đặc điểm siêu âm doppler năng lượng khớp gối và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp

 Các phương pháp CĐ tổn thương khớp gối: XQ, CLVT, CHT, Siêu âm SA, SA Doppler năng lượng PDS…  Siêu âm phát hiện: dày MHD, tràn dịch khớp, kén Baker, bào mòn xương.. Khảo sát mối liê

PGS.TS NGUYỄN VĨNH NGỌC THS LẠI THÙY DƯƠNG

ĐẶC ĐIỂM SIÊU ÂM DOPPLER NĂNG LƯỢNG

KHỚP GỐI VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN

Ở BỆNH NHÂN VIÊM KHỚP DẠNG THẤP

BỆNH VIỆN BẠCH MAI - KHOA CƠ XƯƠNG KHỚP

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tổn thương khớp gối ở bệnh nhân VKDT: 55-75%

+ VKDT thể 1 khớp gối Nhiều bệnh có tổn thương khớp gối cần chẩn đoán (CĐ) phân biệt

 Các phương pháp CĐ tổn thương khớp gối: XQ, CLVT, CHT, Siêu âm (SA), SA Doppler năng lượng (PDS)…

 Siêu âm phát hiện: dày MHD, tràn dịch khớp, kén Baker,

bào mòn xương

- SA Doppler năng lượng: pannus, định tính và định lượng mức độ xung huyết MHD

SIÊU ÂM THƯỜNG TRONG VKDT

Xung huyết nhiều

SIÊU ÂM DOPPLER NĂNG LƯỢNG TRONG VKDT

1 Mô tả đặc điểm siêu âm và siêu âm Doppler năng

lượng khớp gối ở bệnh nhân VKDT

2 Khảo sát mối liên quan giữa đặc điểm siêu âm và

siêu âm Doppler năng lượng với một số yếu tố lâm sàng và xét nghiệm

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu:

2.1 Tiêu chuẩn lựa chọn BN: gồm 68 BN (132 khớp gối)

- Được CĐ VKDT theo tiêu chuẩn ACR 1987, chia 2 nhóm:

+ Nhóm có viêm khớp gối trên lâm sàng (101 khớp gối) + Nhóm không viêm khớp gối trên lâm sàng (31 khớp gối)

- BN đồng ý tham gia nghiên cứu

2.2 Tiêu chuẩn loại BN:

- Các bệnh nhân VKDT có viêm khớp gối do các nguyên nhân

phối hợp khác (lao, nhiễm khuẩn )

- Bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu

2 Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu

 Địa điểm: Khoa CXK và Khoa CĐHA Bệnh viện Bạch Mai

 Thời gian: Từ tháng 11/2011 đến 10/2012

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3 Phương pháp nghiên cứu:

3.1 Thiết kế nghiên cứu: Tiến cứu, mô tả cắt ngang

Đặc điểm xét nghiệm: VSS, CRP, RF

 Chụp XQ bàn tay: đánh giá giai đoạn Steinbrocker

 Siêu âm, SADoppler năng lượng khớp gối Sử dụng

máy siêu âm: MEDISON, đầu dò linear, tần số 5-13 MHz

 Khảo sát MLQ giữa SA, PDS với LS và XN

4 Xử lý số liệu: SPSS 16.0

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Lớp cắt đứng ngang khớp gối

Mặt cắt đứng dọc, ngang qua khoeo

Lớp cắt đứng dọc khớp gối

Chuyển mode PD đánh giá mức độ xung huyết MHD

Schmidt, Bruyn (ACR): các lớp cắt cơ bản của siêu âm khớp gối

Định tính mức độ xung huyết MHD trên SA Doppler

năng lượng khớp gối theo Vreju (2011)

Định lượng mức độ xung huyết MHD khớp gối phương pháp Klauser sửa đổi (Kasukawa 2004)

SƠ ĐỒ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

BN VKDT CĐ theo tiêu chuẩn ACR 1987

Lâm sàng Xét nghiệm Siêu âm khớp gối Siêu âm Doppler năng lượng khớp gối

Nhóm khớp gối có

Nhóm Bề dày

MHD (mm)

Bề dày dịch khớp (mm) p

Nhóm chung (N=132)

5,43 ± 2,51 3,55 ± 1,73

Nhóm viêm (n=101) 6,47 ± 2,52 4,25 ± 2,11 p<0,001 Nhóm không

viêm (n=31) 2,05 ± 0,36 0

1 Đặc điểm siêu âm khớp gối

Bảng 1: Đặc điểm viêm MHD trên SA khớp gối

Ren JH (2011): MHD 6,3 Algergawy (2011): bề dày MHD nhóm khớp có biểu hiện LS: 6,2 mm và nhóm không có biểu hiện LS: 2,3 mm; p<0,05

