Đề tài nghiên cứu khoa học Sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh qua dạy học bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” lớp 12 THPT chương trình chuẩn

Đề tài nghiên cứu khoa học Sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh qua dạy học bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” lớp 12 THPT chương trình chuẩn Lí do chọn đề tài Xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đặt ra cho các nước trên thế giới những đòi hỏi cấp bách. Để vượt qua những thử thách và tận dụng thời cơ phát triển đất nước, Việt Nam cần phải có những biện pháp, chủ trương đúng đắn, đặc biệt quan tâm đến vấn đề giáo dục, bởi sản phẩm chính của giáo dục là con người mà con người là nhân tố quyết định mọi sự thành công hay thất bại của những chính sách đó. Hiểu được vai trò quan trọng này của giáo dục, Đảng và Nhà nước ta từ sớm luôn chú trọng tới giáo dục, coi giáo dục là “quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, chuẩn bị cho thế hệ trẻ những hành trang cần thiết, xứng đáng là thế hệ trẻ của thế kỉ XXI. Lịch sử là môn có nhiều ưu điểm so với các môn học khác trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh. Tuy nhiên, hiện nay thực trạng đáng buồn là vòng xoay của kinh tế thị trường làm cho xã hội quay lưng với môn học lịch sử, coi lịch sử là môn phụ, môn bổ trợ cho các môn học khác nhất là khoa học tự nhiên và ngoại ngữ. Trong khi đó, mặc dù có nhiều biện pháp đổi mới phương pháp giảng dạy nhưng phần lớn giáo viên dạy lịch sử vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, khô cứng, thiếu linh hoạt trong việc gây hứng thú bộ môn cho học sinh. Đồng thời giáo viên còn thiếu linh hoạt trong việc vận dụng các môn học bổ trợ khác cho môn dạy của mình, nguyên tắc liên môn được xây dựng trong môn học lịch sử từ lâu xong việc vận dụng nó còn nhiều hạn chế. Theo nhiều khảo sát dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, hầu hết các giáo viên đều chỉ bó hẹp trong phạm vi kiến thức lịch sử, việc vận dụng nguyên tắc liên môn còn nhiều hạn chế, trong đó có sử dụng tài liệu văn học, đặc biệt là sử dụng thơ. Tố Hữu là nhà thơ cách mạng tiểu biểu của Việt Nam, các tác phẩm của ông gắn liền với chính trị, với thời đại và tình hình cách mạng. Vận dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử góp phần không nhỏ vào nâng cao hiệu quả môn học, nhất là ý nghĩa trong việc gây hứng thú học tập môn lịch sử cho học sinh vốn đang xa lánh dần với môn học này. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, việc sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử còn nhiều yếu kém. Người dạy chưa tâm huyết, chưa đầu tư tìm tòi kết hợp thơ Tố Hữu vào giảng dạy, hoặc có thì cũng chỉ dừng ở mức độ minh họa thơ tùy tiện, hời hợt, khiến thơ không có tác dụng và học sinh bị phân tán chú ý. Bài 20 lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” ghi dấu ấn với nhiều sự kiện sáng chói trong lịch sử dân tộc. Đây là bài học thể hiện quyết tâm, ý chí chiến đấu anh dũng vì mục tiêu độc lập dân tộc của người Việt Nam. Những vần thơ viết về thời kì lịch sử này đã được Tố Hữu thể hiện hết sức sâu sắc. Nếu giáo viên biết cách vận dụng thơ Tố Hữu vào giảng dạy bài học sẽ góp phần cụ thể hóa lịch sử, làm phong phú nhận thức của học sinh, từ đó giúp các em hứng thú hơn với bộ môn lịch sử. Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh qua dạy học bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” lớp 12 THPT chương trình chuẩn” làm đề tài nghiên cứu khoa học. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu lí luận và vận dụng hứng thú vào học tập lịch sử cũng như vận dụng tài liệu văn học vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông có nhiều tài liệu nghiên cứu. Bên cạnh những tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về dạy học lịch sử còn nhiều công trình nghiên cứu liên quan mà đề tài của chúng tôi có tham khảo. 2.1. Các công trình nghiên lí luận dạy học Các công trình lí luận Những công trình lí luận giáo dục học, tâm lí học và sử học nước ngoài là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng để chúng tôi tìm hiểu về hứng thú và hứng thú học tập: N. G. Đairi, “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào (bản dịch tiếng Việt)”, NXB GD Hà Nội, năm 1973, nghiên cứu nhiều vấn đề về giờ học lịch sử, trong đó có nội dung nghiên cứu phương pháp tổ chức kiến thức lịch sử trong giờ học, tổ chức nội dung cơ bản và tham khảo như thế nào trong một tiết học. Qua công trình này, đề tài của chúng tôi biết lựa chọn kiến thức hợp lí khi dạy học cho học sinh. L. X. Xlovaytrich, “Từ hứng thú đến tài năng”, NXB Phụ Nữ, năm 1975. Qua cuốn sách này, tác giả cho chúng ta thấy tài năng được khơi nguồn từ hứng thú, có tạo được hứng thú thì mới giúp trẻ phát huy được tài năng của mình. Bên cạnh đó, các công trình lí luận trong nước cũng góp phần hoàn thiện thêm đề tài của chúng tôi: Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, “Phương pháp dạy học lịch sử tập 1 (1976), tập 2 (1980)”, NXB Giáo dục, Hà Nội. Công trình nghiên cứu về đặc điểm nhận thức của học sinh, đặc trưng môn học, các phương pháp dạy học và vận dụng phương pháp vào dạy học lịch sử. Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, “Một số phương pháp dạy học lịch sử (tập 1, 2)”, NXB ĐHQG Hà Nội, năm 2002. Công trình đã trình bày về đặc điểm nhận thức của học sinh, đặc trưng môn học, các hình thức dạy học lịch sử, vận dụng liên môn vào dạy học lịch sử. Từ đó làm cơ sở cho việc tìm hiểu và vận dụng vào đề tài của tôi. Nguyễn Khánh Toàn, “Nền giáo dục Việt Nam lí luận và thực hành”, NXB GD Hà Nội, năm 1999. Tác giả nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của nền giáo dục Việt Nam, những bước phát triển và thực tế giáo dục của ta như thế nào. Với công trình nghiên cứu này, đề tài của chúng tôi có tham khảo để tìm hiểu về mục tiêu giáo dục đào tạo và thực trạng giáo dục Việt Nam hiện nay. 2.2. Các bài nghiên cứu liên quan tới đề tài Luận văn, luận án Luận văn sau đại học chuyên ngành văn học của Phạm Đức Bách “Hình tượng người cộng sản trong thơ Tố Hữu”, NXB ĐHSP 1982. Công trình nói về cách xây dựng, cảm hứng hình tượng người chiến sĩ cộng sản trong thơ Tố Hữu. Luận án văn học của Nguyễn Thị Bình “Biện pháp phát triển cảm xúc cho học sinh THPT khi dạy học thơ Tố Hữu”, NXB ĐHSP 2007 giới thiệu về các đặc trưng của thơ Tố Hữu như giàu nhạc điệu, ngôn từ, hình ảnh phong phú…, từ đó làm cơ sở cho việc tạo cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh trong dạy học văn học. Công trình văn học “Dạy học thơ Tố Hữu ở nhà trường THPT theo hướng tích hợp” của Nguyễn Thị Khánh, NXB ĐHSP 2005 giới thiệu việc khai thác hình ảnh, ngôn ngữ, thể thơ… trong thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập môn văn trong nhà trường phổ thông. Khóa luận tốt nghiệp Lê Thị Dung với công trình nghiên cứu “Sử dụng thơ văn Hồ Chí Minh để nâng cao hiệu quả của bài học lịch sử ở trường phổ thông (Qua bài 7: “Cuộc vận động cách mạng tháng Tám (1939 – 1945)”, lớp 12 THPT”, NXB ĐHSP năm 2006 đã nói về hiện trạng sử dụng và các biện pháp sử dụng thơ văn Hồ Chí Minh như thế nào vào giảng dạy lịch sử lớp 12 ở trường phổ thông. Khóa luận tốt nghiệp “Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học chương II “Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” sách giáo khoa lịch sử lớp 10 (ban cơ bản) nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh” của Đinh Thị Thu Hương, NXB ĐHSP năm 2007 cũng đã trình bày về biện pháp sử dụng tài liệu văn học nói chung và việc gây hứng thú học tập cho học sinh ở trường phổ thông như thế nào. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu trên chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu riêng biệt về lí luận hứng thú, giáo dục; nghiên cứu về sử dụng tài liệu văn học nói chung hay mới chỉ có một số nghiên cứu về tài liệu văn học của Hồ Chí Minh. Chưa có công trình nghiên cứu tổng hợp việc sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử. Trong khi đó, thơ Tố Hữu lại có ưu thế rất lớn trong việc lồng ghép vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Trên cơ sở đó, hướng nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh, qua đó góp phần bổ sung thêm phần nào vào lí luận và thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay. 3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3.1. Mục đích Trên cơ sở tìm hiểu về vai trò của tài liệu văn học trong dạy học lịch sử, đề tài đi sâu xác định biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. 3.2. Nhiệm vụ Để thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ của đề tài là: • Nghiên cứu lí luận dạy học, lí luận hứng thú học tập lịch sử và vai trò thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử. • Nghiên cứu thực tiễn sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú cho học sinh ở trường THPT thông qua hoạt động của thầy và trò. • Nghiên cứu SGK và khai thác nội dung cơ bản của bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”, lớp 12 THPT, chương trình chuẩn. • Đề xuất các biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử Việt Nam bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” trong dạy học lịch sử một cách hợp lí. • Tiến hành thực nghiệm sư phạm, so sánh, đánh giá và rút ra kết luận. 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1. Đối tượng nghiên cứu Quá trình sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử ở trường THPT. 4.2. Phạm vi nghiên cứu Sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” lớp 12 THPT, chương trình chuẩn. Do trình độ hạn chế và thời gian có hạn nên đề tài chỉ đi sâu các biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu trong giờ nội khóa, cụ thể bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”. Chúng tôi tiến hành thực nghiệm ở 2 lớp: 12A5 và 12A6 trường THPT Xuân Mai (Chương Mỹ Hà Nội) 5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5.1. Cơ sở phương pháp luận • Dựa vào các tác gia kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh bàn về giáo dục và nhận thức nói chung và giáo dục lịch sử nói riêng. • Dựa vào lí luận về tài liệu học, phương pháp dạy học lịch sử của các nhà khoa học giáo dục, tâm lí, lịch sử có liên quan đến đề tài. 5.2. Phương pháp nghiên cứu • Dựa vào các tài liệu, tác phẩm, các công trình nghiên cứu của các nhà tâm lí, giáo dục, giáo dục lịch sử có liên quan trực tiếp tới đề tài. • Điều tra cơ bản: Điều tra bằng phiếu đối với giáo viên dạy sử và học sinh lớp 12. Qua đó, xử lí thông tin, rút ra kết luận và thực tiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông và tác dụng của việc sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử. • Thực nghiệm sư phạm: Để kiểm tra tính khả thi của đề tài bằng việc thiết kế và giảng dạy bài học lịch sử có sử dụng thơ Tố Hữu. Đối chiếu kết quả thực nghiệm với lí luận để rút ra kết luận khách quan, khoa học. 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Nghiên cứu lí luận về sử dụng thơ Tố Hữu để rút ra khái niệm và nâng cao trình độ nhận thức của bản thân. Nắm vững lí luận về sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử Việt Nam bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” sẽ giúp tôi vận dụng tốt hơn vào thực tiễn giảng dạy khi ra trường. 