâm vẽ các nhánh chính thể hiện các chủ đề nhỏ liên quan.Trênmỗi nhánh chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề Nhánh

và chữ viết phải cùng một màu và sử dụng các thuật ngữ quan trọng, ngắn gọn đểviết trên các nhánh

- Từ mỗi chủ đề nhỏ lại tìm ra những yếu tố/nội dung liên quan

- Sự phân nhánh cứ tiếp tục và các yếu tố/nội dung luôn được kết nối với nhau Sựliên kết này sẽ tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả về chủ đề lớn một cách đầy đủ

và rõ ràng

1.3 Vận dụng” sơ đồ tư duy” trong các dạng bài cụ thể:

a/ Áp dụng “ Sơ đồ tư duy” vào phần kiểm tra bài cũ học sinh:

Kiểm tra bài cũ là một khâu trong chuỗi công việc của người giáo viên ở lớphọc Mục đích là để đánh giá việc nắm kiến thức và kỹ năng vận dụng kiến thức củahọc sinh với những bài đã học Qua đó người giáo viên cũng tìm cách điều chỉnh trongquá trình giảng dạy Tuy nhiên làm thế nào để việc kiểm tra bài cũ không trở thành mộtnỗi ám ảnh, thậm chí khiếp sợ đối với học sinh Trái lại các em cảm thấy đó là cơ hội

Trang 14

để mình thể hiện khả năng trước bạn bè và thầy cô Chỉ có làm được điều đó thì họcsinh mới có hứng thú với môn học Mà khi các em đã yêu thích, hứng thú môn học thìchất lượng chắc chắn sẽ cao Chính vì vậy tôi đã dùng hình thức kiểm tra bài cũ bằngcách vừa vẽ sơ đồ tư duy vừa trình bày, sau đó dựa vào sơ đồ tư duy tôi hỏi các em mộtvài vấn đề liên quan Với phương pháp này, tôi vừa có thể kiểm tra việc nhớ từ vựng,nội dung bài học vừa tạo cho các em cơ hội sử dụng, thực hành nói tiếng Anh Đồngthời qua đó các em cũng sẽ dần dần tự tin lên, không còn sợ khi phải nói tiếng Anhtrước mọi người

* Trường hợp1: Dùng sơ đồ tư duy kiểm tra khả năng đọc hiểu :

Khi dạy xong Unit 10: RECYCLING phần “ Listen and Read”, tiết sau tôi yêu

cầu học sinh trình bày về cách bảo vệ môi trường và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiêndưới dạng sơ đồ tư duy Như vậy các em phải trình bày như sau:

Nội dung chính : “ How to protect the environment and save natural resources”.

Trang 15

- Sau đó các em tiếp tục vẽ các nhánh nhỏ tiếp theo để giải thích cho ba nội dung trên.

- Sau khi các em trình bày xong nội dung trên, tôi có thể hỏi vài câu hỏi về nội dungcủa sơ đồ

Ví dụ: What does “reduce / recycle” mean?

What things can we reuse?

Mô tả sơ đồ hoàn chỉnh

Trang 16

* Trường hợp2: Dùng sơ đồ tư duy kiểm tra kiến thức ngữ pháp:

Khi học xong UNIT 1: MY FRIENDS phần “Language focus” tôi yêu cầu học

sinh dùng sơ đồ tư duy để trình bày các điểm ngữ pháp đã được học Như vậy các em

sẽ phải trình bày như sau:

.Nội dung chính: Language focus

.Nhánh cấp1: Simple tenses

.Nhánh cấp2: The structure “…….enough……”

- Sau đó các em tiếp tục vẽ các nhánh nhỏ tiếp theo để hoàn chỉnh nội dung trên

- Sau khi các em trình bày xong nội dung trên, tôi có thể cho các em một vài bài tậpliên quan đến các điểm ngữ pháp vừa trình bày

Ví dụ: Give the corect form of verbs:

Trang 17

a Last year, Hoa (come) to school for the first time.

b The sun (rise) in the east and ( set) in the west

c My father is strong enough ( lift) this box

d She (be) my friends when I lived here

Trang 18

* Trường hợp3: Dùng sơ đồ tư duy kiểm tra từ vựng:

