bài giảng đường lối đảng cộng sản việt nam

- Hiện nay, CNH được hiểu là quá trình xây dựng nền công nghiệp tiên tiến tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nhằm chuyển từ xã hội nông nghiệp

 Đường lối công nghiệp hóa

1 Chủ trương của Đảng về công nghiệp hóa

- Từ thế kỷ XVII, XVIII, ở Tây Âu khái niệm CNH được hiểu là quá trình thay thế lao động thủ công bằng lao động máy móc

- CNH ở Liên Xô từ năm 1926 được hiểu là quá trình xây dựng nền đại công nghiệp cơ khí có khả năng cải tạo cả nền sản xuất nông nghiệp với trung tâm là ngành chế tạo máy

- Hiện nay, CNH được hiểu là quá trình xây dựng nền công nghiệp tiên tiến tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nhằm chuyển từ xã hội nông nghiệp với lao động thủ công

là chính sang xã hội công nghiệp với lao động bằng máy móc và công nghệ hiện đại trong tất cả các lĩnh vực kinh tế để tạo ra năng suất lao động xã hội và nhịp độ phát triển kinh tế cao

Phân biệt CNH với HĐH

- CNH là quá trình xây dựng và phát triển CN; là sự chuyển từ nền kinh tế dựa vào phương pháp thủ công là chính sang nền kinh tế có chất lượng và hiệu quả cao, sản xuất theo phương pháp mới nhất dựa vào tiến bộ của khoa học kỹ thuật

HĐH toàn bộ nền kinh tế; HĐH còn là quá trình, các dạng cải bíến, các bước quá độ từ trình độ kỹ thuật khác nhau đang tồn tại lên trình độ mới cao hơn dựa trên sự tiến bộ của khoa học, công nghệ.

Ở nước ta, ĐH VII của Đảng đã xác định “CNH,

HĐH là quá trình chuyển đối căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triẻn của công nghiệp và tiến bộ của KH công nghệ nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao”.

b/ Mục tiêu và phương hướng của công nghiệp

hóa xã hội chủ nghĩa

CÔNG

NGHIỆP

HÓA

Đại hội IV&V 1975 - 1985 CNH cả nước

MIỀN BẮC

ĐẶC

ĐIỂM

CNH từ một nền nông nghiệp lạc hậu,

công nghiệp yếu ớt và què quặt Đất nước bị chia cắt làm hai miền Nhận được sự giúp đỡ, viện trợ

từ các nước XHCN

- Muc tiêu: ĐH III(1960)

 Xây dựng một nền kinh tế XHCN cân đối và hiện đại

 Bước đầu xây dựng cơ sở vật chất

 Ưu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý

 Kết hợp chặt chẽ phát triển CN với phát triển NN

 Ra sức phát triển CN nhẹ song song với ưu tiên CN nặng

 Phát triển CN Trung ương, đồng thời phát triển CN địa phương

ĐƯỜNG LỐI CÔNG NGHIỆP HOÁ ĐẠI HỘI IV

ƯU TIÊN PHÁT TRIỂN

CN NẶNG

TRÊN CƠ SỞ

ƯU TIÊN PHÁT TRIỂN

CN NẶNG

TRÊN CƠ SỞ

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP PHÁT TRIỂN CN NHẸ

- Ra sức phát triển CN sản xuất hàng tiêu dùng

- XD và PT CN nặng cần làm có mức độ, vừa sức…

 Nội dung chính của CNH trong chặng đường trước mắt Đây là sự điều chỉnh rất đúng đắn bước đi của CNH, nhưng trên thực tế chúng ta không làm được.

c/ Đặc trưng chủ yếu của công nghiệp hóa

thời kỳ trước đổi mới (5)

- CNH theo mô hình khép kín, hướng nội và thiên về công nghiệp nặng

- CNH chủ yếu dựa vào lợi thế về lao động, tài nguyên, đất đai và viện trợ của các nước XHCN

- Nóng vội, giản đơn, chủ quan duy ý chí, ham làm nhanh, làm lớn, không quan tâm đến hiệu quả kinh tế

xã hội

- Nhà nước là lực lượng chủ lực thực hiện

- Cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung: các nguồn lực đều bao cấp, phi thị trường…