7. Cấu trúc của đề tài Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, khóa luận gồm có 2 chương: Chương 1 – Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT. Chương 2 – Một số biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh qua dạy học bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG THƠ TỐ HỮU TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 1.1. Cơ sở lí luận 1.1.1. Một số khái niệm Thơ Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện những tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm xúc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu”11;tr.309. Nhà thơ Stephan Malácme khẳng định: “Thơ là một sự tái tạo lí tính của vũ trụ… là sự biểu hiện ý nghĩa bí ẩn của sinh tồn, nhờ có ngôn ngữ của con người được cô đọng vào tiết tấu thiết yếu của nó”17;tr.327. Xuân Diệu quan niệm:“Nghĩ cho kĩ, thì thơ là nhận “những thông tin” của sự vật mà phát hiện những phản ánh và sáng tạo kì diệu trong tâm hồn người… Quy luật lớn của thơ là cảm xúc và suy nghĩ… Suy nghĩ cũng phải đến mức cao hơn suy nghĩ, tức là suy nghĩ trở thành cảm xúc… Thơ là một sản phẩm của tâm hồn, trí tuệ con người mà tâm hồn và trí tuệ đó có một tác động trở lại vào thực tại… Thơ phải xuất phát từ thực tại, từ đời sống nhưng phải đi qua một tâm hồn, trí tuệ đó phải in dấu vào đó thật sâu sắc, càng cá thể, càng độc đáo, càng hay, thơ là tiếng gọi đàn, là sự đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu của những con người”27;tr.833. Còn theo Sóng Hồng: “Thơ là một hình thái nghệ thuật tinh thần cao quý. Người làm thơ phải có tình cảm mãnh liệt, biết thể hiện sự nồng cháy trong lòng. Nhưng thơ là một lí trí kết hợp một cách nhuần nhuyễn với tình cảm và có nghệ thuật. Tình cảm và lí trí ấy được diễn đạt bằng những hình tượng đẹp đẽ qua những lời thơ trong sáng, vang lên nhạc điệu khác thường”11;tr.309310. Qua những định nghĩa trên chúng tôi cho rằng, thơ là sự phản ánh cuộc sống qua những rung động, nên tình cảm và cảm xúc trong thơ luôn tràn trề, đủ đầy. Với đặc trưng là ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc điệu nên khả năng truyền cảm xúc cho người đọc nhanh và hiệu quả nhất. Vì vậy, người xưa thường chọn thơ làm phương tiện sáng tác bộc lộ tình cảm, tâm trạng của mình; mượn thơ để phản ánh tâm hồn cũng như phản ánh cuộc sống. Đặc trưng này khiến thơ có sức hút lạ kì, tạo nên những hứng thú hấp dẫn. Trong quá trình dạy học, giáo viên vận dụng linh hoạt, lồng ghép thơ hợp lí vào bài học lịch sử sẽ dễ dàng gây hứng thú học tập hơn cho học sinh. Thơ Tố Hữu Thơ Tố Hữu là những bài thơ do tác giả Tố Hữu sáng tác. Nhà thơ Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành, sinh năm 1920 tại Thừa Thiên – Huế. Tố Hữu là một tác gia có vị trí quan trọng, một nhà thơ tiêu biểu cho dòng thơ cách mạng Việt Nam. Năm 15 tuổi, Tố Hữu bắt đầu tham gia cách mạng và cũng từ đây ông bắt đầu làm thơ. Tập thơ “Từ Ấy” đánh dấu bắt đầu con đường sáng tác thơ cách mạng của ông. Từ khi giác ngộ cách mạng, Tố Hữu đã gắn cuộc đời mình với sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản, ông chỉ sáng tác phục vụ sự nghiệp ấy. Trải qua thời gian dài của lịch sử dân tộc, các tập thơ của ông cũng thể hiện các chặng đường phát triển của lịch sử: Từ Ấy (1937 – 1946), Việt Bắc (1947 – 1954), Gió Lộng (1955 – 1961), Ra Trận (1962 – 1971), Máu và Hoa (1972 – 1977)… Mạch cảm hứng trong thơ Tố Hữu là mạch cảm hứng về đất nước, về nhân dân. Tố Hữu làm thơ nhằm thể hiện những cảm xúc của bản thân và hướng tới sự cao cả chung, về sự nối tiếp của thế hệ trong cuộc đấu tranh chống áp bức, bất công và trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ. Chính tác giả cũng quan niệm: “Muốn có thơ hay, trước hết, phải tạo lấy tình. Nhà thơ chân chính phải không ngừng phấn đấu, tu dưỡng về lập trường tư tưởng; xác định thật rõ ràng tầm nhìn, cách nhìn. Tự nguyện gắn bó chân thành là yêu cầu cao nhất đối với người nghệ sĩ trong quan hệ với đất nước, với nhân dân. Ngoài ra, các nhà thơ cách mạng còn phải kiên quyết đấu tranh, không khoan nhượng trước những biểu hiện lệch lạc, với cái xấu, cái ác. Tóm lại, viết thơ phải xứng đáng là người chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng”42. Hứng thú học tập và hứng thú học tập lịch sử + Hứng thú Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn cho thấy hứng thú đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực trí tuệ con người. Vì vậy, nghiên cứu hứng thú là rất cần thiết, nhất là khoa học giáo dục. I.F.Khalamốp định nghĩa: “Hứng thú Đó là nhu cầu nhuốm màu sắc của cảm xúc, đi trước giai đoạn động cơ và làm cho hoạt động của con người có tính hấp dẫn”13;tr.28. Bộ môn tâm lí học cho rằng: “Hứng thú là thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nào đó vừa có ý nghĩa trong đời sống, vừa có khả năng đem lại cho nó một khái cảm”21;tr.228. Tác giả Hà Vỹ lại coi “hứng thú là một phảm chất có nhiều màu sắc ở mỗi cá nhân. Nó được hình thành và biểu hiện trong quá trình học tập và lao động, vui chơi và những hoạt động xã hội khác của con người”35;tr.1. Ý kiến của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy, hứng thú là một vấn đề phức tạp, mang màu sắc cảm xúc. Khi nào hứng thú được thỏa mãn thì thường kèm theo là cảm giác hài lòng. Hứng thú thể hiện thái độ lựa chọn sự vật hay hình thức hoạt động. Học sinh chuộng những gì mình ham thích và thường dễ dàng bị thu hút chú ý vào đó. Hứng thú là một trong những điều kiện quan trọng nhất không những của chú ý vô thức mà cả chú ý có ý thức. Vì vậy, muốn thu hút chú ý của học sinh vào bài giảng, giáo viên phải tạo ra hứng thú học tập cho các em. + Hứng thú học tập Hứng thú học tập là một phần của hứng thú nói chung, là một phạm vi nhỏ của hứng thú nhận thức đối với một đối tượng cụ thể trong quá trình dạy học ở trường phổ thông. Theo N. D. Levitop: “Khi học sinh nắm vững tri thức thì những hứng thú về mặt nhận thức cũng được hình thành và phát triển”19;tr.126. Vai trò quyết định để hứng thú nảy sinh là mối quan hệ thầy – trò. Nó không chỉ là mối quan hệ đơn thuần giữa quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò mà là sức truyền cảm. Nếu giáo viên cho học sinh thấy môn học mình dạy luôn có sự phát triển, luôn có những khám phá thú vị, những điều bí ẩn lôi cuốn; mặt khác, nếu thầy giáo biết khơi gợi, biết nâng đỡ cho những tiến bộ đầu tiên của các em thì cũng làm nảy sinh hứng thú trong quá trình học tập. Như vậy, để hình thành hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên phải giúp các em cảm xúc được niềm vui sướng của thành công, tin tưởng vào khả năng của mình. + Hứng thú học tập lịch sử Hứng thú học tập bộ môn lịch sử mang những đặc trưng của hứng thú nhận thức, mang màu sắc cảm xúc ở mỗi cá nhân, có khả năng làm tăng tính tích cực hoạt động của chủ thể và được đặc trưng bởi sự vươn lên tới nhận thức. Với đối tượng nhận thức là môn lịch sử, hứng thú học tập bộ môn là sự say mê, tự giác, có tính tích cực đặc biệt của bản thân đối với nội dung bài học. Do sự định hướng có lựa chọn đối với môn học và do nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của lịch sử nên học sinh nhanh chóng hiểu bài, có cảm xúc đối với hiện thực lịch sử. Như vậy, trong quá trình giảng bài của mình, giáo viên hoàn toàn có thể lồng ghép thơ Tố Hữu vào bài giảng, nhờ đó kiến thức lịch sử sẽ không còn khô khan, học sinh hứng thú hơn, say mê hơn đối với môn học này. Sử dụng thơ nói chung và thơ Tố Hữu nói riêng để gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh là một trong nhiều biện pháp giúp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử. Tuy là một trong nhiều phương pháp hiệu quả khác song lại là phương pháp đơn giản mà hiệu quả thu được lớn, bởi thơ Tố Hữu chính là nơi không chỉ phản ánh xúc cảm của tác giả mà còn phản ánh chân thực hiện thực cuộc sống. 1.1.2. Cơ sở xuất phát của việc sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh 1.1.2.1. Mục tiêu và đặc trưng của bộ môn lịch sử Mục tiêu của bộ môn lịch sử “Mục tiêu của bộ môn lịch sử ở trường THPT được xây dựng trên cơ sở mục tiêu giáo dục, mục tiêu cấp học, quan điểm, đường lối của Đảng về sử học và giáo dục. Mục tiêu của môn học cũng căn cứ vào nội dung, đặc trưng của hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử; yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ của cách mạng hiện nay”24; tr.67. Về kiến thức: Giúp học sinh nắm vững những kiến thức cơ bản của lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc, từ đó làm cơ sở cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục thái độ đúng đắn, các kỹ năng kỹ xảo cần thiết. Về kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng tư duy biện chứng trong học tập và hành động, từ đó rút ra kết luận, phân tích, tổng hợp, đánh giá sự kiện hiện tượng; kỹ năng tự học, tự thực hành bộ môn lịch sử như sử dụng hiệu quả SGK, trình bày kiến thức, sử dụng kênh hình, đồ dùng trực quan. Đồng thời, giúp học sinh vận dụng kiến thức đã được trang bị vào cuộc sống. Về tư tưởng , tình cảm: Giúp học sinh có niềm tin vững chắc vào lý tưởng cách mạng; giáo dục cho các em truyền thống tốt đẹp của lịch sử dân tộc biểu hiện qua quá trình dựng nước, giữ nước và phát triển đất nước trong thời đại mới; bồi dưỡng tinh thần đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị với các dân tộc; đấu tranh cho độc lập, tự do, văn minh, hòa bình và tiến bộ xã hội. Đồng thời, giúp học sinh có ý thức công dân, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quốc tế, hình thành những phẩm chất cần thiết trong cuộc sống cộng đồng. Đặc trưng của bộ môn lịch sử Lịch sử là quá trình phát triển hợp quy luật của xã hội loài người từ khi con người và xã hội tồn tại cho tới nay. Những sự kiện, hiện tượng được đề cập trong SGK đều là những sự kiện thuộc về quá khứ, đã xảy ra cách chúng ta hàng triệu năm. Mặt khác, lịch sử có tính không lặp lại về thời gian và không gian. “Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ xảy ra trong một thời gian và không gian nhất định, trong những thời gian và không gian khác nhau. Không có sự kiện, hiện tượng lịch sử nào lại xảy ra cùng thời điểm, trong các thời kì khác nhau là hoàn toàn giống nhau”24;tr.139. Lịch sử mang tính cụ thể. Trải qua quá trình phát triển, biến đổi lâu dài trong lịch sử mà khối lượng thông tin và tri thức của quá khứ lịch sử là rất lớn, khó có thể tiếp thu được hết mà chỉ có thể tiếp cận những dấu mốc quan trọng. Đây cũng là một điểm khó của lịch sử, đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn học sinh nắm vững thời gian, địa điểm, nhân vật làm ra sự kiện đó, nhưng quan trọng nhất là các yếu tố chi phối, ảnh hưởng tới các sự kiện. Ngoài ra, lịch sử còn có tính logic (tính hệ thống). Nội dung tri thức lịch sử rất phong phú, đề cập tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, ngoại giao, quân sự… Do vậy, khi giảng dạy, giáo viên phải luôn chú ý tới mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng, các vấn đề lịch sử cần cung cấp cho học sinh, đảm bảo sự thống nhất giữa “sử” và “luận”. Như vậy, để giúp học sinh có thể nắm vững được những kiến thức lịch sử cơ bản đó, giáo viên trước tiên phải khơi gợi được sự hứng thú, tò mò và say mê trong học tập lịch sử của các em. Có như vậy thì hiệu quả học tập bộ môn mới được nâng cao.

