Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (2).DOC

Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 3

1.1 HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 3

1.1.1 Khái niệm 3

1.1.2 Những hình thức tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp 4

1.1.3 Vai trò của tín dụng đối với doanh nghiệp 5

1.1.4 An toàn trong hoạt động tín dụng 6

1.2 XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 8

1.2.1 Khái niệm 8

1.2.2 Sự cần thiết của việc xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp 10

1.2.3 Nguyên tắc của xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp 13

1.2.4 Các nhóm chỉ tiêu phân tích khách hàng 14

1.2.5 Quy trình xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp 18

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 26

1.3.1 Các nhân tố thuộc về ngân hàng thương mại 26

1.3.2 Các nhân tố ngoài ngân hàng thương mại 29

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NH TMCP BẮC Á 33

2.1.1 Qúa trình hình thành và phát triển 33

2.1.2 Những hoạt động kinh doanh chính của Ngân hàng TMCP Bắc Á 34

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NH TMCP BẮC Á 41

2.2.1 Hệ thống xếp hạng tín dụng NH TMCP Bắc Á 41

2.2.2 Mô hình xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp của NH TMCP Bắc Á 44

2.2.3 Quy trình công tác xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại NH TMCP Bắc Á 44

2.2.4 Ví dụ về xếp hạng tín dụng đối với Công ty Cổ phần dược phẩm Hà Nội tại NH TMCP Bắc Á 55

2.2.5 Phân tích kết quả công tác xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp của NH TMCP Bắc Á 63

2.3 ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á 66

2.3.1 Những kết quả đạt được 66

2.3.2 Những mặt còn hạn chế 69

2.3.3 Nguyên nhân của các hạn chế 71

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á 75

3.1 ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG TẠI NH TMCP BẮC Á 75

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NH TMCP BẮC Á 77

3.2.1 Hoàn thiện nội dung, quy trình xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 77

3.2.3 Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tin học 84

3.2.4 Nâng cao nhận thức về XHTD 85

3.2.5 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 86

3.2.6 Xây dựng hệ thống thông tin riêng của NH TMCP Bắc Á 88

3.2.7 Đẩy mạnh thực thi XHTD trong hoạt động tín dụng 89

3.2.8 Định kỳ hoặc đột xuất kiểm tra việc thực hiện XHTD 89

3.2.9 Nâng cao chất lượng công tác tổ chức phân tích tín dụng, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 89

3.2.10 Xây dựng chiến lược khách hàng 91

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT 92

3.3.1 Kiến nghị với chính phủ 92

3.3.2 Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước Việt Nam và các bộ ngành 95

3.3.3 Kiến nghị với các doanh nghiệp 98

KẾT LUẬN 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

BCTC Báo cáo tài chính

BẢNG

Bảng 1.1: Mô hình xếp hạng của Standard & Poor 16

Bảng 2.1: Tốc độ tăng trưởng nguồn vốn huy động 35

Bảng 2.2: Hoạt động cho vay tại NH TMCP Bắc Á (2008-2010) 36

Bảng 2.3: Hoạt động đầu tư 38

Bảng 2.4 Kết quả kinh doanh tại Ngân hàng TMCP Bắc Á 40

Bảng 2.5: Tỷ trọng đối với báo cáo tài chính của doanh nghiệp 50

Bảng 2.6: Xếp hạng rủi ro theo thang điểm của NH TMCP Bắc Á 50

Bảng 2.7: Ý nghĩa xếp hạng của hệ thống xếp hạng tín dụng của NH TMCP Bắc Á 52

Bảng 2.8: Chấm điểm khách hàng Doanh nghiệp Công ty cổ phần dược phẩm Hà Nội 56

Bảng 2.9: Kết quả XHTD khách hàng DN của NH TMCP Bắc Á… …… … 64

Bảng 2.10: Cơ cấu dư nợ cùa khách hàng DN năm 2010 theo XHTD 64

Bảng 2.11: Tình hình xếp loại nợ xấu năm 2010 64

Bảng 3.1: Định hướng cơ cấu tín dụng các ngành giai đoạn 2012 – 2014 76

SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Các bước tiến hành XHTD khách hàng doanh nghiệp 18

Sơ đồ 2.2: Mô hình xếp hạng tín dụng của NH TMCP Bắc Á 44

Sơ đồ 3.1: Mô hình Xây dựng hệ thống thông tin nội bộ toàn hệ thống 83

BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Cơ cấu nguồn vốn tín dụng NH TMCP Bắc Á giai đoạn 2008-2010 36

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại, hoạt động tín dụng lànghiệp vụ cơ bản, chiếm vai trò quan trọng nhất vì nó là nghiệp vụ sinh lời chủ yếucho ngân hàng Tuy nhiên, đây cũng là nghiệp vụ tập trung hầu hết các rủi ronghiêm trọng, gây tổn thất lớn cho NHTM Vì vậy, việc thực hiện quản trị rủi ronhất là rủi ro tín dụng nhằm đảm bảo an toàn và nâng cao chất lượng tín dụng làmột yêu cầu khách quan, là điều kiện sống còn để ổn định và phát triển NHTM Vớithực tế là doanh số cho vay, thu nợ và dư nợ đối với doanh nghiệp luôn chiếm tỷtrọng lớn trong hoạt động tín dụng của các NHTM, cho nên hạn chế rủi ro tín dụngđối với doanh nghiệp vay vốn mà vẫn mở rộng tín dụng đối với chủ thể này là vấn

đề luôn nhận được sự quan tâm của các ngân hàng

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, dư nợ tín dụng ngân hàng có xu hướnggia tăng mạnh, do nhu cầu vốn đầu tư tăng để mở rộng sản xuất, kinh doanh đápứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong bối cảnh hoạt động của thị trường chứngkhoán, thị trường vốn còn hạn chế, đó là điều kiện thuận lợi cho NHTM, nhưngcũng gây áp lực lên hoạt động ngân hàng; tiềm ẩn những rủi ro tín dụng, đòi hỏi cácNHTM phải có những giải pháp hữu hiệu giảm thiểu tình trạng này Trong đó, mộtgiải pháp quan trọng, mang lại nhiều lợi ích cho hoạt động đánh giá khách hàng vàquản trị rủi ro đã và đang được NHTM Việt Nam xây dựng và khai thác chính làcông tác xếp hạng tín dụng Xếp hạng tín dụng các doanh nghiệp vay vốn trở thànhvấn đề khá “nóng” đối với NHNN cũng như các NHTM Việt Nam

Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á (NH TMCP Bắc Á) là NHTM đượcthành lập từ năm 1994 Trong những năm qua, cùng với yêu cầu quản trị rủi ro tíndụng ngày càng gia tăng, NH TMCP Bắc Á cũng đã nỗ lực trong việc xây dựngmột hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của riêng mình Ngay khi ra đời, hệ thốngnày đã đạt được những kết quả nhất định, đáp ứng yêu cầu quản trị rủi ro tín dụngcủa NH TMCP Bắc Á Tuy nhiên, hoạt động của công tác xếp hạng tín dụng vẫnbộc lộ nhiều bất cập, chính vì yêu cầu trên nên việc nghiên cứu giải pháp để nângcao và hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng ở NH TMCP Bắc Á là rất cấp thiết

trong giai đoạn cạnh tranh gay gắt hiện nay Đó cũng chính là lý do em đã thực hiện

luận văn: “Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á”

2 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn về công tác xếp hạng tíndụng tại các NHTM

Đánh giá thực trạng việc thực hiện công tác xếp hạng tín dụng của NH TMCP Bắc

Á, những kết quả đạt được, tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại trong thời gian qua

Đề xuất những giải pháp để hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng tại NHTMCP Bắc Á trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Công tác xếp hạng tín dụng đối với kháchhàng doanh nghiệp của NHTM

Phương pháp nghiên cứu: Công tác xếp hạng tín dụng đối với khách hàngdoanh nghiệp tại NHTM Cổ phần Bắc Á

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là phương pháp duy vậtbiện chứng, vận dụng các nguyên tắc khách quan, toàn diện và thống nhất giữa lịch

sử và logic, sử dụng các phương pháp đi từ cụ thể đến trừu tượng… ngoài ra luậnvăn còn sử dụng các tài liệu, các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước

có liên quan

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, bảng, biểu, phụ lục và danh mục tài liệu thamkhảo đề tài được chia làm 3 chương:

Chương 1: Xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng

thương mại

Chương 2: Thực trạng công tác xếp hạng tín dụng khách hàng doanh

nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng khách hàng

doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á.

CHƯƠNG 1 XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH

NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI1.1 HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.1.1 Khái niệm.

Tín dụng là một quan hê vay mượn được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ hoặchiện vật trên nguyên tắc người đi vay phải hoàn trả cho người cho vay cả vốn lẫn lãitrong một thời gian nhất định

Đối với ngân hàng hoạt động tín dụng là vấn đề sống còn, quyết định sự tồntại và phát triển của ngân hàng trên thị trường Nếu xem xét tín dụng là một chứcnăng cơ bản của ngân hàng thì có thể hiểu: “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch vềtài sản (tiền hoặc hàng hoá) giữa ngân hàng và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp,

và các chủ thể khác), trong đó, ngân hàng chuyển giao tài sản cho bên đi vay sửdụng trong một thời gian nhất định theo thảo thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàntrả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán”

Từ khái niệm trên ta có thể rút ra được đặc trưng của tín dụng ngân hàng:

Thứ nhất, tín dụng ngân hàng phải dựa trên cở sở sự tin tưởng giữa bên cho

vay và bên đi vay Chỉ khi nào người cho vay thực sự tin tưởng vào sự sẵn lòng vàkhả năng trả nợ của người đi vay, khi đó quan hệ tín dụng mới được thiết lập Đâychính là điều kiện tiên quyết hình thành quan hệ tín dụng Mặt khác, người vay cũngtin vào hiệu quả của việc sử dụng đồng vốn đi vay của mình

Thứ hai, tín dụng ngân hàng có tính thời hạn Tín dụng là sự chuyển nhượng

tạm thời một lượng tài sản của người sở hữu cho người đi vay nhưng phải trong mộtthời gian nhất định với cam kết hoàn trả cả gốc và lãi

Thứ ba, sau một thời gian như đã thoả thuận, người đi vay phải hoàn trả cho

người vay một lượng giá trị gồm cả gốc và lãi Phần chênh lệch này là giá của việcđược quyền sử dụng vốn của người khác Do vậy, giá này phải đủ lớn để đem lại sự

hấp dẫn cho người chuyển nhượng và sử dụng vốn.

