Giải pháp nhằm hình thành những điều kiện cơ bản cho một đồng Tiền chung ASEAN và các vấn đề của Việt nam .doc

Giải pháp nhằm hình thành những điều kiện cơ bản cho một đồng Tiền chung ASEAN và các vấn đề của Việt nam

Lời nói đầu

Thế giới đã đợc chứng kiến một sự kiện kinh tế kỳ diệu trong thập kỷ vùaqua, một sự kiện cha từng có trong lịch sử tiền tệ thế giới, một sự kiện đã đợcTổng thống Pháp Jacques Chirac gọi là "sự cải cách lớn nhất và quan trọng nhất

về kinh tế và tài chính trong vòng 50 năm qua" Đó là sự ra đời của Liên minhtiền tệ châu Âu EMU và đồng tiền chung châu Âu EURO Khác với các liênminh tiền tệ trớc đây hình thành trên cơ sở một mối quan hệ chính trị nào đó,Liên minh tiền tệ châu Âu liên kết 12 quốc gia độc lập có chủ quyền với mộtmục tiêu chung là biến châu Âu trở thành khu vực thịnh vợng và ổn định nhấttrên thế giới

Sự thành công và bài học kinh nghiệm của các nớc châu Âu đã cho các nớc

Đông Nam á niềm tin vào triển vọng hình thành một đồng tiền chung cho khuvực Trên thực tế, khả năng hình thành một liên minh tiền tệ ở Đông Nam á đã đ-

ợc một số nhà kinh tế học bắt tay nghiên cứu từ năm 1994 Nhng phải đến saucuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu á năm 1997, đề tài này mới trở thànhmối quan tâm thực sự đối với các nhà lãnh đạo cũng nh các nhà kinh tế học ở

Đông Nam á ASEAN hy vọng đồng tiền chung sẽ thúc đẩy nền kinh tế khu vựctăng trởng ổn định, bền vững, giảm bớt nguy cơ khủng hoảng và giúp ASEANkhẳng định đợc vị trí của mình trên các diễn đàn kinh tế thế giới

Xuất phát từ thực trạng phát triển kinh tế của khu vực ASEAN hiện nay,những đòi hỏi của quá trình hội nhập và hợp tác ngày một sâu rộng trên toàn thếgiới, tôi xin chọn đề tài "Khả năng , lợi ích và lộ trình của việc ra đời một đồngtiền chung cho các nớc ASEAN " làm đề tài khoá luận tốt nghiệp của mình Đâycũng là đề tài đang đợc các nớc trong khu vực cũng nh trên thế giới quan tâm và

đi sâu nghiên cứu

Với khoá luận này, tôi xin trình bày về cơ sở lý luận ra đời một đồng tiềnchung, quá trình hình thành liên minh tiền tệ châu Âu, từ đó rút ra những bài họckinh nghiệm cho ASEAN nói riêng cũng nh bất kỳ một khu vực nào mong muốnhình thành một liên minh tiền tệ nói chung và những vấn đề của Việt nam trongtiến trình hội nhập hớng tới hình thành một đồng tiền chung Từ những phântích đó, cùng với đánh giá tình hình thực tế ở Đông Nam á hiện nay, có thể đi đếnkết luận rằng một liên minh tiền tệ tơng tự nh liên minh tiền tệ châu Âu sẽ ra đời

ở ASEAN trong tơng lai không xa Bố cục cụ thể của khoá luận gồm ba chơng

nh sau:

Chơng I: Cơ sở lý luận ra đời một đồng tiền chung

Chơng II: Khả năng , lợi ích và lộ trình cho việc ra đời một đồng tiền chungASEAN

Chơng III:Giải pháp nhằm hình thành những điều kiện cơ bản cho một đồngTiền chung ASEAN và các vấn đề của Việt nam

Do trình độ còn hạn chế, khóa luận không khỏi có những sai sót và bất cập.Tôi rất mong nhận đợc sự đóng góp phê bình từ phía thầy cô và các bạn Cuốicùng, tôi xin nói lời cảm ơn chân thành tới PGS TS Nguyễn Phúc Khanh, ngời

đã tận tình hớng dẫn và có những ý kiến , đóng góp quý báu giúp đỡ tôi thực hiệnkhóa luận này

Nam định , ngày 01 tháng 5 năm 2003

Sinh viên : Bùi Quốc Thái

TC K18-A1

CHƯƠNG I : CƠ Sở Lý LUận CHO VIệc RA Đời Một

Đồng Tiền CHUNg ASEAN I.1 Liên minh tiền tệ và đồng tiền chung - Một hình thức cao nhất của liên kết kinh tế Quốc tế.

Nhân loại đã bớc sang những năm đầu của thế kỷ 21 Các quốc gia, dân tộc

đang chuẩn bị hành trang cho một kỷ nguyên mới mà một trong các đặc trng cơbản là xu hớng hợp tác, liên kết giữa các Quốc gia để giải quyết các vấn đề kinh

tế, chính trị, văn hoá, xã hội và môi trờng mang tính chất toàn cầu Ngày naytrong quá trình phát triển của mình, các quốc gia trên thế giới đang từng b ớc tạolập nên các mối quan hệ song phơng và đa phơng nhằm từng bớc tham gia vàocác liên kết kinh tế quốc tế với nhiều mức độ khác nhau, đem lại lợi ích thiết thựccho mỗi bên Chính các liên kết kinh tế quốc tế là biểu hiện của xu hớng toàn cầuhoá khu vực hoá đang diễn ra hết sức sôi động trong những năm gần đây

Khái niệm:

Liên kết kinh tế quôc tế hay còn gọi là nhất thể hoá kinh tế quốc tế là mộthình thức trong đó diễn ra quá trình xã hội hoá có tính chất quốc tế đối với quátrình tái sản xuất giữa các chủ thể Kinh tế quốc tế

Liên kết kinh tế quốc tế chính là sự thành lập một tổ hợp Kinh tế quốc tếcủa các nớc thành viên nhằm tăng cờng phối hợp và điều chỉnh lợi ích giữa cácbên tham gia, giảm bớt sự khác biệt về điều kiện phát triển giữa các bên và thúc

đẩy Quan hệ kinh tế quốc tế phát triển cả bề rộng và chiều sâu Quá trình Liênkết kinh tế quốc tế đa tới việc hình thành một thực thể kinh tế mới ở cấp độ caohơn với các mối Quan hệ kinh tế quốc tế phức tạp và đa dạng

Các bên tham gia các liên kết kinh tế quốc tế có thể là các Quốc gia hoặccác tổ chức doanh nghiệp thuộc các nớc khác nhau

Nh vậy liên kết Kinh tế quốc tế là một qúa trình khách quan bởi nó là kếtquả của quá trình vận động mang tính quy luật, xuất phát từ yêu cầu phát triểnlực lợng sản xuất và quốc tế hoá đời sống kinh tế do tác động của cách mạngKhoa học kỹ thuật Mặt khác, liên kết Kinh tế quốc tế cũng là một quá trình chủquan bởi nó là kết quả của những hoạt động của các quốc gia trong việc phối hợpnền kinh tế của các quốc gia đó, làm cho các nền kinh tế thích ứng với nhau, dầndần hình thành một chỉnh thể kinh tế có cơ cấu tối u, có năng suất lao động cao

Liên kết Kinh tế quốc tế hay nhất thể hoá Kinh tế quốc tế là một khái niệm

đợc tranh luận tơng đối nhiều, ý kiến chia rẽ tơng đối lớn trên các diễn đàn kinh

tế thế giới, trong những năm gần đây Nhìn từ mặt hàm nghĩa thì từ liên kết Kinh

tế quốc tế (Integration) là bắt nguồn từ chữ Latinh Intergratio, ý của nó là chỉviệc liên hiệp hoặc hoà nhập các bộ phận khác nhau lại thành một chỉnh thể Vềnghĩa rộng thì nhất thể hoá kinh tế thế giới có hai tầng bậc lớn là vi mô và vĩ mô

Về mặt vi mô thì buổi đầu sớm nhất chỉ là giữa các doanh nghiệp với nhau thôngqua các hình thức độc quyền nh Cácten, Tờ rớt, để kết hợp lại thành một thểliên hiệp kinh tế mới Về mặt vĩ mô là chỉ sự liên hiệp kinh tế giữa các nớc vàkhu vực khác nhau trong cùng một Châu lục hoặc giữa các Châu lục thông qua

ký kết các điều ớc hay Hiệp định, lập ra các chuẩn tác hoạt động chung để thựchiện các mục đích kinh tế và chính trị, thậm chí thông qua việc nhợng bớt chủquyền cục bộ của quốc gia, xây dựng các tổ chức “siêu quốc gia” để thực hiện sựliên hiệp kinh tế

1.1 Liên kết kinh tế quốc tế là kết quả tất yếu của quá trình Quốc tế hoá đời sống kinh tế

Trong quá trình phát triển gần một trăm năm qua, kinh tế thế giới có nhữngquy luật đặc thù và dần dần xuất hiện một xu thế có tính chất toàn thể Đó chính

là xu thế quốc tế hoá đời sống kinh tế Quốc tế hoá đời sống kinh tế chính là sựdựa vào nhau để cùng tồn tại, sự xâm nhập vào nhau ngày càng sâu của kinh tếcác nớc trên thế giới Trong thế kỷ XX, quá trình quốc tế hoá nền kinh tế thế giớikhông ngừng đợc tăng lên và phạm vi ngày càng mở rộng, nội dung ngày càngsâu sắc

Quá trình quốc tế hoá đời sống kinh tế dẫn đến việc hình thành các liên kếtkinh tế quốc tế là một tất yếu khách quan do những nguyên nhân chủ yếu sau:

Thứ nhất: Quốc tế hoá về các mặt vốn, kỹ thuật, thị trờng tiêu thụ sản phẩm

làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia Năng lực đơn độc trongviệc điều chỉnh và khống chế kinh tế của các nớc ngày càng suy giảm Việc giảiquyết các vấn đề kinh tế và đặt ra chính sách kinh tế của các nớc ngày càng phụthuộc chặt chẽ vào sự hợp tác, liên kết giữa các quốc gia

Thứ hai: Quốc tế hoá về mặt sản xuất đã làm cho các hoạt động kinh tế

giữa các nớc đan xen vào nhau, không thể phát triển một cách đơn độc và tách rờinhau Để điều hoà một cách tổng thể quá trình quốc tế hoá sản xuất và tạo ra

tiếng nói chung trong quá trình phát triển kinh tế và định hớng sản xuất, các nớchình thành nên các liên kết kinh tế dới các cấp độ khác nhau.