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đặt ra cho các nước trên thế giớinhững đòi hỏi cấp bách Để vượt qua những thử thách và tận dụng thời cơ pháttriển đất nước, Việt Nam cần phải có những biện pháp, chủ trương đúng đắn,đặc biệt quan tâm đến vấn đề giáo dục, bởi sản phẩm chính của giáo dục là conngười mà con người là nhân tố quyết định mọi sự thành công hay thất bại củanhững chính sách đó Hiểu được vai trò quan trọng này của giáo dục, Đảng và

Nhà nước ta từ sớm luôn chú trọng tới giáo dục, coi giáo dục là “quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, chuẩn

bị cho thế hệ trẻ những hành trang cần thiết, xứng đáng là thế hệ trẻ của thế kỉ XXI.

Lịch sử là môn có nhiều ưu điểm so với các môn học khác trong việc giáodục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh Tuy nhiên, hiện nay thực trạngđáng buồn là vòng xoay của kinh tế thị trường làm cho xã hội quay lưng vớimôn học lịch sử, coi lịch sử là môn phụ, môn bổ trợ cho các môn học khác nhất

là khoa học tự nhiên và ngoại ngữ Trong khi đó, mặc dù có nhiều biện pháp đổimới phương pháp giảng dạy nhưng phần lớn giáo viên dạy lịch sử vẫn sử dụngphương pháp dạy học truyền thống, khô cứng, thiếu linh hoạt trong việc gâyhứng thú bộ môn cho học sinh Đồng thời giáo viên còn thiếu linh hoạt trongviệc vận dụng các môn học bổ trợ khác cho môn dạy của mình, nguyên tắc liênmôn được xây dựng trong môn học lịch sử từ lâu xong việc vận dụng nó cònnhiều hạn chế Theo nhiều khảo sát dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay,hầu hết các giáo viên đều chỉ bó hẹp trong phạm vi kiến thức lịch sử, việc vậndụng nguyên tắc liên môn còn nhiều hạn chế, trong đó có sử dụng tài liệu vănhọc, đặc biệt là sử dụng thơ

Tố Hữu là nhà thơ cách mạng tiểu biểu của Việt Nam, các tác phẩm củaông gắn liền với chính trị, với thời đại và tình hình cách mạng Vận dụng thơ Tố

Hữu vào dạy học lịch sử góp phần không nhỏ vào nâng cao hiệu quả môn học,nhất là ý nghĩa trong việc gây hứng thú học tập môn lịch sử cho học sinh vốnđang xa lánh dần với môn học này Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, việc sửdụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử còn nhiều yếu kém Người dạy chưa tâmhuyết, chưa đầu tư tìm tòi kết hợp thơ Tố Hữu vào giảng dạy, hoặc có thì cũngchỉ dừng ở mức độ minh họa thơ tùy tiện, hời hợt, khiến thơ không có tác dụng

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Sử dụng thơ

Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh qua dạy học bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” lớp 12 THPT - chương trình chuẩn” làm đề tài nghiên cứu khoa học.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu lí luận và vận dụng hứng thú vào học tập lịch sử cũng nhưvận dụng tài liệu văn học vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông có nhiều tàiliệu nghiên cứu Bên cạnh những tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về dạy học lịch

sử còn nhiều công trình nghiên cứu liên quan mà đề tài của chúng tôi có thamkhảo

2.1 Các công trình nghiên lí luận dạy học

* Các công trình lí luận

Những công trình lí luận giáo dục học, tâm lí học và sử học nước ngoài lànguồn tài liệu tham khảo quan trọng để chúng tôi tìm hiểu về hứng thú và hứngthú học tập:

N G Đairi, “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào (bản dịch tiếng Việt)”, NXB GD Hà Nội, năm 1973, nghiên cứu nhiều vấn đề về giờ học lịch sử,

trong đó có nội dung nghiên cứu phương pháp tổ chức kiến thức lịch sử tronggiờ học, tổ chức nội dung cơ bản và tham khảo như thế nào trong một tiết học.Qua công trình này, đề tài của chúng tôi biết lựa chọn kiến thức hợp lí khi dạyhọc cho học sinh

L X Xlovaytrich, “Từ hứng thú đến tài năng”, NXB Phụ Nữ, năm 1975.

Qua cuốn sách này, tác giả cho chúng ta thấy tài năng được khơi nguồn từ hứngthú, có tạo được hứng thú thì mới giúp trẻ phát huy được tài năng của mình

Bên cạnh đó, các công trình lí luận trong nước cũng góp phần hoàn thiệnthêm đề tài của chúng tôi:

Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, “Phương pháp dạy học lịch sử tập 1 (1976), tập 2 (1980)”, NXB Giáo dục, Hà Nội Công trình nghiên cứu về đặc

điểm nhận thức của học sinh, đặc trưng môn học, các phương pháp dạy học vàvận dụng phương pháp vào dạy học lịch sử

Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, “Một số phương pháp dạy học lịch sử (tập 1, 2)”, NXB ĐHQG Hà Nội, năm 2002 Công

trình đã trình bày về đặc điểm nhận thức của học sinh, đặc trưng môn học, cáchình thức dạy học lịch sử, vận dụng liên môn vào dạy học lịch sử Từ đó làm cơ

sở cho việc tìm hiểu và vận dụng vào đề tài của tôi

Nguyễn Khánh Toàn, “Nền giáo dục Việt Nam lí luận và thực hành”,

NXB GD Hà Nội, năm 1999 Tác giả nghiên cứu quá trình hình thành và pháttriển của nền giáo dục Việt Nam, những bước phát triển và thực tế giáo dục của

ta như thế nào Với công trình nghiên cứu này, đề tài của chúng tôi có thamkhảo để tìm hiểu về mục tiêu giáo dục đào tạo và thực trạng giáo dục Việt Namhiện nay

2.2 Các bài nghiên cứu liên quan tới đề tài

* Luận văn, luận án

Luận văn sau đại học chuyên ngành văn học của Phạm Đức Bách “Hình tượng người cộng sản trong thơ Tố Hữu”, NXB ĐHSP 1982 Công trình nói về

cách xây dựng, cảm hứng hình tượng người chiến sĩ cộng sản trong thơ Tố Hữu

Luận án văn học của Nguyễn Thị Bình “Biện pháp phát triển cảm xúc cho học sinh THPT khi dạy học thơ Tố Hữu”, NXB ĐHSP 2007 giới thiệu về

các đặc trưng của thơ Tố Hữu như giàu nhạc điệu, ngôn từ, hình ảnh phongphú…, từ đó làm cơ sở cho việc tạo cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh trong dạyhọc văn học

Công trình văn học “Dạy học thơ Tố Hữu ở nhà trường THPT theo hướng tích hợp” của Nguyễn Thị Khánh, NXB ĐHSP 2005 giới thiệu việc khai

thác hình ảnh, ngôn ngữ, thể thơ… trong thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú họctập môn văn trong nhà trường phổ thông

* Khóa luận tốt nghiệp

Lê Thị Dung với công trình nghiên cứu “Sử dụng thơ văn Hồ Chí Minh

để nâng cao hiệu quả của bài học lịch sử ở trường phổ thông (Qua bài 7:

“Cuộc vận động cách mạng tháng Tám (1939 – 1945)”, lớp 12 THPT”, NXB

ĐHSP năm 2006 đã nói về hiện trạng sử dụng và các biện pháp sử dụng thơ văn

Hồ Chí Minh như thế nào vào giảng dạy lịch sử lớp 12 ở trường phổ thông

Khóa luận tốt nghiệp “Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học chương II

“Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV” sách giáo khoa lịch sử lớp 10 (ban cơ bản) nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh” của Đinh Thị Thu Hương, NXB

ĐHSP năm 2007 cũng đã trình bày về biện pháp sử dụng tài liệu văn học nóichung và việc gây hứng thú học tập cho học sinh ở trường phổ thông như thếnào

Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu trên chỉ dừng lại ở việc nghiêncứu riêng biệt về lí luận hứng thú, giáo dục; nghiên cứu về sử dụng tài liệu vănhọc nói chung hay mới chỉ có một số nghiên cứu về tài liệu văn học của Hồ Chí

Minh Chưa có công trình nghiên cứu tổng hợp việc sử dụng thơ Tố Hữu vàodạy học lịch sử Trong khi đó, thơ Tố Hữu lại có ưu thế rất lớn trong việc lồngghép vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông Trên cơ sở đó, hướng nghiên cứucủa đề tài là nghiên cứu biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú họctập cho học sinh, qua đó góp phần bổ sung thêm phần nào vào lí luận và thựctiễn dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay.

