Một số vấn đề lý luận chung về kế toán bán hàng ở doanh nghiệp thương mại

Một số vấn đề lý luận chung về kế toán bán hàng ở doanh nghiệp thương mạiQuá trình bán hàng và đối tượng bán hàng Quá trình bán hàng và đối tượng bán hàng - Quá trình bán hàng của doanh

Một số vấn đề lý luận chung về kế toán bán hàng ở doanh nghiệp thương mại

Biên tập bởi:

Đại Học Kinh Tế Quốc Dân

Một số vấn đề lý luận chung về kế toán bán hàng ở doanh nghiệp thương mại

MỤC LỤC

1 Một số vấn đề lý luận chung về kế toán bán hàng ở doanh nghiệp thương mại

1.1 Quá trình bán hàng và đối tượng bán hàng

1.2 Ý nghĩa của công tác kế toán bán hàng

1.3 Các phương thức bán hàng của doanh nghiệp thương mại

1.4 Đặc điểm và yêu cầu quản lý của kế toán bán hàng

2 Nhiệm vụ, nguyên tắc và nội dung của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thươngmại

2.1 Nhiệm vụ, nguyên tắc của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại2.2 Nội dung của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại

3 Kế toán xác định kết quả kinh doanh

3.1 Kế toán thuế và các khoản giảm trừ doanh thu

Tham gia đóng góp

Một số vấn đề lý luận chung về kế toán bán hàng ở doanh nghiệp thương mại

Quá trình bán hàng và đối tượng bán hàng

Quá trình bán hàng và đối tượng bán hàng

- Quá trình bán hàng của doanh nghiệp thương mại là quá trình xuất giao hàng hoá chongười mua và người mua nhận được hàng, trả tiền hay chấp nhận trả tiền Khi đó đượccoi là tiêu thụ

- Doanh nghiệp thương mại làm nhiệm vụ lưu chuyển hàng hoá phục vụ cho sản xuất vàtiêu dùng vì vậy đối tượng bán hàng của doanh nghiệp thương mại bao gồm:

+ Bán cho sản xuất

+ Bán trực tiếp cho người tiêu dùng

+ Bán trong hệ thống thương mại

+ Bán xuất khẩu

- Quá trình này hoàn tất khi hàng hoá đã giao cho người mua và đã thu được tiền bánhàng Quá trình này diễn ra đơn giản hay phức tạp, nhanh hay chậm có quan hệ chặt chẽvới phương thức bán hàng

2/19

Ý nghĩa của công tác kế toán bán hàng

Ý nghĩa của công tác kế toán bán hàng

Trong doanh nghiệp, hàng đem đi tiêu thụ có thể là hàng hoá, vật tư hay dịch vụ cungcấp cho khách hàng Việc tiêu thụ này nhằm để thoả mãn nhu cầu của các đơn vị kinhdoanh khác, cá nhân trong và ngoài doanh nghiệp

Thông qua tiêu thụ, doanh nghiệp thực hiện được giá trị sử dụng của hàng hoá, thu hồivốn bỏ ra, góp phần tăng nhanh tốc độ luân chuyển vốn

Đối với doanh nghiệp thông qua tiêu thụ và quá trình sản xuất được thực hiện từ đó tăngvòng quay của vốn lưu động, mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả của quá trình hoạtđộng kinh doanh

Đối với nền kinh tế quốc dân, thông qua tiêu thụ sẽ góp phần đáp ứng được nhu cầu tiêudùng của xã hội, giữ vững quan hệ cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng

Từ những vấn đề trên việc tiêu thụ hàng hoá và quản lý hàng hoá là rất cần thiết Dovậy, doanh nghiệp phải thực hiện tốt yêu cầu quản lý như sau:

Trong công tác tiêu thụ phải quản lý chặt chẽ từng phương thức bán, từng loại sản phẩmtiêu thụ, theo dõi từng khách hàng, đôn đốc thu hồi nhanh và đầy đủ tiền hàng Đồngthời trên cơ sở đó xác định đúng đắn kết quả từng hoạt động

Ý nghĩa của công tác kế toán bán hàng.