Thứ ba: Xu thế tập đoàn hoá khu vực tạo điều kiện thúc đẩy sự hợp tác giữa

các nớc ngày càng sâu sắc Tập đoàn hoá khu vực cho phép giải quyết những vấn

đề kinh tế, thơng mại có liên quan đến lợi ích của các nớc ở quy mô quốc tế.Chính quá trình đó đã góp phần thúc đẩy liên kết chặt chẽ hơn giữa các quốc gia

Thứ t: Quốc tế hoá một cách cao độ lực lợng sản xuất dẫn đến phân công

lao động quốc tế diễn ra ngày càng sâu sắc, các nớc tiến hành chuyên môn hóanhằm đạt tới quy mô tối u cho từng ngành sản xuất Các quốc gia sẽ tập trung vàomột số ngành và sản phẩm nhất định mà họ có lợi thế rồi trao đổi với các nớckhác Ngày nay, các nớc không chỉ trao đổi sản phẩm đã hoàn thiện với nhau màthậm chí còn trao đổi từng bộ phận sản phẩm Bởi vậy mới có tình trạng một loạihàng hoá có thể đợc sản xuất ở nhiều nớc khác nhau, mỗi nơi một bộ phận theokhả năng chuyên môn hoá của từng nớc Chẳng hạn để sản xuất ra chiếc máy bayBoeing có tới 650 công ty trên thế giới tham gia và đợc đặt ở hơn 30 nớc ÔtôFord cũng vậy có tới 165 công ty ở hơn 20 nớc tham gia sản xuất Tính thốngnhất của nền kinh tế thế giới làm cho toàn bộ quá trình sản xuất nh một dâychuyền “dây chuyền quốc tế” cả về phạm vi và quy mô Chính vì vậy các liênkết kinh tế quốc tế ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu liên kết với nhau để cùng pháttriển của tất cả các quốc gia trên thế giới

1.2 Các hình thức của Liên kết kinh tế quốc tế

Có 2 hình thức :

- Liên kết lớn (Macro Intergration)

-Liên kết nhỏ (Micro Intergration)

Duới đây chỉ đề cập đến hình thức liên kết lớn :

Liên kết lớn là hình thức của liên kết kinh tế quốc tế mà chủ thể tham gia làcác Nhà nớc, các quốc gia trong đó các chính phủ ký với nhau các Hiệp định đểtạo nên khuôn khổ chung cho sự phối hợp và điều chỉnh quan hệ kinh tế quốc tếgiữa các Nhà nớc

Dựa vào nội dung liên kết và mức độ hội nhập, liên kết lớn có những hìnhthức chủ yếu sau:

 Khu vực mậu dịch tự do (Free trade Area - FTA)

Khu vực mậu dịch tự do là liên minh quốc tế giữa hai hay nhiều nớc nhằmmục đích tự do hoá việc buôn bán về một hoặc một số nhóm mặt hàng nào đó

Khu vực mậu dịch tự do sẽ hình thành một thị trờng thống nhất nhng mỗithành viên vẫn thi hành chính sách ngoại thơng độc lập đối với các nớc ngoài liênminh Trên thế giới hiện nay hình thành rất nhiều khu vực mậu dịch tự do nh:Khu vực mậu dịch tự do Châu Âu - EFTA, khu vực tự do Bắc Mỹ - NAFTA, khuvực mậu dịch tự do - AFTA của các nớc ASEAN v.v

Mục đích của khu vực mậu dịch tự do là nhằm:

- Khuyến khích phát triển thơng mại trong nội bộ khối, thúc đẩy tăng trởngkinh tế

- Thu hút vốn đầu t từ các nớc bên ngoài khối cũng nh trong nội bộ khối

 Liên minh thuế quan (Custom Union)

Đây là một liên minh quốc tế với nội dung bãi miễn thuế quan và những hạnchế về mậu dịch khác giữa các nớc thành viên Tuy nhiên, liên minh thuế quan có

điểm khác với khu vực mậu dịch tự do là các nớc thành viên còn có một biểu thuếquan chung áp dụng với các nớc ngoài khối

 Thị trờng chung (Common Market)

Thị trờng chung là một liên minh quốc tế áp dụng các biện pháp tơng tự nhliên minh thuế quan trong việc trao đổi thơng mại nhng nó đi xa thêm một bớc làcho phép di chuyển ở cả t bản và lao động tự do giữa các nớc thành viên với nhau

và từ đó tạo điều kiện cho sự hình thành thị trờng thống nhất theo nghĩa rộng Cộng đồng kinh tế Châu Âu (EEC) từ năm 1992 theo loại hình này

 Liên minh kinh tế (Economic Union)

Liên minh kinh tế là hình thức liên kết kinh tế quốc tế trong đó các nớcthành viên thực hiện thống nhất và hài hoá các chính sách kinh tế - tài chính -tiền tệ giữa các nớc thành viên Giữa các nớc cho phép tự do di chuyển hàng hoá,dịch vụ, sức lao động và t bản

Khối đồng minh Benelux là một liên minh kinh tế giữa ba nớc Bỉ, Hà Lan,Luxembua kể từ năm 1960, liên minh Châu Âu - EU từ năm 1994 cũng đợc coi làmột liên minh kinh tế

 Liên minh tiền tệ (Monetary Union)

Đây là hình thức phát triển cao của liên kết kinh tế quốc tế trong đó các nớcthành viên phải phối hợp chính sách tiền tệ với nhau và cùng thực hiện một chínhsách tiền tệ thống nhất trong toàn khối Trong liên minh tiền tệ, ngời ta thực hiệnthống nhất các giao dịch tiền tệ giữa các thành viên, thống nhất về đồng tiền dựtrữ và phát hành đồng tiền tập thể cho các nớc trong liên minh

VD: Đồng tiền chung Châu Âu - Euro giữa 12 nớc thành viên.

Ngoài ra dới khía cạnh địa lý, liên kết lớn có thể có các hình thức sau:

- Liên kết khu vực: là hình thức liên kết giữa các quốc gia trong cùng mộtkhu vực địa lý, chẳng hạn: ASEAN - liên kết 10 nớc khu vực Đông Nam á, EU -

15 nớc EU, NAFTA - 3 nớc Bắc Mỹ, MERCOSUR - 6 nớc Nam Mỹ

I.2 Lý thuyết "Khu vực tiền tệ tối u"- cơ sở lý luận hình thành liên minh tiền tệ

Lý thuyết "Khu vực tiền tệ tối u" ra đời vào đầu những năm 1960 và cho đếnnay đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài Nghiên cứu đầu tiên mang tínhtiên phong về lĩnh vực này do các nhà kinh tế Mỹ R.Mundell (1961) và R.McKinnon (1963) (cùng Ingram 1962) đa ra, trong đó nêu lên những đặc tính cơ bảnnhất để xác định một "Khu vực tiền tệ tối u" Những nghiên cứu sau này của cácnhà kinh tế khác nh Grubel (1970), Corden (1972), Ishiyama (1975) và Tower vàWillet (1976) đã chuyển sang tập trung đánh giá chi phí và lợi ích của việc thamgia một khu vực tiền tệ Nhìn chung, lý thuyết này giải quyết các vấn đề nh lựachọn một cơ chế tỷ giá cho một nớc nh thế nào, vai trò của điều chỉnh tỷ giá khixảy ra sự mất cân bằng cán cân thanh toán là gì và đặc biệt quan trọng, lý thuyếtnày đã đặt nền móng cho lý thuyết hội nhập về tiền tệ, là cơ sở cho sự hình thànhLiên minh tiền tệ châu Âu cũng nh sự ra đời của các liên minh tiền tệ khác trênthế giới trong tơng lai

2.1 Khái niệm:

Trớc hết, để hiểu đợc khái niệm "Khu vực tiền tệ tối u", chúng ta cần tìmhiểu khái niệm khu vực tiền tệ Một khu vực tiền tệ là một khu vực trong đó tỷgiá hối đoái là cố định hoặc tồn tại một đồng tiền chung Nh vậy, mỗi nớc có một

đồng tiền riêng của mình đều là một khu vực tiền tệ Vấn đề mà R.Mundell vàR.Mc Kinnon đặt ra là liệu nớc đó có phải là một khu vực tiền tệ tối u hay không,hay nói cách khác, liệu nớc này có những đặc điểm cho phép nó sử dụng mộtcách tối u đồng tiền của mình hay không Nếu câu trả lời là không thì thứ nhất,từng vùng của nớc đó có phát triển tốt hơn nếu sử dụng đồng tiền riêng của vùnghay không Và thứ hai, liệu nớc đó có lợi hơn khi tham gia vào một khu vực tiền

tệ lớn hơn thay vì sử dụng đồng tiền riêng của nớc mình hay không Để trả lời haicâu hỏi này, Mundell và Kinnon đã phát triển thành lý thuyết trong đó nêu lênkhái niệm và các tiêu chuẩn của một khu vực tiền tệ tối u

Một khu vực tiền tệ tối u là một khu vực "tối u" về mặt địa lý trong đó

ph-ơng tiện thanh toán là một đồng tiền chung hoặc là một số đồng tiền mà giá trịtrao đổi của chúng đợc neo cố định với nhau với khả năng chuyển đổi vô hạn chocả các giao dịch vãng lai và các giao dịch về vốn, nhng tỷ giá hối đoái của chúnglại biến động một cách hài hoà với các nớc khác trên thế giới.1 "Tối u" đợc xác

định về mặt mục tiêu kinh tế vĩ mô là duy trì cân bằng cả bên trong và bên ngoài.Cân bằng bên trong đạt đợc tại điểm thoả hiệp tối u giữa lạm phát và thất nghiệp

và cân bằng bên ngoài là sự duy trì trạng thái cán cân thanh toán cân bằng

2.2 Các đặc điểm của một khu vực tiền tệ tối u

a.Sự linh hoạt về giá cả và tiền lơng:

Giả sử một khu vực gồm nhiều vùng hoặc nhiều nớc Nếu giá cả và tiền lơngthực tế đủ linh hoạt trên cả khu vực này để đối phó với những thay đổi của cầu vàcung, thì các vùng trong khu vực đó nên đợc gắn với nhau bằng chế độ tỷ giá cố

định Sự linh hoạt tuyệt đối của giá cả và tiền lơng sẽ làm cho thị trờng luôn cânbằng và tạo điều kiện cho sự điều chỉnh thực tế diễn ra ngay lập tức khi có nhữngrối loạn ảnh hởng đến tình hình thanh toán trong khu vực mà không gây ra tìnhtrạng thất nghiệp

Việc liên kết các vùng trong khu vực bằng chế độ tỷ giá cố định là có lợicho toàn bộ khu vực vì điều này thúc đẩy tính hữu dụng của tiền tệ nhờ giảm bớtchi phí giao dịch, loại bỏ rủi ro tỷ giá, tiết kiệm chi phí phòng ngừa rủi ro tiền tệ,hạ thấp giá cả do giá cả trong toàn bộ khu vực trở nên dễ so sánh hơn Sự cânbằng đợc duy trì bằng việc thả nổi tập thể các đồng tiền của khu vực so với các

đồng tiền ngoài khu vực cũng nh bằng sự linh hoạt của giá cả Khi giá cả và tiềnlơng không linh hoạt thì sự điều chỉnh về vị trí cân bằng có thể gây ra thất nghiệp

ở một vùng và/hoặc lạm phát ở một vùng khác

b Sự hội nhập thị trờng tài chính

Nghiên cứu của Ingram (1962) đã nói lên rằng một khu vực tiền tệ thànhcông phải hội nhập chặt chẽ trong lĩnh vực tài chính, nghĩa là dỡ bỏ mọi rào cản

đối với việc luân chuyển vốn Khi xảy ra một sự rối loạn làm thâm hụt cán cânthanh toán thì các dòng vốn sẽ là một vùng đệm, làm cho yêu cầu điều chỉnh thực

tế giảm đi hay thậm chí là việc điều chỉnh sẽ không cần thiết nữa Nhờ các dòngvốn, quá trình điều chỉnh thực tế có thể đợc tiến hành trong một thời gian dàihơn Chi phí của việc điều chỉnh cũng sẽ thấp hơn nếu có đợc sự linh hoạt của giá