Sau khi học xong UNIT 3: AT HOME phần “Speak”, thay vì yêu cầu học sinh

viết một cách tự do, tôi bảo các em viết từ vựng về các đồ dùng trong nhà theo từngnhóm chủ điểm Các em sẽ phải trình bày như sau:

Nội dung chính: Furniture

Nhánh cấp 1: In the kitchen

Nhánh cấp 2: In the living-room

- Sau đó các em tiếp tục vẽ các nhánh nhỏ tiếp theo liệt kê các từ vựng mà mình đã học

- Sau khi các em trình bày xong nội dung trên, tôi yêu cầu các em hãy tưởng tượng vềmột phòng khách và nhà bếp, rồi dùng các từ vựng vừa viết ra để mô tả lại

Ví dụ: The rug is under the coffee table

The dish rack is next to the fridge

Trang 19

Trang 20

- Như vậy với cách kiểm tra bài cũ thế này, giáo viên sẽ dạy cho học sinh quendần với cách học và ghi nhớ từ vựng, ngữ pháp theo chủ đề một cách ngắn gọn, có hệthống Bên cạnh đó khi kiểm tra các bài đọc hiểu, học sinh không chỉ nắm các ý chínhcủa bài học mà một lần nữa các em nhớ từ vựng trong ngữ cảnh và cách sử dụng củachúng thay vì các em chỉ nhớ từng từ riêng lẻ như trước đây, và một khi các em đã biếtcách sử dụng của từ vựng thì chắc chắn sẽ nhớ từ lâu hơn cũng như vận dụng chúnglinh hoạt hơn Hơn thế nữa trong khi trình bày, thuyết minh sơ đồ các em sẽ dần dầnluyện tập cho mình kĩ năng diễn thuyết trước đám đông, tăng dần sự tự tin cũng nhưkhả năng nói tiếng Anh

b/ Áp dụng “ sơ đồ tư duy” trong phần Lead –in:

“Lead-in” là một hoạt động mở đầu trước khi giáo viên giới thiệu bài học mới,giúp học sinh phần nào hình dung được những gì mà họ sắp được học Có câu nói so

sánh rất hay về vấn đề này “If we assume English lesson is a house, lead-in activity

is the door If we want to come into the house, we should open the door first.” Như

vậy mới thấy hết được tầm quan trọng của hoạt động này Lead-in càng hiệu quả thìcàng dễ dàng đưa học sinh vào nội dung chính Một giáo viên thành công là giáo viên

đó có thể làm mọi đối tượng học sinh trong lớp bị thu hút, lôi cuốn vào phần “ Lead-in”của mình và “ sơ đồ tư duy” có thể giúp bạn làm được điều đó

Trường hợp 1: “ Lead-in” cho phần “Getting started – Listen and Read”

Khi dạy Unit 8: COUNTRY LIFE AND CITY LIFE phần “Getting started –

Listen and Read”, tôi yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ tư duy liệt kê những điều thích và

không thích về thành thị và nông thôn Tôi chia lớp ra thành bốn đội, trong thời gian 4phút nếu đội nào hoàn thành tốt nhất đội đó sẽ chiến thắng Như vậy các em sẽ phảitrình bày như sau:

Nội dung chính: Country life and city life

Nhánh cấp 1: in the country

Nhánh cấp 2: in the city

Trang 21

Nhánh cấp 1.1: like

Nhánh cấp 1.2: dislike

Nhánh cấp 2.1: like

Nhánh cấp 2.2: dislike

- Sau đó các em tiếp tục vẽ các nhánh nhỏ tiếp theo để hoàn chỉnh nội dung sơ đồ

- Giáo viên yêu cầu học sinh treo sản phẩm của đội mình lên bảng và cử một đại diệnlên thuyết trình

- Đội nào vẽ chính xác, đẹp và thuyết trình hay sẽ chiến thắng

Trang 22

Trang 23

Trường hợp 2: “ Lead-in” cho phần “Read”

