nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở đắc lắc hiện nay

Năng lực và trình ñộ lý luận chính trị của cán bộ lãnh ñạo chủ chốt cấp huyện có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh - tế xã hội và an ninh trật tự ở ñịa phương, thúc ñẩy sự phát

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt khóa học ở trường, ñể ñạt ñược kết quả như ngày hôm nay, em xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trường Đại học Sư phạm Hà Nội ñã tận tình giảng dạy giúp em vững vàng về chuyên môn và trưởng thành hơn trong cuộc sống Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Văn Tuyên ñã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này Cảm ơn gia ñình, bạn bè ñã cổ vũ, ñộng viên

HỌC VIÊN

Đặng Nguyên Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn ñề tài 5

2 Lịch sử nghiên cứu 6

3 Mục ñích của luận văn 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5 Những luận ñiểm cơ bản và ñóng góp mới của tác giả 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

7 Kết cấu của luận văn ……… ……… ……7

Chương 1 10

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ VAI TRÒ CỦA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG LÃNH ĐẠO CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN HIỆN NAY 8

1.1 LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ VAI TRÒ CỦA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI 10

1.1.1.Bản chất của lý luận chính trị 10

1.1.2 Vai trò của lý luận chính trị trong thời kì ñẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước……….………19

1.2 LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VỚI HOẠT ĐỘNG LÃNH ĐẠO CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN 24

1.2.1 Hoạt ñộng lãnh ñạo của ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện 24

1.2.2 Vai trò của lý luận chính trị ñối với hoạt ñộng của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện 35

Chương 2 41

THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN Ở ĐẮK LẮK HIỆN NAY 41

2.1 TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN Ở ĐẮK LẮK THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN 41 2.1.1.Đặc ñiểm, tình hình kinh tế - xã hội ở tỉnh Đắk Lắk 41 2.1.2 Thực trạng trình ñộ lý luận chính trị của ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Đắk Lắk 42 2.1.3 Những nguyên nhân của thực trạng trên 50 2.2 NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA NHẰM NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN Ở ĐẮK LẮK 56 2.3 MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN 63 2.3.1 Phương hướng nâng cao trình ñộ lý luận chính trị của ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo chủ chốt cấp huyện 63 2.3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo chủ chốt cấp huyện 69

2.3.2.1 Tiếp tục ñẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội tạo bước chuyển biến tích cực về ñời sống vật chất, ñời sống văn hóa, trình ñộ dân trí cho cán

bộ và nhân dân 70

2.3.2.2 Tiếp tục ñổi mới công tác giáo dục ñào tạo, phát huy ý thức tự phấn ñấu học tập, rèn luyện nâng cao trình ñộ lý luận chính trị của chính ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo chủ chốt cấp huyện 73

2.3.2.3 Tiếp tục ñổi mới hoàn thiện chính sách ñối với ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện theo hướng tạo ñộng lực ñể khuyến khích họ tự

họ tập nâng cao trình ñộ lý luận chính trị 78

KẾT LUẬN 83

PHỤ LỤC 1: ĐỘ TUỔI BÌNH QUÂN CỦA CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN Ở ĐẮK LẮK (2005 - 2010) 85 PHỤ LỤC 2: TRÌNH ĐỘ HỌC VẤN, LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ, CHUYÊN MÔN NGHIỆP VỤ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN ĐẮK LẮK 2005- 2010 86

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn ñề tài

Để lãnh ñạo thắng lợi sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc tổ quốc, Đảng ta ñã tiến hành công cuộc ñổi mới nhằm nâng cao năng lực, sức chiến ñấu và ñặc biệt là lòng tin yêu của nhân dân Công cuộc ñổi mới ñòi hỏi chúng ta phải có một chương trình hành ñộng toàn diện cho mọi ngành, mọi lĩnh vực Trong ñó có nhiều lĩnh vực còn ít nhiều xa lạ hoặc hoàn toàn mới mẻ với chúng ta Điều ñó ñòi hỏi phải có một ñội ngũ cán bộ

ñủ năng lực, trình ñộ, phẩm chất ñạo ñức và kiến thức sâu về lý luận chính trị

vì có những vấn ñề ñơn giản nhận thức ñược bằng trực giác nhưng cũng có những vấn ñề ñòi hỏi phải có sự khái quát, phân tích bằng tư duy lý luận thì mới có thể nhận thức và giải quyết ñược

Năng lực và trình ñộ lý luận chính trị của cán bộ lãnh ñạo chủ chốt cấp huyện có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh - tế xã hội và an ninh trật

tự ở ñịa phương, thúc ñẩy sự phát triển chung cho cả Tỉnh và cả nước Cán bộ lãnh ñạo chủ chốt cấp huyện có nắm vững, hiểu biết lý luận chính trị thì mới nắm chắc các quan ñiểm, ñường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước từ ñó mà vận dụng sáng tạo vào tình hình cụ thể ở ñịa phương Trình ñộ

lý luận chính trị còn giúp cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện có cơ sở tổng kết một cách có hiệu quả tình hình thực tiễn ở ñịa phương, qua ñó rút ra những bài học kinh nghiệm, những kết luận góp phần vào việc sửa ñổi, bổ sung và phát triển ñường lối, chính sách của Đảng và nhà nước Do ñó cán bộ

chủ chốt nói chung và cán bộ chủ chốt cấp huyện nói riêng ñể hoàn thành tốt nhiệm vụ ñược giao thì cần phải có trình ñộ, ñặc biệt là trình ñộ lý luận chính trị

Đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ mới của thời kỳ ñẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện, thành phố ở nước ta nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng vẫn còn yếu và hạn chế ở nhiều mặt như: bản lĩnh chính trị, trình ñộ nhận thức chính trị, năng lực tổ chức quản lý, năng lực chỉ ñạo hoạt ñộng thực tiễn, phẩm chất ñạo ñức cách mạng… Nhiều cán bộ ñược ñề bạt, bổ sung vào những cương vị chủ chốt nhưng chưa qua ñào tạo cơ bản về chuyên môn cũng như lý luận chính trị Do

ñó, khi xử lý công việc còn tuỳ tiện, kinh nghiệm, giáo ñiều, chưa vận dụng ñúng ñường lối, chủ trương, quan ñiểm của Đảng vào thực tiễn của ñịa phương Để khắc phục tình trạng trên cần phải giải quyết nhiều vấn ñề liên quan ñến cán bộ chủ chốt cấp huyện trong ñó vấn ñề có ý nghĩa cấp bách là phải ñổi mới, tăng cường hơn nữa công tác ñào tạo, nâng cao trình ñộ lý luận chính trị nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất ñạo ñức cách mạng… cho họ trong quá trình chỉ ñạo thực tiễn ở ñịa phương Chính vì vậy, việc nghiên cứu, khảo sát, ñánh giá thực trạng và ñề ra các giải pháp cụ thể thiết thực nhằm nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện có ý nghĩa hết sức quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm góp phần ñẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước

Với ý nghĩa trên tôi chọn ñề tài “Nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Đắk Lắk hiện nay” làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành triết học của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

Do tầm quan trọng ñặc biệt của vấn ñề nâng cao trình ñộ lý luận chính trị trong công tác tư tưởng của Đảng mà cho ñến nay ñã có rất nhiều tài liệu,

văn kiện, sách báo, bài nghiên cứu của Đảng, nhà nước, các cơ quan khoa học

và nhiều nhà nghiên cứu ñã ñề cập ñến vấn ñề ở những mức ñộ khác nhau Đó

là nguồn tư liệu quý báu giúp tác giả tham khảo, kế thừa trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện luận văn của mình như:

Hồ Bá Thâm “Phát triển năng lực tư duy của người lãnh ñạo quản lý hiện nay”, Tạp chí Cộng sản số 23/2002; Nguyễn Thái Sơn “Đổi mới công tác ñào tạo, bồi dưỡng ñội ngũ cán bộ chủ chốt” Nhà xuất bản Lý luận chính trị, 2001; Trần Thành “Tư duy lý luận ñối với người cán bộ lãnh ñạo, chỉ ñạo thực tiễn”, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, 2001; Ngô Ngọc Thắng “ Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ cấp cơ sở trong thời kỳ ñổi mới, Nhà xuất bản Lý luận chính trị , 2004; Luận văn thạc sĩ triết học , Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1995, “Nâng cao trình ñộ tư duy lí luận cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã miền núi hiện nay” của Đỗ Cao Quang; Luận văn thạc sĩ triết học, học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1998;

“Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện ở nước ta hiện nay” của Vũ Đình Chuyên; Luận văn thạc sĩ triết học, học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2001 “Nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện ở Cao Bằng trong giai ñoạn hiện nay” của Nông Văn Tiềm

Mặc dù ñã có nhiều công trình nghiên cứu, ñặt ra những vấn ñề rất cơ bản cả về lý luận lẫn thực tiễn, ñề ra những phương hướng và giải pháp ñể nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo, quản lý ở các cấp Tuy nhiên, do giới hạn về mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, nên cho ñến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chi tiết ñầy ñủ có hệ thống và chuyên sâu về thực trạng cũng như nêu ra những giải pháp ñể nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp huyện

ở tỉnh Đắk Lắk Vì vậy, nghiên cứu ñề tài này sẽ góp phần tích cực vào việc

nâng cao chất lượng ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện trong thời kỳ ñẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước ở tỉnh Đắk Lắk, từng bước góp phần khắc phục tình trạng ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo còn thiếu ñồng bộ về trình

ñộ như hiện nay

3 Mục ñích của luận văn

Luận văn làm rõ vai trò của lý luận chính trị và thực trạng trình ñộ lý luận chính trị ñối với hoạt ñộng lãnh ñạo của ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở tỉnh Đắk Lắk, trên cơ sở ñó ñề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Đắk Lắk hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Phân tích làm rõ bản chất, vai trò của lý luận chính trị ñối với việc nâng cao tư duy lý luận, năng lực, trình ñộ lãnh ñạo, quản lý cho ñội ngũ cán

5 Những luận ñiểm cơ bản và ñóng góp mới của tác giả

- Luận văn góp phần làm rõ vai trò, tầm quan trọng của lý luận chính trị ñối với cán bộ chủ chốt cấp huyện và tính tất yếu phải nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Đắk Lắk