2/ Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân

a/ Kết quả thực hiện chủ trương và ý nghĩa

- Hình thành các khu công nghiệp và cơ sở ban đầu cho một số ngành công nghiệp quan trọng: điện, than, cơ khí hóa chất, luyện kim…

- Có hệ thống các trường đại học, cao đẳng, THCN,

dạy nghề phục vụ đào tạo nguồn nhân lực

b/ Hạn chế và nguyên nhân

- Hạn chế:

 Cơ sở vật chất kỹ thuật còn lạc hậu, những ngành CN then chốt chưa đủ sức làm nền tảng cho nền kinh tế quốc dân

lương thực, thực phẩm cho xã hội

- Nguyên nhân:

 Công nghiệp hóa từ một nền kinh tế nông nghiệp

lạc hậu, trong điều kiện có chiến tranh kéo dài

 Sai lầm trong việc xác định mục tiêu, bước đi

- CNH theo mô hình của Liên Xô

+ CNH có tính chất đặc thù, không phổ biến, không tuần tự

+ Không phải do yêu cầu về kinh tế mà do tất yếu về chính trị

+ LX có điều kiện để PT công nghiệp nặng

II CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

THỜI KỲ ĐỔI MỚI

1 Quá trình đổi mới tư duy về công nghiệp hóa

a/ Đại hội VI của Đảng phê phán sai lầm trong nhận thức

và chủ trương công nghiệp hóa thời kỳ 1960-1986

- Sai lầm trong xác định mục tiêu và bước đi, đẩy mạnh CNH khi chưa có các tiền đề cần thiết

- Trong bố trí cơ cấu kinh tế, thiên về công nghiệp nặng,

không tập trung giải quyết những vấn đề căn bản: lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu

- Không thực hiện nghiêm chỉnh Nghị quyết Đại hội Đảng

lần thứ V: chưa coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu

b/ Quá trình đổi mới tư duy về công nghiệp hóa

từ Đại hội VI đến Đại hội X

- Đại hội VI: Nội dung chính của CNH là thực hiện

3 chương trình kinh tế lớn

 Nhằm ổn định mọi mặt tình hình KT-XH,xây dựng những tiền đề cần thiết để đẩy mạnh CNH ở chặng đường tiếp theo

Lương thực – thực phẩm

Hàng tiêu dùng Hàng xuất khẩu

b/ Quỏ trỡnh đổi mới tư duy về cụng nghiệp húa

từ Đại hội VI đến Đại hội X

“CNH, HĐH là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

và quản lý kinh tế xã hội từ

sử dụng lao động thủ công

là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao

động với công nghệ, ph ơng tiện và ph ơng pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp

và tiến bộ khoa học – công nghệ, tạo ra năng suất lao

b/ Quá trình đổi mới tư duy về công nghiệp hóa

từ Đại hội VI đến Đại hội X

- Đại hội VIII:

Cho phép chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

 Hội nghị TW 7 khóa VIII, nêu lên 6 quan điểm

chỉ đạo quá trình CNH, HĐH

b/ Quá trình đổi mới tư duy về công nghiệp hóa

từ Đại hội VI đến Đại hội X

Sáu quan điểm chỉ đạo quá trình CNH, HĐH

- Giữ vững độc lập tự chủ đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế,

đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại

- CNH, HĐH là sự nghiệp của toàn dân, của mọi thành phần kinh tế, trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo

- Phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự

phát triển nhanh và bền vững

- Khoa học và công nghệ là động lực của CNH, HĐH

- Lấy hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn để xác định phương án

phát triển, lựa chọn dự án đầu tư và công nghệ

- Kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh

b/ Quá trình đổi mới tư duy về công nghiệp hóa

từ Đại hội VI đến Đại hội X

- Đại hội IX và X, tiếp tục bổ sung và nhấn mạnh một số điểm mới trong tư duy công nghiệp hóa

+ CNH ở nước ta cần và có thể rút ngắn thời gian so với

các nước đi trước

+ CNH, HĐH phải đảm bảo xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

+ Đẩy nhanh CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn

+ Hướng CNH, HĐH là phát triển nhanh và có hiệu quả các

sản phẩm, các ngành, các lĩnh vực có lợi thế

a Mục tiêu CNH, HĐH

+ cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại

- Mục tiêu cụ thể: Đại hội X đề ra CNH, HĐH gắn với phát triển kinh tế tri thức

 Sớm đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển

 Tạo nền tảng để đến năm 2020, nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại

b Quan điểm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Công nghiệp hóa gắn với hiện đại hóa và