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở tìm hiểu về vai trò của tài liệu văn học trong dạy học lịch sử,

đề tài đi sâu xác định biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tậpcho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ của đề tài là:

 Nghiên cứu lí luận dạy học, lí luận hứng thú học tập lịch sử và vai tròthơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử

 Nghiên cứu thực tiễn sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú cho họcsinh ở trường THPT thông qua hoạt động của thầy và trò

 Nghiên cứu SGK và khai thác nội dung cơ bản của bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”,

lớp 12 THPT, chương trình chuẩn

 Đề xuất các biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử Việt

Nam bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” trong dạy học lịch sử một cách hợp lí.

 Tiến hành thực nghiệm sư phạm, so sánh, đánh giá và rút ra kết luận

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử ở trường THPT

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” lớp 12 THPT, chương

trình chuẩn

- Do trình độ hạn chế và thời gian có hạn nên đề tài chỉ đi sâu các biện

pháp sử dụng thơ Tố Hữu trong giờ nội khóa, cụ thể bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”

Chúng tôi tiến hành thực nghiệm ở 2 lớp: 12A5 và 12A6 trường THPTXuân Mai (Chương Mỹ - Hà Nội)

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

 Dựa vào các tác gia kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm củaĐảng, tư tưởng Hồ Chí Minh bàn về giáo dục và nhận thức nói chung

và giáo dục lịch sử nói riêng

 Dựa vào lí luận về tài liệu học, phương pháp dạy học lịch sử của cácnhà khoa học giáo dục, tâm lí, lịch sử có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

 Dựa vào các tài liệu, tác phẩm, các công trình nghiên cứu của các nhàtâm lí, giáo dục, giáo dục lịch sử có liên quan trực tiếp tới đề tài

 Điều tra cơ bản: Điều tra bằng phiếu đối với giáo viên dạy sử và họcsinh lớp 12 Qua đó, xử lí thông tin, rút ra kết luận và thực tiễn dạy họclịch sử ở trường phổ thông và tác dụng của việc sử dụng thơ Tố Hữutrong dạy học lịch sử

 Thực nghiệm sư phạm: Để kiểm tra tính khả thi của đề tài bằng việcthiết kế và giảng dạy bài học lịch sử có sử dụng thơ Tố Hữu Đối chiếukết quả thực nghiệm với lí luận để rút ra kết luận khách quan, khoahọc

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu lí luận về sử dụng thơ Tố Hữu để rút ra khái niệm và nângcao trình độ nhận thức của bản thân Nắm vững lí luận về sử dụng thơ Tố Hữu

trong dạy học lịch sử Việt Nam bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” sẽ giúp tôi vận dụng tốt hơn vào thực tiễn

giảng dạy khi ra trường

7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, khóa luậngồm có 2 chương:

Chương 1 – Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng thơ Tố Hữu nhằmgây hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Chương 2 – Một số biện pháp sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thúhọc tập cho học sinh qua dạy học bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chốngthực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG THƠ TỐ HỮU

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số khái niệm

- Thơ

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện những tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm xúc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu”[11;tr.309].

Nhà thơ Stephan Malácme khẳng định: “Thơ là một sự tái tạo lí tính của

vũ trụ… là sự biểu hiện ý nghĩa bí ẩn của sinh tồn, nhờ có ngôn ngữ của con người được cô đọng vào tiết tấu thiết yếu của nó”[17;tr.327].

Xuân Diệu quan niệm:“Nghĩ cho kĩ, thì thơ là nhận “những thông tin” của sự vật mà phát hiện những phản ánh và sáng tạo kì diệu trong tâm hồn người… Quy luật lớn của thơ là cảm xúc và suy nghĩ… Suy nghĩ cũng phải đến mức cao hơn suy nghĩ, tức là suy nghĩ trở thành cảm xúc… Thơ là một sản phẩm của tâm hồn, trí tuệ con người mà tâm hồn và trí tuệ đó có một tác động trở lại vào thực tại… Thơ phải xuất phát từ thực tại, từ đời sống nhưng phải đi qua một tâm hồn, trí tuệ đó phải in dấu vào đó thật sâu sắc, càng cá thể, càng độc đáo, càng hay, thơ là tiếng gọi đàn, là sự đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu của những con người”[27;tr.8-33].

Còn theo Sóng Hồng: “Thơ là một hình thái nghệ thuật tinh thần cao quý Người làm thơ phải có tình cảm mãnh liệt, biết thể hiện sự nồng cháy trong lòng Nhưng thơ là một lí trí kết hợp một cách nhuần nhuyễn với tình cảm và có nghệ thuật Tình cảm và lí trí ấy được diễn đạt bằng những hình tượng đẹp đẽ qua những lời thơ trong sáng, vang lên nhạc điệu khác thường”[11;tr.309-310].

Qua những định nghĩa trên chúng tôi cho rằng, thơ là sự phản ánh cuộcsống qua những rung động, nên tình cảm và cảm xúc trong thơ luôn tràn trề, đủ

đầy Với đặc trưng là ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc điệu nên khả năng truyềncảm xúc cho người đọc nhanh và hiệu quả nhất Vì vậy, người xưa thường chọnthơ làm phương tiện sáng tác bộc lộ tình cảm, tâm trạng của mình; mượn thơ đểphản ánh tâm hồn cũng như phản ánh cuộc sống Đặc trưng này khiến thơ có sứchút lạ kì, tạo nên những hứng thú hấp dẫn Trong quá trình dạy học, giáo viênvận dụng linh hoạt, lồng ghép thơ hợp lí vào bài học lịch sử sẽ dễ dàng gây hứngthú học tập hơn cho học sinh.

- Thơ Tố Hữu

Thơ Tố Hữu là những bài thơ do tác giả Tố Hữu sáng tác

Nhà thơ Tố Hữu tên thật là Nguyễn Kim Thành, sinh năm 1920 tại ThừaThiên – Huế Tố Hữu là một tác gia có vị trí quan trọng, một nhà thơ tiêu biểucho dòng thơ cách mạng Việt Nam Năm 15 tuổi, Tố Hữu bắt đầu tham gia cáchmạng và cũng từ đây ông bắt đầu làm thơ Tập thơ “Từ Ấy” đánh dấu bắt đầucon đường sáng tác thơ cách mạng của ông Từ khi giác ngộ cách mạng, Tố Hữu

đã gắn cuộc đời mình với sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản, ông chỉ sángtác phục vụ sự nghiệp ấy Trải qua thời gian dài của lịch sử dân tộc, các tập thơcủa ông cũng thể hiện các chặng đường phát triển của lịch sử: Từ Ấy (1937 –1946), Việt Bắc (1947 – 1954), Gió Lộng (1955 – 1961), Ra Trận (1962 –1971), Máu và Hoa (1972 – 1977)…

Mạch cảm hứng trong thơ Tố Hữu là mạch cảm hứng về đất nước, vềnhân dân Tố Hữu làm thơ nhằm thể hiện những cảm xúc của bản thân và hướngtới sự cao cả chung, về sự nối tiếp của thế hệ trong cuộc đấu tranh chống áp bức,bất công và trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ Chính tác giả cũng

quan niệm: “Muốn có thơ hay, trước hết, phải tạo lấy tình Nhà thơ chân chính phải không ngừng phấn đấu, tu dưỡng về lập trường tư tưởng; xác định thật rõ ràng tầm nhìn, cách nhìn Tự nguyện gắn bó chân thành là yêu cầu cao nhất đối với người nghệ sĩ trong quan hệ với đất nước, với nhân dân Ngoài ra, các nhà thơ cách mạng còn phải kiên quyết đấu tranh, không khoan nhượng trước

những biểu hiện lệch lạc, với cái xấu, cái ác Tóm lại, viết thơ phải xứng đáng

là người chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng”[42].

- Hứng thú học tập và hứng thú học tập lịch sử

+ Hứng thú

Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn cho thấy hứng thú đóng vai trò quan trọngtrong việc nâng cao năng lực trí tuệ con người Vì vậy, nghiên cứu hứng thú làrất cần thiết, nhất là khoa học giáo dục

I.F.Khalamốp định nghĩa: “Hứng thú! Đó là nhu cầu nhuốm màu sắc của cảm xúc, đi trước giai đoạn động cơ và làm cho hoạt động của con người có tính hấp dẫn”[13;tr.28].

Bộ môn tâm lí học cho rằng: “Hứng thú là thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nào đó vừa có ý nghĩa trong đời sống, vừa có khả năng đem lại cho nó một khái cảm”[21;tr.228].

Tác giả Hà Vỹ lại coi “hứng thú là một phảm chất có nhiều màu sắc ở mỗi cá nhân Nó được hình thành và biểu hiện trong quá trình học tập và lao động, vui chơi và những hoạt động xã hội khác của con người”[35;tr.1].

Ý kiến của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy, hứng thú làmột vấn đề phức tạp, mang màu sắc cảm xúc Khi nào hứng thú được thỏa mãnthì thường kèm theo là cảm giác hài lòng Hứng thú thể hiện thái độ lựa chọn sựvật hay hình thức hoạt động Học sinh chuộng những gì mình ham thích vàthường dễ dàng bị thu hút chú ý vào đó Hứng thú là một trong những điều kiệnquan trọng nhất không những của chú ý vô thức mà cả chú ý có ý thức Vì vậy,muốn thu hút chú ý của học sinh vào bài giảng, giáo viên phải tạo ra hứng thúhọc tập cho các em

+ Hứng thú học tập

Hứng thú học tập là một phần của hứng thú nói chung, là một phạm vinhỏ của hứng thú nhận thức đối với một đối tượng cụ thể trong quá trình dạyhọc ở trường phổ thông

Theo N D Levitop: “Khi học sinh nắm vững tri thức thì những hứng thú

về mặt nhận thức cũng được hình thành và phát triển”[19;tr.126] Vai trò quyết

định để hứng thú nảy sinh là mối quan hệ thầy – trò Nó không chỉ là mối quan

hệ đơn thuần giữa quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò mà là sứctruyền cảm Nếu giáo viên cho học sinh thấy môn học mình dạy luôn có sự pháttriển, luôn có những khám phá thú vị, những điều bí ẩn lôi cuốn; mặt khác, nếuthầy giáo biết khơi gợi, biết nâng đỡ cho những tiến bộ đầu tiên của các em thìcũng làm nảy sinh hứng thú trong quá trình học tập

Như vậy, để hình thành hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên phảigiúp các em cảm xúc được niềm vui sướng của thành công, tin tưởng vào khảnăng của mình

+ Hứng thú học tập lịch sử

Hứng thú học tập bộ môn lịch sử mang những đặc trưng của hứng thúnhận thức, mang màu sắc cảm xúc ở mỗi cá nhân, có khả năng làm tăng tính tíchcực hoạt động của chủ thể và được đặc trưng bởi sự vươn lên tới nhận thức

Với đối tượng nhận thức là môn lịch sử, hứng thú học tập bộ môn là sựsay mê, tự giác, có tính tích cực đặc biệt của bản thân đối với nội dung bài học

Do sự định hướng có lựa chọn đối với môn học và do nhận thức được ý nghĩa,tầm quan trọng của lịch sử nên học sinh nhanh chóng hiểu bài, có cảm xúc đốivới hiện thực lịch sử

Như vậy, trong quá trình giảng bài của mình, giáo viên hoàn toàn có thểlồng ghép thơ Tố Hữu vào bài giảng, nhờ đó kiến thức lịch sử sẽ không còn khôkhan, học sinh hứng thú hơn, say mê hơn đối với môn học này Sử dụng thơ nóichung và thơ Tố Hữu nói riêng để gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh làmột trong nhiều biện pháp giúp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử Tuy là mộttrong nhiều phương pháp hiệu quả khác song lại là phương pháp đơn giản màhiệu quả thu được lớn, bởi thơ Tố Hữu chính là nơi không chỉ phản ánh xúc cảmcủa tác giả mà còn phản ánh chân thực hiện thực cuộc sống

1.1.2 Cơ sở xuất phát của việc sử dụng thơ Tố Hữu nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh

1.1.2.1 Mục tiêu và đặc trưng của bộ môn lịch sử

* Mục tiêu của bộ môn lịch sử

“Mục tiêu của bộ môn lịch sử ở trường THPT được xây dựng trên cơ sở mục tiêu giáo dục, mục tiêu cấp học, quan điểm, đường lối của Đảng về sử học

và giáo dục Mục tiêu của môn học cũng căn cứ vào nội dung, đặc trưng của hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử; yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ của cách mạng hiện nay”[24; tr.67].