Thứ tư, hoạt động tín dụng luôn chứa đựng những rủi ro Đó là do sự mất cân

xứng về thông tin của khách hàng có quan hệ tín dụng với ngân hàng Rủi ro đóngoài những nguyên nhân chủ quan xuất phát từ phía ngân hàng và khách hàng, còn

có những nguyên nhân khách quan như: sự biến động của thị trường, chu kỳ kinh tế,

sự thay đổi của chính sách, những nguyên nhân bất khả kháng như thiên tai, dịchhoạ…

1.1.2 Những hình thức tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp.

Trên cơ sở nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp mà tín dụng ngân hàng có thểphân loại theo các căn cứ sau:

* Căn cứ vào mục đích vay:

- Cho vay bất động sản: Là loại cho vay liên quan đến việc mua sắm và xâydựng bất động sản như: nhà ở, đất đai, bất động sản trong lĩnh vực công nghiệp,thương mại…

- Cho vay công nghiệp và thương mại: Là loại cho vay ngắn hạn để bổ sungvốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại vàdịch vụ

- Cho vay nông nghiệp: Là loại cho vay để trang trải các chi phí sản xuất nhưphân bón, thuốc trừ sâu, giống…

* Căn cứ vào thời hạn cho vay:

- Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay dưới 12 tháng nhằm bù đắp sự thiếu hụttạm thời vốn lưu động của doanh nghiệp

- Cho vay trung và dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm nhằmđầu tư mua sắm tài sản cố định, xây nhà xưởng, mở rộng sản xuất kinh doanh

* Căn cứ và độ tín nhiệm đối với ngân hàng:

- Cho vay có đảm bảo: Là loại cho vay dựa trên cơ sở các đảm bảo như: thếchấp, cầm cố, bảo lãnh…

- Cho vay không có bảo đảm: Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm

cố hoặc sự bảo lãnh của bên thứ 3, việc cho vay hoàn toàn dựa trên sự tín nhiệm củangân hàng đối với khách hàng

* Căn cứ vào xuất xứ tín dụng:

- Cho vay trực tiếp: Là hình thức cho vay mà ngân hàng trực tiếp cấp vốn chongười có nhu cầu vay vốn

- Cho vay gián tiếp: Là hình thức cấp vốn thông qua mua lại các khế ước hoặcchứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán Các loại cho vay giántiếp như: Chiết khấu, bao thanh toán…

* Căn cứ vào phương pháp hoàn trả:

- Cho vay có thời hạn: Là loại cho vay có thoả thuận thời hạn trả nợ cụ thểtheo hợp đồng Cho vay có thời hạn bao gồm: cho vay có kỳ hạn trả nợ, cho vay cónhiều kỳ hạn trả nợ, cho vay hoàn trả nợ nhiều lần nhưng không có kỳ hạn cụ thể…

- Cho vay không có thời hạn cụ thể: Là hình thức cho vay mà trong đó, ngânhàng hoặc người đi vay tự nguyên trả nợ bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước mộtthời gian hợp lý

* Căn cứ vào hình thái giá trị tín dụng:

- Cho vay bằng tiền: Là loại cho vay mà hình thái giá trị của tín dụng đượccung cấp bằng tiền

- Cho vay bằng tài sản: Đây là hình thức tín dụng thường thể hiện ở nghiệp vụcho thuê

1.1.3 Vai trò của tín dụng đối với doanh nghiệp.

Nền kinh tế thị trường luôn luôn tồn tại các yếu tố cạnh tranh, các doanhnghiệp muốn chiếm lĩnh thị trường, nâng cao vị thế cạnh tranh của mình thì khôngcòn con đường nào khác là phải không ngừng nâng cao quy mô chất lượng hoạtđộng kinh doanh của mình Để làm được điều đó và sử dụng hiệu quả nhất nguồnvốn; TDNH là sự lựa chọn tối ưu của các doanh nghiệp

Thứ nhất, TDNH là công cụ tài trợ cho các doanh nghiệp thoả mãn nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh.

Đối với doanh nghiệp, ngân hàng là kênh cung cấp nguồn vốn để phục vụ quátrình sản xuất kinh doanh Đặc biệt là khi tích luỹ nội bộ của doanh nghiệp này cònhạn chế lại rất khó thu hút nguồn vốn từ thị trường vốn vì quy mô nhỏ, không hấp

dẫn thì vốn từ ngân hàng lại càng có vị trí quan trọng đối với sự tồn tại và phát triểncủa các doanh nghiệp này Vì vậy, NHTM là một trong những kênh tài trợ vốnnhằm thoả mãn nhu cầu vốn của doanh nghiệp để đảm bảo hoạt động sản xuất kinhdoanh được thường xuyên, liên tục, hoặc đáp ứng yêu cầu đổi mới trang thiết bị, mởrộng quy mô sản xuất ngày càng tăng tại doanh nghiệp.

Thứ hai, tín dụng ngân hàng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Khi cấp tín dụng cho doanh nghiệp, ngân hàng đòi hỏi doanh nghiệp phải cóđược những phương án, dự án kinh doanh có tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao.Bản thân doanh nghiệp cũng cần tính toán hiệu quả kinh tế sao cho họ vừa có lợinhuận và hoàn trả được gốc và lãi vay cho ngân hàng Đồng thời, ngân hàng cũngthường xuyên kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn của doanh nghiệp đảm bảo nguồnvốn được sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả và tạo ra được lợi nhuận Như vậyTDNH có tác dụng tăng cường chế độ hạch toán kinh tế không chỉ đối với cácNHTM, mà cả với doanh nghiệp đi vay

Thứ ba, tín dụng góp phần hình thành cơ cấu vốn tối ưu cho doanh nghiệp.

Nguồn vốn của doanh nghiệp, xét trên góc độ sở hữu thì bao gồm hai nguồn:Một là nguồn vốn chủ sở hữu là nguồn vốn do các chủ sở hữu doanh nghiệp đónggóp ban đầu và tạo lập trong quá trình kinh doanh; hai là, nợ phải trả là các khoảnvay, nợ các chủ nợ như: ngân sách, NHTM, nhà cung cấp… Để có cơ cấu vốn tối

ưu, doanh nghiệp không bao giờ sử dụng toàn bộ nguồn vốn tự có của mình để sảnxuất kinh doanh mà cần có sự cân đối giữa nguồn vốn tự có và nguồn vốn vay nhằmlợi dụng hiệu quả của đòn bẩy tài chính

Ngoài ra, TDNH là một kênh đáp ứng nhu cầu đầu tư và phát triển kinh tế,góp phần ổn định tiền tệ, ổn định giá cả, ổn định đời sống dân cư, tạo công ăn việclàm và đảm bảo trật tự an toàn xã hội

1.1.4 An toàn trong hoạt động tín dụng.

Hoạt động tín dụng là hoạt động cơ bản của NHTM, mang lại nguồn thu nhậpđáng kể cho ngân hàng Nhưng hoạt động tín dụng bản thân nó cũng tiềm ẩn nhữngrủi ro mà nếu xảy ra sẽ gây thiệt hại lớn cho ngân hàng nói riêng và ảnh hưởng đến

cả nền kinh tế nói chung Vì thế, việc nhận dạng RRTD là cần thiết để giúp ngânhàng đưa ra các phương pháp phòng chống thích hợp, đảm bảo an toàn trong hoạtđộng tín dụng ngân hàng.

Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của TCTD, theo điều 2 của quyđịnh về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng tronghoạt động ngân hàng của TCTD ban hành theo quyết định số 493/2005/QĐ-NHNNngày 22/4/2005 của Thống đốc ngân hàng nhà nước, là khả năng xảy ra tổn thấttrong hoạt động ngân hàng của TCTD do khách hàng không thực hiện hoặc không

có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết

Hậu quả rủi ro tín dụng

Khi rủi ro tín dụng xảy ra, nó sẽ để lại hậu quả rất lớn không chỉ với ngânhàng mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế Khi gặp rủi ro tín dụng, ngân hàng khôngthu được vốn tín dụng đã cấp và lãi cho vay, nhưng ngân hàng vẫn phải trả vốn vàlãi cho khoản tiền huy động khi đến hạn, điều này làm cho ngân hàng mất cân đốitrong việc thu chi Khi không thu được nợ thì vòng quay vốn tín dụng giảm làmngân hàng kinh doanh không có hiệu quả, ngân hàng rơi vào tình trạng mất khảnăng thanh toán, làm mất lòng tin người gửi tiền, ảnh hưởng đến uy tín của ngânhàng Nếu tình trạng này kéo dài không khắc phục được, ngân hàng sẽ bị phá sản.Hoạt động ngân hàng mang tính chất dây chuyền, khi một ngân hàng gặp khó khăn

sẽ gây ảnh hưởng đến các ngân hàng khác Sự hoảng loạn của các ngân hàng ảnhhưởng rất lớn đến toàn bộ nền kinh tế Nó làm cho nền kinh tế bị suy thoái, giá cảtăng, sức mua giảm, thất nghiệp tăng, xã hội mất ổn định, từ gây hậu quả nghiêmtrọng cho nền kinh tế

Sự cần thiết quản trị rủi ro tín dụng

Hậu quả khi rủi ro tín dụng xảy ra là rất lớn, tuy nhiên hiện nay, các NHTMViệt Nam vẫn đang phải đối mặt với tình trạng nợ xâu, nợ tồn đọng rất cao Côngtác cung cấp, khai thác và sử dụng thông tin tín dụng tại nhiều NHTM vẫn còn yếu,còn có tình trạng một khách hàng vay vốn tại nhiều NHTM nhưng không có sựkiểm tra, đánh giá về mức độ rủi ro Việc phân tích, đánh giá rủi ro khách hàng còn

nhiều bất cập, chưa hỗ trợ hiệu quả cho việc ra quyết định cho vay và thu hồi nợ.Nguyên nhân của tình trạng này là do công tác quản trị rủi ro tín dụng chưa được tiếnhành một cách quy mô, rủi ro tín dụng chưa được xác định, đo lường đánh giá vàkiểm soát một cách chặt chẽ, chưa phù hợp với thông lệ Quốc tế và yêu cầu hội nhập.