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Bảng 3: Đặc điểm kén Baker

Kén Baker

Nhóm chung Nhóm

không viêm

Nhóm có viêm

n % n % n % Không 68 51,52 31 100 37 36,6

Nhóm không viêm

2 Đặc điểm SA Doppler năng lượng khớp gối

Mức độ xung huyết

màng hoạt dịch

Nhóm chung

Nhóm không viêm Nhóm có viêm

p<0,001

n % n % n % Không xung huyết 31 23,48 31 100 0 0

Xung huyết nhẹ 26 19,69 0 0 26 25,7

Xung huyết trung bình 54 40,91 0 0 54 53,5

Xung huyết nhiều 21 15,91 0 0 21 20,8

Tổng 132 100 31 100 101 100

Bảng 4: Định tính mức độ xung huyết MHD khớp gối trên

SA Doppler năng lượng

Vreju F (2011): MĐ 2: 47,7%, MĐ3: 24,4%

Vị trí pannus

Biểu đồ 1: Vị trí pannus

%

BN Phạm Thị K 50T

Ngô Thị C 60T, M05/275 (N2)

Nguyễn Thị Đ 55T, M05/91 (N1) Vũ Thị T 52T, M05/274 (N1)

- Có 36/132 (27,27%) khớp gối có xung huyết trong bào mòn xương

Đặc điểm bào mòn xương trên SA Doppler năng lượng

3 MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐẶC ĐIỂM SIÊU ÂM KHỚP GỐI

VỚI LÂM SÀNG VÀ XÉT NGHIỆM

Bào mòn xương Thời gian mắc bệnh

TB (SD)

p< 0,001

Không 1,91 ± 2,35

Có 5,31 ± 5,77

Bảng 6: Liên quan giữa dấu hiệu bào mòn xương với

thời gian mắc bệnh (N=132)

L.T.Liễu (2008): Tỷ lệ BMX tăng lên theo TG mắc bệnh

Liên quan giữa hình ảnh SA khớp gối với đặc điểm

lâm sàng khớp gối (N=132)

Tràn dịch khớp gối

Lâm sàng Siêu âm

p

Có 55 41,67 92 69,69

<0,05 Không 77 58,33 40 30,31

Tổng 132 100 132 100

Bảng 7: Liên quan giữa dấu hiệu tràn dịch khớp trên

siêu âm với lâm sàng

Liên quan giữa hình ảnh SA khớp gối với CRP

Biểu đồ 2: Liên quan giữa bề dày MHD trên SA với CRP

(r= 0,68, p<0,05)

Bảng 8: Liên quan giữa mức độ

xung huyết MHD khớp gối với

VAS khớp gối

VAS khớp gối

(mm)

Mức độ xung huyết MHD (tín hiệu)

Mức độ xung huyết MHD (tín hiệu)

p< 0,05

Mức độ 2 (n= 19) 3,53 ± 1,22 Mức độ 3 (n= 27) 5,48 ± 1,39 Mức độ 4 (n= 55) 9,96 ± 4,45

Bảng 9: Liên quan giữa mức độ xung huyết MHD với mức độ hạn chế góc VĐ khớp gối

4 Liên quan giữa hình ảnh siêu âm Doppler năng lượng với đặc điểm lâm sàng khớp gối (N1=101)

Biểu đồ 3: Tương quan giữa mức độ xung huyết MHD trên siêu âm

Doppler năng lượng với CRP (r= 0,57, p< 0,01)

4 Liên quan giữa hình ảnh siêu âm Doppler

năng lượng với xét nghiệm (N1=101)

Kasukawa R (2004): Liên quan thuận, p<0,05

Biểu đồ 4: Tương quan giữa mức độ

xung huyết MHD trên PDS với bề dày

1 Đặc điểm hình ảnh siêu âm và siêu âm Doppler năng

lượng khớp gối ở bệnh nhân VKDT

1.1 Đặc điểm tổn thương khớp gối trên siêu âm quy ước

- Dày MHD trên SA (100%), tràn dịch khớp gối (69,69%), bào mòn xương (36,36%), kén Baker (48,48%)

1.2 Đặc điểm tổn thương khớp gối trên SA Doppler năng lượng:

- Xung huyết MHD: 76,52% Mức độ xung huyết MHD ở mức trung bình: 40,91%, Tỷ lệ pannus: 31,82%

2 Mối liên quan giữa siêu âm, siêu âm Doppler năng

lượng khớp gối với một số yếu tố lâm sàng, xét nghiệm

- Có mối liên quan giữa độ dày MHD với VAS khớp gối, mức độ hạn chế VĐ khớp gối, CRP

- Có mối liên quan giữa bào mòn xương với thời gian mắc bệnh và các giai đoạn Steinbrocker

- Có liên quan giữa mức độ xung huyết MHD trên siêu âm Doppler năng lượng với VAS khớp gối, mức độ hạn chế vận động khớp gối, CRP, bề dày MHD, dịch khớp trên SA