- Tương tự giáo viên cũng có thể thực hiện hoạt động này cho phần “Lead-in” khi

dạy Unit 2: Making arrangements phần “ Read” Yêu cầu học sinh hãy nêu tất cả

những thuận lợi và bất lợi về điện thoại theo quan điểm của họ Giáo viên cũng chia lớpthành bốn đội để các em thi đua với nhau Học sinh phải trình bày những vấn đề sau:

Nội dung chính: Telephone

Nhánh cấp 1: Advantages

Nhánh cấp 2: Disadvantages

Trang 24

Trang 25

Trường hợp 3: “ Lead-in” cho phần “Listen”

Để “Lead-in” vào Unit 12: A VACATION ABROAD phần “Listen”, tôi đặt ra

cho học sinh một câu hỏi “ What programs do you like on TV? Why?” rồi yêu cầu các

em trả lời dưới hình thức sơ đồ tư duy Tôi cũng chia lớp thành bốn đội để các em thiđua với nhau Học sinh phải trình bày vấn đề sau:

Nội dung chính: What programs do you like on TV? Why?

Các nhánh phụ tiếp theo học sinh sẽ trình bày bất kì chương trình nào mà các emthích, nhưng tôi giới hạn không quá ba chương trình vì thời gian không cho phép

Sau đây là ví dụ sơ đồ minh họa

Trang 26

Trang 27

Trường hợp 4: “ Lead-in” cho phần “Speak”

Trong UNIT 13: FESTIVAL phần “ Speak”, học sinh sẽ thực hành nói về sựchuẩn bị của họ cho một số lễ hội dưới hình thức hội thoại Vì vậy tôi “Lead-in” vàobài học bằng cách hỏi học sinh “What do you do before Tet and a school festival?”.Học sinh sẽ thảo luận câu hỏi trong nhóm rồi trình bày dưới dạng sơ đồ tư duy Họcsinh phải trình bày những vấn đề sau:

Nội dung chính: What do you do before Tet and a school festival?

Nhánh cấp 1: Tet

Nhánh cấp 2: A school festival

Trang 28

Trang 29

Trường hợp 5: “ Lead-in” cho phần “Write”

Ở UNIT 5: STUDY HABITS phần “write”, học sinh sẽ được làm quen với cách

viết một lá thư gởi cho người thân Hình thức liên lạc bằng thư đã xuất hiện từ rất lâuđời, tuy nhiên chúng dường như xa lạ với giới trẻ hiện nay vì sự phát triển mạnh mẽcủa khoa học kĩ thuật Do đó trước khi đi vào bài học tôi muốn tìm hiểu quan điểm củahọc sinh mình về một số hình thức liên lạc hiện nay, và các em sẽ làm việc theo nhómtrình bày dưới dạng sơ đồ tư duy

Nội dung chính : Means of communication

Nội dung liên quan tiếp theo các em sẽ phải trình bày là nêu ra cụ thể một số hìnhthức liên lạc và sau đó là những thuận lợi cũng như bất lợi của chúng Các em nêu tùy ýnhưng sau đó tôi sẽ hướng cho các em ba hình thức chủ yếu như sau:

Nhánh cấp 1: Telephone

Nhánh cấp 2: Chat

Nhánh cấp 3: Letter

- Đội nào vẽ chính xác, đẹp và thuyết trình nội dung hay sẽ chiến thắng

Trang 30

Trang 31

- Rõ ràng với hình thức “ lead-in” bằng sơ đồ tư duy như thế này, giáo viên đãthành công trong việc lôi cuốn mọi đối tượng học sinh tham gia bởi vì từ các em giỏiđến yếu đều có nhiệm vụ để làm ( từ việc nghĩ ra ý tưởng đến việc viết và trang trí sơđồ), mỗi em đều phải đóng góp phần nhỏ để giúp hoàn thành sản phẩm đúng qui định

và giành được chiến thắng Chính từ những hoạt động nhỏ như vậy, dần dần sẽ giúp cáchọc sinh yếu kém mạnh dạn, tự tin hơn trong học tập, xóa dần khoảng cách về trình độtrong lớp học Hơn thế nữa các em vừa chơi, thi đua với nhau nhưng cũng vừa tư duyrất nhiều

c/ Áp dụng “ sơ đồ tư duy” trong phần “ Pre ……… ” :

