Để dạy tốt môn khoa học, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy học như: Phương pháp quan sát, phương pháp thí nghiệm, phương pháp nhóm, phương pháp trò chơi học tập. Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học.
Trang 1MỤC LỤC PHẦN1: MỞ ĐẦU: ………Trang 2
1/ Lý do chọn đề tài:………Trang 2 2/ Mục tiêu của đề tài:……… Trang 3 3/ Mục đích nghiên cứu: ……… … Trang 3 4/ Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu: ……….….… Trang 3 5/ Giới hạn và đối tượng nghiên cứu: ……… … Trang 4
PHẦN 2: NỘI DUNG: ……… Trang 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN:……… … Trang 4 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA ĐƠN VỊ:……… Trang 4 CHƯƠNG 3:NHỮNG BIỆN PHÁP:……… ……… Trang 5
1/GV cần lựa chọn nội dung bài dạy phù hợp với nội dung trò chơi: Trang 5 2/ Giúp học sinh xác định rõ mục đích của trò chơi: ……… Trang 5 3/ Cách xây dựng một trò chơi học tập:……… ………… …….Trang 7 4/ Tiến hành tổ chức trò chơi học tập: .………… ……….Trang 10
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC: ……….Trang 11
PHẦN 3: KẾT LUẬN : ……….………….Trang 12
Trang 2
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài
Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ Giáo dục-Đào tạo đã đặt ra: Giáo dục cho học sinh Tiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ Bởi vậy cùng với các môn học khác, môn khoa học đã góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diện cho học sinh
- Để dạy tốt môn khoa học, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy học như: Phương pháp quan sát, phương pháp thí nghiệm, phương pháp
nhóm, phương pháp trò chơi học tập Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là
một trong những phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học
Nhà tâm lý học Kun Kel người Anh nói : “ Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”
Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ, thân ái, thông cảm
Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn
Học sinh thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn
Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn
Học sinh được hệ thống và củng cố kiến thức
Nhưng một số ý kiến cho rằng, sử dụng phương pháp này sẽ gây ồn ào, mất trật tự ảnh hưởng đến hoạt động khác, lại có ý kiến cho rằng phương pháp này chỉ
là hình thức và thay bằng hoạt động cá nhân, nếu có tổ chức cũng chỉ là gượng ép, miễn cưỡng
Trang 3Mặt khác, một số giáo viên khi sử dụng phương pháp Trò chơi học tập lại chưa biết lựa chọn nội dung bài dạy để vận dụng phương pháp trò chơi học tập cho hợp lý, hoặc trò chơi đưa ra không có tác dụng thiết thực phục vụ mục tiêu bài học nên việc
tổ chức Trò chơi học tập chơi chưa đạt hiệu quả cao
Riêng bản thân tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, không những giúp học sinh tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nó còn tạo cho các em có sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện ở học sinh Tiểu học
Qua nhiều năm giảng dạy tại trường TH Trần Quốc Toản, tôi thấy đa số học
sinh rất muốn được tham gia Trò chơi học tập nhưng vẫn còn không ít học sinh
thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động này chủ yếu là những học sinh ở các thôn, bản Mặt khác, trong môn khoa học lớp 5 có rất nhiều tiết học
cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức mới hoặc
để củng cố kiến thức đã học
Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài: Đề nâng cao hiệu
quả của phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.
II Mục tiêu của đề tài.
Phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 đã được nhiều tài
liệu hướng dẫn, nhiều giáo viên, giảng viên nghiên cứu để nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học này
Tuy nhiên, để có biện pháp cụ thể, hướng dẫn từng bài phù hợp trong môn khoa học lớp 5 để giáo viên áp dụng giảng dạy nâng cao chất lượng chưa rõ ràng
Mặt khác, hiện nay nhu cầu giáo dục ở nước ta ngày càng đổi mới, đổi mới
về phương pháp dạy học, đổi mới về nội dung chương trình để nền giáo dục ngày
càng tiến bộ, theo kịp các nước khác trên thế giới Do vậy, phương pháp Trò chơi học tập cũng cần có sự chỉnh sửa và thay đổi.
Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài: Để nâng cao hiệu quả của phương pháp
Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.