- Về kiến thức:

Giúp học sinh nắm vững những kiến thức cơ bản của lịch sử thế giới vàlịch sử dân tộc, từ đó làm cơ sở cho việc hình thành thế giới quan khoa học, giáodục thái độ đúng đắn, các kỹ năng kỹ xảo cần thiết

* Đặc trưng của bộ môn lịch sử

Lịch sử là quá trình phát triển hợp quy luật của xã hội loài người từ khicon người và xã hội tồn tại cho tới nay Những sự kiện, hiện tượng được đề cậptrong SGK đều là những sự kiện thuộc về quá khứ, đã xảy ra cách chúng ta hàngtriệu năm.

Mặt khác, lịch sử có tính không lặp lại về thời gian và không gian “Mỗi

sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ xảy ra trong một thời gian và không gian nhất định, trong những thời gian và không gian khác nhau Không có sự kiện, hiện tượng lịch sử nào lại xảy ra cùng thời điểm, trong các thời kì khác nhau là hoàn toàn giống nhau”[24;tr.139].

Lịch sử mang tính cụ thể Trải qua quá trình phát triển, biến đổi lâu dàitrong lịch sử mà khối lượng thông tin và tri thức của quá khứ lịch sử là rất lớn,khó có thể tiếp thu được hết mà chỉ có thể tiếp cận những dấu mốc quan trọng.Đây cũng là một điểm khó của lịch sử, đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn họcsinh nắm vững thời gian, địa điểm, nhân vật làm ra sự kiện đó, nhưng quantrọng nhất là các yếu tố chi phối, ảnh hưởng tới các sự kiện

Ngoài ra, lịch sử còn có tính logic (tính hệ thống) Nội dung tri thức lịch

sử rất phong phú, đề cập tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội như kinh tế, chínhtrị, ngoại giao, quân sự… Do vậy, khi giảng dạy, giáo viên phải luôn chú ý tớimối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng, các vấn đề lịch sử cần cung cấp chohọc sinh, đảm bảo sự thống nhất giữa “sử” và “luận”

Như vậy, để giúp học sinh có thể nắm vững được những kiến thức lịch sử

cơ bản đó, giáo viên trước tiên phải khơi gợi được sự hứng thú, tò mò và say mêtrong học tập lịch sử của các em Có như vậy thì hiệu quả học tập bộ môn mớiđược nâng cao

1.1.2.2 Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 12 THPT

Quá trình nhận thức của học sinh tuân theo luận điểm nổi tiếng của Lênin:

“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lí, nhận thức hiện thực khách quan”[18;tr.189] Nhưng nhận thức của học sinh mang những đặc thù

riêng “một sự nhận thức đã được làm cho dễ dàng đi và được thực hiện dưới sự chỉ đạo của giáo viên”[29;tr.12].

Quá trình nhận thức của học sinh THPT nói chung và của học sinh lớp 12nói riêng không giống với quá trình lĩnh hội kiến thức khác Mặt khác, học sinhlớp 12 có đặc điểm tâm lý là ưa tìm hiểu cái mới, khám phá những điều chưabiết Do có vốn hiểu biết nhất định về cuộc sống, lại có điều kiện tiếp xúc vớithông tin, khi không thỏa mãn với những gì giáo viên cung cấp, các em sẽ chủđộng tìm hiểu làm sáng tỏ vấn đề Tuy nhiên, học sinh sẽ nhanh chóng chán họcmôn lịch sử nếu giáo viên cung cấp kiến thức quá cứng nhắc Nếu giáo viênkhông khéo léo trong cách truyền thụ kiến thức, không vận dụng linh hoạt cácphương pháp dạy học, các môn học bổ trợ khác thì bài học sẽ trở nên khô cứng,không khí học sẽ bế tắc và hứng thú học tập bộ môn sẽ bị triệt tiêu

1.1.2.3 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay

Cùng với nhu cầu phát triển của đất nước cũng như nhu cầu đổi mới củagiáo dục đào tạo, một vài năm gần đây, một số trường phổ thông đã tiến hànhđổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả dạy học và đã có nhiềuthành tích đáng kể Tuy nhiên, nhìn chung chất lượng giáo dục chưa được cảithiện nhiều, sự bảo thủ, lạc hậu về phương pháp vẫn còn khá phổ biến, cầnnhanh chóng được khắc phục

Hiện nay, thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo và tinh thần đổi mới tronggiáo dục theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh, bộ môn lịch sử

ở trường phổ thông cũng có nhiều đổi mới, nhất là trong phương pháp dạy học:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[26;tr.27].

Việc đổi mới dạy học đang là yêu cầu bức thiết trong dạy học lịch sử với mụctiêu cao nhất là nâng cao hiệu quả việc học lịch sử hiện nay trong học sinh, muốnđiều đó, trước tiên phải biết khơi gợi hứng thú học tập bộ môn cho các em

1.1.3 Phân loại thơ Tố Hữu

Tố Hữu là nhà thơ cách mạng tiêu biểu của Việt Nam Ở thơ Tố Hữu có

sự thống nhất chặt chẽ giữa tư tưởng của nhà cách mạng, nhà chính trị và nhàthơ Quá trình làm thơ của ông gắn bó làm một với quá trình hoạt động cáchmạng của ông và các nhiệm vụ của Đảng qua các giai đoạn lịch sử

Cuộc đời làm thơ của mình, Tố Hữu đã để lại rất nhiều tập thơ nổi tiếng:

Từ Ấy (1946), Việt Bắc (1954), Gió lộng (1961), Ra trận (1962-1971), Máu vàHoa (1977), Một tiếng đờn (1992), Ta với ta (1999) Với mỗi tập thơ, Tố Hữuluôn thể hiện được sự cảm thông đối với những số phận cực khổ, niềm tin tưởngvào Đảng, vào cách mạng dân tộc…

Thơ Tố Hữu phản ánh nhiều khía cạnh, nhiều chủ đề khác nhau như cangợi Đảng, Bác Hồ; ca ngợi người chiến sĩ cách mạng; ca ngợi người phụ nữViệt Nam kiên cường, đảm đang; thơ viết về tình yêu đôi lứa… Tuy nhiên dophạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi chỉ tìm hiểu một số chủ đề thơ liênquan trực tiếp tới nội dung lịch sử Việt Nam

1.1.3.1 Thơ Tố Hữu phản ánh những sự kiện lịch sử tiêu biểu của dân tộc

Nói tới lịch sử là nói tới sự kiện, nếu không có sự kiện thì lịch sử rất thiếusót, phiến diện, không phản ánh chân thực hiện thực quá khứ của sự phát triển

xã hội loài người Chính vì vậy, sự kiện rất quan trọng đối với lịch sử: “Sự kiện lịch sử là hiện tượng, biến cố xảy ra trong quá khứ được ghi lại bằng tư liệu do hoạt động nhận thức của con người mang theo nó dấu vết của ý thức xã hội[22;tr.157].

Tố Hữu là nhà thơ nhưng cũng là người chiến sĩ cộng sản, thơ ông vừa trữtình nhưng cũng vừa chính trị Trong thơ của mình, Tố Hữu luôn đi sâu, đi sátvới từng chặng đường phát triển của cách mạng Việt Nam, thơ ông phản ánh rấtnhiều sự kiện quan trọng, ví dụ sự kiện Phạm Hồng Thái mưu sát viên Toànquyền Méc-lanh năm 1924; sự kiện Xôviết Nghệ - Tĩnh bùng nổ; diễn biến Tổngkhởi nghĩa tháng Tám; chiến dịch Điện Biên Phủ; thống nhất đất nước Xuân1975…, cũng được phản ánh khá chân thực và đầy đủ trong thơ Tố Hữu:

“Tổng khởi nghĩa! Lệnh truyền đêm trước Sáng quân ra giải phóng Thái Nguyên

Hà Nội, Huế, Sài Gòn, cả nước Đứng lên ta giành hết chính quyền!”

(Theo chân Bác)[38;tr.230]

Với những câu thơ trên, Tố Hữu đã phản ánh chân thực cuộc Tổngkhởi nghĩa tháng Tám – 1945 của nước ta: Nghe lời kêu gọi của Đảng vàChính phủ, nhân dân cả nước đã hăng hái tham gia Tổng khởi nghĩa Chínhquyền tay sai trên cả nước lần lượt bị sụp đổ, chính quyền về tay nhân dân.Đồng thời với những câu thơ trên, giáo viên giúp học sinh hiểu được phầnnào về sự hăng hái cách mạng của nhân dân cả nước, qua đó thấy đượcquyết tâm giành độc lập của ta

1.1.3.2 Thơ Tố Hữu ca ngợi Đảng và Bác Hồ

Bác Hồ và Đảng là hình ảnh gắn bó nhau chặt chẽ trong sáng tác văn họcnói chung, thơ Tố Hữu nói riêng Trong thơ, Tố Hữu luôn dành những tình cảmthiêng liêng nhất, tha thiết nhất để viết về Bác và Đảng

Viết về Bác Hồ, Tố Hữu sử dụng nhiều tên gọi khác nhau, khắc họaBác ở nhiều nét khác nhau, nhưng ở nét vẽ nào Bác cũng hiện lên thật dung

dị, chân thành

Tố Hữu đã viết:

“Dù ai rào giậu ngăn sông Lòng ta vẫn vững là dân Cụ Hồ”

(Ta đi tới)[38;tr.92]

Tác giả đã khắc họa chân dung người cha già dân tộc luôn sống thủychung, nghĩa tình, hồn nhiên, giản dị Khi dạy về hoạt động của Nguyễn Ái

Quốc trong bài 12 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925”, giáo viên sử dụng những câu thơ này vào việc minh họa Bác cũng

như công lao của Bác trong việc tìm kiếm con đường cứu nước cho dân tộc ta

Viết về Đảng, Tố Hữu luôn khẳng định sự tồn tại và các bước đi của Đảngđối với cách mạng Việt Nam Tố Hữu khắc họa hình tượng Đảng trong niềm tinbất diệt của người dân Việt Nam đối với Đảng:

“Chiếc áo kia của chủ nghĩa anh hùng cách mạng?