Đây là hoạt động trước khi giáo viên đi vào dạy nội dung chính của bài học Ởmỗi kĩ năng khác nhau thì phần này có tên gọi cũng khác nhau” Pre- practice, pre-reading, hay pre –listening” Có thể nói đây là một hoạt động tương đối quan trọngnhằm tạo hứng thú cũng như khêu gợi tính tò mò muốn khám phá nội dung mới củahọc sinh Để đạt được điều đó, trong giai đoạn này giáo viên cần giới thiệu tổng quát về

đề tài sắp học và gợi mở, giải thích vấn đề mới bằng các phương pháp khác nhau hoặcdùng các dữ kiện có liên quan đến kinh nghiệm sống của học sinh nhằm làm cho các

em cảm thấy thật thuận lợi và thích thú khi tiếp cận vào nội dung chính của bài học Tôi

đã thường xuyên sử dụng “sơ đồ tư duy” vào giai đoạn này, và nó đã rất hiệu quả

Trường hợp 1: “Pre-Practice” cho phần “Speak”

- Ví dụ khi dạy Unit4: OUR PAST phần “ Speạk”, trước khi để học sinh nhìn

vào tranh và nói về tình trạng các sự việc trước đây và hiện nay, tôi yêu cầu học sinhdùng sơ đồ tư duy để liệt kê tất cả sự khác nhau của hai bức tranh ở quá khứ và hiện tạicũng như đặc điểm cơ bản của chúng Học sinh sẽ làm việc theo bốn nhóm trong thờigian 5 phút trình bày sơ đồ tư duy như sau:

Nội dung chính: Different things in the past and at present

Nhánh cấp 1: in the past

Nhánh cấp 2: at present

Trang 32

- Giáo viên đưa ra nhận xét và chỉnh sửa sơ đồ của học sinh Sau đó các em sẽ nhìn vào

sơ đồ và bắt đầu thực hành nói ở phần tiếp theo

Trang 33

Trang 34

- Nhìn vào sơ đồ tư duy ở trên chắc chắn học sinh sẽ thực hành nói dễ dàng hơnrất nhiều so với việc nhìn vào hai bức tranh ở sách giáo khoa Đặc biệt đối với nhữnghọc sinh yếu kém hoặc nhút nhát, các em vừa sợ vừa nghèo về vốn từ, nếu giáo viênkhông tạo ra sự gợi mở như thế này thì có lẽ sẽ chẳng bao giờ các em nói được một câutrong tiết học “Speak”

Trường hợp 2: “Pre-writing” cho phần “Write”

Tương tự như vậy trong phần “Write” của UNIT 8: COUNTRY LIFE AND

CITY LIFE”, trước khi các em tập viết một lá thư, tôi cho học sinh 7 phút để lập ra

một dàn bài chi tiết dưới hình thức sơ đồ tư duy dựa vào những câu hỏi gợi ý Các emlàm việc theo nhóm trình bày sơ đồ như sau:

Nội dung chính: Out line of the letter

Trang 35

- Giáo viên đưa ra nhận xét và chỉnh sửa sơ đồ của học sinh Sau đó các em sẽ nhìn vào

sơ đồ và bắt đầu thực hành viết thành lá thư hoàn chỉnh ở phần tiếp theo

Trang 36

Các dạng bài tập viết dường như là nỗi ám ánh của học sinh chúng ta Phần lớncác em hầu như không thể viết chính xác một câu Vì vậy yêu cầu các em cầm bút viếtngay một đoạn văn hay một lá thư dường như là điều không tưởng Tuy nhiên với sựgợi mở dần dần bằng sơ đồ tư duy như trên, hầu hết học sinh trong lớp trở nên hàohứng, hoạt động tích cực hơn Thậm chí nhiều em cảm thấy ngạc nhiên với chính mình

vì không ngờ mình có thể viết được một lá thư bằng tiếng Anh dài như vậy

Trường hợp 3: “Pre- listening” cho phần “Listen”

Có thể nói kĩ năng nghe rất quan trọng nhưng lại là điểm yếu nhất của học sinh,phần vì các em it luyện tập nghe, phần vì các em nghèo về vốn từ nên không hiểu đượcnội dung Vì vậy trước khi cho học sinh nghe đoạn băng, dạy tự vựng là vô cùng quantrọng ở phần “Pre- listening” và sơ đồ tư duy cũng rất hữu ích khi dạy từ vựng theo chủ