III Mục đích nghiên cứu
Trang 4Tìm hiểu và tổng kết được những khó khăn, thuận lợi của học sinh và giáo
viên khi tham gia và tổ chức Trò chơi học tập.
Tìm được một số biện pháp để giải quyết những khó khăn mà học sinh và
giáo viên mắc phải khi tham gia Trò chơi học tập Qua đó dần nâng cao hiệu quả của phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 nhằm nâng cao chất
lượng dạy và học , giúp các em phát triển toàn diện ngay từ bậc học đầu tiên
IV Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu.
Để đạt được mục đích trên, bản thân tôi đã thực hiện những nhiệm vụ sau:
Nghiên cứu những vấn đề chung về khoa học lớp 5
Nghiên cứu 1 số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Khoa học
Nghiên cứu đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi học sinh
Tìm hiểu thực tế học sinh lớp 5a Trường Tiểu học Trần Quốc Toản về sở
thích tham gia Trò chơi học tập, về sự tiếp nhận kiến thức khoa học, để phát hiện
những khó khăn, vướng mắc, những tồn tại cần giải quyết
Để nghiên cứu thực tế, tôi đã sử dụng những phương pháp như:
Phương pháp nghiên cứu: Đọc các tài liệu, giáo trình có liên quan đến vấn
đề nghiên cứu để làm cơ sở giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu
Phương pháp điều tra : Nhằm phát hiện các vấn đề cần giải quyết, nguyên nhân, chuẩn bị cho các bước nghiên cứu tiếp theo
Phương pháp đàm thoại :Trao đổi với học sinh để hiểu tâm tư, nguyện vọng , những khó khăn , vướng mắc ,của các em.Trao đổi với Ban giám hiệu nhà trường, với bạn bè đồng nghiệp để học hỏi kinh nghiệm trong giảng dạy
Phương pháp quan sát: Quan sát học sinh qua mỗi tiết học chính khoá cũng như ngoại khoá để phát hiện khó khăn, thuận lợi trong quá trình hoạt động
Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm : Để kiểm nghiệm tính thực thi, khả năng và tác dụng của trò chơi vào bài học đã thiết kế để điều chỉnh cho hợp lý
V Giới hạn nghiên cứu.
Học sinh lớp 5a Trường Tiểu học Trần Quốc Toản
Trang 5Nghiên cứu 1 số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5
PHẦN II: NỘI DUNG.
CHƯƠNG I: Cơ sở lý luận.
Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của
lứa tuổi này Vì vậy phương pháp Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng
dạy
* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà
nó còn là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh Phương pháp tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy
và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có
óc tư duy, tưởng tượng của học sinh Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành tốt phẩm chất của con người mới: Con người xã hội chủ nghĩa
* Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập có hiệu quả của học sinh Thông qua trò chơi, học sinh được tập luyện, làm việc cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác
Đó là những việc làm thuộc phương pháp học tập mới mà trường Tiểu học cần hình thành ở người học
CHƯƠNG II: Thực trạng của đơn vị
1 Thực trạng chung của nhà trường.
Trường TH Trần Quốc Toản nằm trên địa bàn Thị trấn Huyện Bắc Mê – Hà Giang Là một trường đạt Chuẩn Quốc Gia năm 2002 và luôn là lá cờ đầu trong sự nghiệp giáo dục của huyện nhà Với tổng số là 16 lớp bằng 335 học sinh, trong đó học sinh dân tộc chiếm ¾ số học của toàn trường Được sự quan tâm của các cấp, ngành, chính quyền địa phương, Ban gián hiệu nhà trường, phụ huynh học sinh, đặc biệt có đội ngũ giáo viên nhiệt tình, tận tụy trong công việc, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
Trang 62 Khảo sát thực trạng lớp.
Sau nhiều năm trực tiếp giảng dạy ở các khối lớp, trong đó năm học 2008- 2009 tôi đã chủ nhiệm lớp 5a, tôi đã tiến hành điều tra cụ thể về tình hình học sinh, sự mong muốn và khả năng tham giai trò chơi học tập trong môn khoa học nói riêng và trong các môn học khác nói chung Kết quả như sau:
* Tổng số học sinh : 28 em
Số học sinh muốn được tham gia, hiểu mục đích và thu được kết quả sau trò chơi học tập : 40%
Số học sinh muốn được tham gia, nhưng chỉ tham gia với mục đích vui chơi là chính mà chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học tập : 30%
Số học sinh chưa muốn tham gia:30%
Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả
là do một số nguyên nhân sau:
1 Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi : chơi để làm gì? chơi nhằm mục đích gì?