CNH, HĐH gắn với phát triển kinh tế tri thức

 Nước ta thực hiện CNH, HĐH khi trên thế giới kinh tế tri thức

đã phát triển Chúng ta có thể không phải trải qua các bước phát triểntuần tự từ kinh tế nông nghiệp lên kinh tế công nghiệp rồi mới

phát triển kinh tế tri thức

Kinh tế tri thức là nền kinh tế trong đó sự sản sinh ra, phổ cập và sử dung tri thức giữ vai trò quyết định nhất

đối với sự phát triển kinh tế, tạo ra của cải,

nâng cao chất lượng cuộc sống

b/ Quan điểm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- CNH, HĐH gắn với phát triển kinh tế thị trường

định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế (là việckết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để phát triển

KT nói chung và CNH, HĐH nói riêng nhanh hơn, hiệu quả hơn)

CNH trước đây CNH, HĐH ngày nay

Cơ chế kinh tế Kế hoạch hóa tập trung

quan liêu, bao cấp Hỗn hợp: Thị trường và Nhà nước Lực lượng tiến

hành

Chủ yếu là Nhà nước thông qua KTQD&KTTT

Toàn dân; mọi TPKT, kinh

tế nhà nước chủ đạo Nguồn vốn Trong nước là chính;

tranh thủ sự giúp đỡ của các nước anh em

Trong nước quyết định; thu hút mạnh mẽ và sử dụng có hiệu quả vốn bên ngoài

Chiến lược phát

triển

Thay thế nhập khẩu, theo tinh thần tự lực

Hướng mạnh vào xk, thay thế

nk bằng những mặt hàng trong nước sx có hiệu quả

Yếu tố thời đại Tuy diễn ra trong điều

kiện cách mạng CN…

cơ và không ít thách thức

b/ Quan điểm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Lấy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản

cho sự phát triển nhanh và bền vững

 Để tăng trưởng kinh tế cần 5 yếu tố: vốn, KH & CN

con người, cơ cấu kinh tế, thể chế chính trị và quản lý nhà nướctrong đó con người là yếu tố quyết định

 Nguồn nhân lực cho CNH, HĐH

đòi hỏi đáp ứng cả về lượng và chất

 Lực lượng cán bộ KH-CN, KH quản lý và đội ngũ công nhân lành nghề giữ vai trò đặc biệt quan trọng

b/ Quan điểm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực của CNH, HĐH

 Khoa học và công nghệ có vai trò quyết định đến tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, nâng cao lợi thế cạnh tranh

Phßng thÝ nghiÖm cña trung t©m c«ng

nghÖ Sinh häc (§¹i häc quèc gia, Hµ

Néi)

- Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững; tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện công bằng xã hội, bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học

b/ Quan điểm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

 Thực hiện xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống

vật chất và tinh thần cho nhân dân…

Mục tiêu của sự phát triển là vì con người

 Bảo vệ môi trường tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh họcchính là bảo vệ điều kiện sống của con người

“Chúng ta tranh thủ các cơ hội thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá trình CNH,HĐH đất nước theo định hướng XHCN gắn với pt

kt tri thức là yếu tố quan trọng của nền kt và

CNH,HĐH”

3 Nội dung và định hướng CNH, HĐH gắn với phát triển kinh tế tri thức

a/ Nội dung

- Phát triển các ngành và sản phẩm kinh tế có giá trị

gia tăng cao dựa nhiều vào tri thức

- Coi trọng cả số lượng và chất lượng tăng trưởng kinh tế trong mỗi bước phát triển, ở từng vùng, từng địa phương…

- Xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại và hợp lý theo ngành, lĩnh vực và lãnh thổ