1 The New Palgrave Dictionary of Money and Finance, tập III, trang 78

cả-tiền lơng và sự tự do di chuyển các yếu tố bên trong Do đó, sự hội nhập thị ờng tài chính làm giảm nhu cầu thay đổi điều kiện thơng mại giữa các vùng khi

tr-có sự biến động của tỷ giá hối đoái, ít nhất là trong ngắn hạn

c Sự hội nhập thị trờng các yếu tố

Theo Mundell (1961), một khu vực tiền tệ tối u đợc xác định bởi sự tự do dichuyển các yếu tố bên trong (cả giữa các khu vực và giữa các ngành) và sự tự do

di chuyển các yếu tố bên ngoài Ví dụ, nếu giá hàng xuất khẩu ở một vùng giảm,thì để duy trì khả năng cạnh tranh với các vùng khác trong khu vực, cần điềuchỉnh tỷ giá, chi phí sản xuất hoặc giá cả Trong điều kiện tỷ giá cố định và giácả không linh hoạt thì chỉ có thể giảm chi phí sản xuất, trong đó giảm chi phí sảnxuất bằng cách giảm chi phí tiền lơng là dễ thực hiện nhất, với điều kiện sức lao

động đợc tự do di chuyển Trên thực tế, khi giá hàng xuất khẩu giảm dẫn đến thunhập của doanh nghiệp giảm, chủ doanh nghiệp phải cắt giảm tiền lơng hay cắtgiảm số lao động và lao động buộc phải rời bỏ vùng bị suy thoái để tìm kiếm việclàm mới hoặc tiền lơng cao hơn ở các vùng khác

Nh vậy, sự tự do di chuyển các yếu tố của sản xuất (đặc biệt là lao động) sẽlàm giảm nhẹ áp lực thay đổi giá cả thực tế của các yếu tố để đối phó với các cúsốc về cung và cầu Do đó nhu cầu điều chỉnh tỷ giá hối đoái nhằm điều chỉnhgiá cả thực tế của các yếu tố cũng đợc giảm nhẹ Theo nghĩa này, sự tự do dichuyển các yếu tố phần nào đóng vai trò là một sự thay thế cho tính linh hoạt củagiá cả-tiền lơng Do thờng thấp trong ngắn hạn nên sự tự do di chuyển các yếu tốgiúp giải quyết sự mất cân bằng cán cân thanh toán thờng xuyên trong dài hạn tốthơn là giải quyết sự mất cân đối cán cân thanh toán tạm thời

Nh vậy, sự hội nhập thị trờng các yếu tố sẽ tạo điều kiện để các nớc khôngphải điều chỉnh tỷ giá hối đoái nhằm duy trì tình hình cán cân thanh toán ổn địnhgiữa các vùng trong khu vực

d Sự hội nhập thị trờng hàng hoá

Một khu vực tiền tệ thành công phải có "độ mở" bên trong cao, có nghĩa làphải buôn bán rộng rãi trong nội bộ khu vực "Độ mở của một nền kinh tế đợc đobằng tỷ lệ giữa trung bình cộng của xuất khẩu và nhập khẩu chia cho tổng sản l-ợng của nền kinh tế đó"

Thoả thuận tiền tệ tối u của một nền kinh tế tơng đối đóng cửa với bên ngoài

và mở cửa với bên trong sẽ là neo đồng tiền của mình vào một cơ chế tỷ giá củakhu vực để ổn định giá cả bên trong và áp dụng một chế độ tỷ giá linh hoạt với

bên ngoài để cân bằng bên ngoài Trong trờng hợp này, việc áp dụng chính sách

tỷ giá thả nổi hay tham gia vào một khu vực tiền tệ quá lớn đều không có lợi

e Sự phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô và hội nhập về mặt chính trị

Nh vậy, sự hoạt động hiệu quả của một khu vực tiền tệ phụ thuộc vào sự tintởng tuyệt đối vào tính ổn định của tỷ giá hối đoái và khả năng chuyển đổi vô hạncủa các đồng tiền các nớc thành viên trong nội bộ khu vực đó Điều này đòi hỏicác ngân hàng trung ơng các nớc thành viên phải phối hợp chặt chẽ với nhau vàthậm chí còn phải thiết lập một ngân hàng trung ơng siêu quốc gia để đảm bảo sựphối hợp đó

Cùng với sự phối hợp các chính sách tiền tệ, các nớc thành viên cũng cầnphải phối hợp chính sách tài khoá và chính sách thuế Nguyên nhân là do một cúsốc xảy ra cho toàn khu vực hoàn toàn có thể tác động với mức độ khác nhau đếncác nớc khác nhau Khi đó, việc di chuyển nguồn lực tài chính từ vùng ít bị ảnhhởng sang vùng bị ảnh hởng nặng nề sẽ có tác dụng làm giảm nhẹ gánh nặng

điều chỉnh thực tế hoặc thậm chí còn giải quyết đợc cú sốc đó Hệ thống thuế củakhu vực tiền tệ cũng phải có sự đồng bộ để tránh các tác động tiêu cực của cáchoạt động acbit tiến hành để lợi dụng sự chênh lệch về mức thuế

Kinh nghiệm của EMS cho thấy rằng sự cam kết về mặt chính trị có thể làmột động lực tốt cho sự phối hợp trong lĩnh vực tiền tệ cũng nh trong các chínhsách tài khoá và chính sách thuế

I.3 Liên minh tiền tệ châu Âu - Một ví dụ điển hình cho liên minh tiền

tệ và đồng tiền chung.

3.1 Báo cáo Werner và kế hoạch Delors

Các đề xuất nhằm hội nhập châu Âu trong lĩnh vực tiền tệ đã đợc đa ra từcuối những năm 1950 Sau đó, tháng 10/1962, Uỷ ban Châu Âu đã đệ trình lênHội đồng bộ trởng một loạt các đề nghị về việc thực hiện các chính sách kinh tế

và tiền tệ trong nội bộ cộng đồng, chuẩn bị cho việc thành lập một liên minh kinh

tế và tiền tệ sau này Năm 1964, Hội dồng các thống đốc các Ngân hàng trung

-ơng các nớc thành viên đợc thành lập, cùng với uỷ ban ngân sách và uỷ ban chínhsách kinh tế Tháng 2/1968, Uỷ ban châu Âu đề xuất ý kiến rằng các nớc thànhviên nên tự cam kết chỉ điều chỉnh tỷ giá hối đoái khi có sự đồng ý của các bên

và xem xét loại bỏ biên độ dao động xung quanh các tỷ giá song phơng đã ấn

định Năm sau, vào ngày 12/2/1969, một bản báo cáo với tên gọi "Báo cáo Barre"

đã yêu cầu các nớc phối hợp chính sách kinh tế để đảm bảo đạt đợc các mục tiêu

trung hạn đã thoả thuận Hội đồng châu Âu đồng tình với nhiều điểm nêu trong

"Báo cáo Barre" và tiếp đó, đã yêu cầu các nớc thành viên phải tham vấn tất cảcác bên liên quan khác mỗi khi thay đổi chính sách kinh tế của mình, nhất là cácchính sách có ảnh hởng lớn đến các nớc thành viên khác

Tại Hội nghị thợng đỉnh tại Hague ngày 1/12/1969, sáu nớc thành viên EEC

đã chấp thuận về mặt nguyên tắc các giai đoạn để hình thành một liên minh kinh

tế và tiền tệ Theo lịch trình thì điểm xuất phát sẽ là tháng 1 năm 1971 và kếtthúc vào cuối năm 1980 Sau cuộc họp, một Uỷ ban cấp cao đợc thành lập đểnghiên cứu các biện pháp để hình thành một liên minh tiền tệ châu Âu vào năm

1980 và ông Pierre Werner đợc cử làm chủ tịch Theo các nhà phân tích, đây là

sự trả lời mạnh mẽ đầu tiên của châu Âu trớc những biến động trong hệ thốngtiền tệ quốc tế Bretton Woods trong đó đồng đôla là đồng tiền chủ đạo

Theo tinh thần của bản báo cáo Barre, các ngân hàng trung ơng đã thiết lậpmột quỹ hỗ trợ cán cân thanh toán trong đó các thành viên có thể vay tối đa là 1

tỷ USD trong thời hạn ba tháng nhng thời hạn có thể kéo dài thành 6 tháng Bảnbáo cáo Werner đa ra tháng 10 năm 1970 đề xuất một tiến trình 3 giai đoạn đi

đến một liên minh tiền tệ hoàn chỉnh trong thời gian một thập kỷ Liên minh tiền

tệ này khi hoàn tất sẽ có những đặc điểm sau:

-Tạo lập đợc một đồng tiền chung của Cộng đồng (hoặc nếu không là một

hệ thống tỷ giá hối đoái cố định không thể điều chỉnh, biên độ dao động bằng 0

và khả năng chuyển đổi vô hạn giữa các đồng tiền của Cộng đồng);

-Tự do hoá hoàn toàn các dòng di chuyển vốn;

-Hình thành một hệ thống ngân hàng trung ơng, tổ chức theo kiểu của Hệthống Dự trữ Liên bang;

-Thành lập một "trung tâm quyết định chính sách kinh tế" chịu trách nhiệmtập trung cho Cộng đồng trớc Quốc hội châu Âu

Kết quả chính của bản báo cáo Werner là sự ra đời của cơ chế "Con rắn tiềntệ" vào năm 1972, và nh chúng ta đã thấy ở phần trên, cơ chế này gặp phải một

số vấn đề và đã phải chấm dứt sự hoạt động vào năm 1978 Một trong nhữngnguyên nhân cơ bản khiến cho liên minh tiền tệ không trở thành hiện thực vàonăm 1980 nh dự kiến là do điều kiện khách quan không thuận lợi và do các nớcchâu Âu đã quá lạc quan tin tởng vào sự thành công của nó Năm 1971, Hệ thốngBretton Woods sụp đổ, đồng đôla đợc thả nổi, tiếp theo đó vào các năm 1973-

1974, cuộc khủng hoảng dầu lửa lần thứ nhất nổ ra đã gây ra một giai đoạn rối

loạn trong lĩnh vực tiền tệ Các nớc giờ đây đợc giải phóng khỏi chế độ tỷ giá cố

định nên đợc tự do áp dụng các biện pháp khác nhau để đối phó với việc giá dầu

mỏ tăng Ví dụ trong khi Anh và Italia áp dụng chính sách mở rộng tiền tệ đểphòng ngừa suy thoái kinh tế thì các nớc khác nh Đức lại sử dụng chính sáchthiểu phát để tránh nguy cơ lạm phát Các chính sách khác nhau đó làm cho tỷ lệlạm phát giữa các nớc là rất khác nhau, do đó mọi hy vọng về khả năng duy trìmột chế độ tỷ giá cố định lâu dài đều bị tiêu tan ngay sau đó Trong khoảng thờigian từ 1971-1975 chỉ số giá tiêu dùng của Pháp tăng 51%, Đức tăng 34,7% vàAnh tăng tới 82,5% Kế hoạch xây dựng một liên minh tiền tệ do nhóm củaWerner đa ra tỏ ra là một dự án đi trớc thời đại và do đó đã bị gác lại

Mức độ nỗ lực hội nhập tiền tệ châu Âu dao động cùng với chu kỳ biến

động của đồng đôla: lên cao nhất khi đồng đôla suy yếu, nh vào các giai đoạn

đầu và cuối các thập kỷ 1960, 1970 Sau Báo cáo Werner, nỗ lực tiếp theo nhằm

ổn định tình hình tiền tệ châu Âu là hình thành Hệ thống tiền tệ châu Âu theosáng kiến riêng của Thủ tớng Đức Helmut Schidt, và Tổng thống Pháp thời bấygiờ - Valery Giscard d'Estaing, với sự hỗ trợ của một ngời thứ ba, ông RoyJenkins, chủ tịch Hội đồng châu Âu lúc bấy giờ Những ngày đầu của EMS hoạt