Cảm ơn Đảng của chúng ta, Đảng làm ra ánh sáng”

(Bài ca xuân 68)[38;tr.205]

Hai câu thơ trên khi dạy học, giáo viên có thể lồng ghép vào giải thích vềyếu tố sự lãnh đạo của Đảng là nguyên nhân quan trọng làm nên mọi thắng lợicủa cách mạng nước ta

Bác Hồ và Đảng là hình ảnh luôn gắn bó chặt chẽ trong thơ ca cách mạngViệt Nam Thật thiếu khi nói tới Người mà không nhắc tới Đảng, và ngược lại.Khắc họa chân thực những hình tượng này, không chỉ đem lại giá trị thẩm mĩ,nghệ thuật sâu sắc mà còn đem lại giá trị lịch sử phong phú của thơ Tố Hữu

1.1.3.3.Thơ Tố Hữu viết về hình tượng người chiến sĩ cộng sản

Thơ Tố Hữu luôn đi sát bước đi của cách mạng Việt Nam Hơn ai hết, ôngnhận rõ trách nhiệm nặng nề nhưng rất vinh quang của nền văn học Việt Namthời đại mới Vì lẽ đó, hình tượng người lính, người chiến sĩ cộng sản trở thànhchủ đề lớn trong thơ Tố Hữu và được tác giả phản ánh hết sức chân thực

Trong quá trình dạy học, để gây hứng thú cho học sinh học tập lịch sử,giáo viên nên thường xuyên khắc họa biểu tượng nhân vật, sử dụng thơ Tố Hữu

để khắc họa là một biện pháp rất hữu hiệu Ví dụ, khi muốn khắc họa chân dungngười chiến sĩ quyết hy sinh vì nước, vì quê hương trong khởi nghĩa Nam Kì ở

bài 16 “Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939 – 1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời”, mục II – phần 2_ “Những cuộc đấu tranh mở đầu thời kì mới”, giáo viên sử dụng đoạn thơ sau:

“Các anh chị bước lên đài gươm máu Đầu sắp rơi mà môi vẫn tươi cười Chỉ còn đây một giây sống nữa thôi

Mà mắt đó vẫn trông đời bình thản”

(Quyết hy sinh)[38;tr.33]

Qua đoạn thơ trên giáo viên giúp học sinh của mình có thái độ kính trọng

và biết ơn đối với những người chiến sĩ đã hy sinh vì độc lập dân tộc; từ đó cóthái độ và hành động đúng đắn đối với lịch sử dân tộc

1.1.3.4 Thơ Tố Hữu viết về tình quốc tế cao đẹp giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới

Một chủ đề thơ khác của Tố Hữu đó là thể hiện tinh thần quốc tế, sự ủng

hộ của bạn bè thế giới đối với cách mạng Việt Nam Tố Hữu đã thể hiện tinhthần đó thông qua các bài thơ như: Bài ca tháng Mười, Trước Kremlin, Em ơi…

Ba Lan, Emily – con, Lều cỏ Lênin, Hai anh em…Tuy không viết nhiều về đềtài này, xong trong thơ của mình, Tố Hữu luôn thể hiện sự cảm phục và lòng tintưởng của tác giả đối với sự giúp đỡ, ủng hộ của các nước bạn bè tới cho cáchmạng Việt Nam

Ví dụ trong bài 20, mục IV, phần 1_“Nguyên nhân thắng lợi”, giáo viên

sử dụng thơ Tố Hữu viết về đề tài này để minh họa cho kiến thức về nguyênnhân làm nên chiến thắng chống Pháp của dân tộc ta là có sự góp sức ủng hộ củacác nước bạn bè trên thế giới:

“Mạc Tư Khoa yêu mến

… Thà mất đầu, không chịu cúi đầu im Tôi ngả mũ, chào Lênin vĩ đại”

(Trước Kremlin)[38;tr.99]

Với mọi người, Tố Hữu là thơ chính trị, vì vậy nó có một ý nghĩa lịch sử,một giá trị thời đại to lớn Với ngôn ngữ giàu hình ảnh, hiện thực lịch sử đượcphản ánh qua những chủ đề thơ Tố Hữu hiện lên chân thực, sống động Kết hợpthơ ông vào dạy học lịch sử sẽ có tác dụng lớn trong việc kích thích hứng thúcủa học sinh, từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn

1.1.4 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử ở trường THPT

* Vai trò việc sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử ở trương THPT

Thơ Tố Hữu luôn đi sát các vấn đề chính trị, thời sự nóng bỏng của dântộc, vì vậy thơ ông có mối liên hệ khăng khít với lịch sử Việc kết hợp thơ TốHữu vào quá trình giảng bài học lịch sử trên lớp sẽ tác động mạnh vào cảm xúc

và hứng thú học tập của học sinh hơn Trong quá trình dạy học lịch sử ở trườngTHPT, một số sự kiện, nhân vật, hiện tượng lịch sử cần phải khắc sâu cho họcsinh; nếu sử dụng kèm theo một số câu thơ liên quan của tác giả thì bài giảng sẽsinh động, giờ học sẽ gây được hứng thú cho các em

* Ý nghĩa việc sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử ở trường THPT

- Về kiến thức: Thơ Tố Hữu có ý nghĩa quan trọng trong việc khắc sâukiến thức cơ bản và cụ thể hóa kiến thức lịch sử cho học sinh

Kiến thức cơ bản là “kiến thức tối ưu cần thiết cho việc hiểu biết của học sinh về lịch sử (thế giới và dân tộc) Nó gồm nhiều yếu tố: sự kiện lịch sử, các niên đại, địa danh lịch sử, nhân vật lịch sử, các biểu tượng, khái niệm lịch sử, các quy luật, nguyên lý, phương pháp học tập, vận dụng kiến thức…”[23;tr.144] Việc nắm được kiến thức cơ bản của một bài học cụ thể

quyết định tới việc nắm được nội dung của bài

Mặt khác, lịch sử luôn gắn liền với sự kiện, nhân vật, thời gian, khônggian… cụ thể Để khắc phục tình trạng khó nắm bắt và hiện đại hóa ịch sử, giáoviên sử dụng thơ Tố Hữu giúp học sinh biết lịch sử diễn ra một cách cụ thể,chính xác, sinh động và hấp dẫn Từ đó, giáo viên giúp học sinh hứng thú, hấpdẫn hơn đối với kiến thức và bộ môn lịch sử

Ví dụ khi dạy bài 23 “Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 – 1975)”, giảng mục III – phần 2_“Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975”, khi dạy hết các chiến dịch lớn

của quân dân ta, giáo viên đọc cho học sinh đoạn thơ sau của Tố Hữu:

“Chặt Buôn Mê Thuột, rụng cả Tây Nguyên Quét Huế - Thừa Thiên, đổ nhào Đà Nẵng

Và Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên

Và Phan Thiết, Phan Rang, Đà Lạt, Nha Trang

Lũ ngụy cuống cuồng, rũ rượi một màu cờ tang trắng”

sự kiện hơn

- Về thái độ:

Tài liệu thơ có ưu thế lớn trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độcho học sinh vì thơ là những sáng tác trên cơ sở những ngôn từ chau chuốt, âmđiệu, hình ảnh sinh động Nếu giáo viên biết cách khai thác, lồng ghép thơ TốHữu một cách linh hoạt, hấp dẫn vào trong các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch

sử được nhắc tới trong nội dung bài học thì rất dễ tác động vào thái độ, tư tưởngcủa các em, hình thành nên thái độ, cảm xúc đúng đắn

Thơ Tố Hữu góp phần vào hình thành thái độ biết ơn, khâm phục đối vớinhững chiến sĩ hy sinh vì Tổ quốc; đồng thời lên án tội ác của bọn đế quốc, taysai

Ví dụ dạy bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 – 9 –

1945 đến trước ngày 19 – 12 – 1946”, giảng mục III – phần 1_“Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược ở Nam bộ”, khi giáo viên muốn nhấn

mạnh tới quyết tâm chống Pháp tới cùng của Đảng và Chính phủ, giáo viên sửdụng câu thơ sau để minh họa:

“Quyết hy sinh phá tan hết gông xiềng Cho tổ quốc muôn muôn năm độc lập”

(Quyết hy sinh)[38;tr.34]

Qua việc sử dụng này, giáo viên đã cho học sinh thấy được ý chí quyếttâm không sợ hy sinh của các chiến sĩ cộng sản vì độc lập của Tổ quốc, thông

qua đó giáo dục cho học sinh thái độ biết ơn và kính trọng sự hy sinh đó của thế

hệ đi trước

Hay khi dạy bài 21 “Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965), giảng mục III – phần 2_“Phong trào “Đồng khởi” (1959 – 1960)”, để học sinh có thái

độ đúng đắn đối với bọn đế quốc và chính quyền Diệm tay sai, giáo viên đọcđoạn thơ:

“Thảm lắm anh à Lũ ác ôn Giết cả trăm người, trong một sáng Máu tươi lênh láng đỏ đường thôn”

(Lá thư Bến Tre)[38;tr.157]

Với phần giảng về tội ác của Mĩ ngụy ở phần nội dung bài học, khi giáoviên sử dụng minh họa thêm đoạn thơ này, học sinh sẽ được khắc sâu một lầnnữa về tội ác của kẻ thù đối với nhân dân Học sinh biết được hành động dã man

và bản chất xâm lược của đế quốc, điều này sẽ tạo hứng thú cho các em tìm hiểutiếp nội dung của bài học

- Kỹ năng:

Việc sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử ở trường THPT có ý nghĩagóp phần quan trọng vào việc phát triển kỹ năng nhận thức của học sinh nhưphát triển tư duy nhận thức, kỹ năng phân tích, so sánh, tổng hợp… và kỹ năngliên hệ thực tiễn

“Tư duy nhận thức bao giờ cũng được tiến hành trên cơ sở sự hiểu biết

cụ thể, chính xác về con người, sự việc Để nhận thức đúng cần phải so sánh nhưng không phải là sự so sánh nói chung mà phải so sánh các sự vật, những hiện tượng, con người nhất định So sánh cùng với trừu tượng hóa, phân tích, tổng hợp…”[23;tr.117] Khi giáo viên muốn sử dụng thơ Tố Hữu để phát triển

kỹ năng tư duy nhận thức cho học sinh, khi sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học,giáo viên kết hợp cùng câu hỏi nhận thức

Ví dụ, để phát triển năng lực tư duy nhận thức cho học sinh, khi dạy mục

III – phần 1_“Hội nghị Giơnevơ” bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”, giáo viên sử dụng đoạn thơ sau:

“Đồng chí Phạm Văn Đồng

… Nhìn xuống mặt bọn Bi-đôn, Smit Anh sẽ nói: “Thực dân, phát xít”

Đã tàn rồi!”