Kế toán bán hàng phục vụ đắc lực cho công tác quản lý kinh doanh trong doanh nghiệp.Trong đó có công tác tiêu thụ hàng hóa Thông qua số liệu của kế toán hàng hóa và tiêuthụ hàng hóa mà chủ doanh nghiệp biết được mức độ hoàn thành kế hoạch kinh doanhtiêu thụ của doanh nghiệp, phát hiện kịp thời những thiếu sót, mất cân đối giữa các khâu

để từ đó có biện pháp xử lý thích hợp Còn đợi các cơ quan Nhà nước thì thông qua sốliệu đó biết được mức độ hoàn thành kế hoạch nộp thuế Đối với các doanh nghiệp khácthông qua số liệu kế toán đó để xem có thể đầu tư hay liên doanh với doanh nghiệp haykhông

Để đạt được yêu cầu đó, quản lý hàng hóa và tiêu thụ hàng hóa phải thực sự khoa học,hợp lý, phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp Mỗi khâu của quá trình tổ chứcquản lý thuộc bộ phận hàng hóa và tiêu thụ hàng hóa được sắp xếp phù hợp đặc điểmkinh tế, kỹ thuật của doanh nghiệp, phù hợp với tình hình thực hiện kế hoạch trong thời

Tổ chức, quản lý tốt công tác tiêu thụ hàng hóa sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho bộ phận kếtoán thực hiện nhiệm vụ của mình Từ đó tạo ra hệ thống chặt chẽ, khoa học và có hiệuquả.

4/19

Các phương thức bán hàng của doanh nghiệp thương mại Bán buôn.

Bao gồm hai hình thức:

- Bán hàng qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: là bên mua cử đại diện dến khocủa doanh nghiệp thương mại xuất hàng giao cho bên mua thanh toán tiền hay chấp nhận

nợ khi đó hàng hóa được xác định là tiêu thụ

- Bán buôn thông qua kho theo hình thức chuyển thẳng: là doanh nghiệp thương mại khimua hàng và nhận hàng không đưa về nhập kho mà vận chuyển thẳng giao cho bên muatại kho người bán sau khi giao, nhận hàng đại diện bên mua ký nhận đủ hàng Bên muathanh toán hoặc chấp nhận thanh toán tiền hàng thì khi đó hàng hóa được chấp nhận làtiêu thụ

- Hình thức bán hàng tự phục vụ: khách hàng tự chọn hàng hóa và trả tiền cho nhân viêngán hàng Hết ngày nhân viên bán hàng nộp tiền vào quỹ

- Hình thức bán hàng trả góp: người mua trả tiền mua hàng thành nhiều lần Doanhnghiệp thương mại ngoài số tiền thu theo hoá đơn giá bán hàng hoá còn thu thêm khoảntiền lãi trả chậm của khách

- Hình thức bán hàng tự động: Hình thức này không cần nhân viên bán hàng đứng quầygiao hàng và nhận tiền tiền của khách Khách hàng tự động nhét thẻ tín dụng của mìnhvào máy bán hàng và nhận hàng (Hình thức này chưa phổ biến rộng rãi ở nước ta nhưngngành xăng dầu cũng đã bắt đầu áp dụng bằng việc tạo ra một số cây xăng bán hàng tựđộng ở các trung tâm thành phố lớn)

Phương thức gửi đại lý bán:

Doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận đại lý Họ nhận hàng và thanh toántiền cho doanh nghiệp thương mại rồi sau đó được nhận hoa hồng đại lý bán (hàng hóathuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại) Hàng hóa được xác nhận là tiêu thụkhi doanh nghiệp nhận được tiền cho bên nhận đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanhtoán

6/19

Đặc điểm và yêu cầu quản lý của kế toán bán hàng

Đặc điểm.

- Hàng hoá được coi là hàng bán khi có đủ ba điều kiện sau:_

+ Thông qua mua bán và thanh toán tiền hàng

+ Doanh nghiệp thương mại mất quyền sở hữu hàng hóa nhưng được quyền sở hữu tiềntệ

+ Hàng hoá bán ra phải là hàng hóa trước đây mua vào để bán hoặc qua gia công chếbiến để bán

- Tuy nhiên vẫn có một số trường hợp ngoại lệ khi không đủ ba điều kiện trên nhưngvẫn được coi là hàng bán:

+ Hàng nhận bán đại lý ký gửi sau khi bán được

+ Hàng hoá dùng để thanh toán trả lương cho cán bộ công nhân viên

+ Hàng hoá xuất đỏi lấy vật tư, hàng hóa khác

+ Hàng hoá thiếu hụt trong quá trình bán hàng(theo quy định bên mua phải chịu).+ Hàng hóa,thành phẩm dùng để biếu tặng