Do đó, song song với việc tăng cường tín dụng, nhiệm vụ đặt ra đối với hệthống ngân hàng là phải chú trọng hơn nữa đến việc áp dụng và hoàn thiện các giảipháp nâng cao quản trị rủi ro tín dụng Để thực hiện quản trị rủi ro tín dụng, Hiếpước Base II cho phép các ngân hàng lựa chọn giữa “phương pháp dựa trên đánh giátiêu chuẩn” và “phương pháp dựa trên đánh giá nội bộ” Đến nay, hầu hết các ngânhàng đều đang xây dựng phương pháp đánh giá nội bộ, đây chính là nòng cốt củaquản trị rủi ro tín dụng

1.2 XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.2.1 Khái niệm.

Hiện nay, có nhiều thuật ngữ được sử dụng để chỉ việc thực hiện đánh giá, xếphạng khách hàng vay vốn tại NHTM như: xếp hạng người vay (borrower rating),xếp hạng rủi ro người vay (borrower risk rating), xếp hạng rủi ro tín dụng (cerditrisk rating) xếp hạng tín dụng và xếp hạng khách hàng … Về mặt bản chất thìnhững thuật ngữ này đều giống nhau được sử dụng để chỉ một quá trình gồm haicông đoạn: Phân tích, đánh giá để chấm điểm và xếp hạng khách hàng Hiện nhiều

NHTM Việt Nam cùng dùng thuật ngữ xếp hạng tín dụng để gọi quá trình này vì

nó thể hiện được bản chất là việc đánh giá, xếp hạng rủi ro của khách hàng trongquan hệ tín dụng với NHTM

Xếp hạng tín dụng (credit ratings) là thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Anh (credit:

là tín nhiệm hay tín dụng, ratings: là sự xếp hạng) do John Moody đưa ra vào năm

1909 khi đánh giá tín nhiệm của các doanh nghiệp ngành đường sắt Cùng năm đó,cuốn “cẩm nang chứng khoán đường sắt” được phát hành dựa trên việc nghiên cứu,phân tích và công bố bảng Xếp hạng tín dụng lần đầu tiên cho 1.500 loại trái phiếucủa 250 công ty theo một hệ thống ký hiệu được xếp lần lượt là Aaa đến C (hiện

nay những ký hiệu này đã trở thành chuẩn mực quốc tế).

Trong cuốn “phân tích rủi ro trên các thị trường đang chuyển đổi” Bohn, John

A định nghĩa rằng: “Xếp hạng tín dụng là sự đánh giá về khả năng thanh toán đúnghạn cả gốc và lãi của một nhà phát hành đối với một loại chứng khoán trong suốtthời gian tồn tại của nó”

- Theo Công ty chứng khoán Merrill Lynch định nghĩa: “Xếp hạng tín dụng làđánh giá hiện thời của công ty xếp hạng tín dụng về chất lượng tín dụng của mộtnhà phát hành chứng khoán nợ về một khoản nợ nhất định Nó được hiểu là cáchđánh giá hiện thời về chất lượng tín dụng đang được xem xét trong hoàn cảnhhướng về tương lai, phản ánh sự sẵn sàng và khả năng nhà phát hành có thể thanhtoán gốc và lãi đúng hạn Kết quả xếp hạng tín dụng chứa đựng cả ý kiến chủ quancủa các chuyên gia xếp hạng tín dụng”

- Theo công ty Moody’s thì “Xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá vềchất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của chủ thể đi vay dựa trên nhữngphân tích tín dụng cơ bản và biểu hiện thông qua hệ thống ký hiệu từ Aaa tới C”.Theo tổ chức xếp hạng Standards & Poor, xếp hạng tín dụng là những ý kiếnđánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khả năng và thiện ý củachủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúnghạn

Theo định nghĩa của Viện nghiên cứu Nomura: Xếp hạng tín dụng là đánh giáhiện tại về mức độ sẵn sàng và khả năng trả gốc hoặc lãi đối với chứng khoán nợcủa một nhà phát hành trong suốt thời gian tồn tại của chứng khoán đó

Như vây, có thể định nghĩa một cách khái quát về "Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là quá trình đánh giá hoạt động của doanh nghiệp dựa trên việc phân tích tình hình hoạt động hiện tại, năng lực tài chính và triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp nhằm xác định mức độ rủi ro không trả được nợ và khả năng trả nợ trong tương lai của doanh nghiệp”.

Thực chất, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp vay vốn tại NHTM là việc phântích, xếp hạng các doanh nghiệp là đối tượng khách hàng của NHTM, đặt trong mối

quan hệ biện chứng với môi trường kinh doanh, kinh tế, chính trị, xã hội và khảnăng đáp ứng của ngân hàng Cơ sở của việc xếp hạng tín dụng doanh nghiệp vayvốn là các thông tin thu thập được Với những phương pháp phân tích và các chỉtiêu phân tích phù hợp với mục đích nghiên cứu của ngân hàng để làm rõ thực chấthoạt động sản xuất kinh doanh cả về nguồn lực, tiềm năng, lợi thế kinh doanh cũngnhư những rủi ro tiềm ẩn về khả năng trả nợ của doanh nghiệp để các NHTM kịpthời đưa ra những quyết sách phù hợp nhằm ngăn ngừa, hạn chế rủi ro phát sinhtrong quá trình kinh doanh Và đưa ra thông tin bổ sung cho NHNN trong công tácquản lý, hoạch định, thực thi chính sách tiền tệ.

Việc XHTD khách hàng doanh nghiệp là một quá trình, nó được bắt đầu từkhi xác định mục đích nghiên cứu đến việc thu thập, xử lý thông tin trong quá trìnhquản lý và đánh gía chất lượng thông tin thông qua quá trình sử dụng

1.2.2 Sự cần thiết của việc xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp.

Thứ nhất, xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp là

cơ sở quản trị RRTD

Vấn đề rủi ro tín dụng và hậu quả của nó luôn được các ngân hàng quan tâmhàng đầu Yêu cầu đặt ra với các ngân hàng là phải đo lường được rủi ro và đưa racác giải pháp nhằm kiểm soát Điều này được thực hiện thông qua việc tuân thủ chặtchẽ quy trình tín dụng Trong đó, công tác xếp hạng tín dụng có vai trò quan trọngtrong việc phân tích, đánh giá khách hàng cả trước và sau khi cấp tín dụng

- Đánh giá và xếp hạng khách hàng doanh nghiệp trước khi cấp tín dụng

Khi doanh nghiệp đề nghị vay vốn, ngân hàng dựa trên nguồn thông tin thuthập được về doanh nghiệp, thực hiện phân tích các yếu tố định lượng và định tính

để đo lường khả năng trả nợ và thiện chí trả nợ của doanh nghiệp Số liệu phân tích

là cơ sở để XHTD các doanh nghiệp và kết quả xếp hạng là một trong các căn cứquan trọng để đưa ra quyết định cho vay hay từ chối cho vay Đồng thời, dựa vàomức xếp hạng để áp dụng các chính sách tín dụng thích hợp Như vậy, kết quảXHTD doanh nghiệp trước khi cấp tín dụng là một trong các cơ sở để ngân hàngđưa ra quyết định tín dụng, định giá khoản vay, áp dụng chính sách tín dụng thích

hợp nhằm giới hạn và giảm thiểu RRTD

- Tái xét đánh giá và XHTD doanh nghiệp định kì

Trong quá trình diễn ra quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng, định

kì ngân hàng phải tiến hành phân tích khả năng trả nợ gốc và lãi của doanh nghiệpcho ngân hàng về các khoản đã cho vay, dựa trên nguồn thông tin thu thập được vềdoanh nghiệp đi vay từ lúc phát tiền vay cho đến thời điểm tái xếp hạng, nhằm đánhgiá việc thực hiện các cam kết của doanh nghiệp trong hợp đồng tín dụng, chú trọngđến những vi phạm hợp đồng, từ đó so sánh, đánh giá sự thay đổi RRTD so với banđầu Qua đó, có thể điều chỉnh mức hạng của doanh nghiệp Đồng thời là cơ sở đểđưa ra giải pháp xử lý các khoản nợ có vấn đề, nhằm giảm thiểu nguy cơ gâyRRTD Nếu RRTD thay đổi theo chiều hướng tăng, ngân hàng có thể yêu cầu doanhnghiệp đi vay phải bổ sung vốn tự có hoặc tăng tài sản thế chấp hoặc yêu cầu bảolãnh hoặc cùng doanh nghiệp tìm biện pháp giải quyết khó khăn để tăng khả năngtrả nợ…

Như vậy, tái xếp hạng doanh nghiệp đi vay theo định kì, để xem xét sự thayđổi rủi ro so với ban đầu, nhằm đưa ra những biện pháp thích hợp có hiệu quả giảmthiểu nguy cơ gây ra RRTD Từ đó, tạo điều kiện để tăng thu nhập cho ngân hàng,

mở rộng và đa dạng hoá hình thức tài trợ… Và điều này đặc biệt có ý nghĩa trong

xu hướng cho vay tín chấp ngày càng gia tăng, giúp ngân hàng lựa chọn nhữngkhách hàng tốt để cho vay và là cơ sở để các doanh nghiệp soi lại mình, từ đó cóhướng vươn lên tốt hơn

- XHTD doanh nghiệp khi không hoàn trả nợ đúng hạn

Doanh nghiệp không hoàn trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng đúng hạn, tức xuấthiện khoản nợ quá hạn Việc XHTD doanh nghiệp không hoàn trả nợ đúng hạn là

cơ sở để xác định mức tổn thất tín dụng hoặc đưa ra các biện pháp để giảm tổn thấtcho ngân hàng

Tóm lại: thực hiện XHTD doanh nghiệp sẽ giúp ngân hàng quản lý tốt hơnrủi ro

Thứ hai, XHTD khách hàng doanh nghiệp cung cấp chuỗi thông tin có hệ

thống về quá khứ và hiện tại của doanh nghiệp là cơ sở giúp các nhà quản trị ngân hàng đưa ra quyết định chính xác, kịp thời, và có hiệu quả.

Trong nền kinh tế thị trường, sự cạnh tranh giữa các ngân hàng ngày càng gaygắt, yêu cầu các quyết định tín dụng phải vừa nhanh, vừa rủi ro thấp, đem lại hiệuquả tối ưu Nếu không sẽ dễ mất đi cơ hội tăng thu nhập và mở rộng quy mô tíndụng, do khách hàng sẽ tìm đến vay ngân hàng khách hoặc tìm nguồn tài trợ ngoàingân hàng Muốn có quyết định nhanh và chính xác, ngân hàng phải dự đoán tươngđối chính xác về khả năng và thiện chí trả nợ của doanh nghiệp Điều này phụ thuộcvào yếu tố quan trọng là hệ thống thông tin của ngân hàng về doanh nghiệp trong cảquá khứ và hiện tại Yêu cầu đặt ra là ngân hàng phải có hệ thống thông tin đáng tincậy, để nhận biết được những dấu hiệu đó qua một quá trình, chứ không phải mộtthời điểm và kết quả XHTD khách hàng doanh nghiệp qua chuỗi thời gian sẽ đápứng được nhu cầu kể trên

Thứ ba, XHTD khách hàng doanh nghiệp là cơ sở để xây dựng chính sách tín dụng và chính sách khách hàng

Trên cơ sở điểm số, ngân hàng sẽ phân loại khách hàng và áp dụng chính sáchkhách hàng về lãi xuất cho vay, hạn mức vay, thời hạn tín dụng cho phù hợp Đồngthời cũng xây dựng chính sách tín dụng, áp dụng kỹ thuật cho vay tương ứng vớimỗi loại khách hàng Đối với doanh nghiệp có độ tín nhiệm cao, XHTD tốt, ngânhàng sẽ áp dụng chính sách ưu đãi: cho vay với lãi suất thấp, số lượng cho vaynhiều hơn, điều kiện cho vay được nới lỏng, hay áp dụng kỹ thuật cho vay tínchấp… Ngược lại, đối với doanh nghiệp có độ tín nhiệm thấp, XHTD thấp, cũngđồng nghĩa với những khoản tín dụng hàm chứa nhiều rủi ro, ngân hàng sẽ áp dụngchính sách cho vay và biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn, nhằm hạn chế khả năngRRTD xảy ra

Thứ tư, XHTD khách hàng doanh nghiệp góp phần thực hiện nguyên tắc cho vay của ngân hàng.