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Đắk Lắk , ñánh giá khái quát thực trạng trình ñộ lý luận chính trị của ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Đắk Lắk

6 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng mác-xít và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, ñiều tra xã hội học

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở ñầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương, chương 1 có 2 tiết, chương 2 có 3 tiết

Chương 1

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ VAI TRÒ CỦA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ ĐỐI

VỚI HOẠT ĐỘNG LÃNH ĐẠO CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ

CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN HIỆN NAY

1.1 LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ VAI TRÒ CỦA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

1.1.1 Bản chất của lý luận chính trị

Thực tiễn phát triển của lịch sử xã hội loài người ñã chứng minh khi xã hội phân chia thành giai cấp thì bất kỳ giai cấp, chính Đảng nào muốn giữ ñược ñịa vị thống trị xã hội thì trước hết phải nâng cao trình ñộ trí tuệ, trình

ñộ lý luận cho giai cấp mình Lênin ñã khẳng ñịnh không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng, chỉ có chính Đảng nào có ñược lý luận tiên phong dẫn ñường thì Đảng ñó mới hoàn thành vai trò cách mạng tiên phong Do ñó, khi nói ñến Đảng chính trị là ñồng thời nói ñến hệ thống lý luận – nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành ñộng của Đảng ấy

Từ ñiển Tiếng Việt ñịnh nghĩa: “Lý luận là hệ thống những tư tưởng ñược khái quát từ những kinh nghiệm thực tiễn, có tác dụng chỉ ñạo thực tiễn Lý luận là những kiến thức ñược khái quát và hệ thống hoá trong một lĩnh vực nào ñó”(19, tr544- 545)

Từ ñiển triết học ñịnh nghĩa:“Lý luận là hệ thống những tri thức ñã ñược khái quát, tạo ra một quan niệm hoàn chỉnh về các quy luật và mối liên

hệ cơ bản của hiện thực” (22, tr341)

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng ñịnh: “Tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” (14, tr497)

Tuy có nhiều cách tiếp cận khác nhau về lý luận nhưng tất cả các ñịnh nghĩa trên ñều thống nhất ở chỗ: Lý luận là sự khái quát những kinh nghiệm thực tiễn, là sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội ñược tích luỹ trong quá trình hoạt ñộng lịch sử của con người, phản ánh mối liên hệ bản chất, mang tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong một lĩnh vực nào ñó của hiện thực khách quan và có vai trò hướng dẫn thực tiễn Trong mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn thì thực tiễn chính là yếu tố cơ sở, nền tảng quyết ñịnh sự hình thành lý luận Mỗi bước phát triển của hoạt ñộng thực tiễn lại làm nảy sinh yêu cầu mới ñòi hỏi phải ñược nghiên cứu, khái quát ñể bổ sung vào lý luận những nhận thức mới Nhờ ñó mà lý luận hoàn thiện và phát triển hơn Ngược lại, trong mỗi hoạt ñộng thực tiễn thì lý luận làm nhiệm vụ hướng dẫn, mở ñường cho thực tiễn phát triển bằng những tổng thể tri thức nhất ñịnh Không có hoạt ñộng thực tiễn nào ñơn thuần là kinh nghiệm cụ thể, cũng như không có hệ thống tri thức nào không xuất phát từ sự tổng kết thực tiễn Quá trình nhận thức của con người ñược thực hiện qua hai cấp ñộ là tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận Tri thức kinh nghiệm là những tri thức

do con người tiếp nhận trực tiếp từ việc quan sát sự vật, hiện tượng cụ thể, khách quan, những tri thức này còn mang tính rời rạc, bề ngoài, riêng lẻ, ngẫu nhiên chứ chưa mang tính chặt chẽ, sâu sắc, chưa ñi vào bản chất của sự vật, hiện tượng Do ñó, phạm vi áp dụng cũng như tính hướng dẫn, chỉ ñạo của tri thức kinh nghiệm thường bị hạn chế trong phạm vi hẹp Khẳng ñịnh tính ñúng ñắn và khoa học của ñiều này Ph Ănghen viết “Sự quan sát dựa vào kinh nghiệm tự nó không bao giờ có thể chứng minh ñược ñầy ñủ tính tất yếu”(13, tr718), cho nên biện chứng của quá trình nhận thức tất yếu vươn ñến một tri thức sâu sắc hơn, bản chất hơn ñó là tri thức lý luận

Tri thức lý luận là tri thức ở trình ñộ cao hơn so với tri thức kinh nghiệm Bởi vì, tri thức lý luận có ñược là dựa trên cơ sở khái quát những tri

thức kinh nghiệm và ñược nâng lên ở trình ñộ cao hơn, sâu sắc hơn về bản chất và quy luật của sự vật Chính vì vậy, phạm vi áp dụng cũng như tính hướng dẫn, cải tạo tri thức lý luận sẽ rộng hơn so với tri thức kinh nghiệm Tri thức lý luận làm cho hoạt ñộng của con người trở nên chủ ñộng, tự giác hơn, tránh ñược tình trạng mò mẫm, tự phát trong quá trình nhận thức, cũng như cải tạo tự nhiên, xã hội

Tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận tuy có khác nhau về trình ñộ nhưng giữa chúng lại có ñiểm chung là ñều phản ánh hiện thực khách quan và

có quan hệ chặt chẽ với nhau Trong ñó, kinh nghiệm của thực tiễn có vai trò quan trọng ñối với lý luận, nó là cơ sở ñể tổng kết, khái quát thành lý luận Kinh nghiệm còn là căn cứ ñể con người xem xét, bổ sung, sửa ñổi và không ngừng phát triển lý luận vì lý luận sẽ càng chính xác, khoa học hơn nếu ñược xây dựng trên nhiều kinh nghiệm thực tiễn

Tri thức lý luận ñược hình thành từ sự tổng kết, khái quát kinh nghiệm nhưng lại phải thông qua quá trình trừu tượng hóa, khái quát hóa của tư duy cho nên bản thân nó lại chứa ñựng khả năng thiếu chính xác hoặc xa rời thực

tế vì vậy ñể tri thức ấy trở thành khoa học thì nó phải luôn luôn ñược kiểm nghiệm qua thực tiễn nhằm bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp với thực tiễn

Lý luận tuy có nguồn gốc từ thực tiễn nhưng sau khi ra ñời nó có tính ñộc lập tương ñối và có sự tác ñộng tích cực trở lại ñối với thực tiễn nhằm chỉ ñạo, dự báo tương lai phát triển sự vật, ñịnh hướng hoạt ñộng thực tiễn của con người Như vậy, tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận là hai cấp ñộ khác nhau trong quá trình nhận thức của con người, trong ñó tri thức kinh nghiệm

là căn cứ, là cơ sở ñể hình thành và phát triển của tri thức lý luận Do ñó, nếu tri thức kinh nghiệm càng ñược tích lũy nhiều thì càng có cơ sở vững chắc cho sự khái quát về lý luận

Vì vậy, lý luận ñược hiểu theo nghĩa chung nhất là hệ thống những tri thức ñược khái quát từ những kinh nghiệm thực tiễn, phản ánh những mối liên

hệ bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng trong thế giới hiện thực

Trên thực tế, mỗi ngành, mỗi lĩnh vực khoa học cụ thể ñều có lý luận riêng và mỗi ngành, mỗi lĩnh vực hoạt ñộng cụ thể muốn phát triển ñược ñều phải bắt ñầu bằng việc phát triển lý luận Cho ñến nay, nhân loại ñã có rất nhiều loại lý luận, ở mỗi ngành, mỗi lĩnh vực thì có một hệ thống lý luận ñặc thù ở luận văn này tác giả chỉ bàn ñến lý luận chính trị Khi ñề cập ñến khái niệm lý luận chính trị thì có rất nhiều quan ñiểm khác nhau, tùy theo cách tiếp cận cũng như việc bảo vệ lợi ích của giai cấp mình mà họ ñưa ra các quan ñiểm khác nhau Theo quan ñiểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì chính trị là một hiện tượng lịch sử xuất hiện và tồn tại khi xã hội phân chia thành giai cấp

và hình thành nhà nước Chính trị giữ vai trò ñặc biệt trong ñời sống xã hội Chính trị là lĩnh vực hoạt ñộng phức tạp, luôn thu hút các nhà tư tưởng ñi sâu vào nghiên cứu, khám phá, cố gắng làm sáng tỏ bản chất ñầy bí ẩn của chính trị Chính trị theo tiếng Hy lạp là “Politics”có nghĩa là những công việc liên quan ñến thành bang, những công việc quốc gia Trong ñó việc cốt lõi nhất là

tổ chức ra cơ quan cai trị (chính phủ) từ thế kỷ 16 trở ñi gọi là nhà nước

Từ thời cổ ñại các nhà tư tưởng ñã luôn cố gắng ñi tìm một hình thức nhà nước phù hợp ñể cai trị ñất nước có hiệu quả nhất, hợp lý nhất Do ñó,

“chính trị theo nguyên nghĩa của nó là những công việc của nhà nước là phạm

vi hoạt ñộng gắn với những quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó là vấn ñề giành và giữ chính quyền Hơn nữa, chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp và ñấu tranh giai cấp Lênin chỉ rõ “ chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế” có nghĩa là các tổ chức chính trị, các hình thức nhà nước thay ñổi và phát triển dựa trên cơ sở kinh tế của xã hội Những quan hệ chính trị, những vấn ñề chính trị có ảnh hưởng trở lại

mạnh mẽ ñối với kinh tế hoặc là thúc ñẩy hoặc là cản trở sự phát triển kinh tế Chính trị ñược biểu hiện bởi các tri thức ñược tích lũy trong quá trình lịch sử

và những quan hệ kinh tế gắn với con người, với giai cấp, với dân tộc và với thời ñại Theo Lênin “Chính trị có tính logic khách quan của nó không phụ thuộc vào những dự tính cá nhân, của ñảng này hay ñảng khác” (8, tr246) chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng nó luôn tồn tại và gắn liền với ñiều kiện lịch sử cụ thể, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của một cá nhân hay giai cấp, chính ñảng nào Và với tư cách là một thiết chế xã hội, chính trị luôn luôn tìm cách dẫn dắt xã hội theo tư tưởng của giai cấp nắm quyền thống trị Như vậy, tùy theo cách tiếp cận mà có những quan niệm khác nhau về chính trị song theo nghĩa chung nhất thì chính trị là những vấn ñề về ñiều hành bộ máy nhà nước hoặc những hoạt ñộng của giai cấp, chính ñảng nhằm duy trì quyền ñiều hành nhà nước Còn lý luận chính trị là hệ thống các quan ñiểm, chủ trương, ñường lối, chính sách của một chính ñảng, một giai cấp, nhằm giành, giữ, và thực thi quyền lực nhà nước Như vậy, lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là lý luận chính trị của giai cấp vô sản, là hệ tư tưởng chân chính nhất, khoa học nhất của giai cấp vô sản và chính ñảng của nó - Đảng cộng sản