đề Ví dụ trong phần “Listen”của “UNIT13: FESTIVALS”, tôi dùng sơ đồ tư duy để

giới thiệu cho các em một vài từ liên quan đến chủ đề chuẩn bị cho ngày Tết mà các emsắp nghe Tôi trình bày sơ đồ như sau:

Nội dung chính: Preparations for Tet

Nhánh cấp 1: Flowers

Nhánh cấp 2: Food

Trang 37

- Sau đó tôi tiếp tục vẽ các nhánh nhỏ tiếp theo để giới thiệu từ vựng liên quan

- Tôi yêu cầu học sinh về nhà cũng học lại từ vựng theo sơ đồ tư duy như vậy

Trang 38

d/ Áp dụng “ sơ đồ tư duy” trong phần “ While-… ”

Nếu phần “ Pre “ ở trên là phần gợi mở vấn đề thì phần “While-… Or “controlled – practice” là phần giải quyết vấn đề Đây là giai đoạn quan trọng giúpngười học thực hành ngôn ngữ mới trong một phạm vi giới hạn của bài Học sinh cóhiểu bài, có nắm được kiến thức hay không đều tùy thuộc vào quá trình luyện tập ởbước này Chính vì vậy giáo viên cần phải sử dụng nhiều phương pháp khác nhau giúpcác em dễ dàng luyện tập, dễ dàng nắm bắt nội dung đối với những bài học khó haycảm thấy không nhàm chán đối với những bài học quá ngắn và đơn giản Đó chính làmột nghệ thuật Sau đây tôi xin trình bày ví dụ về việc sử dụng sơ đồ tư duy vào phần

“While- ” mà tôi đã áp dụng và cảm thấy hiệu quả

Trường hợp 1: “While -reading” cho phần “Read”

Khi dạy Unit 13: FESTIVALS phần “ Read”, thay vì làm theo nội dung của bài

tập 1 là hoàn thành thông tin của bảng, tôi yêu cầu học sinh tìm và viết các thông tin đódưới dạng sơ đồ tư duy Học sinh sẽ làm việc theo sáu nhóm trong khoảng thời gian 5phút Các em sẽ vẽ theo nội dung như sau:

Nội dung chính: Christmas

Nhánh cấp 1: The christmas tree

Nhánh cấp 2: The christmas card

Nhánh cấp 3: Christmas Carols

Nhánh cấp 4: Santa Claus

Trang 39

- Giáo viên đưa ra nhận xét và chỉnh sửa sơ đồ của học sinh Sau đó các em có thể nhìnvào sơ đồ để trả lời các câu hỏi cho bài tập 2 dễ dàng hơn

Trang 40

- Bài tập hoàn thành thông tin ở trên tương đối đơn giản vì vậy khi lồng sơ đồ tưduy vào tôi nhận thấy các em khá giỏi làm việc hăng hái hơn, không còn cảm giácnhàm chán vì quá dễ Trong khi đó các em yếu kém cũng sẽ làm việc tích cực hơn vàkhông còn cảm thấy khó khăn nữa

Trường hợp 2: “Controlled –practice ” cho phần “ Language focus”

Trong UNIT8: COUNTRY LIFE AND CITY LIFE phần “Language focus”,

giáo viên có thể yêu cầu học sinh dùng sơ đồ tư duy để viết các câu so sánh giữa nôngthôn với thành thị khi làm bài tập số 4 Học sinh sẽ trình bày theo nhóm như sau:

Nội dung chính: Comparisons between the city and the country

Nhánh cấp 1: The city

Nhánh cấp 2: The country

- Sau đó các em tiếp tục vẽ các nhánh nhỏ tiếp theo để viết các câu so sánh sử dụng mộtcách phù hợp những tính từ được cho sẵng

- Giáo viên yêu cầu học sinh treo sản phẩm của đội mình lên bảng

- Giáo viên đưa ra nhận xét và chỉnh sửa sơ đồ của học sinh

Định dạng
Số trang	88
Dung lượng	4,43 MB