2 Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua “thưởng-phạt”,giữa các đội chơi
3 Trò chơi giáo viên đưa ra chưa thú vị, chưa đủ hấp dẫn để lôi cuốn học sinh
4 Trò chơi quá khó, các các em không thể tham gia
5 Giáo viên không chủ động về thời gian, về các tình huống xảy ra dẫn đến tình trạng trò chơi bỏ dở hoặc kết thúc trò chơi mà không thu hoạch được gì
Để khắc phục những nguyên nhân trên tôi đã nghiên cứu dần để tìm hướng giải quyết như sau:
CHƯƠNG III : Đề xuất những biện pháp thực hiện đề tài.
Từ những lý luận trong thực tiễn giảng dạy của bản thân và các nguyên nhân nêu trên, để thực hiện, áp dụng đề tài vào việc giảng dạy đạt hiệu quả, tôi đã đề xuất một số biện pháp sau:
1 Biện pháp 1: Giáo viên cần lựa chọn nội dung bài dạy phù hợp với nội dung trò chơi.
Trang 7Không phải tiết khoa học nào cũng cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập Nếu như vậy thì giáo viên đã quá lạm dụng phương pháp này Vì thế , với
mỗi tiết dạy, tôi luôn xác định rõ mục tiêu của bài học, lựa chọn phương pháp dạy học cho phù hợp với nội dung từng phần, áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học trong tiết dạy sao cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, học sinh tiếp thu bài tích cực,
chủ động hơn Tuỳ từng bài mà tôi sử dụng phương pháp Trò chơi học tập cho
thích hợp Khi đã lựa chọn được phương pháp dạy học cho mỗi hoạt động, tôi đã xác định rõ mục tiêu để xây dựng hình thức tổ chức cho hoạt động đó
2 Biện pháp 2: Giúp học sinh xác định rõ mục đích của trò chơi.
Trước khi tổ chức cho học sinh tham gia chơi, tôi giúp học sinh hiểu: Qua trò chơi, các em sẽ tìm được những kiến thức gì, củng cố hay khắc sâu, hệ thống được những kiến thức gì?
Phần lớn Trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 ở hai dạng kiến thức:
chơi để khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hoá kiến thức đã học Cụ thể như sau:
a/ Trò chơi để hình thành kiến thức mới.
Tiết-trang Tên trò chơi Mục đích trò chơi
T1- trang4 Bé là con ai? HS nhận ra, mỗi trẻ em đều có
những đặc điểm giống bố, mẹ mình
T 2,3- trang 6 Ai nhanh, ai đúng? HS biết phân biệt đặc điểm về
mặt sinh học và xã hội của nam
và nữ
T 6- trang 14 Ai nhanh, ai đúng? HS hiểu 1 số đặc điểm chung của
trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10 tuổi
T11- trang 30 Ai nhanh, ai đúng? HS biết tác nhân gây bệnh, sự
nguy hiểm của bệnh viêm não
T 16- trang 34 Ai nhanh, ai đúng? HS giải thích được HIV, AIDS là
gì? các đường lây bệnh HIV,
Trang 8T 17- trang36 HIV lây hay không
lây?
HS biết các hành vi tiếp xúc thông thường không lây HIV T35- trang 72 Ai nhanh, ai đúng? HS biết đặc điểm của chất rắn
-chất lỏng - -chất khí
T 36- trang 74 Nhà khoa học trẻ HS biết các phương pháp tách
các chất ra khỏi hỗn hợp
T 37- trang77 Đố bạn
HS biết phương pháp sản xuất muối từ nước biển, sản xuất nước cất tiêm
T 38,39- trang 78 Bức thư bí mật HS biết vai trò của nhiệt trong
biến đổi hoá học
T55- trang 112 Ghép chữ HS biết đặc điểm bên ngoài của
động vật đẻ con, động vật đẻ trứng
T 57-trang 116 Bắt trước tiếng kêu HS biết thời gian, địa điểm sinh
sản của ếch
b/ Trò ch i ơi để củng cố hoá kiến thức để củng cố hoá kiến thức ủng cố hoá kiến thức c ng c hoá ki n th c ố hoá kiến thức ến thức ức
Tiết - trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi
T7 -trang 16 Ai, đang ở giai đoạn
nào?