Khi cấp tín dụng, NHTM phải yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng nguyêntắc cho vay, gồm hai nguyên tắc chính:

- Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng

- Hoản trả nợ gốc và lãi đúng hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụngCác nguyên tắc cho vay được thể hiện cụ thể trong hợp đồng tín dụng ViệcXHTD khách hàng doanh nghiệp được tiến hành trước khi cấp tín dụng (tức trướchợp đồng tín dụng được thiết lập) và việc tái xét xếp hạng được tiến hành theo định

kì (tức sau khi hợp đồng tín dụng đã được kí kết), dựa trên cơ sở phân tích khả năng

và thiện chí trả nợ ngân hàng, với mục đích hạn chế RRTD Đây là biện pháp nhằmthực hiện tốt nguyên tắc cho vay của ngân hàng, đặc biệt là nguyên tắc “Hoàn trả nợgốc và lãi đúng hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng”

Thứ năm, XHTD khách hàng doanh nghiệp giúp ngân hàng xây dựng chính sách phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro theo phương pháp định tính.

Theo điều 7, quyết định 493/2005/QĐ-NHNN: “Tổ chức tín dụng có đủ khảnăng và điều kiện thực hiện nợ theo phương pháp định tính thì xây dựng chính sáchphân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro” và “trình Ngân hàng Nhà nước”, cụ thểnhư sau:

 Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn) bao gồm: Các khoản nợ được TCTD đánh giá

là có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi đúng hạn

 Nhóm 2 (Nợ cần chú ý) bao gồm: Các khoản nợ được TCTD đánh giá là

có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi nhưng có dấu hiệu khách hàng suy giảmkhả năng trả nợ

 Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: Các khoản nợ được TCTD đánhgiá là không có khả năng thu hồi nợ gốc và lãi khi đến hạn Các khoản nợ này được

tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng tổn thất một phần nợ gốc và lãi

 Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: Các khoản nợ được TCTD đánh giá làkhả năng tổn thất cao

 Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất gốc) bao gồm: Các khoản nợ được TCTDđánh giá là không có khả năng thu hồi, mất vốn

Đấy là việc phân loại nợ theo phương pháp định tính, khác với việc phân loại nợtrước đây chỉ dựa trên tuổi của các khoản nợ Việc phân loại các khoản nợ này phảidựa trên kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ của ngân hàng về doanh nghiệp vay vốn

1.2.3 Nguyên tắc của xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp.

Trong quá trình xếp hạng tín dụng, cán bộ tín dụng (CBTD) sẽ thu được điểmban đầu và điểm tổng hợp để xếp hạng khách hàng

- Điểm ban đầu là điểm của từng tiêu chí chấm điểm tín dụng CBTD xác địnhđược sau khi phân tích tiêu chí đó

- Điểm tổng hợp để xếp hạng khách hàng bằng điểm ban đầu nhân với trọng số

- Trọng số là mức độ quan trọng của từng tiêu chí xếp hạng tín dụng (chỉ sốtài chính hoặc tiêu chí phi tài chính) xét trên góc độ tác động rủi ro tín dụng

Trong quy trình xếp hạng tín dụng, CBTD sử dụng các bảng tiêu chuẩn đánhgiá các tiêu chí tín dụng theo nguyên tắc:

- Đối với mỗi tiêu chí trên bảng đánh giá các tiêu chí, chỉ số thực tế gần với trị

số nào nhất thì áp dụng cho loại xếp hạng đó, nếu nằm giữa hai trị số thì ưu tiênnghiêng về phía loại tốt nhất

- Trong trường hợp khách hàng có bảo lãnh toàn phần (lớn hơn hoặc bằng100% giá trị khoản tín dụng) của một số tổ chức có năng lực tài chính mạnh hơn, thìkhách hàng có thể được xếp hạng tín dụng tương đương hạng tín dụng của bên bảolãnh (nếu bên bảo lãnh cũng được ngân hàng cho vay chấm điểm)

Quy trình chấm điểm của bên bảo lãnh cũng giống như quy trình áp dụng chokhách hàng Trường hợp bảo lãnh một phần thì chỉ tiến hành chấm điểm tín dụng vàxếp hạng cho chính khách hàng

CBTD sử dụng các bảng tiêu chuẩn đánh giá các tiêu chí chấm điểm tín dụngtheo nguyên tắc đối với mỗi tiêu chí trên bảng tiêu chuẩn và trường hợp khách hàng

Yếu tố 6 C bao gồm:

- Tính cách (Character): Tính cách khách hàng là một yếu tố quan trọng đểxem xét liệu người vay có trách nhiệm trong sử dụng tiền vay hay không Cán bộ tíndụng phải thông qua việc nói chuyện, cách thức làm việc của khách hàng để cónhững đánh giá về tính cách của khách hàng

- Năng lực (Capacity): Cán bộ tín dụng (CBTD) phải đảm bảo khách hàng có

đủ năng lực vay vốn và đủ tư cách pháp lý để thực hiện đúng pháp luật việc ký kếthợp đồng vay vốn Điều kiện đầu tiên đối với một khách hàng vay vốn là phải cóđầy đủ năng lực hành vi dân sự và năng lực pháp luật dân sự

- Dòng tiền mặt (Cash): Dòng tiền của khách hàng là yếu tố quan trọng nhất

để trả lời cho câu hỏi: Người vay có đủ khả năng tạo ra một dòng tiền đủ lớn đểhoàn trả cho ngân hàng món vay hay không?” Thường thì khách hàng sử dụng cácdòng tiền gồm dòng tiền mặt từ doanh thu bán hàng hoặc thu nhập, dòng tiền từ việcbán tài sản, các nguồn vốn huy động bằng cách phát hành nợ hay chứng khoán vốn

để hoàn trả khoản vay

- Tài sản thế chấp (Collateral): Là nguồn tài sản mà ngân hàng sử dụng để thu

nợ khi khách hàng không có khả năng thanh toán món vay Đối với một số kháchhàng thì đây cũng là một điều kiện cần để ngân hàng cho họ vay Tài sản thế chấp

có thể là tài sản thực cũng có thể là tài sản được hình thành trong tương lai Khithẩm định tài sản thế chấp thì cán bộ tín dụng phải chú ý đến những đặc điểm như:Thời gian sử dụng, tình trạng hiện tại, mức độ chuyên môn hoá thể hiện ở tài sảncủa khách hàng

- Điều kiện (Conditions): Khi cho vay ngân hàng cần có sự phân tích ngành nghề

mà doanh nghiệp đang hoạt động, tình hình thị trường cung cần sản phẩm doanhnghiệp, dự báo được xu hướng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp… Mặt kháccác yếu tố vĩ mô như lạm phát, thiểu phát, chu kỳ kinh tế, các chính sách của chínhphủ… cũng cần chú ý vì chúng đều ảnh hưởng đến khoản vay của doanh nghiệp

- Sự kiểm soát (Control): Mọi cá nhân, tổ chức hoạt động trong nền kinh tế

đều chịu sự quản lý của pháp luật, nhà nước Do đó yếu tố control tập trung vào

việc sự thay đổi các chính sách của nhà nước có tác động như thế nào đến như vậy?

Và liệu khách hàng có đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng tín dụng mà ngânhàng đặt ra hay không?

● Mô hình xếp hạng của standard & Poor

Standard & Poor là tổ chức xếp hạng tín dụng hàng đầu thế giới Tổ chức nàyđánh giá rủi ro tín dụng hay rủi ro không hoàn được vốn trái phiếu của công tythông qua xếp hạng trái phiếu

Standard & Poor xếp hạng theo thứ tự giảm dần để phản ánh rủi ro khôngđược hoàn vốn cao dần Hiện nay ngày càng nhiều các ngân hàng, tổ chức tài chính

sử dụng mô hình của S&P để xếp hạng tín dụng cho khách hàng của mình

Bảng 1.1: Mô hình xếp hạng của Standard & Poor

1 AAA Đây là mức xếp hạng cao nhất Khả năng hoàn trả

khoản vay của khách hàng được xếp hạng này là đặcbiệt tốt

2 AA Khách hàng xếp hạng AA có năng lực trả nợ không

kém nhiều so với khách hàng được xếp hạng cao nhất.Khả năng hoàn trả khoản nợ của khách hàng được xếphạng này là rất tốt

3 A Khách hàng xếp hạng A có nhiều khả năng chịu tác động

tiêu cực của các yếu tố bên ngoài và các điều kiện kinh tếhơn các khách hàng được xếp hạng cao hơn Tuy nhiênkhả năng trả nợ vẫn được đánh giá là tốt

4 BBB Khách hàng xếp hạng BBB có các chỉ số cho thấy

khách hàng có khả năng hoàn trả đầy đủ các kổan nợ.Tuy nhiên các điều kiện kinh tế bất lợi và sự thay đổicủa các yếu tố bên ngoài có nhiều khả năng hơn trongviệc suy giảm khả năng trả nợ của khách hàng

5 BB Khách hàng xếp hạng BB ít có nguy cơ mất khả năng

trả nợ hơn các nhóm từ B đến D Tuy nhiên các kháchhàng này đang phải đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩnhoặc ảnh hưởng từ các điều kiện kinh doanh, tài chính

STT Mức xếp hạng Ý nghĩa

và kinh tế bất lợi, các ảnh hưởng này có khả năng dẫnđến sự suy giảm khả năng trả nợ của khách hàng

6 B Khách hàng xếp hạng B có nhiều nguy cơ mất khả

năng trả nợ hơn các khách hàng nhóm BB Tuy nhiên,hiện thời khách hàng vẫn có khả năng hoàn trả khoảnvay Các điều kiện kinh doanh, tài chính và kinh tếnhiều khả năng ảnh hưởng đến khả năng hoặc thiện chítrả nợ của khách hàng