động với những thành công và thất bại không rõ ràng, và ngay từ đầu EMS đãkhông đợc coi là phơng tiện để đi đến EMU Vào giữa những năm 1980, Tây Âu

ở vào giai đoạn tăng trởng kinh tế dài nhất của mình kể từ năm 1945 Cộng đồngchâu Âu, nh tên gọi của nó lúc bấy giờ, đã bớc ra khỏi thời kỳ đình trệ về chínhtrị Thủ tớng Helmut Kohl ở Đức, Tổng thống Francois Mitterand ở Pháp và Thủtớng Margaret Thatcher ở Anh, tất cả đều đang rất ổn định về quyền lực và sẵnsàng bắt tay vào thực hiện một sáng kiến lớn ở châu Âu

Trên thực tế, EMS đã phục hồi đợc phần nào sự ổn định tỷ giá ở châu Âu.Mức độ dao động trong khoảng thời gian từ năm 1986 đến năm 1989 chỉ bằng1/4 mức dao dộng của thời gian 1975-1979 Tháng 6/1988, tại cuộc họp Hội

đồng châu Âu tại Hannover, lúc này do ông Jacque Delors làm chủ tịch, cácnguyên thủ quốc gia EEC đã xác định mục tiêu lâu dài của Liên minh Kinh tế -Tiền tệ châu Âu Hội nghị cũng quyết định thành lập một uỷ ban gồm các chuyêngia và tất cả thống đốc các ngân hàng trung ơng dới sự chủ trì của Jacques Delors

để nghiên cứu vấn đề châu Âu và đa ra những đề xuất chiến lợc để đạt đợc EMU.Kết quả của các công trình nghiên cứu là bản báo cáo với tên gọi Kế hoạchDelors, đợc công bố vào năm 1989 Cũng giống nh báo cáo của Werner, kế

hoạch Delors đề xuất một chơng trình ba giai đoạn nhằm đi đến EMU Tuynhiên, mặc dù kế tục một số mục đích và quan điểm của báo cáo Werner, kếhoạch Delors cũng có nhiều điểm khác biệt Các ý kiến liên quan đến vấn đềthống nhất tiền tệ đợc phát triển xa hơn nữa Tuy nhiên, trong khi báo cáoWerner nêu ra những giới hạn về thời gian thì kế hoạch Delors lại không đề cập

đến vấn đề khuôn khổ thời gian để đạt đợc EMU Lý do là các nớc thành viêncho rằng sự hình thành đồng tiền chung sẽ đợc thực hiện với các tốc độ tiến triểnkhác nhau giữa các nớc Trong khi Pháp, Tây Ban Nha và Italy muốn chơng trìnhtiến triển nhanh hơn nữa thì Đức, Anh và Luychxămbua lại đề nghị xem xét kỹlại các chính sách

Quan điểm của Anh cho rằng thống nhất tiền tệ có thể đợc thực hiện khôngcần phải thành lập ngay ngân hàng trung ơng châu Âu và đồng tiền chung châu

Âu Trong khi đó, lý thuyết và một phần thực tế, cũng nh ý kiến của các nớc ECkhác lại khẳng định rằng EMU đòi hỏi một chính sách tiền tệ chung, một đồngtiền chung chứ không chỉ là một hệ thống tỷ giá hối đoái lâu dài, và một ngânhàng trung ơng của EU để điều hành chính sách tiền tệ và lãi suất hơn là chỉ có

sự hợp tác chặt chẽ giữa các ngân hàng trung ơng các nớc với nhau Kế hoạchDelors còn nhấn mạnh về sự cần thiết phải hội nhập không chỉ trong chính sáchtiền tệ mà còn trong chính sách tài khoá Tự do hoá hoàn toàn thị trờng vốn vàliên kết thị trờng tài chính cũng đợc xem là cần thiết

Trong kế hoạch xây dựng một thị trờng chung của mình, Delors còn đi xathêm một bớc so với Werner là vạch ra những lợi ích và chi phí của việc hìnhthành EMU Ông chỉ rõ rằng thị trờng châu Âu sẽ không mang lại nhiều lợi íchcho các nớc thành viên nếu tiếp tục tồn tại những yếu tố bất định do tỷ giá biến

động và chi phí chuyển đổi giữa các đồng tiền tiếp tục cao nh lúc bấy giờ

Do không đề ra lịch trình thời gian cụ thể nên phải tới cuộc họp của Hội

đồng châu Âu tại Madrid tháng 6/1989, EC mới ấn định đợc thời điểm bắt đầugiai đoạn 1 của kế hoạch Delors là ngày 1/7/1990 Tiếp đó, tháng 12/1991 Hiệp -

ớc Masstricht đợc ký kết trên tinh thần kế hoạch Delors, cụ thể hoá hơn nữa việcthiết lập đồng tiền chung châu Âu Sau khi đợc Quốc hội tất cả các nớc thànhviên EC thông qua, hiệp ớc trở nên có hiệu lực bắt buộc thi hành vào 11/1993

3.2 Thực tiễn quá trình hình thành đồng tiền chung châu Âu Euro

3.2.1 Giai đoạn 1 (1990-1993) và hiệp ớc Masstricht

Giai đoạn 1 của EMU bắt đầu từ 1/7/1990 và kết thúc ngày 31/12/1993.Giai đoạn này phải hoàn tất toàn bộ các công việc chuẩn bị trớc khi Hiệp ớcMasstricht có hiệu lực Cụ thể, các rào cản còn lại đối với sự di chuyển vốn tự dogiữa các nớc trong Cộng đồng châu Âu và giữa Cộng đồng và các nớc thứ ba phải

đã đợc dỡ bỏ Các nớc bắt đầu chú trọng vào tiến trình hội nhập kinh tế, bớc đầu

áp dụng các chơng trình hội nhập nhiều năm với những mục tiêu cụ thể cho cácbiến số về lạm phát và ngân sách Các chơng trình này chịu sự đánh giá của Hội

đồng các Bộ trởng Kinh tế và Tài chính (ECOFIN) có mục tiêu là nhằm đảm bảoduy trì lạm phát thấp, tài chính nhà nớc vững mạnh và ổn định tỷ giá hối đoáigiữa các nớc thành viên - theo đúng yêu cầu của Hiệp ớc Masstricht, nhằm chuẩn

bị cho việc phát hành đồng Euro làm đồng tiền chung của Cộng đồng

Hiệp ớc Masstricht là sự sửa đổi bổ sung của Hiệp ớc Rome (1957) về cảicách trong lĩnh vực chính trị và kinh tế Nó tạo các điều kiện pháp lý cần thiết đểhình thành các tổ chức nhằm thúc đẩy quá trình hình thành EMU, ví dụ cho phéphình hành NHTW châu Âu (ECB) Hiệp ớc cũng quy định những điều kiện cụ thể

để một quốc gia đợc coi là đủ t cách gia nhập EMU Để gia nhập EMU, các nớcphải:

-Đạt đợc mức độ ổn định cao về giá cả, thể hiện ở tỷ lệ lạm phát (trong 12tháng trớc đó) không quá 1,5% so với tỷ lệ lạm phát của 3 nớc thành viên có tỷ lệlạm phát thấp nhất

-Duy trì tình hình tài chính của chính phủ ổn định, thể hiện ở ngân sáchchính phủ không có thâm hụt quá lớn, thâm hụt không quá 3% GDP trong điềukiện bình thờng, và tỷ lệ nợ chính phủ trên GDP không vợt quá 60% Hiệp ớc chophép một sự linh hoạt nhất định khi đánh giá tiêu chí này, ở chỗ nó có tính đếnnhững tiến bộ trớc đây trong việc giảm thâm hụt ngân sách và/hoặc các yếu tốbất ngờ, đặc biệt gây ra sự thâm hụt đó

-Tuân thủ biên độ dao động bình thờng mà cơ chế tỷ giá hối đoái của EMScho phép trong ít nhất hai năm, cụ thể là trong giai đoạn đó, một nớc thành viênkhông đợc chủ ý phá giá đồng tiền của mình so với tỷ giá trung tâm với một đồngtiền của một nớc khác

-Duy trì tỷ lệ lãi suất dài hạn sao cho trung bình của thời kỳ mời hai thángtrớc đó không quá 2% so với mức trung bình của ba nớc thành viên có giá cả ổn

định nhất khu vực

3.2.2 Giai đoạn 2 (1994-1999)

Giai đoạn 2 của EMU bắt đầu ngày 1/1/1994 và kéo dài đến ngày31/12/1998 Giai đoạn này nhằm tiếp tục chuẩn bị cho các nớc thành viên ápdụng đồng tiền chung Sự thay đổi chính về mặt thể chế của giai đoạn này là việcthành lập Viện Tiền tệ châu Âu (EMI) Viện này là tiền thân của Ngân hàngTrung ơng châu Âu (ECB) sau này và nhiệm vụ chính của nó là cụ thể hoá cáckhuôn khổ pháp lý, thực hiện các công việc tổ chức và hậu cần cần thiết khác đểECB thực hiện nhiệm vụ của mình kể từ đầu giai đoạn 3 Viện này cũng chịutrách nhiệm củng cố sự phối hợp các chính sách tiền tệ trớc khi hình thành EMU

và có thể t vấn cho các ngân hàng các quốc gia thành viên về mặt này

Ngày 2/5/1998, Hội đồng họp với sự tham gia của các nguyên thủ quốc gia,

bỏ phiếu quyết định việc thành viên nào sẽ áp dụng đồng Euro bắt đầu từ giai

đoạn 3 Quyết định này dựa trên sự đề đạt của ECOFIN trên cơ sở những đánhgiá độc lập của Uỷ ban châu Âu và Viện tiền tệ châu Âu về tình hình các nớcthành viên ERM đáp ứng các tiêu chuẩn hội nhập của Hiệp ớc Masstricht và cácnghị định th kèm theo Sau khi có quyết định của Hội đồng châu Âu, ECB chínhthức đợc thành lập và bắt đầu chuẩn bị cho việc hoạch định và thi hành một chínhsách tiền tệ chung kể từ ngày 1/1/1999

3.2.3 Giai đoạn 3: Đồng Euro đi vào lu thông

Giai đoạn 3 của EMU bắt đầu ngày 1/1/1999 Từ đầu giai đoạn này, đồngEuro trở thành đồng tiền theo đúng nghĩa của nó và tỷ lệ chuyển đổi các đồngtiền quốc gia của các nớc thành viên áp dụng đồng Euro đợc ấn định không thay

đổi Các đồng tiền quốc gia ban đầu sẽ lu hành song song với đồng Euro ĐồngEuro sẽ thay thế đồng ECU với tỷ lệ 1:1

Việc đồng ECU thay thế các đồng bản tệ sẽ đợc tiến hành dần dần trong giai

đoạn này và chỉ chính thức thay thế hoàn toàn các đồng tiền quốc gia tham gialiên minh vào năm 2002 Kể từ giai đoạn này, NHTW châu Âu cũng bắt đầu thihành một chính sách tiền tệ chung cho các nớc thành viên Nhằm đảm bảo kỷluật tài chính để tạo điều kiện cho chính sách tiền tệ chung, Hiệp ớc ổn định vàphát triển cũng đã bắt đầu có hiệu lực Một cơ chế tỷ giá mới - gọi là cơ chế tỷgiá 2, ERM2 - gắn đồng tiền các nớc cha đủ điều kiện gia nhập với đồng Eurocũng sẽ đi vào hoạt động từ đầu giai đoạn này Cơ chế mới nhằm thúc đẩy sự hộinhập của các nớc cha đủ điều kiện với các điều kiện kinh tế vĩ mô của khu vực

đồng Euro, đồng thời giúp đảm bảo sự ổn định của tỷ giá trong Liên minh Châu

Âu nói chung

Vào ngày 1/1/2002, tiền giấy và tiền xu Euro chính tức đợc đa vào lu thông

và tiền giấy và tiền xu nội tệ bắt đầu rút lui khỏi lu thông Ngày 28/1/2002, HàLan là nớc đầu tiên hoàn thành việc thay thế toàn bộ đồng tiền quốc gia cũ bằng

đồng tiền chung Ailen và Pháp cũng kết thúc giai đoạn tồn tại song song của hai

đồng tiền vào ngày 9/2 và 17/2/2002 Với 9 nớc còn lại, thời kỳ này đồng loạtchính thức kết thúc vào ngày 28/2

I.4 Điều kiện cần thiết để hình thành một liên minh tiền tệ - Bài học rút

ra từ thực tiễn của liên minh tiền tệ châu Âu.