Củng cố hiểu biết về lứa tuổi vị thành niên, tuổi trưởng thành, tuổi già
T9,10-trang20
Chiếc ghế nguy hiểm Thực hành để củng cố sự hiểu biết về
tác hại của chất gây nghiện
T11-trang24 Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về giá trị dinh dưỡng của thuốc
và cách sử dụng thuốc an toàn
T18-trang 38 ứng xử khôn khéo HS biết cách ứng xử khi bị xâm hại
T20,21-trang42
Ai nhanh, ai đúng? Củng cố cách phòng tránh 1 số bệnh
thường gặp đã học
T34-trang 68 Ô chữ kì diệu Củng cố kiến thức về chủ đề:Con người
và sức khoẻ
T49,50-trang100
Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về tính chất 1 số vật liệu và sự
biến đổi hoá học
T52-trang106 Ghép chữ Củng cố về sự sinh sản ở thực vật có hoa
Trang 9T63-trang130 Ai nhanh, ai đúng? Hệ thống 1 số nguồn tài nguyên và tác
dụng của chúng
T63-trang133 Ai nhanh,ai đúng? Hệ thống kiến thức về môi trường
T69-trang142 Chữ gì? Củng cố kiến thức có liên quan đến sự ô
nhiễm môi trường
Cách nêu mục tiêu của trò chơi, tôi đã đưa ra một cách khéo léo, hấp dẫn, có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho học sinh
Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫn của trò chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên ép buộc Để có được điều đó, tôi xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý; hợp lý về thời gian; hợp
lý về hình thức chơi ; về luật chơi ; về hình thức khen thưởng
3 Biện pháp 3: Cách xây dựng trò chơi học tập.
Trong quá trình tổ chức 1 hoạt động học tập thành 1 trò chơi học tập khi đã
có đủ các điều kiện sau:
Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi
Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi
Có cách chơi, luật chơi rõ ràng
Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…
Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên, góp phần quyết định sự thành công hay không của trò chơi
Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi Trò chơi học tập nói riêng, tôi
cần xác định rõ: Để phục vụ cho trò chơi này cần đến những đồ dùng nào? dụng cụ nào? phương tiện nào? Từ đó, tôi dành thời gian để chuẩn bị (hoặc giao cho học sinh chuẩn bị) chu đáo
*Ví dụ: + Thực hiện trò chơi tiếp sức “ HIV lây hay không?’’ (T17-trang36) cần chuẩn bị:
- 2 bộ thẻ chữ ghi các hành vi có nguy cơ lây nhiễm hoặc không lây nhiễm như:
Khoác vai
Dùng chung
dao cạo
Cùng chơi
Cầm tay
Uống chung ly nước
Đánh răng Nghịch bơm, kim
tiêm đã dùng
Trang 102 b ng t có n i dung gi ng nhau: ảng từ có nội dung giống nhau: ừ có nội dung giống nhau: ội dung giống nhau: ố hoá kiến thức
Các hành vi có nguy cơ lây nhiễm HIV Các hành vi không có nguy cơ lây nhiễm HIV
Những tấm thẻ chữ, tôi không cần làm cầu kì, không có dấu hiệu phân biệt
ở 2 hành vi khác nhau, nhưng chữ viết phải rõ ràng, phía sau thẻ có gắn nam châm
để học sinh gắn thẻ lên bảng lớp một cách dễ dàng
+ Chuẩn bị cho trò chơi “Ghép chữ” (T52-trang106 )
Vẽ: -2 tranh câm
Sơ đồ cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa:
2 bộ thẻ chữ có ghi tên các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa: Hạt phấn
Vòi nhụy
Bao phấn
Đầu nhụy
Ống phấn
Bầu nhụy Noãn