7 CCC Khách hàng xếp hạng CCC hiện thời đang bị suy giảm

khả năng trả nợ, khả năng trả nợ của khách hàng phụthuộc và độ thuận lợi của các điều kiện kinh doanh, tàichính và kinh tế Trong trường hợp có các yếu tố bấtlợi xảy ra, khách hàng nhiều khả năng không trả đượcnợ

8 CC Khách hàng xếp hạng CC hiện thời đang bị suy giảm

nhiều khả năng trả nợ

9 C Khách hàng xếp hạng C trong trường hợp đã thực hiện

các thủ tục xin phá sản hoặc có động thái tương tựnhưng việc trả nợ của khách hàng vẫn đang được duytrì

10 D Khách hàng xếp hạng D trong trường hợp đã mất khả

năng trả nợ, các tổn thất đã thực sự xảy ra; không xếphạng D cho các khách hàng mà việc mất khả năng trả

nợ mới chỉ là dự kiến

1.2.5 Quy trình xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp.

Quy trình XHTD là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách khoa học,khách quan nhằm đưa ra kết quả chính xác nhất Quy trình và các nội dụng của quytrình XHTD ở các NHTM khách nhau là có khác nhau đôi chút Nhưng tựu chunglại gồm các bước cơ bản như sau:

Sơ đồ 1.1: Các bước tiến hành XHTD khách hàng doanh nghiệp

Bổ sung thông tin

Bước 1: Thu thập thông tin

Đây là bước đầu tiên và là bước quan trọng nhất trong quá trình XHTD doanhnghiệp Chất lượng và kết quả xếp hạng tín dụng phụ thuộc nhiều vào tính đầy đủ,kịp thời, tin cậy của nguồn thông tin đầu vào

Nguồn thu thập thông tin chủ yếu là từ chính xác doanh nghiệp, từ các cơquan thông tin tín dụng công và tư; từ cơ quan đăng ký doanh nghiệp (Bộ và các sở

kế hoạch đầu tư), trung tâm đăng ký tài sản đảm bảo, tổng cục thống kê, bộ tàichính, cơ quan thuế, toà án… và các nguồn thông tin khác như báo chi, internet…

Bước 2: Phân loại theo ngành và quy mô của doanh nghiệp

Một là, xác định quy mô của doanh nghiệp

Đặc trưng của mỗi ngành nghề khác nhau về chu kỳ kinh doanh, về triển vọngtăng trưởng, về mức vốn đầu tư, cơ cấu chi phí, khả năng cạnh tranh, sản phẩm thaythế… Do đó, việc xây dựng một hệ thống xếp hạng có tính đến yếu tố ngành đểphân loại ngành kinh tế có ý nghĩa thiết yếu Hệ thống phân loại ngành kinh tế đóphải phù hợp với trình độ phát triển nền kinh tế và môi trường pháp lý của từngquốc gia, tuy nhiên cũng phải gần sát với thông lệ chuẩn quốc tế Các NHTM có thể

Thu thập

thông tin

Phân loại theo ngành

và quy mô

Phân tích các chỉ tiêu

và cho điểm

Đưa ra kết quả XHTD DNVV

Phê chuẩn và

sử dụng kết quả XHTD

căn cứ theo cách phân loại của chính phủ hoặc tự đưa ra một cách phân loại riêngcho phù hợp với hoàn cảnh đặc điểm, điều kiện của mình Đa số các ngân hàngphân loại doanh nghiệp theo 4 ngành nghề chính: Nông – Lâm – Ngư nghiệp,Thương mại - dịch vu, Xây dựng, công nghiệp.

Hai là, xác định quy mô của doanh nghiệp

Quy mô doanh nghiệp lớn hay nhỏ sẽ quyết định nhiều đến vị thế cạnh tranh,khả năng kinh doanh, khả năng trả nợ… của doanh nghiệp Do đó, xác định quy môdoanh nghiệp cũng có thể cung cấp thông tin quan trọng cho quá trình xếp hạng.Thông thường, các doanh nghiệp có quy mô nhỏ được đánh giá thấp hơn so vớidoanh nghiệp có quy mô lớn bởi chúng không có những ưu thế về quy mô sản xuất,tiềm năng nhân sự và tiềm lực về mặt tài chính Những doanh nghiệp này thườngchỉ thiên về kinh doanh một loại sản phẩm nên vị thế cũng bị đánh giá thấp hơn.Việc xác định quy mô thông thường căn cứ vào các chỉ tiêu như quy mô vốn kinhdoanh, doanh thu, tổng số lao động, nộp thuế…

Bước 3: Phân tích các chỉ tiêu và cho điểm

Để thực hiện được bước này cần thiết phải thực hiện các công việc sau

(1) Phân tích các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính.

● Chỉ tiêu tài chính:

(1) Chỉ tiêu

- Vốn điều lệ: là số vốn do tất cả các cổ đông đóng góp và được ghi vào điều

lệ của công ty

- Cổ phiếu đang lưu hành: là số lượng cổ phiếu của công ty hiện đang lưuhành trên thị trường

- Cổ phiếu quỹ: là cổ phiếu đã phát hành và được mua, bán lại trên thị trườngbởi chính tổ chức phát hành

(2) Kết quả hoạt động kinh doanh

- Tổng tài sản: là tổng giá trị của toàn bộ tài sản hiện có của công ty tính đếnthời điểm lập báo cáo

- Vốn chủ sở hữu: là nguồn vốn thuộc sở hữu của công ty, vốn chủ sở hữu

thường bao gồm: vốn góp ban đầu, lợi nhuận không chia, phát hành cổ phiếu mới,các quỹ của công ty.

- Doanh thu thuần: là tổng số doanh thu bán hàng (trừ đi các khoản giảm trừ)công ty đạt được trong năm

- Lợi nhuận sau thuế: Là tổng số tiền thực lãi (lợi nhuận trước thuế – thuế thunhập doanh nghiệp) công ty thu về trong năm

(3) Hệ số khả năng thanh toán

* Hệ số thanh toán ngắn hạn:

Hệ số thanh toán ngắn hạn =(Tổng tài sản lưu động)/(Tổng nợ ngắn hạn)

- Hệ số này là thước đo khả năng thanh toán ngắn hạn của công ty, nó cho biết tỷ lệcác khoản nợ ngắn hạn của công ty được trả bằng các tài sản tương đương với thờihạn của các khoản nợ đó

- Hệ số này của từng công ty thường được so sánh với hệ số trung bình củangành, tuy nhiên mỗi ngành sẽ có một hệ số trung bình khác nhau

* Hệ số thanh toán nhanh:

Hệ số thanh toán nhanh = (Tổng tài sản lưu động – Hàng tồn kho)/ (Tổng nợ ngắn hạn)

- Hệ số này nói lên việc công ty có nhiều khả năng đáp ứng việc thanh toán nợngắn hạn vì công ty dễ dàng chuyển từ tài sản lưu động khác về tiền mặt

- Hệ số này cũng thường được so sánh với hệ số trung bình của ngành, thôngthường khả năng thanh toán của công ty được đánh giá an toàn khi hệ số này > 0,5lần vì công ty có thể trang trải các khoản nợ ngắn hạn mà không cần đến các nguồnthu hay doanh số bán

(4) Hệ số khả năng sinh lời

* Hệ số tổng lợi nhuận:

Hệ số tổng lợi nhuận = (Doanh số - Trị giá hàng đã bán theo giá mua)/(Doanh số bán)

- Hệ số này cho biết mức độ hiệu quả khi sử dụng các yếu tố đầu vào (vật tư,lao động) trong một quy trình sản xuất của doanh nghiệp

- Trong thực tế khi muốn xem các chi phí này có cao quá hay không là đem sosánh hệ số tổng số lợi nhuận của một công ty với hệ số của các công ty cùng ngành,

nếu hệ số tổng lợi nhuận của các công ty đối thủ cạnh tranh cao hơn, thì công ty cần

có giải pháp tốt hơn trong việc kiểm soát các chi phí đầu vào

* Hệ số lợi nhuận ròng

Hệ số lợi nhuận ròng = ( Lợi nhuận sau thuế)/ (Doanh thu thuần)

- Hệ số lợi nhuận ròng phản ánh khoản thu nhập ròng (thu nhập sau thuế) củamột công ty so với doanh thu của nó Hệ số này càng cao thì càng tốt vì nó phản ánhhiệu quả hoạt động của công ty

- Trên thực tế mức lợi nhuận ròng giữa các ngành là khác nhau, còn trong bảnthân 1 ngành thì công ty nào quản lý và sử dụng yếu tố đầu vào tốt hơn thì sẽ có hệ

số lợi nhuận cao hơn Đây là một trong các biện pháp quan trọng đo lường khả năngtạo lợi nhuận của công ty năm nay so với các năm khác

* Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA)

ROA = (Lợi nhuận sau thuế)/(Tổng tài sản)

- ROA là hệ số tổng hợp nhất được dùng để đánh giá khả năng sinh lợi củamột đồng vốn đầu tư ROA cho biết cứ một đồng tài sản thì công ty tạo ra bao nhiêuđồng lợi nhuận và ROA đánh giá hiệu suất sử dụng tài sản của công ty

- Hệ số này càng cao thì cổ phiếu càng có sức hấp dẫn hơn vì hệ số này cho thấykhả năng sinh lợi từ chính nguồn tài sản hoạt động của công ty

* Tỷ suất lợi nhuận trên vốn tự có (ROE)

ROE = ( Lợi nhuận sau thuế)/Vốn chủ sở hữu

- ROE cho biết một đồng vốn tự có tạo được bao nhiêu đồng lợi nhuận ROEcàng cao thì khả năng cạnh tranh của công ty càng mạnh và cổ phiếu của công tycàng hấp dẫn, vì hệ số này cho thấy khả năng sinh lời và tỷ suất lợi nhuận của công

ty, hơn nữa tăng mức doanh lợi vốn chủ sở hữu là một mục tiêu quan trọng nhấttrong hoạt động quản lý tài chính của công ty

(5) Hệ số cơ cấu tài chính

* Hệ số nợ

Hệ số nợ = (Nợ phải trả)/(Tổng tài sản)

Hệ số này cho biết phần trăm tổng tài sản của công ty được tài trợ bằng cáckhoản nợ là bao nhiêu

- Hệ số nợ thấp có thể cho thấy việc sử dụng nợ không hiệu quả, còn hệ số nợcao thể hiện gánh nặng về nợ lớn, như vậy 1 hệ số nợ/tổng tài sản là hợp lý sẽ tuỳthuộc vào nhu cầu và khả năng tự tài trợ của công ty.