- Giảm chi phí trung gian, nâng cao năng suất lao động

b/ Định hướng phát triển các ngành và lĩnh vực kinh tế

trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với

phát triển kinh tế tri thức

- Đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn, giải quyết

đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn

+ CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn

 Chuyển dịch mạnh cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn

theo hướng tạo ra giá trị gia tăng ngày càng cao

 Giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động trong nông nghiệp

+ Quy hoạch và phát triển nông thôn

 Thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới

 Xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ như: thủy lợi,

giao thông, điện, nước sạch, trường học, trạm y tế, chợ…

 Phát huy dân chủ ở nông thôn, đi đôi với xây dựng nếp sống văn hóa

+ Giải quyết lao động, việc làm ở nông thôn

 Chú trọng dạy nghề, giải quyết việc làm cho nông dân,

giảm tỷ trọng lao động làm nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động làm công nghiệp và dịch vụ

 Đẩy mạnh các chương trình xóa đói giảm nghèo

- Phát triển nhanh hơn công nghiệp, xây dựng và dịch vụ

+ Đối với công nghiệp và xây dựng

 Khuyến khích phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế tác, công nghiệp phần mềm và công nghiệp bổ trợ

có lợi thế cạnh tranh tạo nhiều sản phẩmxuất khẩu và thu hút nhiều lao động, thực hiện một số dự án qtr về khai thác dầu khí, luyện kim, cơ khí chế tạo;

phát triển các khu kinh tế mở…

 Xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật kinh tế xã hội:

sân bay quốc tế, cảng biển, đường cao tốc…

- Đối với dịch vụ

 Tạo bước phát triển vượt bậc cho các ngành dịch vụ

có chất lượng cao, có tiềm năng lớn và có sức cạnh tranh

 Mở rộng và nâng cao các ngành dịch vụ truyền thống như: vận tải, thương mại, ngân hàng, bưu chính viễn thông, du lịch

 Phát triển mạnh các ngành dịch vụ phục vụ sản xuất nông,lâm, ngư nghiệp, phục vụ đời sống ở khu vực nông thôn

 Đổi mới căn bản cơ chế quản lý và phương thức cung ứng các dịch vụ công cộng

- Phát triển kinh tế vùng

 Chuyển dịch cơ cấu kt vùng lãnh thổ trên cơ sở khai thác triệt để các lợi thế, tiềm năng của từng vùng, liên kết hỗ trợ nhau, làm cho tất cả các vùng đều pt

 Tập trung thích đáng nguồn lực cho các lĩnh vực, các địa bàn có điều kiện sớm đưa lại hiệu quả cao, đồng thời hỗ trợ những nơi khó khăn…

- Phát triển kinh tế biển

 Xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển kinh tế biển toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm nhằm đưa nước ta thànhquốc gia mạnh về kinh tế biển trong khu vực

 Quy hoạch và phát triển hệ thống cảng biển, vận tải biển, khai thác các tiềm năng biển như: dầu khí, hải sản, du lịch…

- Chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu công nghệ

+ Phát triển nguồn nhân lực với cơ cấu đồng bộ, chất lượng cao + Phát triển khoa học và công nghệ, ứng dụng vào thực tiễn

+ Kết hợp chặt chẽ hoạt động khoa học và công nghệ với

giáo dục và đào tạo, tạo động lực đẩy nhanh CNH, HĐH

và phát triển kinh tế tri thức

+ Đổi mới cơ bản cơ chế quản lý khoa học và công nghệ

- Bảo vệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên quốc gia,

cải thiện môi trường tự nhiên

+ Tăng cường quản lý tài nguyên

quốc gia,nhất là tài nguyên đất,

nước, khoáng sản và rừng

+ Hiện đại hóa công tác nghiên cứu, dự báo khí tượng - thủy vănchủ động phòng chống thiên tai, tìm kiếm, cứu nạn

+ Xử lý tốt mối quan hệ giữa tăng dân số, phát triển kinh tế

và đô thị hóa với bảo vệ môi trường

+ Mở rộng hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường

và quản lý tài nguyên

4 Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân

a/ Kết quả thực hiện đường lối và ý nghĩa

- Cơ sở vật chất kỹ thuật của đất nước được tăng cường đáng kể, khả năng độc lập tự chủ của nền kinh tế

được nâng cao

- Cơ cấu kinh tế được chuyển dịch theo hướng tích cực

- CNH, HĐH góp phần đưa nền kinh tế đạt tốc độ

tăng trưởng khá cao