Đối với Đảng ta lý luận chính trị là lý luận về thời kỳ quá ñộ lên chủ nghĩa xã hội, về nền kinh tế thị trường ñịnh hướng xã hội chủ nghĩa, về sở hữu các thành phần kinh tế, về ñấu tranh giai cấp, về xây dựng Đảng và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân…

Đảng cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành ñộng của mình Điều này ñã ñược Đảng ta khẳng ñịnh rõ trong cương lĩnh xây dựng ñất nước trong thời kì quá ñộ lên chủ nghĩa xã hội ñược thông qua tại Đại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ VII, năm 1981: “Đảng lấy Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư Tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động”(9, tr21)Chủ nghĩa Mác – Lênin là học thuyết về những quy luật chung nhất của

sự phát triển trong tự nhiên, xã hội và tư duy, là lý luận cách mạng của quần chúng lao động trong cuộc đấu tranh tự giải phĩng mình khỏi ách áp bức, bĩc lột, là khoa học về xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Trong cơng cuộc đổi mới hiện nay Đảng ta luơn kiên trì lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động của mình và đã đạt được những thành tựu to lớn và cĩ ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc Việt Nam đã bước ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội và đang trong quá trình đẩy mạnh cơng nghiệp hĩa hiện đại hĩa đất nước, kinh tế tăng trưởng khá nhanh bước đầu đã xây dựng được nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể, khối đại đồn kết tồn dân do Đảng lãnh đạo được củng cố và tăng cường, sức mạnh tổng hợp của đất nước được tăng lên nhiều, vị thế của nước ta trên trường quốc tế khơng ngừng được nâng cao Những thành tựu to lớn đĩ chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sáng tạo, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta là hồn tồn phù hợp với thực tiễn Việt Nam Hiện nay, đang xuất hiện rất nhiều những tư tưởng phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng dao động, hồi nghi địi xem xét lại chủ nghĩa Mác – Lênin và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta gây ra sự lo lắng xáo trộn về mặt tư tưởng trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân Thấm nhuần sâu sắc bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin trong quá trình đổi mới Đảng ta kiên trì lấy Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, làm cơ sở lý luận và phương pháp luận trong quá trình phân tích tình hình, nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự

thật lấy ñó làm cơ sở xuất phát ñể hoạch ñịnh và hoàn thiện ñường lối ñổi mới Đảng luôn khẳng ñịnh vai trò to lớn của chủ nghĩa Mác - Lênin trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Đảng ta ñây cũng là những ñịnh hướng chính trị quan trọng ñảm bảo cho sự ổn ñịnh và phát triển ñất nước, là ñiều kiện tiên quyết ñể chúng ta giành ñược những những thắng lợi to lớn trong những năm thực hiện công cuộc ñổi mới và cũng là tiền ñề quan trọng ñể ñưa nước ta ñi lên chủ nghĩa xã hội Đại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng ta ñã khẳng ñịnh “Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng ñất nước Việt Nam theo con ñường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”(2, tr83)

Xuất phát từ những quan ñiểm ñó Đảng ta luôn nhấn mạnh việc học tập, nghiên cứu, rèn luyện và vận dụng sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm giải quyết những vấn ñề bức xúc do thực tiễn ñất nước và thời ñại ñặt ra.Tại ñại hội X, Đảng ta ñã quy ñịnh “Toàn Đảng nghiêm túc học tập Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”(1,tr139) ñến ñại hội XI, Đảng ta tiếp tục khẳng ñịnh học tập, nắm vững, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: “Đảng phải nắm vững, vận dụng sáng tạo và phát triển Chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”

Chính vì nắm vững lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho nên từ khi tiến hành công cuộc ñổi mới cho ñến nay, Đảng ta luôn nghiên cứu, khảo nghiệm, xây dựng nên bước ñầu ñã hình thành ñược những nét cơ bản hệ thống quan ñiểm lý luận về chủ nghĩa xã hội và con ñường ñi lên chủ nghĩa xã hội làm cơ sở khoa học cho ñường lối của Đảng, góp phần

bổ sung và phát triển quan ñiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Đảng ta luôn ñưa ra những quan ñiểm chủ trương, ñường lối phát triển ñất nước một cách ñúng ñắn hợp lòng dân, ñưa ñất nước ra khỏi tình

trạng khủng hoảng kinh tế xã hội và ñang từng bước ñẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước

Từ quan ñiểm ñó thì lý luận chính trị có những ñặc trưng chủ yếu sau ñây: Một là tính trừu tượng hóa và khái quát hóa cao Đây là ñặc trưng cơ bản của lý luận nói chung và lý luận chính trị nói riêng Khi ñề cập ñến lý luận là chúng ta liên tưởng ngay ñến tính trừu tượng và tính khái quát của nó

Tư duy là vấn ñề cốt lõi của lý luận nhận thức, nếu như không có quá trình tư duy thì nhận thức của con người sẽ mãi mãi chỉ dừng lại ở nhận thức cảm tính, bề ngoài của ñối tượng không thể hiểu ñược bản chất tính quy luật của

sự vận ñộng và phát triển của sự vật, hiện tượng Trong quá trình nhận thức,

tư duy của con người luôn diễn ra quá trình trừu tượng hóa, khái quát hoá những tri thức thu ñược về thế giới, những quy luật vận ñộng và phát triển của các lĩnh vực khác nhau trong ñời sống xã hội

Trừu tượng hóa, khái quát hóa là hai quá trình có mối liên hệ chặt chẽ với nhau không thể tách rời, chúng xâm nhập lẫn nhau, bổ sung cho nhau Nhờ ñó mà con người có ñược những tri thức về mối liên hệ bản chất, tính quy luật trong sự vận ñộng, phát triển của sự vật

Các hình thức thể hiện lý luận nói chung và lý luận chính trị nói riêng như khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật…ñều là kết quả của quá trình trừu tượng hóa, khái quát hóa cao của tư duy con người trong quá trình nhận thức thế giới và chúng ñược biểu ñạt bằng những khía cạnh, những yếu tố khác nhau nhưng lại có quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung, hỗ trợ, thúc ñẩy nhau cùng phát triển Vì thế chúng ñem lại cho con người sự hiểu biết sâu sắc

về bản chất, quy luật, các mối liên hệ … trong sự vận ñộng và phát triển của

sự vật, hiện tượng nó giúp con người không ngừng tìm tòi, khám phá, sáng tạo ra những cái mới ñáp ứng nhu cầu thực tiễn ñặt ra

Hai là, sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận khoa học nói chung và chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng Theo quan ñiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì lý luận thuộc về lĩnh vực hoạt ñộng tinh thần còn thực tiễn thuộc về hoạt ñộng vật chất Trong mối quan hệ giữa vật chất và ý thức thì vật chất quyết ñịnh ý thức, hoạt ñộng vật chất quyết ñịnh ñối với hoạt ñộng tinh thần

Giữa lý luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng, tác ñộng bổ sung cho nhau, là ñiều kiện, tiền ñề cho sự tồn tại và phát triển của nhau Trong diễn văn khai mạc lớp học lý luận khóa 1 Trường Nguyễn Ái Quốc ngày 7/9/1957 Chủ tịch Hồ Chí Minh ñã khẳng ñịnh: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì trở thành thực tiễn mù quáng, lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”(14, tr496) Như vậy, lý luận cách mạng có vai trò to lớn trong việc nâng cao trình ñộ tư tưởng lý luận cho cán

bộ, ñảng viên, toàn thể nhân dân, thúc ñẩy cách mạng tiến lên Người cũng thường xuyên nhắc nhở cán bộ, ñảng viên không ngừng học tập lý luận cách mạng và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn

Thực tiễn cách mạng nước ta ñã chứng minh, nhờ nắm vững những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin và vận dụng sáng tạo vào ñiều kiện cụ thể của Việt Nam, nên Đảng ta ñã lãnh ñạo cách mạng nước nhà vượt qua mọi khó khăn thử thách, giành ñược nhiều thắng lợi Vì thế, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng việc bồi dưỡng, giáo dục lý luận chính trị coi

ñó là yêu cầu cơ bản không thể thiếu trong công tác xây dựng Đảng Trong giai ñoạn hiện nay, việc thường xuyên tổng kết thực tiễn luôn là một ñòi hỏi tất yếu ñồng thời là yêu cầu quan trọng ñể tiếp tục nâng cao trình ñộ tư duy lý luận của Đảng

Ba là, sự thống nhất giữa tính ñảng và tính khoa học Nói tới tính ñảng

là nói tới tính giai cấp, còn tính khoa học là sự phản ánh ñúng thực tế khách quan, tôn trọng hiện thực khách quan Lý luận nói chung và lý luận Mác - Lênin nói riêng là nhằm bảo vệ lợi ích của một giai cấp trong một chế ñộ xã hội nhất ñịnh Do ñó, lý luận chính trị của giai cấp cách mạng, giai cấp tiên tiến, giai cấp ñại biểu cho sự tiến bộ của lịch sử luôn có khả năng ñảm bảo sự thống nhất giữa tính ñảng và tính khoa học

Chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống tư tưởng của giai cấp vô sản, giai cấp ñại biểu cho sự tiến bộ của thời ñại, giai cấp mà lợi ích của nó phù hợp với lợi ích của quần chúng nhân dân lao ñộng, nó phản ánh nhu cầu khách quan và lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao ñộng cho nên lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin ñảm bảo sự thống nhất giữa tính ñảng và tính khoa học Trong lý luận chính trị, tính ñảng và tính khoa học có mối quan hệ biện chứng với nhau, vì thế tính ñảng càng cao thì tính khoa học càng thêm sâu sắc, tính ñảng và tính khoa học là ñiều kiện, tiền ñề tồn tại phụ thuộc lẫn nhau, không thể xem nhẹ hoặc loại bỏ cái nào Ph.Ănghen khẳng ñịnh “ Khoa học càng ñược tiến hành một cách dũng cảm, vô tư thì nó càng phù hợp với lợi ích và nguyện vọng của của giai cấp công nhân.” (13, tr451)

Như vậy, lý luận chính trị không có một mục ñích nào khác ngoài mục ñích thực hiện nhiệm vụ cách mạng của một ñảng cách mạng, cho nên nhiệm

vụ quan trọng của nó là ñịnh hướng ñúng cho con người trong nhận thức và hành ñộng cải tạo thế giới Khi ñó tính khoa học sẽ là tiền ñề, là cơ sở còn tính ñảng giữ vai trò ñịnh hướng cách mạng ñể loại trừ cái cũ, cái lỗi thời lạc hậu ñể xây dựng cái mới, tiến bộ hợp quy luật

Lý luận chính trị của Đảng cộng sản Việt Nam ñược xây dựng trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh gắn liền với quá trình tổng kết thực tiễn, có vai trò to lớn trong việc cung cấp những luận cứ khoa

học nhằm xây dựng, bổ sung và phát triển ñường lối ñổi mới và thực hiện thắng lợi các mục tiêu ñã ñề ra

Tính Đảng ñòi hỏi việc nghiên cứu lý luận chính trị phải xuất phát từ tình hình cụ thể của ñất nước, ñưa ra ñược những dự báo khoa học về sự phát triển trên cơ sở ñó ñề ra ñược những giải pháp khoa học, ñúng ñắn ñể giải quyết kịp thời, bổ sung những vấn ñề mới làm cho chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước càng hoàn thiện hơn, sát với thực tiễn cuộc sống Điều này ñòi hỏi Đảng phải luôn luôn tự ñổi mới, tự chỉnh ñốn và không ngừng nâng cao trình ñộ trí tuệ, chuyên môn, nghiệp vụ, trình ñộ lý luận chính trị cho cán

bộ, ñảng viên VI.Lênin khẳng ñịnh “Chỉ Đảng nào có một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong” (25, tr32) Như vậy, với ý nghĩa là lý luận tiên phong – lý luận chính trị giúp cho Đảng cộng sản hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, nhất là trong giai ñoạn hiện nay, giai cấp công nhân cùng với Đảng tiên phong của mình phải kiên ñịnh giữ vững ñịnh hướng xã hội chủ nghĩa Để làm tròn vai trò lãnh ñạo của mình Đảng không ngừng bổ sung, phát triển lý luận chính trị ñể không ngừng hoàn thiện và ñóng vai trò to lớn trong sự phát triển của xã hội

1.1.2 Vai trò của lý luận chính trị trong thời kỳ ñẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước

Hiện nay Đảng cộng sản Việt Nam ñang lãnh ñạo toàn dân thực hiện sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội với mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh” từ một xuất phát ñiểm thấp, nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề Do ñó, ngay từ ñầu Đảng ta

ñã xác ñịnh rõ công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa không thể tách rời việc thực hiện các cuộc cách mạng: Cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng tư tưởng - văn hóa, cách mạnh khoa học kĩ thuật…công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa sẽ tạo ñiều kiện ñể giải quyết các nhiệm vụ của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã

hội Vì vậy, công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ngoài việc ñòi hỏi một lượng vốn lớn còn ñòi hỏi phải có một nguồn nhân lực lớn tương ứng cả về số lượng và chất lượng Nước ta có tỷ trọng dân số và lao ñộng trong nông nghiệp khá lớn, trình ñộ của lực lượng lao ñộng trong lĩnh vực công nghiệp còn rất thấp

do vậy vai trò của lý luận chính trị là hệ thống các quan ñiểm, chủ trương, ñường lối, chính sách… Không chỉ là ñộng lực thúc ñẩy nhằm trang bị về trình ñộ chuyên môn mà còn giúp nâng cao trình ñộ lý luận chính trị cho cán

bộ, ñảng viên và nhân dân ñể hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, ñảm nhiệm ñược trọng trách của mình trong quá trình công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước Như vậy, lý luận chính trị của nước ta là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan ñiểm, ñường lối, chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước Đảng ta ñã khẳng ñịnh sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân

ta Chính vì vậy, ñể thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước Đảng ta ñã xác ñịnh rõ: Mục tiêu của công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện ñại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình ñộ phát triển của lực lượng sản xuất vật chất và tinh thần hoàn thành mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Phấn ñấu ñến năm 2020 ñưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện ñại

Muốn thực hiện ñược mục tiêu ñó ñòi hỏi cán bộ phải có ñủ trình ñộ, năng lực, phẩm chất, ñạo ñức, có tri thức khoa học nắm bắt ñược quy luật vận ñộng và phát triển của xã hội qua ñó vận dụng vào hoạt ñộng thực tiễn ñẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước Xây dựng chủ nghĩa

xã hội thì trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa ñó là con người có trí tuệ, phát triển toàn diện, có ý chí, nghị lực vượt qua những khó khăn thử thách

Vì vậy, nhiệm vụ quan trọng của lý luận chính trị là phải chăm lo giáo dục, bồi dưỡng nâng cao hiểu biết về trình ñộ lý luận chính trị cho cán bộ ñảng viên Mặt khác trình ñộ lý luận chính trị của cán bộ, ñảng viên còn nhiều bất cập thể hiện ở nhiều vấn ñề thực tiễn cuộc sống ñặt ra mà lý luận chưa kịp thời tổng kết và trả lời, chưa thực sự thể hiện rõ vai trò chỉ ñạo hoạt ñộng thực tiễn Đại hội VIII của Đảng ñặt ra yêu cầu: Mọi cán bộ, ñảng viên trước hết là cán bộ lãnh ñạo chủ chốt các cấp phải có kế hoạch thường xuyên học tập nâng cao trình ñộ lý luận chính trị Học tập là nghĩa vụ bắt buộc ñối với mọi cán bộ ñảng viên và phải ñược quy ñịnh thành chế ñộ “Lười học tập, lười suy nghĩ không thường xuyên tiếp nhận những thông tin mới, những hiểu biết mới cũng là biểu hiện của sự thoái hoái” (14, tr140)

Trên thực tế trình ñộ lý luận chính trị của ñội ngũ cán bộ ñảng viên nước ta vẫn còn nhiều hạn chế, biểu hiện rõ ở một số cán bộ còn nặng lối tư duy siêu hình, còn có những biểu hiện của bệnh kinh nghiệm giáo ñiều… một

số cán bộ, ñảng viên hiện nay còn hạn chế về trình ñộ lý luận chính trị nên chưa thể vận dụng lý luận vào giải quyết các vấn ñề thực tiễn có hiệu quả Do vậy, trong hoạt ñộng thực tiễn họ vẫn còn mò mẫm

Trong thời gian qua Đảng ta ñã tích cực nghiên cứu, tìm tòi, bổ sung, phát triển hệ thống lý luận của Đảng, từng bước làm sáng tỏ hơn con ñường ñi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Tuy nhiên, lý luận chính trị vẫn chưa ñi sâu, ñi sát thực tiễn cuộc sống Do ñó nhiệm vụ hàng ñầu và trọng tâm của công tác

lý luận là nghiên cứu và tổng kết thực tiễn nhằm nhận thức rõ hơn, ñúng ñắn hơn về chủ nghĩa xã hội và con ñường ñi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Điều này ñã ñược Đại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng khẳng ñịnh:

“Công tác lý luận chưa theo kịp sự phát triển của thực tiễn và yêu cầu của cách mạng, chưa làm sáng tỏ nhiều vấn ñề quan trọng trong công cuộc ñổi

mới ñể phục vụ việc hoạch ñịnh chiến lược chủ trương chính sách của Đảng tăng cường sự nhất trí về chính trị tư tưởng trong xã hội” (2, tr78)

Đến ñại hội ñại biểu toàn quốc lần thứ X Đảng ta tiếp tục khẳng ñịnh

“Công tác lý luận chưa làm sáng tỏ ñược một số vấn ñề quan trọng trong công cuộc ñổi mới” ( 1, tr65)

Lý luận giữ vai trò tiên phong, hướng dẫn cho nên lý luận không thể chậm trễ, lạc hậu mà phải ñi trước Lý luận càng sáng tỏ, càng nhận rõ quy luật vận ñộng khách quan của lịch sử nhất là trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới - xã hội chủ nghĩa thì hoạt ñộng thực tiễn mới thực sự trở thành tự giác Công tác lý luận càng phải khẳng ñịnh và làm rõ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, làm rõ những vấn ñề cần nhận thức cho ñúng Những kinh nghiệm thực tiễn mới và những thành tựu khoa học hiện ñại Nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, ñồng thời chú trọng nghiên cứu những tinh hoa trí tuệ của dân tộc

Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường ñịnh hướng xã hội chủ nghĩa ñã chỉ ra rằng bên cạnh mặt tích cực thì nền kinh tế thị trường cũng ñã bộc lộ một số hạn chế nhất ñịnh như ñã làm nảy sinh chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, cơ hội chủ nghĩa, suy thoái về chính trị, phẩm chất ñạo ñức, lối sống… ở một bộ phận cán bộ, ñảng viên, ñó là những biểu hiện non kém về bản lĩnh chính trị Chính vì vậy, ñể có thể khắc phục những tiêu cực trên thì việc rèn luyện bản lĩnh chính trị cho ñội ngũ cán bộ, ñảng viên trong

hệ thống chính trị hiện nay là một vấn ñề vừa cấp bách vừa lâu dài Nhưng bản lĩnh chính trị không phải là cái “tiên thiên”có sẵn trong từng cán bộ, ñảng viên mà phải thông qua việc giáo dục, rèn luyện của một giai cấp, một chính ñảng, và hoạt ñộng của bản thân cán bộ vì thế, ñể nâng cao bản lĩnh chính trị cho ñội ngũ cán bộ, ñảng viên thì phải giáo dục, bồi dưỡng, nâng cao bản lĩnh chính trị cho ñội ngũ cán bộ, ñảng viên trong hệ thống chính trị