* Hệ số cơ cấu nguồn vốn

Hệ số cơ cấu nguồn vốn = (Lợi nhuận sau thuế)/(Vốn chủ sở hữu)

- Hệ số này phản ánh tỷ trọng nguồn vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn củacông ty

- Để xác định mức độ phù hợp về tỷ lệ vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốncủa công ty sẽ phụ thuộc rất lớn vào hoạt động và chính sách của từng công ty cũngnhư của từng ngành

(6) Các chỉ số về cổ phiếu

* Cổ tức: là số tiền hàng năm được trích từ lợi nhuận của công ty để trả chomỗi cổ phiếu mà cổ đông nắm giữ

* Thu nhập trên mỗi cổ phiếu ( EPS )

EPS = (Lợi nhuận ròng - Cổ tức ưu đãi)/(Số lượng cổ phiếu phổ thông)

- EPS cho biết nhà đầu tư được hưởng lợi nhuận trên mỗi cổ phần họ đangnắm giữ hàng năm là bao nhiêu Chỉ số này càng cao thì càng được đánh giá tốt vìkhi đó khoản thu nhập trên mỗi cổ phiếu sẽ cao hơn

* Giá trên thu nhập của cổ phiếu ( P/E )

P/E = ( Giá thị trường)/(Thu nhập của mỗi cổ phiếu)

- Hệ số P/E đo lường mối quan hệ giữa giá thị trường (Market Price - P) vàthu nhập của mỗi cổ phiếu (Earning Per Share - EPS)

- P/E cho thấy giá cổ phiếu hiện tại cao hơn thu nhập từ cổ phiếu đó bao nhiêulần, hay nhà đầu tư phải bỏ ra bao nhiêu đồng vốn để có được 1 đồng thu nhập

- Nếu P/E cao điều đó có nghĩa là người đầu tư dự kiến công ty đạt tốc độ tăngtrưởng cao trong tương lai Thông thường cổ phiếu được đánh giá tốt khi tỷ lệ P/Enằm trong khoảng giá trị 10 lần

* Cổ tức trên thu nhập ( D/E ) D/E = (Cổ tức)/(Thu nhập của mỗi cổ phiếu)

- Hệ số này đo lường tỷ lệ phần trăm lợi nhuận ròng trả cho cổ đông phổ thông

dưới dạng cổ tức Hệ số này càng cao thì cổ phiếu đó càng nhận được sự quan tâm củacác nhà đầu tư, bởi lẽ họ sẽ được trả mức cổ tức cao cho mỗi cổ phiếu nắm giữ.

* Cổ tức trên thị giá ( D/P )

D/E = ( Cổ tức)/(Giá thị trường hiện thời)

- Hệ số này phản ánh mức lợi tức mong đợi của nhà đầu tư khi mua một loại

cổ phiếu tại thời điểm hiện tại Nếu tỷ lệ này càng cao thì cổ phiếu đó càng đượccác nhà đầu tư ưa thích vì họ kỳ vọng vào lợi nhuận cao thu về khi đầu tư vào cổphiếu

* Giá trị sổ sách của cổ phiếu phổ thông

Giá trị sổ sách= ( Tổng tài sản – Tổng số nợ - Cổ phiếu ưu đãi)/( Số cổ phiếuphổ thông)

Chỉ tiêu này được dùng để xác định giá trị của một cổ phiếu theo số liệu trên

sổ sách, một nhà đầu tư thường quan tâm đến chỉ tiêu này để so sánh với giá trị thịtrường của cổ phiếu, nếu chỉ tiêu này càng thấp hơn so với giá trị thực

● Các chỉ tiêu phi tài chính

Chỉ tiêu phi tài chính là các chỉ tiêu định tính, khó có thể chuyển thành định lượng.Các chỉ tiêu phi tài chính bao gồm:

- Chấm điểm theo uy tín giao dịch với ngân hàng

Uy tín trong quan hệ tín dụng là một tiêu chí rất quan trọng và được đánh giáthông qua một số chỉ tiêu như:

+ Lịch sử trả nợ của khách hàng

+ Số lần cơ cấu lại nợ

+ Tỷ trọng nợ cơ cấu lại trên tổng dư nợ

+ Tình hình nợ quá hạn của dư nợ hiện tại

+ Lịch sử quan hệ các cam kết ngoại bảng ( thư tín dụng, bảo lãnh, các camkết thanh toán khác…)

+ Tình hình cung cấp thông tin của khách hàng theo yêu cầu của ngân hàng.+ Tỷ trọng số dư tiền gửi bình quân trên tổng dư nợ bình quân của doanhnghiệp tại ngân hàng

+ Tỷ trọng doanh số chuyển qua ngân hàng trong tổng doanh thu so với tỷtrọng tài trợ vốn của ngân hàng trong tổng số vốn được tài trợ của doanh nghiệp.+ Mức độ sử dụng các dịch vụ của ngân hàng.

+ Thời gian quan hệ tín dụng với ngân hàng

+ Tình trạng nợ quá hạn tại các ngân hàng khác…

Một doanh nghiệp luôn trả nợ đúng hạn, không xin gia hạn nợ, không có nợquá hạn, nợ có khả năng mất vốn…tức là doanh nghiệp có lịch sử vay nợ với ngânhàng rất tốt, doanh nghiệp giữ được chữ “tín” với ngân hàng thì ngân hàng sẽ chấmđiểm về quan hệ với ngân hàng cao và doanh nghiệp tiếp cận vốn vay dễ dàng hơn.Ngược lại, nếu doanh nghiệp có lịch sử tín dụng với ngân hàng không tốt có thể dođạo đức tín dụng của khách hàng đó không tốt, cố tình trì hoãn trả nợ hoặc có thể dobản thân doanh nghiệp có tình hình sản xuất phương án kinh doanh không hợp lý,không đem lại lợi nhuận đảm bảo trả nợ vay thì ngân hàng sẽ chấm điểm uy tín giaodịch kém và sẽ rất thận trọng trong việc xem xét cho vay

- Chấm điểm theo năng lực và kinh nghiệm quản lý

Để đánh giá năng lực quản lý và kinh nghiệm của ban lãnh đạo cần thông quamột số chỉ tiêu sau: xem xét những thành tựu cũng như thất bại trong quá khứ củaban lãnh đạo doanh nghiệp để có cái nhìn về lịch sử lãnh đạo của doanh nghiệp đó,tiếp theo là đánh giá kể đến chuyên môn, thời gian công tác trong ngành và lĩnh vựcsản xuất kinh doanh hiện đang điều hành

Năng lực quản lý còn được thể hiện qua công tác kiểm soát nội bộ được thiếtlập một cách chính thống, ghi chép và kiểm tra thường xuyên làm cơ sở để nhữngchính sách của ban lãnh đạo thực hiện quản lý đúng hướng và kịp thời sửa chữanhững vấn đề bất hợp lý

- Chấm điểm theo tiêu chí lưu chuyển tiền tệ:

Nếu chỉ đánh giá báo cáo tài chính của doanh nghiệp dựa trên bảng cân đối kếtoán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh thì chưa đủ Vì giá trị trên báo cáokết quả hoạt động kinh doanh là doanh thu và chi phí nhưng thực chất dòng tiền củadoanh nghiệp cần phải đánh giá thông qua thu và chi tức là đánh gía trên báo cáolưu chuyển tiền tệ

Để biết được chính xác khả năng trả nợ của doanh nghiệp, CBTD cần phảixem xét nguồn trả nợ chính của doanh nghiệp Nguồn này thông thường là từ lợinhuận hay chính xác hơn là từ dòng tiền thuần mỗi năm của doanh nghiệp đó.

- Chấm điểm theo tiêu chí môi trường kinh doanh

Môi trường kinh doanh của doanh nghiệp là tất cả các yếu tố xung quanh tácđộng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, các yếu tố đó có thểthúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp

Môi trường kinh doanh là yếu tố quan trọng để đánh giá khả năng phát triểncủa một doanh nghiệp Một doanh nghiệp hoạt động trong ngành được đánh giá làngành có triển vọng, doanh nghiệp có thương hiệu, uy tín trên thị trường, vị thếcạnh tranh tốt, đối thủ cạnh tranh hạn chế thì doanh nghiệp sẽ được đánh giá cao.Triển vọng ngành phụ thuộc vào chính sách của Nhà Nước trong từng thời kỳ.Ngành nào đang phát triển hay đang trong danh sách các ngành nghề được ChínhPhủ ưu tiên phát triển thì sẽ được đánh giá là có triển vọng ngành thuận lợi

- Chấm điểm theo tiêu chí các đặc điểm hoạt động khác

Ngân hàng chấm điểm các tiêu chí hoạt động khác dựa trên một số chỉtiêu như:

+ Đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh theo ngành, thị trường, vị trí địalý…

+ Sự phụ thuộc vào nhà cung cấp nguồn nguyên liệu đầu vào

+ Sự phụ thuộc vào số lượng người tiêu dùng ( đầu ra )

+ Tốc độ tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận

+ Mức độ bảo hiểm tài sản…

(2) Xây dựng bảng tính điểm theo nguyên tắc:

- Xây dựng cho từng chỉ tiêu, không những chỉ tiêu tài chính mà chỉ tiêu phitài chính cũng phải lượng hoá khái quát thành điểm

- Chỉ tiêu nào quan trọng thì cho số điểm cao hơn, việc phân bổ điểm cho cácchỉ tiêu phải hợp lý, khoa học và công phu, phù hợp với từng ngành kinh tế và qui

mô hoạt động của doanh nghiệp

Xây dựng bảng tính điểm là khâu then chốt quyết định đến chất lượng XHTD,

nó thể hiện năng lực trình độ, kinh nghiệm của ngân hàng trong hoạt động tín dụng

(3) Đối chiếu với bảng tính điểm để tính điểm cho các chỉ tiêu

Khi đã có bảng tính điểm chuẩn cho từng ngành kinh tế, theo từng quy mô thìNHTM tiến hành đối chiếu các chỉ tiêu đã phân tích với bảng tính điểm chuẩn đãxác định của doanh nghiệp đó để xác định điểm cho từng chỉ tiêu

Bước 4: Đưa ra kết quả phân tích, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp

Trên cơ sở phân tích các chỉ tiêu tài chính, chỉ tiêu tài chính và mức độ ảnhhưởng tới doanh nghiệp, người thực hiện có thể đưa ra kết quả phân tích từng chỉtiêu, tính tổng hợp số điểm của các chỉ tiêu Đối chiếu kết quả với bảng xếp hạnggồm các kí hiệu, người thực hiện đưa ra kết quả xếp hạng doanh nghiệp vay vốn đócùng với nhận xét và khuyến nghị Đây là kết quả của cả quá trình XHTD kháchhàng doanh nghiệp vì vậy đòi hỏi người thực hiện phải thận trọng, phải dùng thêmphương pháp chuyên gia để xem xét kết quả đã thực hiện, nếu thấy kết quả chưathoả đáng thì phải kiểm tra lại việc phân tích các chỉ tiêu ở các công đoạn trước

Bước 5: Phê chuẩn và sử dụng kết quả xếp hạng tín dụng

Kết quả XHTD doanh nghiệp thường không công bố rộng rãi vì nhiều lý do,ngân hàng thương mại sẽ căn cứ vào kết quả đó để đưa ra các quyết định hợp lý vềlãi suất, hạn mức tín dụng, các quyết định cho vay, không cho vay, hay thu hồi nợ…Việc sử dụng kết quả xếp hạng có ảnh hưởng đến lợi ích của doanh nghiệp vay vốnnên NHTM phải có chiến lược kiẹp thời đối phó với những phản ứng không thuậnchiều từ phía các doanh nghiệp đó

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.3.1 Các nhân tố thuộc về ngân hàng thương mại.