4.1 Hình thành một thị trờng thống nhất về hàng hoá, vốn và sức lao động

Nhìn lại lịch sử phát triển của Liên minh tiền tệ châu Âu, chúng ta thấy rằngLiên minh châu Âu đã tuần tự trải qua các giai đoạn phát triển từ thấp đến cao tr-

ớc khi đạt tới trình độ của một liên minh kinh tế và tiền tệ Đó là: khu vực th ơngmại tự do, liên minh thuế quan, thị trờng chung, giai đoạn hài hoà và phối hợpchính sách kinh tế và cuối cùng là một liên minh kinh tế hoàn chỉnh với một sốchính sách kinh tế đợc hoạch định ở cấp độ khu vực Hoàn thành ba giai đoạn

đầu chính là đã hình thành đợc một thị trờng thống nhất về hàng hoá, vốn và sứclao động

Với châu Âu, có thể nói rằng hai giai đoạn đầu đã đợc hoàn tất tơng đốinhanh chóng và dễ dàng Tính đến ngày 1/7/1968, tức là chỉ 10 năm rỡi sau khithành lập Cộng đồng châu Âu, tất cả các hàng rào thuế quan và về số lợng đối vớihàng hoá và dịch vụ xuất và nhập khẩu đã đợc dỡ bỏ và Cộng đồng đã xây dựng

đợc một biểu thuế chung với các nớc bên ngoài Tuy nhiên, Liên minh thuế quanvẫn cha phải là điều kiện đủ để đảm bảo sự di chuyển tự do của hàng hoá và dịch

vụ giữa các nớc trong Cộng đồng Trên thực tế, mặc dù các hàng rào thuế quan

đã đợc dỡ bỏ nhng vẫn còn vô số các rào cản thơng mại khác tồn tại dới hình thứccác tiêu chuẩn về y tế, vệ sinh, an toàn, kỹ thuật khác Các hàng rào phi thuếquan này thậm chí còn là một trở lực lớn hơn đối với thơng mại Vì nếu nh chỉ cócác hàng rào thuế quan, các nhà xuất nhập khẩu có thể sẵn sàng nộp thuế, nhngkhi tồn tại một hàng rào kỹ thuật, các nhà xuất nhập khẩu không có cách gì kháchơn là thích nghi quy trình sản xuất của mình cho phù hợp với tiêu chuẩn củatừng quốc gia hoặc chấp nhận hàng hoá của mình không thể thâm nhập thị trờngnớc đó

Tuy nhiên, việc tháo dỡ các rào cản phi thuế quan lại là một công việc khókhăn và phức tạp, do mỗi nớc đều có nhu cầu sử dụng các biện pháp này nhằm

bảo hộ các ngành sản xuất trong nớc, bảo vệ ngời lao động trong nớc hay có thể

là bảo vệ sức khoẻ ngời tiêu dùng và môi trờng sinh thái Do đó, dỡ bỏ các hàngrào này đòi hỏi phải phối hợp nhiều chính sách và luật lệ chứ không chỉ đơn giản

là cắt giảm thuế nh trờng hợp các hàng rào thuế quan Các nớc thành viên Cộng

đồng châu Âu đã phải mất hơn một thập kỷ kể từ khi thiết lập thành công liênminh thuế quan, vất vả xoá bỏ các hàng rào cản kỹ thuật đối với thơng mại màkhông thu đợc mấy thành công Phải đến giữa những năm 1980, Cộng đồng châu

Âu mới đạt đợc những tiến bộ quan trọng trong lĩnh vực này, dựa trên nhữngkhuôn khổ pháp lý và thể chế vững chắc nh ký kết các Hiệp định đa phơng, thànhlập Uỷ ban châu Âu, thành lập cơ quan hành pháp ở cấp độ khu vực nh Toà án tốicao châu Âu, cơ quan lập pháp nh Hội đồng Bộ trởng Giai đoạn "thị trờngchung" đợc coi là chính thức hoàn thành ngày 31/12/1992, ngày hoàn tất chơngtrình thị trờng chung do Uỷ ban châu Âu đa ra Tuy nhiên, kể cả cho tới ngàyhôm nay, vẫn còn nhiều lĩnh vực nh dịch vụ tài chính, năng lợng, viễn thông cần đợc tiếp tục cải cách để thị trờng của Liên minh châu Âu thực sự là một thịtrờng chung

Nghiên cứu sự biến động của tỷ giá hối đoái ở châu Âu giai đoạn từ 1960

đến cuối năm 1992, thời điểm đợc coi là hoàn thành giai đoạn thị trờng chung,chúng ta sẽ thấy rằng những giai đoạn mà quá trình hội nhập của châu Âu tiếntriển thuận lợi thờng đi kèm với sự ổn định của tỷ giá hối đoái Đó là thời kỳ tỷgiá ổn định theo Hệ thống Bretton Woods (thập kỷ 60) và Hệ thống tiền tệ châu

Âu (từ 1979 trở đi) Giai đoạn những năm 1970 là thời gian tỷ giá biến độngmạnh do Hệ thống Bretton Woods khủng hoảng, đồng thời cũng là thời kỳ màcác nỗ lực nhằm thúc đẩy sự ra đời của thị trờng chung gặp nhiều khó khăn

Trên phơng diện lý thuyết, các nghiên cứu mới đây đã chứng minh rằng sựbiến động của tỷ giá hối đoái và sự hội nhập về thơng mại có một mối quan hệqua lại Tỷ giá ổn định là điều kiện cần thiết để thực hiện chính sách kinh tế mở

Đồng thời, một nớc theo đuổi chính sách kinh tế mở cửa nhất thiết cũng mongmuốn duy trì tỷ giá hối đoái ổn định Điều này cũng đúng với một khu vực tiền tệtối u Một nhóm nớc dù cha phải là một khu vực tiền tệ tối u nhng nếu áp dụngmột đồng tiền chung thì sau đó cũng dần dần thoả mãn các tiêu chí của một khuvực tiền tệ tối u nh hội nhập thơng mại, tài chính chặt chẽ hơn, chu kỳ kinh tếkhớp nhau hơn

Tóm lại, kinh nghiệm của châu Âu về hình thành thị trờng chung cho thấymột bài học quan trọng Đó là nếu muốn áp dụng một đồng tiền chung, các nớcASEAN phải đặt ra những mục tiêu và chơng trình cụ thể tiến tới thiết lập một thịtrờng chung chứ không chỉ thể dừng lại ở tháo dỡ các hàng rào thuế quan Vàmuốn vậy, các nớc ASEAN cũng cần phải chú ý hơn nữa đến việc ổn định tỷ giáhối đoái Sao nhãng bất cứ nội dung nào trong hai nội dung trên (thiết lập thị tr-ờng chung và ổn định tỷ giá) đều cản trở việc thực hiện nội dung còn lại, và tómlại là cản trở việc thực hiện mục tiêu về một đồng tiền chung.

4.2 Điều chỉnh kinh tế của các nớc thành viên để hội nhập theo các tiêu chí thống nhất

Hiệp ớc Masstricht năm 1991 đã đề ra thời gian biểu chi tiết và những điềukiện để các nớc tham gia vào giai đoạn cuối của quá trình hội nhập tiền tệ châu

Âu Trên thực tế, việc các nớc ERM điều chỉnh chính sách kinh tế vĩ mô nhằmthực hiện các tiêu chí của Hiệp ớc Masstricht đã làm tăng sự ổn định của môi tr-ờng tiền tệ và tỷ giá hối đoái ở châu Âu từ sau năm 1993 Để đủ điều kiện thamgia khu vực đồng tiền chung, các nớc thành viên phải đạt đợc tỷ lệ lạm phát và lãisuất (trên thực tế là thớc đo mức lạm phát dự kiến) lần lợt không vợt quá 2% và1,5% so với mức trung bình của ba nớc thành viên có tỷ lệ lạm phát thấp nhất.Hai tiêu chí này chủ yếu nhằm mục đích hạn chế sự biến động của tỷ giá thực tếkhi tỷ giá danh nghĩa đã đợc ấn định Thêm vào đó, các nớc này còn phải duy trì

đợc tỷ giá ổn định trong biên độ cho phép của ERM mà không đơn phơng điềuchỉnh tỷ giá trung tâm trong ít nhất hai năm trớc khi gia nhập khu vực đồng tiềnchung Điều này sẽ buộc các nớc thành viên tơng lai khi hoạch định chính sáchtiền tệ phải cân nhắc đến lợi ích của cả khối chứ không chỉ là lợi ích của nớcmình

Ngoài ra, có hai tiêu chí về mức thâm hụt ngân sách không quá 3% GDP và

tỷ lệ nợ/GDP không quá 60% hay chí ít cũng đang giảm xuống mức này với mộttốc độ thoả đáng Mục đích của hai tiêu chí này là để tránh sự mất cân đối củamột nớc thành viên ảnh hởng tiêu cực đến một nớc thành viên khác thông qua áplực thực hiện chính sách tiền tệ lỏng quá mức hay thậm chí là cho vay để cứunguy cho chính phủ nớc đó Các nớc Liên minh châu Âu đặc biệt coi trọng sự ổn

định về mặt tài khoá Hiệp ớc ổn định và phát triển của Liên minh thậm chí còn

đề ra điều khoản phạt đối với nớc nào để cho mức thâm hụt tài chính quá 3%

Hiệp ớc Masstricht một phần nhằm mục đích tạo ra một cơ chế loại bỏnhững nớc thành viên mà khi đã tham gia liên minh tiền tệ có thể không muốn ápdụng một chính sách kinh tế vĩ mô thận trọng, và khi đó sẽ làm ảnh hởng tiêu cực

đến các nớc thành viên khác trong liên minh Mục đích cuối cùng là để hạn chế

sự biến động của tỷ giá hối đoái thực tế giữa các nớc thành viên EMU và tránhkhả năng một số nớc thi hành chính sách tài khoá lỏng, dẫn đến áp lực lạm pháttrong toàn bộ liên minh Rộng hơn nữa, các tiêu chí này còn nhằm tạo ra một môitrờng ổn định giá cả và dần dần chuyển các chính sách kinh tế vĩ mô từ phục vụlợi ích của từng nớc sang phục vụ lợi ích của cả liên minh

Nh vậy, điều chỉnh kinh tế để hội nhập là một tiền đề quan trọng để tránh sựbất ổn định về kinh tế vĩ mô do những thay đổi trong khả năng cạnh tranh vàchính sách tiền tệ gây ra, và do đó, là một yêu cầu quan trọng trong giai đoạnchuẩn bị cho sự ra đời của một đồng tiền chung Nhng liệu ASEAN có thể ápdụng chính sách nh EU đã làm hay không?