Tóm lại, trong thời kỳ ñẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước yêu cầu Đảng phải luôn luôn vững vàng về tư tưởng chính trị, thống nhất về nhận thức ý chí và hành ñộng thì mới có thể ñưa ñất nước nhanh chóng ñi lên chủ nghĩa xã hội Lúc này, lý luận chính trị sẽ giúp cán bộ, ñảng viên và toàn thể nhân dân nhất trí cao với những chủ trương, ñường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, tạo ñiều kiện cho lý luận chính trị có ñiều kiện thuận lợi ñể ñi vào cuộc sống

1.2 LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VỚI HOẠT ĐỘNG LÃNH ĐẠO CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP HUYỆN

1.2.1 Hoạt ñộng lãnh ñạo của ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện

Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý là một khái niệm chung Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý ñã xuất hiện từ thời cộng sản nguyên thủy Ở thời kỳ này hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý tồn tại dưới nhiều hình thức như tộc trưởng - người ñứng ñầu thị tộc, quản lý ñiều hành mọi thành viên trong thị tộc

Tuy nhiên, khái niệm lãnh ñạo, quản lý chỉ mang ñầy ñủ ý nghĩa của nó khi xã hội có giai cấp và nhà nước Đây là khái niệm gồm hai từ ghép: lãnh ñạo và quản lý, giữa chúng có một ñặc trưng chung, ñó là chủ thể lãnh ñạo, chủ thể quản lý tác ñộng ñến khách thể, ñối tượng bị lãnh ñạo, bị quản lý

Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý là nhu cầu khách quan, hình thành trong

xã hội loài người Mỗi chế ñộ xã hội sẽ sản sinh ra một ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo, quản lý và có những ñòi hỏi về trình ñộ, năng lực và phẩm chất nhất ñịnh Do ñó, hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý là sự tác ñộng có ñịnh hướng hoạt ñộng cuả con người nhằm vươn tới mục tiêu nhất ñịnh trong ñó:

Hoạt ñộng lãnh ñạo là hoạt ñộng tác ñộng ñiều khiển mang tính chất ñịnh hướng của chủ thể lãnh ñạo ñến ñối tượng bằng các phương pháp: ñộng viên, giáo dục, chỉ ñạo, thuyết phục… nhằm ñạt ñược mục ñích ñề ra Theo

từ ñiển Tiếng Việt thì lãnh ñạo là “Đề ra chủ trương, ñường lối và tổ chức, ñộng viên thực hiện”(19,tr524)

Hoạt ñộng quản lý là quá trình ñiều khiển trực tiếp thông qua sự sắp xếp, tổ chức, chỉ huy của chủ thể quản lý ñối với hoạt ñộng của từng ñối tượng theo những yêu cầu nhất ñịnh Theo từ ñiển Tiếng việt thì quản lý là

“Tổ chức và ñiều khiển hoạt ñộng theo những yêu cầu nhất ñịnh” (19, tr772) Như vậy, hoạt ñộng lãnh ñạo và hoạt ñộng quản lý có cùng một ñặc ñiểm chung ñó là sự tác ñộng của chủ thể những người có quyền uy ñối với ñối tượng là những người dưới quyền ñể thực hiện một nhiệm vụ nào ñó theo những yêu cầu, mục tiêu ñã ñịnh Tuy nhiên, giữa hoạt ñộng lãnh ñạo và hoạt ñộng quản lý cũng có sự khác nhau cơ bản

Hiến pháp 1992 quy ñịnh cơ cấu tổ chức của hệ thống chính trị ở nước

ta ñược phân chia thành bốn cấp:Trung ương, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: quận, huyện: xã phường, thị trấn còn gọi chung là cấp cơ sở ở mỗi cấp, Đảng và nhà nước ta cũng có những quy ñịnh cụ thể, rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tính chất hoạt ñộng nhất ñịnh Nếu cương vị phụ trách của cán bộ lớn, có quy mô rộng thì chức năng nhiệm vụ, quyền hạn càng lớn, tính chất hoạt ñộng, vị trí quan trọng, ảnh hưởng và tác ñộng lớn Ngược lại, phạm vi, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn nhỏ thì tính chất hoạt ñộng và ảnh hưởng, tác ñộng cũng nhỏ hơn Dựa trên những căn cứ này mà phân cấp cán bộ thành ba cấp: Cán bộ cao cấp, cán bộ trung cấp và cán bộ cấp

cơ sở

Cán bộ cao cấp là cán bộ ở tầm chiến lược có chức năng, nhiệm vụ ñề

ra chủ trương, ñường lối chính sách lãnh ñạo và quản lý ở tầm vĩ mô

Cán bộ trung cấp là cán bộ ở tầm chiến lược có chức năng, nhiệm vụ vận dụng ñường lối, chính sách của trung ương và của ngành, ñề ra phương

hướng cho phù hợp với ñiều kiện ñặc ñiểm ở ñịa phương, cơ quan mình và chỉ ñạo kiểm tra, tổ chức thực hiện phương hướng, kế hoạch ñó

Cán bộ cấp cơ sở là cán bộ có chức năng, nhiệm vụ tổ chức thực hiện ñường lối, chính sách, phương hướng, kế hoạch của trung ương, ngành, ñịa phương… phù hợp với ñiều kiện, ñặc ñiểm của cơ sở xã, phường, thị trấn, xí nghiệp, trường học, bệnh viện

Như vậy, tuy khác nhau về tầm lãnh ñạo, quản lý cũng như chức năng, nhiệm vụ và tính chất của các cấp nhưng họ ñều là cán bộ lãnh ñạo, quản lý chủ chốt và tạo thành ñội ngũ cán bộ lãnh ñạo, quản lý chủ chốt trong hệ thống chính trị của nước ta

Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý có bản chất là sự tác ñộng ñịnh hướng, sự ñiều hành, ñiều chỉnh hoạt ñộng của con người nhằm vươn tới những mục ñích nhất ñịnh Điều ñó ñòi hỏi chủ thể lãnh ñạo, quản lý phải ñạt ñược một trình ñộ nhất ñịnh về năng lực tư duy lý luận, bởi trình ñộ ñó có tác dụng rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác lãnh ñạo, quản lý

Hoạt ñộng lãnh ñạo là hoạt ñộng ñiều khiển mang tính chất ñịnh hướng của chủ thể lãnh ñạo ñến ñối tượng bằng các phương pháp ñộng viên, giáo dục, thuyết phục… nhằm ñạt mục ñích nhất ñịnh Trong từ ñiển Tiếng Việt ghi “Lãnh ñạo bằng ñề ra ñường lối chủ trương và tổ chức, ñộng viên thực hiện” [19, 720]

Đặc trưng của hoạt ñộng lãnh ñạo là sự ñiều khiển, ñịnh hướng có mục ñích bằng phương pháp ñộng viên, thuyết phục

Hoạt ñộng quản lý là quá trình ñiều khiển trực tiếp thông qua sự sắp xếp, tổ chức, chỉ huy của chủ thể quản lý ñối với hoạt ñộng của từng ñối tượng theo những yêu cầu nhất ñịnh

Như vậy, hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý nói chung, ở cấp huyện nói riêng ñều có những ñặc trưng tương ñối giống nhau Đó ñều là những quá trình ñiều khiển của chủ thể lãnh ñạo, quản lý là những người có quyền lực ñối với ñối tượng là những người dưới quyền và quần chúng nhân dân, hướng tới những mục ñích yêu cầu nhất ñịnh “Lãnh ñạo hay quản lý, xét về bản chất, ñều là những quá trình ñiều khiển” [ 19,11-12 ]

Tuy nhiên, hoạt ñộng lãnh ñạo và quản lý có những ñiểm khác nhau căn bản về mục tiêu, nội dung, về phương pháp và phương tiện tác ñộng Nếu như hoạt ñộng lãnh ñạo nhằm mục tiêu ñịnh hướng chung, thì mục tiêu của hoạt ñộng quản lý là tổ chức, sắp xếp, chỉ huy các vấn ñề theo một trật tự nhất ñịnh Do mục tiêu có sự khác nhau, nên nội dung hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý cũng không ñồng nhất, dù trong lãnh ñạo và quản lý, có những khâu tưởng chừng như có sự trùng lặp Nội dung lãnh ñạo là ñề ra chủ trương, ñường lối chung, phương hướng triển khai, thực hiện ñường lối, kiểm tra việc thực hiện

bổ sung, sửa chữa, phát triển ñường lối theo yêu cầu của thực tiễn Còn nội dung của quản lý là xây dựng các phương án, các mô hình với những chỉ tiêu

kế hoạch cụ thể, xây dựng các mối quan hệ giữa các ñối tượng quản lý và giữa ñối tượng với chủ thể quản lý một cách hợp lý nhất ñể ñạt hiệu quả cao trong tổ chức thực hiện Về phương pháp và phương tiện tác ñộng, hoạt ñộng lãnh ñạo dùng phương pháp ñộng viên thuyết phục, bằng uy tín và nghệ thuật

mà tập trung giáo dục xây dựng niềm tin, tính tự giác của con người; còn quản lý tác ñộng ñến ñối tượng bằng mệnh lệnh có tính chất bắt buộc bằng những mệnh lệnh thông qua các hình thức quản lý Song, tùy thuộc vào tính chất của quan hệ giữa cơ quan lãnh ñạo với cơ quan quản lý; tùy thuộc vào cơ cấu tổ chức và hoạt ñộng trong cơ quan lãnh ñạo và cơ quan quản lý, chủ thể lãnh ñạo ñồng thời phải thực hiện cả chức năng quản lý và chủ thể quản lý phải ñảm nhận cả chức năng lãnh ñạo