1.3.1.1 Hệ thống chỉ tiêu xếp hạng tín dụng.

Hệ thống chỉ tiêu xếp hạng tín dụng có ảnh hưởng đến chi phí, thời gian vàchiều sâu các đặc tính rủi ro của doanh nghiệp vay vốn của ngân hàng muốnphản ánh

Trong xây dựng và lựa chọn hệ thống chỉ tiêu xếp hạng, các ngân hàng luônđứng trước việc cân nhắc giữa chi phí về thời gian, nguồn lực, nguồn số liệu vớimức độ ảnh hưởng của các chỉ tiêu này đối với kết quả xếp hạng tín dụng.

1.3.1.2 Phương pháp và các tiêu chuẩn đánh giá xếp hạng tín dụng

Một ngân hàng thương mại có thể lựa chọn một hoặc kết hợp các phươngpháp xếp hạng xếp hạng tín dụng phù hợp với hệ thống các chỉ tiêu xếp hạngtín dụng

Ví dụ: đối với các chỉ tiêu tài chính, ngân hàng có thể lựa chọn phương phápcho điểm theo tiêu chuẩn kết hợp phương pháp so sánh; đối với các chỉ tiêu phi tàichính, có thể lựa chọn phương pháp cho điểm theo tiêu chuẩn kết hợp phương phápchuyên gia Việc áp dụng các phương pháp khác nhau có thể dẫn tới kết quả đánhgiá, xếp hạng khác nhau

Bên cạnh đó, kết quả xếp hạng tín dụng cũng phụ thuộc vào các tiêu chuẩnđánh giá Nếu các tiêu chuẩn đánh giá càng rõ ràng, có hướng dẫn chi tiết, cụ thể thìkết quả xếp hạng tín dụng càng chính xác, có khả năng so sánh cao Khi xác địnhcác tiêu chuẩn đánh giá, các ngân hàng cũng nên cân nhắc mức độ hợp lý giữa cáctiêu chuẩn đánh giá và mục đích sử dụng kết quả xếp hạng tín dụng mà ngân hàngtheo đuổi

1.3.1.3 Mục đích của công tác xếp hạng tín dụng.

Công tác xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của ngân hàng nhằm thực hiệnnhiều mục đích khác nhau Có thể chia thành 2 mảng chính là phân tích tín dụng vàquản lý tín dụng

Mục đích sử dụng cho phân tích tín dụng bao gồm: báo cáo về cơ cấu rủi rotheo danh mục cho vay, trích lập dự phòng rủi ro khi cho vay, phân bổ danh mụccho vay, định giá sản phẩm

Mục đích sử dụng cho quản lý tín dụng bao gồm: xác lập các điều kiện quản

lý rủi ro trước khi cho vay (điều kiện về lãi suất, tài sản bảo đảm, vốn tự có thamgia dự án ), xác lập các điều kiện quản lý sau khi cho vay (phương thức cho vay,tần suất kiểm tra doanh nghiệp, các yêu cầu về báo cáo bổ sung )

Mục đích sử dụng kết quả xếp hạng tín dụng sẽ ảnh hưởng đến việc lựachọn hệ thống chỉ tiêu xếp hạng cũng như số lượng các thứ hạng Kinh nghiệmcho thấy, các ngân hàng chú trọng mục đích phân tích tín dụng thường chi tiếthóa hệ thống chỉ tiêu và số lượng thứ hạng (thường trên 6 hạng) còn các ngânhàng theo đuổi mục đích quản lý tín dụng thường sử dụng số lượng thứ hạng íthơn (thường dưới 5 hạng).

1.3.1.4 Quy mô tín dụng của ngân hàng.

Quy mô tín dụng của ngân hàng có ảnh hưởng rõ đến công tác xếp hạng tíndụng doanh nghiệp tại ngân hàng đó Các ngân hàng có quy mô tín dụng lớn gồm:doanh nghiệp vay vốn có quy mô lớn, giá trị các khoản vay cao; mạng lưới hoạtđộng của ngân hàng rộng khắp Các ngân hàng có quy mô tín dụng lớn thì mức độyêu cầu và đòi hỏi về xếp hạng tín dụng khác với các ngân hàng có quy mô nhỏ.Đối với các khách hàng có quy mô lớn, nguồn thông tin mà ngân hàng có khả năngtiếp cận cũng nhiều hơn đối với các khách hàng có quy mô nhỏ Tuy nhiên, yêu cầu

về bảo đảm tiền vay của các khách hàng quy mô lớn thường có phần ít hơn so vớicác khách hàng có quy mô nhỏ Chính từ các đặc điểm như đã nêu trên, mức độ chitiết và mức độ cập nhật về mức xếp hạng tín dụng doanh vay vốn tại các ngân hàng

có quy mô lớn thường đỏi hỏi chi tiết hơn Đối với các ngân hàng có quy mô nhỏthường cho vay phải có bảo đảm bằng tài sản nên yêu cầu về xếp hạng tín dụngcũng thường đơn giản hơn, mang tính tương đối và không đòi hỏi quá chi tiết

1.3.1.5 Năng lực cán bộ thực hiện xếp hạng tín dụng.

Nhân tố con người luôn có ảnh hưởng lớn đến chất lượng công tác xếp hạngtín dụng Một hệ thống chi tiêu đánh giá dù tốt đến đâu cũng chỉ phản ánh đượcnhững nội dụng cơ bản cho phần lớn các trường hợp xếp hạng tín dụng doanhnghiệp vay vốn Đó là công cụ để người phân tích sử dụng để đánh giá xếp hạngdoanh nghiệp Trong quá trình thao tác thực tế, người thực hiện công tác xếp hạngtín dụng phải hiểu được bản chất của vấn đề phân tích và nhận biết được tình huốngtrong từng điều kiện cụ thể, không máy móc áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá

Cán bộ tín dụng là người trực tiếp tiến hành thực hiện các bước xếp hạng tíndụng từ thu thập thông tin, thẩm định thông tin đến việc phân tích, chấm điểm Do

đó trình độ cán bộ tín dụng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của côngtác này Nếu cán bộ tín dụng có trình độ chuyên môn vững hiểu biết về các chỉtiêu tài chính cũng như phi tài chính để đánh gía doanh nghiệp chính xác, xem xétbáo cáo của doanh nghiệp có vấn đề gì không, có kinh nghiêm trong phân tích,nhận định thì kết quả xếp hạng sẽ rất đáng tin cậy Tuy nhiên, phẩm chất này ởmỗi người khác nhau thì khác nhau nên nó cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượngcông tác xếp hạng

Không những CBTD đòi hỏi chuyên môn vững mà đạo đức nghề nghiệp làvấn đề vô cùng quan trọng Ở nhiều ngân hàng có ra quy định về việc cán bộ tíndụng không được nhận hoa hồng của khách hàng cũng là e ngại vấn đề đạo đứcnghề nghiệp có thể CBTD biết sai mà không sửa hoặc cố tình làm sai để có lợi chodoanh nghiệp

1.3.1.6 Trình độ công nghệ ngân hàng.

Công nghệ sử dụng hiện đại và đạt tiêu chuẩn hay không rõ ràng quyết địnhđến chất lượng công tác xếp hạng tín dụng Chất lượng công tác chấm điểm tíndụng không thể cao khi mà công tác này vẫn được tiến hành một cách thủ công tuỳtheo trình độ đánh giá chủ quan của cán bộ tín dụng Khi được tiến hành theo quytrình trên phần mềm chấm điểm và định hạng thì kết quả thu được sẽ cao hơn Khi

sử dụng phần mềm chấm điểm tự động sẽ hạn chế được sai sót do lỗi chủ quan củacán bộ, rút ngắn được thời gian chấm điểm dó đó nâng cao chất lượng công tác này

1.3.2 Các nhân tố ngoài ngân hàng thương mại.

Trong khi các nhân tố bên trong ngân hàng thương mại thuộc về chủ quancủa ngân hàng, các ngân hàng có thể kiểm soát, giới hạn được thì các nhân tốbên ngoài là nhân tố tác động mang tính khách quan, ảnh hưởng đến công tácxếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp Các nhân tố bên ngoài có ảnhhưởng đến công tác xếp hạng tín dụng các doanh nghiệp vay vốn tại ngân hàngthương mại bao gồm:

1.3.2.1 Quy định, chính sách của Nhà nước

Để áp dụng được phương pháp chấm điểm tín dụng và xếp hạng doanh nghiệpngân hàng cần phải xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng: các bước của quy trìnhchấm điểm tín dụng, hệ thống các chỉ tiêu dùng để chấm điểm và cách cho điểm cácchỉ tiêu đó đều phải phù hợp với thực tiễn và những quy định do Nhà Nước banhành Một hệ thống cơ chế chính sách thông suốt, đồng bộ sẽ giúp thực hiện côngtác chấm điểm tín dụng được áp dụng rỗng rãi và đồng bộ

Quy định pháp luật về doanh nghiệp và loại hình doanh nghiệp:

- Mỗi loại hình doanh nghiệp có một đặc điểm riêng khác nhau Chính vì vậy,các tiêu chuẩn xếp hạng tín dụng cũng có sự khác nhau giữa các loại hình doanhnghiệp này Nhìn chung, các quy định về doanh nghiệp và loại hình doanh nghiệpcủa Việt Nam ngày càng được quy định cụ thể, rõ ràng theo hướng phù hợp vớithông lệ quốc tế, giúp việc phân loại doanh nghiệp theo từng loại hình trở nên dễdàng hơn

- Quy định về phân ngành kinh tế và phân loại ngành nghề đối với các doanhnghiệp hoạt động kinh doanh

Phân ngành kinh tế và phân loại ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp là

cơ sở cho việc xác định quy mô doanh nghiệp và điều kiện phân tích, so sánh cácchỉ tiêu tài chính giữa các doanh nghiệp với nhau

Tại Việt Nam hiện nay, theo quyết định số 75/CP ngày 27/10/1993 của Chínhphủ, ngành nghề kinh tế của Việt Nam được phân thành 20 ngành kinh tế cấp I Căn

cứ vào các ngành kinh tế cấp 1, Tổng cục Thống kê có Quyết định số 143TCKT/PPCĐ ngày 22/12/1993 quy định phân ngành chi tiết từ cấp I đến IV Còntheo thông tư liên tịch Bộ Lao động Thương binh xã hội và Bộ tài chinh số 17/1998/TTLT – BLĐTBXH – BTC ngày 31/12/1998 thì các ngành kinh tế của Việt Namđược chia thành 50 ngành kinh doanh để phân tích xếp hạng doanh nghiệp Các quyđịnh về phân ngành kinh tế và phân loại ngành nghề của doanh nghiệp như trên là cơ

sở để mỗi ngân hàng phân chia nhóm ngành nghề doanh nghiệp phù hợp với tìnhhình thực tế trong quá trình triển khai công tác xếp hạng tín dụng

- Các quy định và hướng dẫn trực tiếp của nhà nước liên quan đến xếp hạngtín dụng.