Về vấn đề này, cần ghi nhớ rằng: Thứ nhất, một mặt tình hình châu Âunhững năm 1990 và tình hình ASEAN ngày nay có nhiều điểm khác nhau ở châu

Âu, quá trình điều chỉnh kinh tế để hội nhập theo Hiệp ớc Masstricht thành công

là do sự ra đời của đồng tiền chung là một điều hoàn toàn chắc chắn và các nớcthành viên có một mục tiêu rõ ràng là tham gia vào khu vực đồng tiền chung đó.Mặt khác, sự hội nhập này trên thực tế đã diễn ra và đạt đợc những kết quả đáng

kể từ lâu trớc khi lịch trình cụ thể đi đến EMU đợc công bố

Nói chung, kinh nghiệm của các nớc châu Âu cho thấy rằng chính sách tàikhoá và tiền tệ nhằm mục đích ổn định kinh tế vĩ mô là một tiền đề để ổn định tỷgiá hối đoái Và chính sách tiền tệ chung và/hoặc các thoả thuận tỷ giá hối đoáichỉ có thể thành công nếu các chính sách này đợc tiến hành kết hợp với mộtchính sách nhằm điều chỉnh kinh tế vĩ mô để hội nhập

4.3 Thiết lập một cơ chế liên kết tỷ giá

Nhìn lại quá trình phát triển của cơ chế liên kết tỷ giá ở châu Âu, chúng ta

có thể thấy cơ chế này đã trải qua ba giai đoạn lớn nh sau:

Giai đoạn một bắt đầu từ khi thành lập Cộng đồng vào năm 1957 cho đếnkhi thiết lập Hệ thống tiền tệ châu Âu năm 1979 Sự phối hợp trên lĩnh vực tỷ giáhối đoái ở giai đoạn này nhìn chung còn lỏng lẻo, kể cả trong khuôn khổ Hệthống Bretton Woods cũng nh cơ chế "Con rắn tiền tệ" của các nớc châu Âu.Trên thực tế, các nớc đều đã nhận thấy nhu cầu phối hợp trong lĩnh vực tỷ giá hối

đoái cũng nh chính sách tài chính và tiền tệ và đã thành lập một số uỷ ban nhằmmục đích thúc đẩy các hoạt động này nh Hội đồng các Bộ trởng Tài chính, Uỷban châu Âu, Hội đồng các thống đốc NHTW của Cộng đồng Tuy nhiên, saukhi hệ thống Bretton Woods sụp đổ và cuộc khủng hoảng dầu lửa lần thứ nhất nổ

ra năm 1973, các nớc đã không thể thống nhất đợc về một biện pháp đối phóchung Mỗi nớc tự đa ra chính sách tài khoá và tiền tệ riêng của mình để đối phó

và tỷ giá hối đoái càng trở nên bất ổn định Cuối cùng, các nớc áp dụng chínhsách kinh tế vĩ mô lỏng đã buộc phải rút lui khỏi cơ chế "Con rắn tiền tệ" và thảnổi đồng tiền của mình

Giai đoạn hai đợc đánh dấu bằng sự ra đời của Hệ thống tiền tệ châu Âu vàkéo dài đến khi xảy ra cuộc khủng hoảng cơ chế tỷ giá ERM vào năm 1992-

1993 Giai đoạn này, các nớc châu Âu đã đạt đợc những thành tựu đáng kể tronglĩnh vực liên kết tỷ giá hối đoái, và dần dần đã đạt đợc một mức độ phối hợp

đáng kể trong lĩnh vực chính sách tài chính, tiền tệ Giai đoạn đầu của Hệ thốngtiền tệ châu Âu cũng gặp phải những vấn đề hệt nh giai đoạn "Con rắn tiền tệ",các nớc thành viên liên tục phải điều chỉnh tỷ giá hối đoái Tuy nhiên, dần dần,với một ngân hàng trung ơng độc lập và chính sách tiền tệ theo đuổi mục tiêu ổn

định giá cả, đồng Mark Đức đã trở thành nớc neo giá danh nghĩa cho đồng tiềncác nớc trong hệ thống Một số nớc, cụ thể nh Pháp, đã sử dụng tỷ giá hối đoái sovới đồng D-Mark làm phơng tiện chính để ổn định kinh tế vĩ mô Các lần điềuchỉnh tỷ giá trở nên tha hơn và kể từ năm 1987 cho đến cuộc khủng hoảng củaERM vào năm 1992 thì không có lần điều chỉnh tỷ giá trung tâm nào Thời kỳcuối của giai đoạn này đã chứng kiến một cuộc khủng hoảng tỷ giá, Italia và Anhrời bỏ cơ chế tỷ giá còn biên độ dao động của các nớc còn lại đợc mở rộng tới

15%

Giai đoạn cuối cùng bắt đầu từ năm 1993 và kéo dài cho tới nay Đây là giai

đoạn phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô thành công với các mục tiêu chung vềcác chính sách tài khoá, tiền tệ, và tỷ giá hối đoái theo Hiệp ớc Masstrict Việcbiên độ dao động đợc mở rộng tới 15% vào tháng 8/1993 đã cho phép các nớc

có đợc một sự linh hoạt nào đó trong vấn đề tỷ giá hối đoái, giảm bớt sự căngthẳng của thị trờng ngoại hối và nguy cơ các cuộc tấn công đầu cơ

Giai đoạn này đem lại một bài học bổ ích cho bất cứ nhóm nớc nào xem xétviệc thành lập một liên minh tiền tệ trong tơng lai Trong điều kiện ngày nay, cácdòng vốn càng ngày càng đợc tự do di chuyển, gây khó khăn cho việc ổn định tỷ

giá hối đoái Chính vì vậy, để hình thành một liên minh tiền tệ, ASEAN sẽ phảicân nhắc phối hợp và liên kết chính sách tỷ giá ngay từ bây giờ, đồng thời vớiviệc hình thành thị trờng chung và ổn định môi trờng kinh tế vĩ mô Nh kinhnghiệm của châu Âu đã cho thấy, việc phối hợp và liên kết tỷ giá sẽ tạo thuận lợicho việc ổn định kinh tế vĩ mô, đông thời giúp tránh đợc những vấn đề trong việc

ổn định tỷ giá hối đoái khi các các rào cản đối với việc di chuyển vốn đã đợc dỡbỏ

4.4 Tạo lập một đồng tiền khu vực và hình thành một ngân hàng trung ơng

độc lập với chính sách tiền tệ thống nhất

Một liên minh tiền tệ không thể tồn tại nếu thiếu một đồng tiền chung ởLiên minh tiền tệ châu Âu, đồng tiền chung với tên gọi đồng Euro đã đợc pháttriển từ đơn vị kế toán của châu Âu lên thành đơn vị tiền tệ châu Âu, đồng ECU

So với đơn vị kế toán châu Âu, đồng ECU tồn tại với một hình thái cụ thể hơn,không chỉ đợc sử dụng để tính toán mà còn đợc sử dụng làm giá trị trung tâm củacơ chế tiền tệ châu Âu, làm cơ sở để nhận biết sự biến động khỏi biên độ chophép của một đồng tiền thành viên, làm phơng tiện thanh toán trong các giao dịchgiữa các NHTW trong Cộng đồng

Sau đó, khi đã chuẩn bị đầy đủ các tiền đề khác, ngày 1/1/1999, một đồngtiền chung, đồng Euro, đã chính thức ra đời và tồn tại với đầy đủ các chức năngcủa một đồng tiền Đồng Euro thay thế đồng ECU với tỷ lệ 1:1 và các nớc châu

Âu thậm chí đã chờ thêm ba năm nữa trớc khi phát hành đồng Euro để sử dụngrộng rãi trong dân chúng

Nói đến EMU không thể không nói đến Ngân hàng trung ơng châu Âu(ECB) và hệ thống các NHTW các nớc thành viên Trên thực tế, NHTW châu Âu

đã đợc phát triển từ Quỹ hợp tác tiền tệ châu Âu (EMCF) và sau này là Viện tiền

tệ châu Âu (EMI) Khi EMI ra đời, các mục tiêu hoạt động của EMCF đợcchuyển giao cho EMI (1/1994) và sau đó lại đợc chuyển giao cho Hệ thống Ngânhàng trung ơng châu Âu (ESCB) đảm nhiệm (1998) Mục tiêu quan trọng nhấtcủa ECB là duy trì sự ổn định giá cả của toàn khu vực đồng Euro, vì EU cho rằng

sự ổn định giá cả sẽ là điều kiện tiên quyết để tạo ra một môi trờng ổn định đểkhuyến khích các hoạt động kinh tế, tạo công ăn việc làm, và nói một cách tổngquát là tăng phúc lợi xã hội, do đó, sẽ góp phần đạt đợc các mục tiêu chung củaCộng đồng

Tất nhiên, trong quá trình phát triển của mình, rất có thể có những giai

đoạn một hoặc một vài nớc thành viên muốn hy sinh mục tiêu ổn định giá cả để

giải quyết các u tiên khác, nh vấn đề thất nghiệp chẳng hạn Chính vì vậy mà sựtồn tại của một ngân hàng trung ơng độc lập với một chính sách tiền tệ thốngnhất là một điều kiện vô cùng quan trọng cho sự tồn tại của một liên minh tiền tệ.