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)[38;tr.88]

Kết hợp câu hỏi “Qua SGK và đoạn thơ trên, em hãy cho biết diễn biến của Hội nghị Giơnevơ và chiến thắng Điện Biên Phủ có ý nghĩa gì đối với diễn biến Hội nghị?” Qua câu hỏi trên, giáo viên buộc học sinh phải suy nghĩ để tìm

ra câu trả lời Như vậy, bằng việc theo dõi SGK và nghe thơ tìm hiểu kiến thức,học sinh rèn cho mình kỹ năng độc lập học tập và cao hơn là tư duy nhận thứcvấn đề

Mặt khác, qua việc phát triển các kỹ năng nhận thức, giáo viên giúp các

em vận dụng những kỹ năng đó vào cuộc sống thực tế; các em biết đánh giá,nhận định một các có cơ sở hoạt động bản thân và xã hội trong thực tiễn

1.2 Cơ sở thực tiễn

Việc cải cách SGK lịch sử theo xu hướng giảm kênh chữ, tăng kênh hình

và hệ thống câu hỏi nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục của Đảng và Nhànước đã tạo điều kiện cho các giáo viên ở trường phổ thông sưu tầm và sử dụngtài liệu tham khảo, trong đó có tài liệu thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử

Qua điều tra tình hình thực tế dạy và học ở trường THPT, chúng tôi nhậnthấy tình hình sử dụng thơ Tố Hữu vào giảng dạy lịch sử hiện nay như sau:

1.2.1 Về phía giáo viên

Để khảo sát việc dạy học lịch sử nói chung, sử dụng thơ Tố Hữu trongdạy học lịch sử nói riêng, qua đợt thực tập sư phạm, chúng tôi đã tiến hành điềutra bằng hình thức câu hỏi qua phiếu trắc nghiệm đối với toàn bộ giáo viên giảng

dạy lịch sử ở trường THPT Xuân Mai (Chương Mỹ - Hà Nội) Nội dung điều tracủa chúng tôi xoay quanh vấn đề về nhận thức, về mức độ, về hình thức, phươngpháp sử dụng và những khó khăn khi sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử ởtrường THPT.

Qua điều tra, chúng tôi nhận thấy nhiều giáo viên đã có sự cố gắng đổimới phương pháp dạy học lịch sử, biết kết hợp nhiều phương pháp khác nhau đểgiờ học đạt hiệu quả nhất, trong đó, giáo viên đã ý thức được vai trò của tài liệutham khảo văn học nói chung, thơ Tố Hữu nói riêng để gây hứng thú học tập chohọc sinh

Cụ thể kết quả chúng tôi thu nhận được như sau:

Điều tra về nhận thức của giáo viên, chúng tôi đưa ra câu hỏi “Thầy (cô) cho rằng việc sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử ở trường THPT có cần thiết không?”, có 100% giáo viên bộ môn của trường THPT Xuân Mai cho rằng

cần thiết Vì các thầy cô đều thấy bản thân thơ Tố Hữu lấy cảm hứng từ hiệnthực xã hội, phản ánh chân thực hiện thực dân tộc lúc đó Cho nên thơ Tố Hữu

có mối quan hệ mật thiết với lịch sử Sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử sẽlàm cho bài học có sức hấp dẫn, sinh động hơn, tạo hứng thú đối với học sinh.Đồng thời, góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên Vìvậy, nhiều giáo viên lâu năm, có tâm huyết với nghề đã đầu tư thời gian tìm tòi,sưu tầm và sử dụng thơ Tố Hữu, góp phần nâng cao hứng thú học tập bộ môncho học sinh

Điều tra về các hình thức sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử của

giáo viên, chúng tôi đưa ra câu hỏi “Các hình thức sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử ở trường THPT của thầy (cô) là?”, 100% giáo viên bộ môn được

phát phiếu của trường cho rằng có thể sử dụng cùng với rất nhiều phương phápnhư tường thuật, miêu tả, giải thích, vào kiểm tra hoạt động nhận thức và củng

cố kiến thức cho học sinh… Điều đó tạo nên sự linh hoạt, phù hợp với nội dungtừng bài giảng lịch sử, từng sự kiện, hiện tượng lịch sử cụ thể Đồng thời, sửdụng phương pháp như vậy còn có tác dụng phát huy được tính độc lập, sáng tạo

trong tư duy của học sinh, tạo điều kiện cho các em tích cực, chủ động lĩnh hộikiến thức.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực trên, việc sử dụng thơ Tố Hữuvào dạy học lịch sử của giáo viên còn nhiều hạn chế, thể hiện ở mức độ và hìnhthức chủ yếu sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học

Về mức độ sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử, qua điều tra tìnhhình sử dụng tài liệu thơ Tố Hữu của tất cả giáo viên dạy lịch sử ở trường THPT

Xuân Mai, chúng tôi đưa câu hỏi “Trong quá trình dạy học ở trường phổ thông, thầy (cô) đã sử dụng tài liệu thơ Tố Hữu vào giảng dạy ở mức độ nào?” Kết

quả như sau: Có 5% chưa sử dụng, 35% thường xuyên sử dụng và 60% thỉnhthoảng mới sử dụng Trong khi đó, giáo viên chỉ chủ yếu sử dụng thơ Tố Hữuvào miêu tả, minh họa cho kiến thức bài học chứ chưa kết hợp với các phươngpháp dạy học khác

Để tìm hiểu về nguyên nhân mức độ sử dụng thơ, chúng tôi tiếp tục đưa ra

câu hỏi “Theo thầy (cô), điều khó khăn nhất khi sử dụng thơ Tố Hữu vào giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông là gì?”, nguyên nhân các thầy cô đưa ra chủ yếu

là do: thiếu nguồn tài liệu, không có thời gian sưu tầm, do thời lượng của mộttiết học quá ít mà khối lượng kiến thức của bài học lại quá dài

Như vậy, thực tế cho thấy việc sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử

đã có nhiều giáo viên ý thức được tầm quan trọng và tác dụng nhằm gây hứngthú học tập cho học sinh, xong do nhiều nguyên nhân mà việc sử dụng biện phápdạy học này vào giảng dạy của các thầy cô còn nhiều hạn chế Vì vậy, vấn đề đặt

ra là phải có nhận thức đúng và có phương pháp sử dụng thơ Tố Hữu hợp lí đểviệc dạy học lịch sử đạt hiệu quả cao hơn

1.2.1 Về phía học sinh

Trong đợt thực tập vừa qua, chúng tôi cũng đã tiến hành điều tra học sinh

về thực tiễn sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử hiện nay ở trường THPTbằng phương pháp câu hỏi qua phiếu trắc nghiệm Chúng tôi đã tiến hành phát

200 phiếu điều tra tình hình học tập lịch sử và 89 phiếu thực nghiệm cho học

sinh một số lớp 12 trường THPT Xuân Mai với nội dung điều tra là tìm hiểunhận thức của học sinh về bộ môn, thực trạng việc học lịch sử, mức độ giáo viên

sử dụng thơ Tố Hữu và kết quả thực nghiệm thu được về nhận thức tâm lý vànhận thức kiến thức của học sinh

Sau khi tiến hành điều tra, kết quả chúng tôi thu được cụ thể như sau:Đầu tiên chúng tôi đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm về nhận thức của các

em đối với bộ môn bằng câu hỏi “Ở trường em, em và các bạn quan niệm như thế nào về môn lịch sử?”, gần như 100% các em được hỏi đều cho biết quan

niệm của mình đây là một môn khô khan, khó học, khó nhớ và không có lợi ích

gì khi học Bên cạnh đó, các em cũng cho thấy rằng học sinh hiện nay khôngthích học lịch sử, chỉ học môn này khi được thông báo là môn thi tốt nghiệp.Qua thực trạng nhận thức về bộ môn trên, chúng ta thấy được ở bộ phận lớn họcsinh hiện nay không coi trọng và thờ ơ với bộ môn lịch sử

Nguyên nhân của tình trạng trên có nhiều lí do, xong một nguyên nhânquan trọng về phía bản thân giáo viên giảng dạy là chưa biết khơi gợi được hứngthú học tập bộ môn của các em Hầu hết các giáo viên mới chỉ dừng lại ở việccung cấp kiến thức trong SGK mà bản thân hiện thực lịch sử vốn rất khó nắmbắt, giáo viên không có sự đầu tư, tìm hướng tích cực nhằm phát huy tính tíchcực của các em đồng thời gây hứng thú học tập để từ đó làm cơ sở cho việc nângcao hiệu quả học tập lịch sử

Khi được hỏi “Thầy (cô) em có thường xuyên sử dụng thơ Tố Hữu để dạy học lịch sử không?”, 76% được hỏi trả lời chưa bao giờ sử dụng, 21% trả lời

thỉnh thoảng sử dụng Như vậy, ưu thế vận dụng thơ Tố Hữu vào giảng dạy lịch

sử rất lớn, tuy nhiên giáo viên chưa thực sự coi đây là tài liệu quan trọng hỗ trợcho việc giảng bài của mình, nhất là trong việc gây hứng thú học tập bộ môn

Tuy nhiên, khi tiến hành thực nghiệm sử dụng giáo án có sự kết hợp vớithơ Tố Hữu, chất lượng giờ học cũng như hứng thú học tập của các em trong tiếtgiảng được cải thiện rõ rệt Hầu hết học sinh đều thấy hứng thú với tiết học này

Khi chúng tôi đưa ra câu hỏi “Em có suy nghĩ gì về việc sử dụng thơ Tố Hữu

vào dạy học lịch sử ở trường THPT?”, 86% học sinh cho rằng rất cần thiết trong

việc gây hứng thú học tập bô môn lịch sử, chỉ một bộ phận nhỏ (12% ) cho rằngkhông cần thiết phải sử dụng, quan trọng nhất vẫn là kiến thức lịch sử

Bên cạnh mặt nhận thức tâm lí như vậy, còn về nhận thức kiến thức thì100% số học sinh được phát phiếu điều tra đều trả lời đúng các câu hỏi nội dungkiến thức lịch sử Như vậy, với việc vận dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử,chất lượng tiết học đã được cải thiện hơn rất nhiều

Như vậy, về lí luận cũng như thực tiễn, chúng ta có thể khẳng định rằngviệc sử dụng thơ Tố Hữu vào giảng dạy và học tập lịch sử sẽ làm cho bài họcthêm phong phú, sinh động, học sinh sẽ tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng,khơi dậy tình yêu môn học của các em

Tiểu kết chương 1

Giáo dục - đào tạo được coi là quốc sách hàng đầu của nước ta và giáodục lịch sử là bộ phận quan trọng của giáo dục – đào tạo Tuy nhiên, thực trạnggiáo dục lịch sử ở trường phổ thông đang có nhiều bất cập cần nhanh chóng giảiquyết