Các quy định và hướng dẫn này vừa là đòi hỏi bắt buộc của nhà nước đối vớiviệc sử dụng xếp hạng tín dụng như một công cụ quản lý rủi ro tại các ngân hàngthương mại, vừa mang nội dung hỗ trợ về kỹ thuật đối với phân tích xếp hạng doanhnghiệp vay vốn tại ngân hàng thương mại Quyết định 493/2005/QĐ – NHNN ngày22/04/2005 của Ngân hàng nhà nước có quy định trong vòng 03 năm kể từ khiquyết định có hiệu lực thì tổ chức tín dụng phải xây dựng hệ thống xếp hạng tíndụng nội bộ để hỗ trợ cho việc phân loại nợ, quản lý chất lượng tín dụng phù hợpvới phạm vi hoạt động, tình hình thực tế của tổ chức tín dụng Ngày 21/06/2006,Ngân hàng nhà nước mới có quyết định số 1253/QĐ – NHNN thay Quyết định 473/

QĐ – NHNN ngày 28/04/2004 – phê duyệt đề án phân tích, xếp hạng tín dụngdoanh nghiệp Theo đó, Ngân hàng nhà nước cho phép Trung tâm Thông tin tíndụng thực hiện chính thức nghiệp vụ phân tích, xếp hạng tín dụng doanh nghiệpnhằm mục đích tăng cường công tác quản lý rủi ro tín dụng trong hệ thống ngânhàng và đánh giá năng lực của các doanh nghiệp

1.3.2.2 Chuẩn mực kế toán.

Thực tế cho thấy các nước áp dụng cùng phương pháp phân tích và xếp hạngthì kết quả đánh giá vẫn không thể thống nhất, nếu áp dụng các chuẩn mực kế toánkhác nhau Doanh nghiệp đang áp dụng chuẩn mực kế toán quốc gia hay quốc tế?Nếu là chuẩn mực kế toán quốc gia thì mỗi quốc gia có một chuẩn mực kế toánriêng, nhằm đáp ứng nhu cầu khác nhau của người sử dụng báo cáo tài chính ở quốcgia đó Ví dụ: phương pháp xác định giá trị hàng tồn kho ở từng nước có sự khácnhau dẫn đến giá trị hàng tồn kho khác nhau, các chỉ tiêu tài chính liên quan đếnhàng tồn kho khác nhau nên xếp hạng tín dụng khác nhau

Nếu sử dụng chuẩn mực kế toán quốc tế thì các tiêu chuẩn đánh giá xếp hạngdoanh nghiệp cũng không thể giống nhau vì nhiều nguyên nhân như: hoàn cảnhkinh tế - xã hội, pháp luật của mỗi quốc gia khác nhau Ví dụ: Việt Nam hiện nayvẫn là nước đang phát triển, nếu so sánh các chỉ tiêu tài chính với tiêu chuẩn quốc tếthì rất ít doanh nghiệp được xếp hạng tín dụng cao

1.3.2.3 Nguồn thông tin về ngành nghề, thông tin tài chính của khách hàng.

Thông tin về ngành kinh tế là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ thống các chỉtiêu cũng như trọng số của các chỉ tiêu của mỗi một đơn vị kinh tế trong từng ngànhkinh tế Thông tin tài chính của tổ chức kinh tế cần xếp hạng là căn cứ để đánh giánăng lực tài chính của đơn vị thông qua việc chấm điểm các chỉ tiêu tài chính trong

hệ thống xếp hạng

Đây là nhân tố vô cùng quan trọng cảnh hưởng rất lớn đến kết quả phân tích

và xếp hạng doanh nghiệp vay vốn Thông tin đầy đủ, kịp thời, công khai và minhbạch là điều kiện để phân tích và xếp hạng tín dụng doanh nghiệp thuận lợi, chínhxác và ngược lại

Khi tiến hàng thu thập thông tin, CBTD vấp phải nhiều khó khăn từ phíadoanh nghiệp do đối với doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thì vấn đề bảo mậtthông tin mang tính quan trọng hàng đầu Họ không muốn tiết lộ nhiều thông tinmang tính cạnh tranh với các doanh nghiệp khác hoặc những thông tin mật vềphương thức và bí quyết kinh doanh Vì thế những tài liệu họ cung cấp cho ngânhàng thường không thực sự chính xác và đầy đủ Đây cũng là một nguyên nhân làmcho công tác đánh giá, xếp hạng doanh nghiệp của CBTD gặp nhiều khó khăn.Nếu như có quy định rõ ràng về chính sách, công khai thông tin hoạt độngdoanh nghiệp sẽ tạo điều kiện để CBTD thu thập thông tin dễ dang và chính xáchơn, nâng cao chất lượng nguồn thông tin từ đó nâng cao hiệu quả công tác XHTD

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NH TMCP BẮC

Á

2.1 KHÁI QUÁT VỀ NH TMCP BẮC Á:

2.1.1 Qúa trình hình thành và phát triển.

Giới thiệu chung về Ngân hàng thương mại Cổ phần Bắc Á

Tên đầy đủ: Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á

Tên tiếng anh: North Asia Commercial Joint Stock Bank

Tên viết tắt: NASB

Địa chỉ trụ sở chính: 117 Quang Trung, Vinh, Nghệ An

Văn phòng hội sở: 60 Lý Thái Tổ, Hà Nội

Vốn điều lệ: 3.000 tỷ đồng

Ngân hàng TMCP Bắc Á, tên giao dịch tiếng Anh “North Asia CommercialJoint-Stock Bank, viết tắt là NASB” được thành lập theo quyết định số 183/QĐ-NH5 ngày 01/09/1994 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, vốn góp cổphần do các cổ đông có uy tín đóng góp, là một trong số các Ngân hàng thương mại

cổ phần lớn có hoạt động kinh doanh lành mạnh Trụ sở chính của ngân hàng đượcđặt ở 117 Quang Trung, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An và là Ngân hàng thương mại

cổ phần có doanh số hoạt kinh doanh lớn nhất khu vực miền trung Việt Nam Cùngvới sự phát triển của nền kinh tế, Ngân hàng TMCP Bắc Á đang ngày càng được

mở rộng về quy mô, vốn, phạm vi hoạt động và các loại hình dịch vụ Với nguồnvốn điều lệ ban đầu là 155 tỷ đồng, nay đã tăng lên 3.000 tỷ đồng (11/06/2010).Mạng lưới hoạt động kinh doanh của Ngân hàng được hình thành ở các tỉnh,thành phố kinh tế trọng điểm của cả nước Cung cấp các dịch vụ tài chính ngânhàng như: huy động tiền gửi tiết kiệm bằng Việt Nam đồng, USD, EUR ; nhận vốn

ủy thác đầu tư của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; cho vay vốn ngắn hạn ,trung dài hạn bằng VNĐ và ngoại tệ phục vụ sản xuất kinh doanh, dịch vu, tài trợ,

đồng tài trợ cho các dự án; cho vay trả góp tiêu dùng, sinh hoạt gia đình ; thanhtoán quốc tế, tài trợ xuất nhập khẩu; thực hiện các dịch vụ bảo lãnh; dịch vụ thanhtoán, ngân quỹ, chi trả lương hộ cho các tổ chức, doanh nghiệp; dịch vụ chuyển tiềnnhanh trong nước và quốc tế; dịch vụ kiều hối; kinh doanh ngoại tệ; dịch vụ tư vấntài chính; dịch vụ thẻ điện tử; góp vốn liên doanh, góp vốn cổ phần Ngoài ra, ngânhàng TMCP Bắc Á còn tham gia các hoạt động kinh doanh như: Khai thác và chếbiến khoán sản, bất động sản, du lịch và khách sản

Ngân hàng TMCP Bắc Á là thành viên chính thức của Hiệp hội Thanh toánViễn thông Liên Ngân hàng toàn cầu, Hiệp hội các Ngân hàng Châu Á, Hiệp hộicác Ngân hàng Việt Nam và phòng thương mại Công nghiệp Việt Nam

Trong hơn 10 năm hoạt động, Ngân hàng TMCP Bắc Á đã vinh dự được nhận

cờ thi đua của Thủ Tướng Chính phủ, bằng khen của Thống đốc Ngân hàng Nhànước về thành tích hoạt động kinh doanh và cờ thi đua của Uỷ Ban Nhân dân tỉnhNghệ An, là một trong 10 ngân hàng được chọn tham gia vào hệ thống thanh toán tựđộng liên Ngân hàng Ngày 12/12/2008, Ngân hàng TMCP Bắc Á chính thức đoạtCúp Bạch Kim “Đỉnh cao chất lượng Việt Nam 2008” – giải thưởng tôn vinh nhữngdoanh nghiệp thành công trong việc kiểm soát và nâng cao chất lượng dịch vụ.Đồng thời Ngân hàng TMCP Bắc Á cũng đã lọt vào top 500 doanh nghiệp lớn nhấtViệt Nam – VNR500, dựa theo các tiêu chí đánh giá của Vietnam Report

2.1.2 Những kết quả hoạt động kinh doanh chính của Ngân hàng TMCP Bắc Á.

2.1.2.1 Hoạt động huy động vốn

Huy động vốn là hoạt động quan trọng của các NHTM Ngân hàng TMCPBắc Á luôn xây dựng một cơ cấu nguồn vốn hợp lý và áp dụng nhiều biện pháp đểhuy động nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi ở các tầng lớp dân cư Ngân hàng đã vươntới thị trường liên Ngân hàng và thị trường quốc tế nhằm đáp ứng nhu cầu vốn bứcthiết cho hoạt động của ngân hàng Ngân hàng TMCP Bắc Á còn xây dựng cácchương trình huy động vốn đặc biệt như: TGTK dự thưởng, TGTK “Căn hộ hạnh