Ngân hàng trung ơng của liên minh và hệ thống các ngân hàng trung ơngquốc gia phải đảm bảo sự độc lập trong quá trình hoạch định và thực thi cácnhiệm vụ về chính sách tiền tệ của mình Chỉ khi có đợc sự độc lập đó thì mụctiêu ổn định giá cả mới có thể đợc thực hiện một cách hiệu quả Trên thực tế, hệthống ngân hàng trung ơng châu Âu đã và đang tồn tại độc lập, không chịu sức

ép của một thế lực chính trị nào nhằm phục vụ cho các mục tiêu và lợi ích ngắnhạn của họ Hàng năm ECB công bố mục tiêu ổn định giá cả của mình và camkết thực hiện chúng, dới sự giám sát và đánh giá một cách dễ dàng của tất cả cácnớc thành viên

Tóm lại, một liên minh tiền tệ nhất thiết sẽ đòi hỏi sự ra đời một ngân hàngtrung ơng và một đồng tiền chung Và để ra đời một ngân hàng và một đồng tiền

nh vậy, đòi hỏi phải có một quá trình chuẩn bị nh tồn tại một thể chế khu vực dớidạng quỹ tiền tệ khu vực, một đơn vị kế toán hay thanh toán chung của khu vực

Có nh vậy, ngân hàng trung ơng và đồng tiền chung mới có thể ra đời một cáchxuôn xẻ và hiệu quả

Chơng I: Chơng II: Khả năng, lợi ích và lộ trình tiến tới đồng tiền chung ASEAN

II.1 Khả năng hình thành một đồng tiền chung ASEAN

Quá trình thành lập một liên minh tiền tệ ở ASEAN chắc chắn cũng phải trảiqua một giai đoạn mà EMU đã trải qua, nghĩa là đáp ứng các tiêu chí cụ thể đểhội nhập, một hình thức thoả thuận tỷ giá nào đó (có thể là thiết lập các tỷ giátrung tâm với biên độ dao động thích hợp), thiết lập các quy định về tài khoá, vềcạnh tranh ở cấp độ khu vực, và tự do hoá thị trờng vốn và thị trờng lao động Tấtnhiên, ASEAN và Tây Âu có nhiều điểm khác biệt Thứ nhất, ở ASEAN không

có nớc nào có thể giữ vai trò trung tâm nh Đức ở Tây Âu, một nền kinh tế khôngchỉ lớn về quy mô mà còn có một quá trình dài kinh tế vĩ mô ổn định Thứ hai, vàkhông kém phần quan trọng, các nớc Tây Âu không chênh lệch về mặt trình độphát triển kinh tế nh các nớc ASEAN Tuy nhiên, xem xét khả năng ra đời củamột liên minh tiền tệ ở ASEAN cũng phải dựa trên việc xem xét và đánh giá các

điều kiện để hình thành một liên minh tiền tệ đã phân tích ở trên

1.1 Khả năng hình thành một thị trờng tự do di chuyển các yếu tố

Nh đã phân tích ở trên, việc tạo ra một môi trờng tỷ giá thuận lợi cho sựphát triển của thơng mại giữa các nớc trong khu vực, cạnh tranh lành mạnh chính

là một động cơ quan trọng khuyến khích ASEAN tăng cờng hợp tác trong lĩnhvực tiền tệ và tỷ giá Việc tăng cờng hội nhập trong lĩnh vực thơng mại, cả ở cấp

độ quốc tế và khu vực đều là cách để ASEAN hợp tác tiền tệ và tỷ giá thànhcông Về mặt này, các nớc ASEAN hiện đã cam kết thiết lập một Khu vực Thơngmại tự do ASEAN vào năm 2008, và đối với một số nớc phát triển hơn là năm

2003 Tất nhiên, một khu vực thơng mại tự do mới chỉ là giai đoạn đầu trên con

đờng tiến tới thành lập một liên minh tiền tệ

1.1.1 Sự tự do lu thông hàng hoá

Cho đến nay các nớc ASEAN đã đạt đợc những kết quả đáng khích lệ trongviệc tạo lập một thị trờng hàng hoá tự do lu thông Những nỗ lực trong việc cắtgiảm thuế quan theo CEPT trong những năm qua đã góp phần làm cho mức thuếtrung bình của các sản phẩm CEPT trong khu vực đã giảm từ 12,76% năm 1993xuống 2.63% (dự tính)vào năm 2003 Với thành tích đó, các chuyên viên kinh tếASEAN đã bắt đầu thảo luận về một kế hoạch giảm thuế xuống mức 0-5% đốivới 8000 mặt hàng vào năm 2002 và thêm 1000 vào năm 2003 trong tổng số

9103 mặt hàng phải giảm thuế xuống mức này

Về các hàng rào phi thuế quan, ASEAN đã đa ra định nghĩa cụ thể về cácrào cản thơng mại phi quan thuế ( NTBs) thích ứng với việc thực hiện các quy

định về AFTA, đồng thời các nớc ASEAN cũng đã xác định đợc những NTBschủ yếu tác động lên thơng mại nội bộ khu vực, bao gồm thuế phụ thu hải quan,các biện pháp kỹ thuật, những yêu cầu về đặc điểm sản phẩm và các biện pháp

độc quyền nhóm

Phơng thức để loại bỏ các rào cản kỹ thuật mà các nớc ASEAN đa ra là hàihoà các tiêu chuẩn sản phẩm và công nhận lẫn nhau giữa các nớc thành viên vềchế độ hải quan Hợp tác hải quan cũng đợc tiến hành rất tích cực trong phạm viASEAN, thông qua hội nghị các Tổng cục trởng hải quan ASEAN Các vấn đềquan trọng nh: Điều hoà danh mục thuế, các hệ thống xác định trị giá hải quan,

đơn giản hoá và điều hoà các thủ tục hải quan, triển khai hệ thống hành langxanh đối với hàng hoá thuộc CEPT và vấn đề ký kết Hiệp định Hải quan, đã lần l-

ợt đợc đa ra thảo luận tại các Hội nghị

Nh vậy, khả năng hình thành một khu vực thơng mại hàng hoá tự do là hoàntoàn hiện thực và sẽ đợc hoàn tất trong tơng lai không xa Nếu so sánh với tiêuchí của khu vực tiền tệ tối u về hội nhập thị trờng hàng hoá thì các số liệu về th-

ơng mại nội bộ khối của ASEAN cũng tơng đối thuận lợi

Bảng 1 cho thấy rằng nếu tính theo tỷ trọng thơng mại trong tổng thơng mạithì tỷ trọng trên 50% của EU cũng nh khu vực đồng Euro đều cao hơn nhiều mứccủa ASEAN và Mercosur Một nguyên nhân là do tầm quan trọng của thị trờngkhu vực đối với ASEAN và EU là khác nhau

Tuy nhiên, nếu xét tới tỷ trọng thơng mại trong GDP, chúng ta thấy rằng tỷ

lệ này của EU và ASEAN cũng tơng đối đều nhau, và cả hai đều cao hơn nhiều

so với tỷ lệ của Mercosur Theo lý thuyết khu vực tiền tệ tối u, tỷ lệ thơng mại

nội bộ khu vực càng cao thì lợi ích mà một đồng tiền chung mang lại càng lớnnhờ giảm đợc chi phí giao dịch và những tác động tiêu cực của sự biến động tỷgiá đối với thơng mại

Cũng cần nhớ rằng mặc dù tỷ trọng thơng mại nội bộ trong tổng lu lợng

th-ơng mại của ASEAN không cao nh EU nhng ổn định tỷ giá khu vực vẫn có một ýnghĩa quan trọng đối với ASEAN để tránh những tác động tiêu cực của sự biến

động tỷ giá đối với khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu từ các nớc ASEANsang cùng một thị trờng thứ ba Điều này cũng có nghĩa là sự phối hợp tiền tệ và

tỷ giá của ASEAN có thể có những điểm khác với EU Chẳng hạn, các nớcASEAN có thể sẽ muốn có một hình thức neo giá với bên ngoài hoặc một rổ tiền

tệ có chứa đồng tiền của các nớc bạn hàng chính

Bảng Thơng mại nội bộ khu vực của ASEAN và các khối kinh tế khác

Xuất khẩu Nhập khẩu Xuất khẩu Nhập khẩu

% trong tổng thơng mại khu vực

ASEAN 5: Indonesia, Malaysia, Philipin, Singapore, và Thái Lan

Mercosur: Achentina, Brazil, Paraguay, Uruguay, Bolivia và Chile

Nh vậy, khả năng hình thành một thị trờng thống nhất về hàng hoá, bớc đầutiên trên con đờng tiến tới một liên minh tiền tệ ASEAN là hoàn toàn chắc chắn

Và nh cả lý thuyết về khu vực tiền tệ tối u và thực tiễn của EMU đã cho thấy, mộtkhi hàng hoá đã đợc tự do lu thông giữa các nớc ASEAN, yêu cầu ổn định tỷ giáhối đoái giữa các nớc thành viên sẽ càng đợc củng cố thêm, thúc đẩy các nớc nàythiết lập một cơ chế ổn định tỷ giá

1.1.2 Sự tự do di chuyển các dòng vốn và lao động

Nói đến khả năng ASEAN trở thành một khu vực tự do di chuyển các dòngvốn, chắc chắn phải nhắc đến Hiệp định khung về khu vực đầu t ASEAN (AIA)với hai mục tiêu chính nh sau:

Thứ nhất, xây dựng một Khu vực đầu t ASEAN có môi trờng đầu t thôngthoáng và rõ ràng hơn nhằm thu hút đầu t từ cả nguồn trong và ngoài ASEAN;cùng thúc đẩy ASEAN thành một khu vực đầu t hấp dẫn; củng cố và tăng cờngtính cạnh tranh trên các lĩnh vực kinh tế của ASEAN; giảm dần hoặc loại bỏ

những quy định và điều kiện đầu t có thể cản trở các dòng đầu t và sự hoạt độngcủa các dự án đầu t trong ASEAN;

Thứ hai, đảm bảo rằng việc thực hiện những mục tiêu trên sẽ góp phần hớngtới tự do lu chuyển đầu t vào năm 2020

Để hoàn thành các mục tiêu trên, các nớc ASEAN sẽ thực hiện:

Một chơng trình hợp tác đầu t ASEAN nhằm khuyến khích đầu t mạnh mẽhơn từ các nớc ASEAN và các nớc ngoài ASEAN;

Chế độ đối xử quốc gia đợc dành cho các nhà đầu t ASEAN vào năm 2010

và cho tất cả các nhà đầu t vào năm 2020;

Tất cả các ngành nghề đợc mở cửa cho các nhà đầu t ASEAN vào năm 2010

và cho tất cả các nhà đầu t vào năm 2020;

Khu vực kinh doanh đóng vai trò to lớn hơn trong các nỗ lực hợp tác về đầu

t và các hoạt động có liên quan trong ASEAN;

Di chuyển tự do hơn về vốn, lao động lành nghề, chuyên gia và công nghệgiữa các quốc gia thành viên

Hoàn thành kế hoạch AIA nói trên, các nớc ASEAN sẽ hoàn thành tiếp bớcthứ hai trên con đờng tiến tới một liên minh tiền tệ ASEAN mà Cộng đồng châu

Âu cũng phải tới năm 1992 mới hoàn thành Các nghiên cứu của các nhà kinh tếtrên thế giới đã thậm chí còn kết luận rằng so với các nớc EU vào thời điểm kýkết Hiệp ớc Masstricht, ASEAN có mức độ tự do di chuyển lao động và vốn tơng

đối cao Chẳng hạn, công nhân từ các nớc Inđônêxia, Malaixia, Philippin và TháiLan chiếm khoảng 10% lao động có việc làm tại Singapore, và chiếm khoảng 2%lực lợng lao động của các nớc xuất khẩu lao động Đây là những dấu hiệu chothấy rằng khu vực hoàn toàn có những điều kiện cần thiết đầu tiên để tạo lập một

đồng tiền chung

1.2 Khả năng ổn định kinh tế vĩ mô của khối

Ôn định kinh tế vĩ mô là một trong những điều kiện quan trọng để hìnhthành một liên minh tiền tệ tiền tệ Môi trờng kinh tế vĩ mô của các nớc thànhviên tơng lai càng ổn định thì các nớc này càng ít cần phải sử dụng đến chínhsách tiền tệ của riêng nớc mình để đối phó với các cú sốc, và nh vậy sẽ sẵn sàngtham gia vào một khu vực đồng tiền chung hơn Kinh nghiệm của EMU thậm chícòn cho thấy rằng ổn định kinh tế vĩ mô và ổn định tỷ giá là hai mục tiêu hỗ trợcho nhau, nghĩa là thực hiện tốt một mục tiêu sẽ hỗ trợ việc thực hiện mục tiêukia

Bảng Tình hình ngân sách chính phủ một số nớc châu á

% GDP

1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002Trung Quốc -1,5 -1,8 -3,0 -4,0 -3,6 -3,2 -3,2