- Những trường hợpkhông được hạch toán vào chỉ tiêu hàng bán:

+ Hàng hóa xuất làm hàng mẫu

+ Hàng hóa thiếu hụt trong quá trình bán nhưng bên bán phải chịu

+ Xuất hàng hoá làm nguyên vật liệu cho sản xuất gia công

+ Hàng hóa tiêu dùng trong nội bộ doanh nghiệp

+ Hàng hóa gửi đi bán nhưng chưa bán được

Thời điểm ghi chép nghiệp vụ bán hàng.

a Thời điểm chung: là thời điểm doanh nghiệp mất quyền sở hữu về hàng hóa nhưng có

quyền sở hữu về tiền tệ hoặc có quyền đòi tiền

Nhiệm vụ, nguyên tắc và nội dung của kế

toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại

Nhiệm vụ, nguyên tắc của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại

Nhiệm vụ

- Tổ chức chặt chẽ, theo dõi phản ánh chính xác, đầy đủ kịp thời và giám sát chặt chẽ vètình hình thực hiện và sự biến động của từng loại hàng hóa trên cả hai mặt: hiện vật (sốlượng và kết cấu chủng loại) và giá trị ghi chép doanh thu bán hàng theo từng nhóm mặthàng, theo từng đơn vị trực thuộc

- Tính giá mua thực tế của hàng hóa đã tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng

- Kiểm tra tình hình thu tiền bán hàng và quản lý tình hình bán hàng Với hàng hóa bánchịu cần phải mở sổ sách ghi chép thep từng khách hàng, từng lô hàng, số tiền khách nợthời hạn, tình hình tiền nợ

- Phải theo dõi, phản ánh chính xác và giám sát chặt chẽ quá trình tiêu thụ, ghi chép đầy

đủ kịp thời các khoản: chi phí bán hàng, thu nhập bán hàng và xác định kết quả hoạtđộng sản xuất kinh doanh

- Lập báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh đúng chế độ, cung cấp kịp thời thông tin kinh

tế cần thiết về tình hình bán hàng, phân tích kinh tế với các hoạt động tiêu thụ

Nguyên tắc tổ chức hạch toán hàng hóa.

Hàng hóa của doanh nghiệp mua vào bao gồm nhiều loại Vì vậy, để quản lý và hạchtoán chặt chẽ hàng hóa cần quán triệt các nguyên tắc sau:

- Phải tổ chức hạch toán hàng hóa theo từng loại, từng đơn vị mua, từng số lượng, chấtlượng hàng hóa

- Phải kết hợp việc ghi chép giữa kế toán hàng hóa và thủ kho đảm bảo cho hàng hóa

- Công tác ghi chép ban đầu phải khoa kọc hợp lý nhằm phản ánh đúng tình hình biếnđộng hàng hóa.

- Hàng hóa khi nhập kho, xuất kho phải ghi giá trị thực tế, nếu hàng hóa xuất kho ghigiá trị hạch toán thì cuối kỳ phải tính ra giá thực tế

10/19

Nội dung của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại

- Hoá đơn kiêm phiếu xuất kho: dùng để phản ánh số lượng, chất lượng trị giá hàng bán,thuế suất, tiền thuế và tổng số tiền phải thu của người mua Đồng thời là cơ sở để ghi sổ

kế toán

- Hoá đơn bán hàng giao thẳng: dùng để phản ánh số lượng, chất lượng, trị giá hàng bán,thuế suất, tiền thuế, số tiền phải thu của người mua Trong trường hợp bán hàng khônggiao hàng tại kho tại quầy

- Biên bản thanh toán hàng đại lý ký gửi: dùng để phản ánh số lượng, chất lượng trị giácủa hàng hóa gửi bán đại lý ký gửi, hoa hồng bên bán được hưởng và số tiền phải thanhtoán giữa hai bên

- Thẻ quầy hoặc thẻ kho: dùng để phản ánh số lượng của hàng hóa xuất, nhập hoặc tồncủa cuối ngày hoặc cuối ca bán hàng

Các phương pháp tính giá vốn hàng hóa.