Như vậy, một mặt cần phải thấy rõ sự khác nhau giữa hoạt ñộng lãnh ñạo và hoạt ñộng quản lý (chẳng hạn sự lãnh ñạo bằng ñường lối chung của cấp ủy Đảng với hoạt ñộng tổ chức thực hiện bằng văn bản quản lý của chính quyền) ñể các hoạt ñộng này không ñược trùng lặp, chồng chéo lẫn nhau, bảo ñảm cho sự hoạt ñộng nhịp nhàng, hiệu quả Mặt khác, cũng phải thấy rằng, lãnh ñạo và quản lý không phải là hai hoạt ñộng tách biệt hoàn toàn, mà trong một chừng mực nào ñó, chúng còn ñan xen hòa hợp vào nhau bổ sung cho nhau Trong ñó, lãnh ñạo là khâu quan trọng trong quản lý, ñồng thời là cơ sở, tiền ñề cho quản lý Quản lý nhằm hiện thực hóa ñường lối lãnh ñạo và giúp cho hoạt ñộng lãnh ñạo ñạt hiệu quả hơn

Đối tượng của chủ thể lãnh ñạo, quản lý là những con người cụ thể có trí thức, năng lực, có ý chí, mục ñích và những ước vọng riêng nhất ñịnh Do vậy mà ñòi hỏi chủ thể lãnh ñạo, quản lý, một mặt phải hiểu biết công việc; mặt khác phải có những hiểu biết nhất ñịnh về năng lực, về thể chất, về tâm tư

và ước vọng riêng của các ñối tượng từ ñó mà tạo ñiều kiện thuận lợi cho các ñối tượng làm việc và giao tiếp ñạt hiệu quả tốt hơn Chính vì thế, hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý nếu ñược nâng lên trình ñộ nghệ thuật, khoa học làm việc với con người, tác ñộng ñến con người ñể hình thành các quan hệ tốt ñẹp giữa

họ với nhau và với công việc, thì ñiều ñó sẽ làm cho hiệu quả lãnh ñạo, quản

lý tốt hơn

Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý có nhiều khâu, ñó là, chủ thể lãnh ñạo, quản lý suy nghĩ, lựa chọn quyết ñịnh và ñiều hành tổ chức hành ñộng Do ñó, mặt hiện hữu của năng lực lãnh ñạo, quản lý là tổ chức hoạt ñộng thực tiễn, còn mặt năng lực tư duy trí tuệ, lý luận là cái ẩn dấu vào bên trong Do vậy, nhà lãnh ñạo, quản lý khác với khoa học, nhà khoa học hoạt ñộng chính là nghiên cứu, suy nghĩ, tìm tòi, phát hiện, nêu ra lý thuyết, lý luận, vạch ra phương án thực hành, ứng dụng Người lãnh ñạo, quản lý cũng là người lao

ñộng trí óc dù ở họ không phải là lao ñộng tìm tòi, tạo ra lý luận khoa học mà chủ yếu là lao ñộng cụ thể hóa, hiện thực hóa lý luận, nhưng ñể có hiện thực hóa lý luận ñòi hỏi họ phải suy nghĩ, nghiên cứu phát hiện các tình huống thực tiễn cụ thể, trên cơ sở ñó mà ñề ra các biện pháp giải quyết tình huống, ra quyết ñịnh, tổ chức thực hiện quyết ñịnh thông qua hoạt ñộng tập thể hoặc cá nhân

Như vậy, có thể thấy rằng, người lãnh ñạo cần phải là một người lý luận – thực tiễn, sự hiện diện của họ là khâu trung gian giữa các nhà khoa học

và hoạt ñộng tác nghiệp Họ là người góp phần xây dựng, ñồng thời cũng là người vận dụng ñường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào những lĩnh vực cụ thể, biến lý luận thành hiện thực trong cuộc sống Do vậy, ñối với người lãnh ñạo, quản lý năng lực tổ chức thực tiễn rất quan trọng nhưng song song với ñó họ vẫn rất cần phải có năng lực tư duy lý luận, năng lực ñó giúp

họ nghiên cứu thực tiễn, nắm bắt và vận dụng ñường lối của Đảng ñể tổ chức thực hiện

Hoạt ñộng của chủ thể lãnh ñạo, quản lý dù ở bất kỳ cấp nào thì về bản chất cũng giống nhau về cơ bản Nhưng có sự khác nhau về hình thức, mức

ñộ, phạm vi và lĩnh vực hoạt ñộng

Ở nước ta, cơ cấu tổ chức hệ thống chính trị ñược cấu thành bởi bốn cấp Trung ương, tỉnh, thành phố thuộc TW, huyện, quận và xã phường, thị

trấn Trong ñó huyện là một ñơn vị hành chính ñộc lập, bộ máy Đảng, Nhà

nước và các tổ chức chính trị quần chúng trong hệ thống chính trị cấp huyện

ñược cơ cấu bởi các phòng, ban chuyên trách gần như ở cấp tỉnh Người cán

bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện là những người thuộc ban lãnh ñạo của các

cơ quan Đảng, chính quyền và các cơ quan chuyên trách ở cấp huyện Người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện, ñóng vai trò là khâu trung gian, là cầu nối trong quy trình lãnh ñạo, quản lý từ Trung ương ñến tỉnh và xuống cơ sở

Với vị trí ấy, hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý của người cán bộ chủ chốt cấp

huyện vừa mang tính chất ñịnh hướng chung, vừa mang tính thực tiễn – cụ thể

Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý cấp huyện là nhằm ñịnh hướng, hướng dẫn cho cấp cơ sở – xã, cũng như các phòng ban chuyên môn như nông nghiệp, công nghiệp, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, tư pháp, kiểm tra… tiếp thu, triển khai thực hiện ñúng ñắn, kịp thời, có hiệu quả những ñường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, những chỉ thị của Tỉnh

ủy, Hội ñồng nhân tỉnh, Ủy ban nhân dân tỉnh… trên ñịa bàn từng xã thuộc huyện Thông qua quá trình lãnh ñạo, quản lý, qua nghiên cứu nắm bắt các chiều hướng thực tiễn và thực hiện công tác tổng kết thực tiễn, người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện là những người trước tiên phát hiện một cách chuẩn xác những khiếm khuyết, sai lầm, những cái ñược và chưa ñược trong chủ trương, ñường lối, chính sách Do vậy, họ có thể giúp cho Tỉnh và Trung ương kịp thời ñiều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện các chủ trương, ñường lối, chính sách về mọi mặt Như vậy hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý ở cấp huyện ñược thực hiện tốt sẽ góp phần nâng cao hiệu quả lãnh ñạo, quản lý ở tầm vĩ

mô, ngược lại cấp huyện không thực hiện tốt vai trò của mình, hiệu quả lãnh ñao, quản lý ở tầm vĩ mô sẽ hạn chế, kém hiệu quả Sự vận hành của quy trình lãnh ñạo từ Trung ương – tỉnh – huyện – xã sẽ không ổn ñịnh, không nhịp nhàng

Hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý của người cán bộ chủ chốt cấp huyện còn ñòi hỏi phải ñưa ra ñược những văn bản, quyết ñịnh ñúng ñắn nhằm chỉ ñạo kịp thời các lĩnh vực phát triển theo ñúng ñòi hỏi của thực tiễn Điều ñó ñòi hỏi ở người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện, một mặt phải nắm chắc, hiểu sâu sắc ñường lối chủ trương chính sách của cấp trên; mặt khác, phải tường tận tình hình thực tế của ñịa phương về mọi mặt và xu hướng vận ñộng của

tình hình ñó Đồng thời còn phải biết huy ñộng sức mạnh trí tuệ của tập thể, của quần chúng Đó chính là những ñiều kiện ñể người lãnh ñạo, quản lý cấp huyện xây dựng ñược các quyết ñịnh, các chương trình, kế hoạch vừa phù hợp với thực tế thực tiễn ở ñịa phương, vừa là sự cụ thể hóa sinh ñộng, sáng tạo, chủ trương, ñường lối, chính sách của Tỉnh và Trung ương Những quyết ñịnh, chương trình, kế hoạch hóa vừa mang tính khái quát chung, phản ánh mọi mặt ñời sống xã hội của của toàn huyện, vừa mang tính chất chỉ ñạo cụ thể ñối với mỗi lĩnh vực, mỗi ñịa bàn thuộc huyện

Trong hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý cấp huyện, dù phạm vi tác ñộng ñiều khiển có hẹp hơn cấp Tỉnh nhưng các lĩnh vực cần ñiều khiển thì lại ña dạng phong phú không kém Xét theo lĩnh vực của ñời sống xã hội, hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý cấp huyện cũng tác ñộng bao quát mọi vấn ñề từ chính trị, tư tưởng ñến kinh tế, văn hóa, xã hội, anh ninh – quốc phòng… Mỗi lĩnh vực ấy lại còn bao gồm nhiều chuyên ngành, chuyên nghề khác nhau Do vậy, hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện phải phản ánh ñược sự liên kết giữa các lĩnh vực, các ngành, nghề chuyên môn thành một tổng thể các quan hệ ở tầm khái quát cao Tuy nhiên mỗi huyện ñều

có những ñặc thù riêng, người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện phải hết sức tường tận những cái riêng của ñịa bàn mà mình lãnh ñạo, quản lý, phát huy thế mạnh của cái riêng bằng sự lãnh ñạo, quản lý, có trọng tâm, trọng ñiểm Tất cả những ñiều ñó giúp cho người cán bộ lãnh ñạo cấp huyện tránh ñược lối suy nghĩ hời hợt, thiển cận, thói quen kinh nghiệm; loại bỏ cách nhìn: thấy cây mà không thấy rừng, hoặc là thấy rừng mà không thấy cây Như trên ñã phân tích, bản chất hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý là sự ñiều khiển và ñối tượng của sự ñiều khiển ñó là con người – những con người cụ thể có trình ñộ trí thức, năng lực nhất ñịnh, có nguyện vọng, tâm tư tình cảm

và mục ñích riêng Người lãnh ñạo, quản lý cần phải có phương pháp tác ñộng

ñến con người một cách hợp lý, hợp tình ñể họ hoạt ñộng, công tác một cách

có hiệu quả nhất Đối tượng tác ñộng của người lãnh ñạo, quản lý cấp huyện

là ñội ngũ cán bộ, nhân viên dưới quyền và quần chúng nhân dân cư trú trong ñịa bàn huyện Đây là những ñối tượng không thuần nhất về trình ñộ trí thức, năng lực, tâm tư, nguyện vọng… Cho nên, trong hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý công tác tư tưởng, công tác cán bộ, công tác vận ñộng quần chúng… phải biết

sử dụng những nguyên tắc thu phục nhân tâm Chẳng hạn, phải biết ñặt mình vào ñịa vị của người khác, phải thông hiểu ñộng lực, những khó khăn, những vấn ñề mà cấp ñưới ñặt ra lúc thực hiện công việc, tạo mọi ñiều kiện ñể họ làm việc tốt hơn, có hiệu quả hơn Đối với quần chúng nhân dân, người cán

bộ lãnh ñạo, quản lý cần phải lắng nghe ý kiến của họ, hiểu tâm tư nguyện vọng, những khó khăn của họ ñể có giải pháp khắc phục Trên cơ sở ñó, xây dựng niềm tin của quần chúng vào sự lãnh ñạo của Đảng và Nhà nước nói chung, sự lãnh ñạo, quản lý ở cấp huyện nói riêng Như vậy, trong hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý phải tạo ra ñược bầu không khí dân chủ, phải làm cho “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” Điều ñó giúp cho người lãnh ñạo, quản

lý phát huy ñược sức mạnh trí tuệ tổng hợp trong hệ thống chính trị và toàn dân trong việc xây dựng các quyết ñịnh, các giải pháp tổ chức thực hiện một cách ñúng ñắn nhất có hiệu quả nhất