(Nguồn: WB và IMF (WEO 12/2001))

Trên thực tế, tuy còn một số thành viên kém phát triển và kinh tế vĩ môkhông ổn định, nhiều nớc trong ASEAN thời gian qua đã đạt đợc tỷ lệ lạm phát t-

ơng đối thấp và mức thâm hụt ngân sách và nợ chính phủ trong GDP nhỏ Mặc dùnhững năm gần đây, khủng hoảng và suy thoái kinh tế khu vực đã làm môi trờngkinh tế vĩ mô khu vực kém ổn định hơn trớc nhng tỷ lệ thâm hụt ngân sách củacác nớc ASEAN vẫn giữ ở mức thấp so với mức của các nền kinh tế đang chuyển

đổi khác Tuy các chỉ số kinh tế vĩ mô không đồng đều nh của khu vực đồng tiềnchung Châu Âu, nhng môi trờng kinh tế vĩ mô của ASEAN vẫn đợc coi là tơng

đối ổn định và thuận lợi cho việc hình thành một liên minh tiền tệ

Bảng 3: Chỉ số kinh tế Vĩ mô khu vực ASEAN và các nớc thuộc khu vực

đồng tiền chung châu Âu

1.3 Khả năng hình thành một cơ chế ổn định và liên kết tỷ giá giữa các nớc trong khối

1.3.1 Cơ chế ổn định tỷ giá - Sáng kiến Chiang Mai

Từ trớc khi xảy ra khủng hoảng tài chính năm 1997, Đông Nam á đã bắt đầuquan tâm đến vấn đề hợp tác tiền tệ và điều phối chính sách khu vực nh việc kýkết các thỏa thuận hoán đổi và thỏa thuận mua lại Tuy nhiên không có bớc tiếnnào trong số đó trù tính cho khủng hoảng tiền tệ năm 1997 và 1998

Trong Bản Tờng trình chung về Hợp tác Đông á đợc đa ra tại Hội nghị ợng đỉnh “ASEAN+3” (10 nớc thành viên ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản vàHàn Quốc) vào tháng 11 năm 1999, các nớc tham dự đã đồng ý “tăng cờng đàmthoại chính sách, điều phối và hợp tác trong các vấn đề tài chính, tiền tệ và tàikhóa vì lợi ích chung” Dựa trên nền tảng này, các Bộ trởng Tài chính khu vực đã

th-đa ra “Sáng kiến Chiang Mai” (Chiang Mai Initiative) vào tháng 5/2000, với mục

đích xây dựng mạng lới hợp tác tài chính đa phơng phù hợp với sự độc lập kinh tếngày càng tăng của các nớc châu á và để đối phó với nguy cơ gia tăng các cú sốctài chính có thể lây lan trong khu vực Sáng kiến này nhằm mục đích sử dụngkhuôn khổ ASEAN+3 để cải thiện việc trao đổi thông tin về các luồng vốn vàvạch ra các bớc tiến hớng đến thiết lập một hệ thống kiểm soát kinh tế và tàichính khu vực Trọng tâm của Sáng kiến Chiang Mai là thỏa thuận hỗ trợ tàichính giữa 13 nớc, mục đích là tăng cờng cơ chế hỗ trợ trong khu vực để đối phóvới khủng hoảng tiền tệ Thỏa thuận này đợc xây dựng dựa trên Thoả thuận SwapASEAN trớc đây (ASA), nhằm bổ sung cho cơ chế hợp tác tài chính quốc tế hiệnnay và góp phần ổn định tỷ giá trong khu vực

Thỏa thuận ASA trớc đây đợc lập năm 1977 chỉ gồm 5 nớc (Indonesia,Malaysia, Philíppin, Singapore và Thái Lan) Tổng giá trị cam kết theo thỏathuận là 200 triệu đôla – một con số không thấm vào đâu nếu so với tổng thấtthoát dự trữ ngoại hối 17 tỉ đôla của 5 nớc từ tháng 6 đến tháng 8 năm 1997

Thỏa thuận ASA mới theo Sáng kiến Chiang Mai có thêm Brunei và chophép 4 nớc ASEAN còn lại (gồm Campuchia, Lào, Mianma và Việt Nam) gianhập dần dần Yếu tố quan trọng nhất đó là nó bao gồm các thỏa thuận hoán đổi

và thỏa thuận mua lại (repurchase) song phơng giữa các nớc ASEAN với TrungQuốc, Nhật Bản và Hàn Quốc Tổng giá trị theo thỏa thuận ASA mới là 1 tỉ đôla.Tuy nhiên các cam kết của 3 nớc ngoài ASEAN đối với các thỏa thuận hoán đổisong phơng có thể lớn hơn nhiều Điều này tùy thuộc vào mức độ dự trữ ngoại

hối của các nớc và giá trị của các hiệp định đầu tiên giữa Nhật Bản với Hàn Quốc(5 tỉ đôla) và giữa Nhật với Malaysia (2,5 tỉ đôla) theo Sáng kiến Miyazawa mới.

Điều kiện sử dụng những công cụ này và một số vấn đề kỹ thuật còn cần đợcnhất trí thông qua thơng lợng giữa các nớc có liên quan Nhng về nguyên tắc, hỗtrợ dới hình thức thỏa thuận hoán đổi song phơng sẽ gắn với hỗ trợ của IMF và

bổ sung cho các phơng tiện hỗ trợ tài chính quốc tế hiện có

1.3.2 Tiến triển của Sáng kiến Chiang Mai:

Báo cáo ngày 5/10/2001 của Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết kết quả đàmphán song phơng của Nhật với một số nớc về các điều kiện của thỏa thuận hoán

đổi song phơng theo Sáng kiến Chiềng Mai Tính đến thời điểm trên, Nhật Bản đã

ký các hiệp định quan trọng với các nớc sau:

(1) Hàn Quốc: Nhật Bản đã đạt đợc thỏa thuận hoán đổi đôla - won giá trịlên đến 2 tỉ đôla ngày 4/7/2001, bổ sung cho thỏa thuận hoán đổi trị giá 5 tỉ đôlatheo Sáng kiến Miyazawa mới Nh vậy, nếu xét thấy cần thiết, Bộ Tài chính NhậtBản có thể cung cấp cho Ngân hàng Trung ơng Hàn Quốc khoản thanh toán lên

đến 2 tỉ đôla thông qua hoán đổi đôla - won Thái Lan: Nhật Bản đã đạt đợc thỏathuận hoán đổi đôla-bạt giá trị lên đến 3 tỉ đôla ngày 30/7/2001

(2) Philíppin: Nhật Bản đã đạt đợc thỏa thuận hoán đổi đôla - pêsô giá trị lên

đến 3 tỉ đôla ngày 27/8/2001

(3) Malaysia: Nhật Bản đã đạt đợc thỏa thuận hoán đổi đôla - ringgit giá trịlên đến 1 tỉ đôla ngày 5/10/2001, bổ sung cho thỏa thuận hoán đổi trị giá 2,5 tỉ

đôla theo Sáng kiến Miyazawa mới

Ngoài ra, Nhật và Trung Quốc vẫn tiếp tục thơng lợng về thỏa thuận hoán

đổi yên-nhân dân tệ Nhật Bản sẽ tiếp tục đàm phán song phơng với các nớcthành viên để thiết lập mạng lới thỏa thuận hoán đổi song phơng

Khủng hoảng EMS 1992-93 là một lời nhắc nhở: các thỏa thuận tiền tệ khuvực gắn một số đồng tiền quốc gia thông qua các biên độ tỷ giá có thể gặp phảinhững khó khăn nghiêm trọng kể cả khi có các thiết chế hỗ trợ Đối với các nớc

đang phát triển, không dễ gì lặp lại kinh nghiệm của châu Âu, dù có hay không

có sự giúp đỡ của các nớc G-3 Tuy nhiên nguy cơ khủng hoảng tài chính, cùngvới sự thiếu vắng các tiến bộ thực sự trong cải cách cơ cấu tài chính quốc tế đã đaviệc xây dựng các cơ chế phòng hộ tập thể ở cấp khu vực trở nên cấp thiết ở cácthị trờng đang nổi, nhất là Đông á Những sáng kiến và tiến bộ nêu trên của

Đông á dù còn khiêm tốn nhng là một bớc đi quan trọng trong nỗ lực hợp tác khu

vực để ổn định tài chính, ngăn ngừa và hạn chế tác hại của khủng hoảng, lànhững tiền đề quan trọng để tiến tới một cơ chế liên kết tỷ giá chặt chẽ hơn trongtơng lai.

1.4 Khả năng hình thành một ngân hàng trung ơng độc lập với một chính sách tiền tệ và một đồng tiền thống nhất

Trên thực tế, khả năng hình thành một ngân hàng trung ơng độc lập và một

đồng tiền thống nhất ở ASEAN cha có dấu hiệu trở thành hiện thực trong tơng laigần ý tởng này mặc dù đã thu hút đợc một sự quan tâm nào đó và đã đợc cáccuộc họp ASEAN bàn tới nhng cũng mới chỉ dừng lại ở mức độ "nghiên cứu tínhkhả thi" Về khả năng hình thành một ngân hàng trung ơng độc lập, ở châu ácũng đã xuất hiện đề xuất thiết lập một Viện tiền tệ châu á, tơng tự nh Viện tiền

tệ châu Âu của EU trớc đây Viện này sẽ chịu trách nhiệm phối hợp các chơngtrình cải cách và phát triển lĩnh vực tài chính tiền tệ giữa các nớc thành viên Đây

sẽ là nơi cung cấp sự hỗ trợ về mặt kỹ thuật cho các nớc thành viên, tổ chức cácchơng trình đào tạo, là nơi để các nớc thành viên đàm phán các hiệp định chung,

đề ra các tiêu chuẩn trong lĩnh vực tài chính Viện này cũng có thể sẽ tham giavào việc thanh toán giữa các ngân hàng trung ơng các nớc thành viên Tuy nhiên,

đây mới chỉ là một đề xuất của các nhà nghiên cứu mà cha hề có một biện pháp

cụ thể để đa đề xuất đó thành hiện thực

Về đồng tiền chung, hiện các nớc ASEAN đang cân nhắc hai khả năng: sửdụng một đồng tiền bản tệ hoặc hình thành một đồng tiền mới

Về khả năng lấy một đồng bản tệ trong khu vực làm đồng tiền chung thì

đồng đôla Singapore đợc xem là "ứng cử viên sáng giá" nhất, với lý do nền kinh

tế Singapore có khả năng cạnh tranh cao, dịch vụ và công nghệ cao chiếm tỷtrọng lớn, chính sách kinh tế vĩ mô thông thoáng và hiệu quả, cơ chế quản lýngoại hối linh hoạt, dự trữ ngoại tệ và thặng d thơng mại lớn Tuy nhiên, một số ýkiến khác cho rằng quy mô kinh tế và thị trờng tài chính tiền tệ của Singaporequá nhỏ, đồng đôla Singapore cha hoàn toàn chuyển đổi tự do nên khó có thể

đảm nhận vai trò đồng tiền chung khu vực Mặt khác, việc khu vực hoá đồng đôlaSingapore sẽ làm cho quy mô lu thông của đồng tiền này lớn hơn, gây khó khăncho chính phủ nớc này trong việc điều hành chính sách tài chính tiền tệ Đâycũng là nguyên nhân mà chính phủ Singapore ngần ngại trong việc chấp thuận

đồng tiền nớc mình trở thành đồng tiền chung khu vực