Hàng hóa khi xuất kho để tiêu thụ hay gửi đi để tiêu thụ đều phải xác định giá trị hànghóa nhập kho và xuất kho, để phục vụ cho việc hạch toán kịp thời Kế toán tuỳ thuộcvào điều kiện cụ thể của doanh nghiệp mà tính giá vốn hàng hóa theo phương pháp thực

tế hay giá hạch toán

a Đánh giá theo phương pháp giá thực tế

- Để tính được trị giá vốn thực tế của hàng xuất kho, trước hết phải tính trị giá mua thực

tế của chúng, sau đó tính toán phân bổ chi phí mua hàng cho chúng và tổng cộng lại sẽđược trị giá vốn thực tế

Trị giá vốn thực Trị giá mua thực Chi phí mua hàng

tế của hàng = tế của hàng + phân tổ cho hàng

xuất kho xuất kho xuất kho

Trong đó:

- Để xác định được trị giá mua thực tế của hàng xuất kho, các doanh nghiệp có thể ápdụng trong các hình thức sau:

+ Phương pháp giá đích danh (phương pháp nhận diện)

Theo phương pháp này hàng xuất kho thuộc đúng lô hàng mua vào đợt nào thì lấy đúngđơn giá mua của nó để tính

+ Phương pháp đơn giá bình quân gia quyền:

Theo phương pháp này trị giá mua thực tế của hàng xuất kho được tính bình quân giữatrị giá mua thực tế của hàng tồn kho đầu kỳ vơi giá trị thực tế của hàng kho trong kỳ

Trong đó:

12/19

Đơn giá mua bình quân có thể tính vào cuối kỳ, cũng có thể tính trước mỗi lần xuất.+ Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO):

Theo phương pháp này khi tính trị giá hàng xuất kho người ta dựa trên giả thiết hàngnào nhập kho trước thì xuất trước và lấy đơn giá mua của lần nhập đó để tính giá hàngxuất kho Như vậy hàng nào cũ nhất trong kho sẽ được tính là xuất trước, hàng nào tồnkho sẽ là hàng nhập kho mới nhất

Theo cách này trị giá hàng tồn kho sẽ sát với giá cả hiện hành và dĩ nhiên phương phápnày sẽ chiếm ưu thế theo quan điểm lập bảng cân đối kế toán (trị giá hàng tồn khothường phản ánh sát giá thị trường tại thời điểm lập bảng cân đối kế toán)

+ Phương pháp nhập sau, xuất trước (LIFO):

Phương pháp này dựa trên giả thiết hàng nào nhập kho sau thì xuất trước để tính trị giáhàng xuất kho, khi xuất đến lô hàng nào thì lấy đơn giá mua của lô hàng đó để tính.Theo phương pháp này thì hàng nào mới nhất trong kho sẽ được xuất trước, còn hàngtồn kho sẽ là hàng cũ nhất trong kho Nếu tính hàng xuất kho theo phương pháp này thìtrị giá hàng xuất kho (chi phí hàng bán hiện hành) tương xứng với thu nhập (tức là chiphí thuộc về hàng bán ta tương đối cập nhật)

Cả bốn phương pháp trên đều được coi là những phương pháp được thừa nhận và được

sử dụng trong việc tính toán trị giá hàng xuất kho và hàng lưu kho, không coi phươngpháp nào là “tốt nhất” hay “đúng nhất” Việc áp dụng phương pháp nào là tuỳ doanhnghiệp Khi lựa chọn phương pháp tính doanh nghiệp cần xem xét sự tác động của nóđến bảng cân đối kế toán, bảng kê khai thu nhập kết quả và thu nhập chịu thuế và xem

nó có ảnh hưởng hoặc chi phối tới những quyết định kinh doanh, quyết định của việcxác định giá bán sản phẩm, hàng hóa như thế nào

b Đánh giá theo phương pháp giá hạch toán

Để tính trị giá vốn thực tế của hàng xuất kho và lưu kho, người ta có thể sử dụng phươngpháp hệ số giá để tính Theo phương pháp này hàng ngày kế toán sẽ ghi sổ theo giá hạchtoán, cuối kỳ mới tiến hành tính toán điều chỉnh chênh lệch giữa giá hạch toán và giáthực tế để xác định trị giá vốn thực tế của hàng xuất kho Trước hết tính hệ số giá theocông thức:

Sau đó tính trị giá vốn thực tế của hàng xuất kho:

Thực tế hiện nay rất ít doanh nghiệp sử dụng giá hạch toán để kế toán nhập, xuất khohàng ngày, do vậy phương pháp này cũng ít được áp dụng Một trong những hạn chế củaphương pháp này cũng giống như phương pháp đơn giá thực tế bình quân là bình quânhoá sự biến động của giá (che dấu sự biến động của giá cả)

14/19

Kế toán xác định kết quả kinh doanh

Kế toán thuế và các khoản giảm trừ doanh thu

- Tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp:

Thuế GTGT = Thuế suất x ( -)

Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu.

Trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, để khuyến khích khách hàng mua với số lượng lớn,trả tiền ngay, thanh toán trước thời hạn các doanh nghiệp thường sử dụng những chínhsách sau:

- Chiết khấu bán hàng: là số tiền doanh nghiệp giảm trừ cho khách hàng trong trườnghợp họ thanh toán trước hạn định hoặc mua thường xuyên với khối lượng lớn

- Giảm giá hàng bán: là số tiền mà doanh nghiệp phải giảm cho khách hàng, do khôngthực hiện đúng các điều khoản ký kết trong hợp đồng như: về chất lượng, thời hạn, địađiểm…

- Hàng bán bị trả lại: là số hàng doanh nghiệp đã tiêu thụ nhưng so sản phẩm của doanh

Các khoản: Chiết khấu, giảm giá, doanh thu bán hàng bị trả lại được phép trừ vào doanhthu trước thuế, do đó kế toán cần phải theo dõi đầy đủ, chính xác và phải hạch toán chitiết từng khoản vào các sổ sách kế toán làm căn cứ tính giảm doanh thu chịu thuế đốivới các cơ quan thuế.

16/19

Module: Quá trình bán hàng và đối tượng bán hàng

Các tác giả: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân

URL: http://www.voer.edu.vn/m/ca5246b8

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Ý nghĩa của công tác kế toán bán hàng

Các tác giả: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân

URL: http://www.voer.edu.vn/m/a4db4e4d

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Các phương thức bán hàng của doanh nghiệp thương mại

Các tác giả: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân

URL: http://www.voer.edu.vn/m/d5ac4a34

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Đặc điểm và yêu cầu quản lý của kế toán bán hàng

Các tác giả: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Module: Kế toán thuế và các khoản giảm trừ doanh thu

Các tác giả: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân

URL: http://www.voer.edu.vn/m/ea05326e

Giấy phép: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

18/19

Chương trình Thư viện Học liệu Mở Việt Nam

Chương trình Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (Vietnam Open Educational Resources– VOER) được hỗ trợ bởi Quỹ Việt Nam Mục tiêu của chương trình là xây dựng khoTài nguyên giáo dục Mở miễn phí của người Việt và cho người Việt, có nội dung phongphú Các nội dung đểu tuân thủ Giấy phép Creative Commons Attribution (CC-by) 4.0

do đó các nội dung đều có thể được sử dụng, tái sử dụng và truy nhập miễn phí trướchết trong trong môi trường giảng dạy, học tập và nghiên cứu sau đó cho toàn xã hội

Với sự hỗ trợ của Quỹ Việt Nam, Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (VOER) đã trở thànhmột cổng thông tin chính cho các sinh viên và giảng viên trong và ngoài Việt Nam Mỗingày có hàng chục nghìn lượt truy cập VOER (www.voer.edu.vn) để nghiên cứu, họctập và tải tài liệu giảng dạy về Với hàng chục nghìn module kiến thức từ hàng nghìntác giả khác nhau đóng góp, Thư Viện Học liệu Mở Việt Nam là một kho tàng tài liệukhổng lồ, nội dung phong phú phục vụ cho tất cả các nhu cầu học tập, nghiên cứu củađộc giả

Nguồn tài liệu mở phong phú có trên VOER có được là do sự chia sẻ tự nguyện của cáctác giả trong và ngoài nước Quá trình chia sẻ tài liệu trên VOER trở lên dễ dàng nhưđếm 1, 2, 3 nhờ vào sức mạnh của nền tảng Hanoi Spring

Hanoi Spring là một nền tảng công nghệ tiên tiến được thiết kế cho phép công chúng dễdàng chia sẻ tài liệu giảng dạy, học tập cũng như chủ động phát triển chương trình giảngdạy dựa trên khái niệm về học liệu mở (OCW) và tài nguyên giáo dục mở (OER) Kháiniệm chia sẻ tri thức có tính cách mạng đã được khởi xướng và phát triển tiên phongbởi Đại học MIT và Đại học Rice Hoa Kỳ trong vòng một thập kỷ qua Kể từ đó, phongtrào Tài nguyên Giáo dục Mở đã phát triển nhanh chóng, được UNESCO hỗ trợ và đượcchấp nhận như một chương trình chính thức ở nhiều nước trên thế giới