Những nội dung cơ bản trong hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý ở cấp huyện

ñã phân tích ở trên, cũng ñồng thời thể hiện ñược năng lực tư duy lãnh ñạo của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện Đó là sự nắm bắt sâu sắc chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan ñiểm của Đảng, dựa vào hệ thống lý luận ấy mà xây dựng các ñịnh hướng chung của ñịa phương Đồng thời trong lãnh ñạo, quản lý người cán bộ chủ chốt cấp huyện còn phải thu nhận kịp thời những thông tin từ ñời sống thực tiễn, xử lý các thông tin ấy một cách nhanh chóng chính xác Trên những cơ sở ấy mà vận dụng cái

chung một cách ñúng ñắn chính xác cho mọi lĩnh vực cụ thể ở ñịa bàn huyện,

ñấy chính là năng lực vận dụng sáng tạo Cũng trong quá trình lãnh ñạo, quản

lý, năng lực tư duy của người cán bộ chủ chốt cấp huyện còn có thể hiện ở

năng lực tư duy về con người, hiểu biết về con người ñể thu hút tập hợp họ,

quan hệ với họ ñể họ có hoạt ñộng tích cực Lãnh ñạo, quản lý ở cấp huyện

vừa mang tính ñịnh hướng chung vừa mang tính thực tiễn cụ thể, cho nên

trong quá trình hoạt ñộng của mình, người cán bộ lãnh ñạo, còn phải thực

hiện công tác tổng kết thực tiễn, ñúc rút kinh nghiệm ñể có cơ sở hình thành

các giải pháp cho việc giải quyết các vấn ñề ở quá trình thực tiễn tiếp theo

Để ñạt ñược những mục ñích, yêu cầu nội dung của hoạt ñộng lãnh ñạo,

quản lý một cách hiệu quả nhất, ñể có ñược năng lực tư duy lãnh ñạo nhất

ñịnh Người cán bộ lãnh ñạo, quản lý nói chung, cấp huyện nói riêng nhất

thiết phải có một trình ñộ lý luận chính trị nhất ñịnh, “Coi khinh lý luận là con

ñường chắc chắn nhất dẫn tới lối suy nghĩ tự nhiên chủ nghĩa, tức là suy nghĩ

sai” [1, 52] Chủ tịch Hồ Chí Minh ñã nói “Vì kém lý luận nên gặp mọi việc

không biết xem xét rõ, cân nhất cho ñúng, sử dụng cho khéo, không biết nhận

rõ ñiều kiện khách quan, kết quả thường thất bại” [15, 444 - 445]

Trình ñộ lý luận chính trị là vũ khí sắc bén nhất trong trong hoạt ñông

lãnh ñạo, quản lý của ñội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện Năng lực ấy thể

hiện ở khả năng nắm bắt ñược bản chất – linh hồn của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, ñường lối, chủ trương của Đảng và pháp

luật của Nhà nước… trong quan hệ với nhiệm vụ của mình, khả năng nắm bắt

vấn ñề thực tiễn mình phụ trách và khả năng ñề ra phương hướng tối ưu ñể

giải quyết vấn ñề ñó Như vậy tổng hợp những biểu hiện ấy, có thể diễn ñạt

trình ñộ lý luận chính trị của người cán bộ lãnh ñạo cấp huyện ở ba vấn ñề:

Một là, năng lực xác lập trí thức Đó là khả năng tiếp nhận số lượng và

chất lượng trí thức lý luận ñể hình thành thế giới quan và phương pháp luận

khoa học cho hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý, cũng như kiến thức cần thiết phục

vụ cho mọi hoạt ñộng ñó Cụ thể hơn, ñó là khả năng tiếp thu lý luận, ñường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, khả năng phát hiện những vấn ñề mới, khả năng tổng kết thực tiễn và học tập kinh nghiệm thực tiễn

Hai là, năng lực xác lập quan hệ giữa các trí thức Đó là khả năng liên

kết các loại tri thức ở các lĩnh vực, các ngành nghề chuyên môn khác nhau thành một tổng thể ở mức ñộ khái quát cao, bao quát nhiều vấn ñề trên nhiều lĩnh vực và phạm vi rộng lớn; ñồng thời, cũng phân ñịnh ñược tính ñặc thù giữa các loại trí thức Từ ñó, khi vận dụng vào thực tế vừa phải bảo ñảm nhìn nhận vấn ñề trong tính nhiều mặt như một chỉnh thể, vừa phải bảo ñảm sự phù hợp với ñịa bàn huyện

Ba là, năng lực hiện thực hóa trí thức Đây là khả năng biến những trí

thức ñã lĩnh hội ñược thành các chủ trương, chương trình, kế hoạch hành ñộng làm biến ñổi hiện thực trực tiếp Thể hiện khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn, liên hệ giữa lý luận với thực tiễn; vận dụng một cái chung một cách ñúng ñắn cho từng tình huống cụ thể Đó là năng lực vận dụng, cụ thể hóa ñường lối, chính sách của Đảng một cách thiết thực, sáng tạo

Như vậy, trình ñộ lý luận chính trị của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện, có giá trị ñịnh hướng cho hoạt ñộng nhận thức và hoạt ñộng thực tiễn của họ Chất liệu trực tiếp nâng cao trình ñộc lý luận chính trị là sự tiếp thu từ chủ nghĩa Mác – Lênin, từ ñường lối chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và từ sự trải nghiệm trong hoạt ñộng thực tiễn Nội dung và phương pháp của năng lực ấy thể hiện trước hết ở năng lực phản ánh những vấn ñề bản chất, tìm ra mâu thuẫn, phát hiện những mặt mới; ở khả năng tư duy khoa học trong sử dụng các hình thức và phương pháp tư duy ñể hình thành trí thức mới làm cơ sở cho việc giải quyết những vấn ñề thực tiễn

1.2.2 Vai trò của lý luận chính trị ñối với hoạt ñộng của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện

Trình ñộ lý luận chính trị là khả năng tư duy khoa học về những vấn ñề chung, tổng thể, toàn vẹn nắm bắt ñối tượng mang tính chỉnh thể của sự tồn tại, vận ñộng và phát triển Đó là khả năng tư duy khoa học, sáng tạo trong sử dụng các khái niệm, phạm trù ñể phân tích, so sánh, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa ñem lại những tri thức mang tính chính xác, sâu sắc, hệ thống phù hợp với tính quy ñịnh vốn có của hiện thực khách quan Hơn nữa, trình

ñộ lý luận chính trị còn có sức mạnh ñưa lý luận vào cuộc sống, cụ thể hóa lý luận, dựa vào lý luận mà xây dựng các giải pháp, các phương án giải quyết các vấn ñề của thực tiễn một cách tối ưu Với những ñặc trưng cơ bản ñó, có thể nói trình ñộ lý luận chính trị ñóng vai trò hết sức to lớn, là phương tiện quan trọng nhất ñảm bảo cho hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý ñạt ñược hiệu quả tối ưu Dưới ñây xin ñề cập ñến vai trò của trình ñộ lý luận chính trị ñối với một số nội dung hoạt ñộng cơ bản nhất của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện

- Trình ñộ lý luận chính trị giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp

huyện nâng cao khả năng nhận thức chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ chí Minh, ñường lối của Đảng và những tri thức khoa học khác

Học tập ñể nâng cao trình ñộ tri thức, lý luận là một nhiệm vụ thường xuyên ñối với mọi ñối tượng cán bộ Người cán bộ lãnh ñạo, quản lý lại càng cần thiết phải có trình ñộ tri thức, lý luận cao, bởi vì nó không chỉ có giá trị ñịnh hướng cho hoạt ñộng của họ mà qua hoạt ñộng của họ nó còn ñịnh hướng cho hoạt ñộng của cả tập thể, cộng ñồng người Để học tâp nâng cao trình ñộ lý luận chính trị ñòi hỏi người cán bộ lãnh ñạo, quản lý phải có năng lực tư duy lý luận nhất ñịnh Trình ñộ lý luận chính trị ñược ñặc trưng bởi khả năng sử dụng, kết hợp các biện pháp và hình thức của tư duy ñể ñi ñến kết

luận những vấn ñề bản chất, về tính chỉnh thể, hệ thống của các ñối tượng Năng lực ñó giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cán bộ cấp huyện nhận thức một cách có hệ thống, nắm bắt ñược mối quan hệ, liên hệ giữa các bộ phận tri thức cấu thành hệ thống lý luận, hiểu rõ bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và ñường lối của Đảng Trên

cơ sở ñó mà hình thành năng lực ñịnh hướng ñúng ñắn và phương pháp luận khoa học cho nhận thức và hoạt ñộng thực tiễn Mặt khác, việc học tập, nghiên cứu lý luận mácxít nhuần nhuyễn cả về phương pháp và nội dung của học thuyết ñó có giá trị nâng cao trình ñộ lý luận chính trị