Hiện nay, tình trạng chung trong cả nước là học sinh chán học, khônghứng thú với bộ môn lịch sử Tình trạng này do nhiều nguyên nhân và nếu tiếptục kéo dài sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới chiến lược phát triển giáo dụccủa Việt Nam trong tương lai Để giải quyết thực trạng trên, nhiều biện pháp đổimới dạy và học đã được xây dựng và áp dụng trong thực tiễn Với giá trị lịch sửcủa mình, thơ Tố Hữu cũng được coi là nguồn tài liệu quan trọng bổ sung vàocác biện pháp đổi mới dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay Là biệnpháp có ưu thế lớn trong việc gây hứng thú học tập cho học sinh khi ngôn ngữthơ giàu hình ảnh, nhạc điệu, vận dụng đơn giản, dễ dàng trong khi giảng bài

Tuy nhiên, việc sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử nhằm gây hứngthú học tập lịch sử không thể sử dụng tùy tiện vì sẽ gây hiệu ứng ngược đối vớinhận thức của học sinh Vì vậy, sử dụng thơ Tố Hữu phải được kết hợp nhữngbiện pháp dạy học khác một cách hợp lí để có hiệu quả sư phạm tốt nhất

Chương 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG THƠ TỐ HỮU NHẰM GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC BÀI “CUỘC KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP KẾT THÚC (1953 – 1954)” 2.1 Vị trí, mục tiêu và nội dung cơ bản của bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”

2.1.1 Vị trí

Lớp 12 THPT, phần lịch sử Việt Nam các em được học từ năm 1919 đến

nay và gồm có 5 chương Trong đó bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)” nằm trong giai đoạn cả dân tộc cùng

nhau chống lại thực dân Pháp xâm lược Đây là bài học lịch sử có vị trí quantrọng trong khóa trình lịch sử Việt Nam Nó cung cấp cho học sinh khối lượngtri thức về thời kì lịch sử oai hùng của dân tộc Qua đó, giáo dục cho học sinhlòng yêu nước, thái độ căm thù chiến tranh, căm thù bọn giặc cướp nước; đồngthời biết trân trọng công lao, xương máu của biết bao thế hệ cha anh, hình thànhcho các em ý thức trách nhiệm của cá nhân đối với đất nước, quê hương mình.Ngoài ra, trong bài 20 này, một số khái niệm của thời kì lịch sử hiện đại và các

kỹ năng của bộ môn như phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp… cũng đượchình thành

+ Giúp học sinh có thái độ đúng đắn trước âm mưu chiến tranh của kẻ thù,

mà cụ thể là Pháp và Mĩ; đồng thời cảm phục, biết ơn các anh hùng dân tộc đã

hy sinh để giành được chiến thắng

+ Tự hào về những thắng lợi vĩ đại của dân tộc trong cuộc kháng chiếnchống Pháp và can thiệp Mĩ Từ đó, củng cố lòng tin của các em vào sự lãnh đạocủa Đảng

Mục I –“Âm mưu mới của Pháp – Mĩ ở Đông Dương: Kế hoạch Nava”:

Nội dung chính của mục này là cung cấp kiến thức về hoàn cảnh ra đời và nộidung chính của kế hoạch Nava do Pháp và Mĩ triển khai ở Đông Dương: Sau 8năm tiến hành chiến tranh ở Việt Nam, thực dân Pháp ngày càng bị thiệt hại.Trước tình thế đó, Mĩ can thiệp sâu vào Đông Dương, chuẩn bị từng bước thaythế Pháp ở khu vực này Để tiến hành âm mưu đó, Pháp được sự hậu thuẫn của

Mục III – “Hiệp định Giơnevơ năm 1954 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương”: Nội dung chính của mục xoay quanh vấn đề về hoàn

cảnh diễn ra hội nghị Giơnevơ về Đông Dương và nội dung của Hiệp địnhGiơnevơ năm 1954

Mục IV – “Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)”: Trình bày về những nguyên nhân khách

quan, chủ quan làm nên chiến thắng vẻ vang này của dân tộc; đồng thời trìnhbày về ý nghĩa lớn lao của nó đối với dân tộc và các nước thuộc địa trên thế giớikhác

2.2 Nội dung thơ Tố Hữu có thể và cần khai thác để gây hứng thú học tập cho học sinh trong bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”

Với vai trò và ý nghĩa quan trọng trong dạy học lịch sử ở trường THPT,thơ Tố Hữu có thể được sử dụng rất nhiều trong việc gây hứng thú học tập lịch

sử cho các em bằng cách cụ thể hóa, bổ sung, củng cố thêm kiến thức từ đó tạobiểu tượng sự kiện, nhân vật lịch sử Tuy nhiên, không thể sử dụng tràn lan, máymóc, công thức thơ Tố Hữu vào bài giảng vì sẽ gây ra hiệu ứng ngược đối vớihọc sinh Vì vậy, để tránh tình trạng trên cũng như đảm bảo thời lượng một tiếthọc lịch sử ở trường phổ thông, giáo viên phải chọn lựa nội dung kiến thức lịch

sử phù hợp với thơ Tố Hữu

Trong quá trình giảng dạy bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”, giáo viên có thể và cần khai thác thơ Tố

Hữu vào các nội dung kiến thức sau:

Minh họa cho học sinhbiết được tội ác dã mancủa giặc đối với nhân dân

ta

“Những đồng chí chèn lưng cứu pháo Nát thân, nhắm mắt, còn ôm”

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)[38;tr.85]

Nói tới tinh thần quyếtchiến đấu, không ngại hysinh của các anh bộ đội

cụ Hồ

“Dù bom đạn, xương tan thịt nát Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh”

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)[38;tr.86]

Giáo viên xây dựng chohọc sinh hình tượngngười chiến sĩ cộng sảnquyết hy sinh vì Tổ quốc

Từ đây, học sinh có thái

độ đúng đắn trước sự hysinh cao cả đó

“Những bàn tay xẻ núi, lăn bom Nhất định mở đường cho xe ta lên chiến trường tiếp viện

Và những chị, những anh, ngày đêm

ra tiền tuyến Mấy tầng mây, gió lớn mưa ta”

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)[38;tr.86]

Được sử dụng khi minhhọa về công tác chi việncho chiến trường ĐiệnBiên của toàn Đảng, toàndân ta

“Nghe trưa nay, tháng năm mồng bảy

… Rực đất trời Điện Biên toàn thắng!”

Sử dụng đoạn thơ kết hợptường thuật diễn biến trậnĐiện Biên Phủ nhằm tái

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)[38;tr.87] hiện sinh động sự kiện

Đã tàn rồi!”

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)[38;tr.88]

Miêu tả cho học sinh vềcuộc đấu tranh gay goquyết liệt của ta tại Hộinghị Giơnevơ Tin chiếnthắng Điện Biên Phủ giúp

vị thế của nước ta tại hộinghị được nâng cao

Qua đây chúng ta thấy không phải nội dung kiến thức lịch sử nào cũng cóthể sử dụng thơ Tố Hữu Lựa chọn nội dung kiến thức lịch sử và thơ Tố Hữuphù hợp đảm bảo thời gian dạy học trên lớp và góp phần gây hứng thú học tậpcho học sinh, giáo viên phải linh hoạt và sáng tạo trong việc sưu tầm thơ Tố Hữuliên quan đến bài giảng của mình

2.3 Một số yêu cầu khi sử dụng thơ Tố Hữu trong dạy học lịch sử

Khi sử dụng thơ trong dạy học lịch sử phải tuân thủ những nguyên tắc của

lí luận dạy học nói chung và phương pháp sử dụng tài liệu tham khảo nói riêng.Cần tránh việc sử dụng thơ chỉ để minh họa cho bài giảng, sử dụng một cáchcông thức, áp đặt, không phù hợp nội dung bài học làm cho bài giảng trở nêncứng nhắc, thiếu sinh động… vì thế sẽ không phát huy được tính độc lập tư duycủa học sinh, không gây hứng thú cho các em đối với bài học

Vì vậy, khi sử dụng thơ Tố Hữu vào dạy học lịch sử, cần phải tuân thủmột số yêu cầu mang tính nguyên tắc sau:

Thứ nhất, sử dụng tài liệu thơ Tố Hữu phải đảm bảo tính toàn diện: Lựa

chọn thơ Tố Hữu phải tương ứng với nội dung lịch sử trên tất cả các lĩnh vựckinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quân sự… Cần khắc phục tình trạng chỉ sử

dụng thơ khi dạy học nội dung văn hóa, quân sự vì sẽ không thể đảm bảo đượctính toàn diện của lịch sử.

Thứ hai, thơ đưa vào dạy học lịch sử phải đảm bảo tính chính xác, khoa học: Điều đó có nghĩa là lựa chọn thơ phải chú ý quan điểm của tác giả, hoàn

cảnh ra đời, nội dung tư tưởng của tài liệu Hơn nữa, đảm bảo tính chính xác,khoa học sẽ tránh được bệnh “hiện đại hóa” lịch sử hay xuyên tạc sai hiện thựclịch sử

Thứ ba, phải đảm bảo tính hệ thống: Điều này đòi hỏi giáo viên phải sử

dụng thường xuyên thơ Tố Hữu trong công tác giảng dạy, nghiên cứu Đồngthời, không chỉ sưu tầm thơ phục vụ cho giờ học nội khóa mà còn cho việc tổchức các hoạt động ngoại khóa về lịch sử

Thứ tư, sử dụng tài liệu thơ Tố Hữu phải đảm bảo tính vừa sức với trình

độ và tâm lí học sinh: Điều đó đòi hỏi giáo viên phải biết lựa chọn tài liệu thơ cơ

bản, phù hợp thời gian, không quá khó hoặc quá dễ với trình độ nhận thức củahọc sinh Tính vừa sức đối với học sinh còn thể hiện là giáo viên không nên tríchđọc quá nhiều thơ vì sẽ làm “loãng” nội dung bài học lịch sử, phân tán sự chú ýcủa học sinh

Thứ năm, ngôn ngữ khi trình bày thơ phải sinh động, hấp dẫn: Giáo

viên phải sử dụng những bài thơ hay đoạn thơ có ngôn ngữ giàu hình ảnh,cảm xúc Đặc biệt, đặc trưng của thơ là rất giàu hình ảnh và cảm xúc nên khi

sử dụng để trích dẫn trong dạy học lịch sử, giáo viên phải sử dụng ngôn ngữsinh động, hấp dẫn

Thứ sáu, phải tuân thủ các nguyên tắc dạy học và kết hợp các phương pháp dạy học khác: phương pháp trình bày miệng, sử dụng đồ dùng trực quan,

câu hỏi nêu vấn đề, nguyên tắc liên môn… nhưng phải đảm bảo dung lượngphương pháp và thời gian, giúp học sinh lĩnh hội một cách nhanh chóng, đầy

đủ nhất, khoa học nhất, phát huy tính tích cực chủ động, phát triển tư duy chohọc sinh