Trình ñộ lý luận chính trị không ngừng tạo ra khả năng tiếp thu tốt và chuẩn xác lý luận chung và ñường lối chủ trương của Đảng, mà còn giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý truyền thụ, triển khai lại cho ñối tượng của mình nắm ñược thực chất các vấn ñề Thực tế cho thấy, nếu năng lực tư duy

lý luận thấp, thì không những tiếp thu lý luận không vững, thiếu chính xác,

mà khi triển khai lại cũng chỉ là hình thức ñọc lại, có khi còn làm mất ñi tính

hệ thống, không làm rõ ñược những vấn ñề trọng tâm, bản chất Như vậy, trình ñộ lý luận chính trị ñóng vai trò rất quan trọng trong việc chuẩn bị, tích lũy các tri thức cho hoạt ñộng lãnh ñạo, quản lý Nếu không có năng lực ghi nhớ và tái hiện, vận dụng bằng khái niệm thì người cán bộ lãnh ñạo, quản lý gặp nhiều khó khăn trong việc học tập lý luận, ñường lối của Đảng và vận dụng nó vào ñời sống thực tiễn

- Nâng cao trình ñộ lý luận chính trị giúp người cán lãnh ñạo, quản lý

cấp huyện nâng cao năng lực nhận thức thực tiễn và vận dụng sáng tạo lý luận, ñường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước ñề ra những giải pháp, chủ trương, chính sách về các mặt phát triển trên ñịa bàn huyện

Năng lực tư duy lý luận là khả năng phát hiện bản chất thông qua nhiều hiện tượng phức tạp bên ngoài, phát hiện các quan hệ quy luật, xu hướng và

phương thức vận ñộng biến ñổi của các sự vật, hiện tượng, ñặc biệt là những hiện tượng xã hội Đó là nhờ vào khả năng phân tích và tổng hợp, khái quát hóa và trừu tượng hóa của chủ thể Những năng lực ñó giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý có ñược những chủ trương, nghị quyết mang tính khoa học, phù hợp với hiện thực khách quan Nhờ vào năng lực trừu tượng hóa trong phân tích mà có thể thâm nhập sâu sự vật hiện tượng, phát hiện ra mâu thuẫn, tìm

ra những vấn ñề mới, những mâu thuẫn mới nẩy sinh cần giải quyết; năng lực

so sánh tạo khả năng phân biệt cái giống nhau và khác nhau, cái ñúng cái sai; năng lực khái quát từ những vấn ñề riêng lẻ tìm ra ñặc tính chung, những nguyên nhân cơ bản chủ yếu, cái toàn bộ về một vấn ñề, một nhiệm vụ, một con người nào ñó

Kết hợp với năng lực nhận thức thực tiễn ñể nhận biết, phát hiện các vấn ñề chung, bản chất, tìm nguyên nhân chủ yếu, cơ bản của vấn ñề; năng lực vận dụng sáng tạo lý luận, ñường lối chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, sẽ giúp cho người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện xây dựng ñược các chủ trương, phương hướng hoạt ñộng chung của huyện và các quyết ñịnh cho các vấn ñề một cách ñúng ñắn hiệu quả

Việc nâng cao trình ñộ lý luận chính trị tạo khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn Vận dụng cái chung một cách ñúng ñắn cho những lĩnh vực, những phạm vi cụ thể Đó là năng lực cụ thể hóa, vận dụng ñường lối, chính sách của Đảng một cách thiết thực, sáng tạo Khả năng này rất quan trọng ñối với người lãnh ñạo, quản lý cấp huyện Bởi nhiệm vụ chính trị cơ bản của người lãnh ñạo, quản lý cấp huyện là xây dựng những phương hướng nhiệm

vụ và những giải pháp cơ bản cho quá trình phát triển nền kinh tế - xã hội của huyện và cho từng lĩnh vực Xuất phát từ thực tế ñịa phương, từ ñường lối của Đảng mà xây dựng các mục tiêu, mô hình, các chương trình hành ñộng và những giải pháp cho các lĩnh vực, tình huống cụ thể Đó là năng lực sáng tạo

thường trực, nhờ nĩ mà người lãnh đạo, quản lý nhận thức đúng lý luận, đường lối trong quan hệ nhiệm của mình, kết hợp được lý luận và thực tiễn trong một quy trình lãnh đạo thống nhất, gĩp phần vào việc xây dựng đường lối của Đảng Năng lực tư duy lý luận là cơ sở cho năng lực quyết đốn nhanh, ra quyết định đúng trong tình huống bất ngờ, khả năng ra được những quyết định thỏa đáng khi nội bộ cĩ vấn đề cũng như trong điều kiện bình thường Trong thực tiễn đổi mới ở nước ta hiện nay, những năng lực đĩ lại càng cần thiết; nĩ cĩ tác dụng to lớn trong việc năng cao khả năng nhạy bén, dám nghĩ dám làm, dám sáng tạo mơ hình mới, phát huy sáng kiến, phát huy cái mới tạo điều kiện cho cái mới phát triển

Đồng chí Nguyễn Văn Linh đã viết: “Cĩ nhận thức sâu mới làm đúng

và làm cĩ hiệu quả Do đĩ muốn đổi mới trong cuộc sống trước hết phải đổi mới trong tư duy Nĩi đến tư duy là nĩi đến trình độ nắm bắt các quy luật khách quan, nĩi đến việc suy nghĩ theo địi hỏi của các quy luật đĩ và áp dụng phù hợp với điều kiện của đất nước, nĩi đến quá trình sáng tạo và đề xuất các

ý kiến mới, nĩi đến việc tìm tịi các biện pháp cĩ hiệu quả cho hành động Điều này phải chống chủ nghĩa kinh nghiệm hời hợt trong nhận thức, chống suy nghĩ chủ quan, bảo thủ, giáo điều, chống tách rời giữa lý luận và thực tiễn” [9, 10]

- Trình độ lý luận chính trị được nâng cao giúp cho người cán bộ lãnh

đạo, quản lý cấp huyện nâng cao khả năng nắm bắt, đánh giá tình hình thực tiễn, tìm ra nguyên nhân của thành cơng và thất bại, đúc rút bài học kinh nghiệm, định hướng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn tiếp theo Do vậy

mà trình độ lý luận chính trị cĩ tác dụng giúp nâng cao năng lực tổng kết thực tiễn

Năng lực tổng kết thực tiễn được thể hiện ở khả năng nắm bắt vấn đề thực tiễn cần tổng kết, khả năng phân tích, tổng hợp, chắt lọc những thơng tin

cơ bản, chủ yếu của vấn ñề, ñúc rút bài học góp phần xây dựng ñường lối, bổ sung phát triển lý luận Để ñạt ñược yêu cầu này của hoạt ñộng tổng kết thực tiễn thì cần phải có sự nâng cao trình ñộ lý luận chính trị Bởi vì, năng lực ñó giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện có khả năng ñịnh hướng công tác tổng kết thực tiễn, biết sử dụng những phương pháp tư duy khoa học ñể phát hiện kịp thời cái mới, cái tiến bộ, tìm ra những mâu thuẫn phát sinh trong thực tiễn ñể xây dựng các phương án khuyết khích, cái mới tiến bộ, giải quyết mâu thuẫn một cách tối ưu nhất Chỉ trên cơ sở lý luận khoa học và phương pháp tư duy biện chứng duy vật, hoạt ñộng tổng kết thực tiễn của người cán

bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện mới ñảm bảo ñược tính khách quan, khoa học

và tính mục ñích của hoạt ñộng ñó - tức là bảo ñảm cho những bài học, những kết luận rút ra mang tính lý luận khoa học phù hợp với thực tế khách quan, có giá trị chỉ ñạo cho hoạt ñộng thực tiễn tiếp theo cũng như ñiều chỉnh,

bổ sung phát triển lý luận, ñường lối chủ trương của Đảng nói chung và những phương hướng, giải pháp ở mỗi ñịa phương nói riêng

Từ những phân tích trên có thể khẳng ñịnh, trình ñộ lý luận chính trị

ñóng vai trò cơ bản nhất giúp cho nhận thức và hoạt ñộng thực tiễn của người cán bộ lãnh ñạo, quản lý nói chung, cấp huyện nói riêng ñạt hiệu quả tối ưu nhất Năng lực tư duy lý luận sẽ giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện nâng cao khả năng tiếp thu lý luận, ñường lối, chính sách, khả năng nắm bắt, phát hiện những vấn ñề trong thực tế; nâng cao năng lực vận dụng lý luận, ñường lối ñể xây dựng các chủ trương, phương hướng, giải pháp phù hợp với thực tế ñịa phương Đồng thời, năng lực ấy còn giúp người cán bộ lãnh ñạo, quản lý cấp huyện có khả năng quan sát bao quát thực tiễn, ñánh giá ñúng thực tiễn, tổng kết thực tiễn rút ra ñược những kết luận mang tính lý luận Trên cơ sở ñó, hoạt ñộng chỉ ñạo thực tiễn của người cán bộ lãnh

ñạo, quản lý cấp huyện vừa ở tầm khái quát, hệ thống, vừa cụ thể, vừa chặt

chẽ, vừa mềm dẻo sinh ñộng Đối với thực tiễn ñổi mới ở nước ta hiện nay, vai trò trình ñộ lý luận chính trị lại càng quan trọng do phải ñáp ứng những yêu cầu của sự nghiệp ñổi mới Tính chất khó khăn, phức tạp và chiều sâu của công cuộc ñổi mới, cùng với những diễn biến của tình hình thế giới và khu vực luôn ñặt ra những vấn ñề mới, ñòi hỏi người cán bộ lãnh ñạo, quản lý phải phân tích lý giải ñể nhận thức và hành ñộng, nhằm nắm bắt xu hướng vận ñộng và phát triển của các hiện tượng trong cuộc sống Muốn vậy, người cán bộ lãnh ñạo, quản lý phải nâng cao trình ñộ lý luận chính trị – ñó chính là nền tảng cơ bản nhất của năng lực lãnh ñạo, quản lý Vì vậy, cán bộ lãnh ñạo, quản lý nếu không nâng cao trình ñộ lý luận chính trị thì cũng khó mà nâng cao ñược năng lực lãnh ñạo, quản lý ñáp ứng ñòi hỏi của thời kỳ cách mạng mới