skkn một số vấn đề về sử dụng đồ dùng trong dạy học thực hành môn công nghệ 9

Đề tài “ Một số vấn đề về sử dụng đồ dùng trong dạy học thực hành môn Công nghệ9” nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy và học môn Công nghệ 9.. Mục đích nghiên cứuThực hiện đề tài này,

Lời nói đầu

Môn Công nghệ là một bộ môn có ý nghĩa thiết thực đối với đời sống và mục tiêugiáo dục Trong giai đoạn hiện nay, khoa học và công nghệ đang phát triển rất nhanh chóng,các ngành công nghiệp được hiện đại hoá và phát triển mạnh mẽ

Môn Công nghệ 9 được thiết kế theo Modul nghề nên thời lượng thực hành

là khá cao

Học tập Công nghệ 9- Modul Lắp đặt mạng điện trong nhà mang nhiều tính kĩ thuật,tính thực tiễn, và gần gũi với đời sống, vì thế quá trình học tập, sẽ mang lại cho các emnhững kiến thức, kĩ năng cơ bản cần thiết của từng lĩnh vực nghề nghiệp, hình thành và rènluyện cho các em thói quen làm việc chính xác, khoa học, theo tác phong công nghiệp, qua

đó tạo hứng thú, niềm say mê học tập, tìm tòi khoa học, góp phần hướng nghiệp cho các emlựa chọn nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp THCS

Đề tài “ Một số vấn đề về sử dụng đồ dùng trong dạy học thực hành môn Công nghệ9” nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy và học môn Công nghệ 9 Với thời gian có hạn

và vốn kinh nghiệm hạn chế, đề tài này chắc hẳn còn nhiều thiếu sót, vì thế tôi rất mongnhận được sự góp ý chân thành của các đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn

- Để đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng dạy và học nhằm tạo cho học sinh có thóiquen chủ động sáng tạo, chống lại thói quen thụ động khi tiếp thu bài Và để cung cấp chohọc sinh những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo để có thể tiếp cận, theo kịp với sự phát triển mạnh

mẽ, nhanh chóng của khoa học kĩ thuật, ngành giáo dục đã tiến hành đổi mới phương phápdạy học theo hướng giảm lý thuyết, tăng thực hành, đảm bảo tính vừa sức cho học sinh Vớimục tiêu xây dựng con người mới, đào tạo thế hệ trẻ có đạo đức trong sáng, có tri thức khoahọc, có tư tưởng sáng tạo, có năng lực thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có sứckhoẻ

- Đối với môn công nghệ, thực hiện đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm rấtcần thiết, nhằm giúp học sinh tích cực hơn, chủ động hơn khi tiếp thu kiến thức Trong đóphương pháp dạy học trực quan và thực hành là rất quan trọng và hiệu quả Đặc biệt vớimôn Công nghệ 9, là môn học được thiết kế theo Modul nghề nên thời lượng thực hành khácao, mang nhiều tính thực tế, lại rất thiết thực cho công tác hướng nghiệp, giúp các em cóphương hướng lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai

- Nhận thấy rõ tầm quan trọng của đồ dùng dạy học và để phục vụ cho công tác giảngdạy và học tập, nhà trường đã trang bị một hệ thống đồ dùng dạy học khá đầy đủ Đây cũng

là một điều kiện thuận lợi đem lại hiệu quả cao cho việc dạy và học

Xuất phát từ những điều kiện khách quan và chủ quan, và cũng để đáp ứng yêu cầuthực tế về việc sử dụng đồ dùng dạy học, tôi đã quyết định chọn đề tài này

2 Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, tôi mong muốn sẽ tìm ra phương pháp sử dụng đồ dùng mộtcách hiệu quả nhất nhằm phát huy cao độ được tính tích cực, độc lập, sáng tạo, sự chú ý,quan sát của học sinh để từ đó, tự các em có thể lĩnh hội được tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, nângcao kĩ năng thực hành, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng mônCông nghệ 9 nói riêng

B Giải quyết vấn đề

1 Các phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tổng hợp tư liệu

- Phương pháp tổng kết, phân tích

- Phương pháp diễn dịch, quy nạp

- Phương pháp điều tra thực tế giáo dục

2 Các đồ dùng dạy học trực quan môn Công nghệ 9

Môn Công nghệ 9 được xây dựng gồm 5 modul:

Mỗi modul lại có những yêu cầu khác nhau về đồ dùng dạy học

Năm học 2008- 2009, trường THCS Liên Mạc quyết định đưa modul Lắp đặt mạngđiện trong nhà vào giảng dạy Vì thế tôi cũng chỉ xin được trình bày vấn đề xoay quanh việc

sử dụng đồ dùng dạy học thực hành của modul này

Đồ dùng dạy học của modul Lắp đặt mạng điện trong nhà gồm:

+ Mẫu vật: mũi khoan, mỏ hàn, bảng điện, bút thử điện, tuavit điện, kìm điện, kìmtuốt dây, phích điện, ổ cắm điện, cầu chì, công tắc hai cực, công tắc ba cực, ampe kế, vôn kế,đồng hồ vạn năng, công tơ điện, bóng đèn tròn+ đui đèn, bộ đèn huỳnh quang

+ Mô hình: Mô hình mạch điện cầu thang, mô hình mạch điện hai công tắc hai cựcđiều khiển hai đèn, mô hình mạch điện huỳnh quang, mô hình mạch điện một công tắc bacực điều khiển hai đèn

+ Phương tiện đồ hoạ: Các loại hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ…

3 Cơ sở lí luận

Bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Công nghệ, tôi nhận thấy đồ dùngdạy học có vai trò rất quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học Đồ dùng làphương tiện để giáo viên tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức, tiếp thu của học sinh, làphương tiện để học sinh lĩnh hội kiến thức Tôi xin trình bày một số suy nghĩ của mình về ýnghĩa, chức năng của đồ dùng đối với quá trình dạy và học:

Đồ dùng là loại phương tiện đắc lực nhất của giáo viên trong việc tổ chức cho họcsinh tiếp thu kiến thức một cách có chủ đích, có kế hoạch, giúp học sinh tự tạo ra khả năngquan sát, theo dõi sự biến đổi diễn ra ở đối tượng trong suốt quá trình từ nắm bắt tài liệumới, khi ôn tập, củng cố, hệ thống, thực hành cho đến khi kiểm tra các tri thức, kĩ năng, kĩxảo

Việc sử dụng đồ dùng dạy học để khái quát lên những sự vật, hiện tượng, sự kiện,nguyên lí, quy trình…tạo ra tình huống có vấn đề giải quyết vấn đề cho học sinh tư duy, pháthuy tính tự giác, tự lập, tích cực nhận thức của mình trong quá trình nắm bắt tri thức mới.Nhất là đối với môn Công nghệ 9, vốn là một môn học có thời lượng thực hành khá cao, nênđòi hỏi rất lớn về đồ dùng dạy học

Trong thời kỳ kinh tế mở cửa thì việc học tập của học sinh ngày một được nâng cao,

từ cơ sở vật chất đến nội dung kiến thức bài học Học sinh được tiếp cận với những kĩ thuậtmới, công nghệ mới, và nhất là trong quá trình học tập, học sinh được trực tiếp làm việc với

đồ dùng dạy học, chứ không chỉ nhìn, quan sát, tưởng tượng

Đồ dùng dạy học là hình ảnh chủ quan phản ánh mặt bên ngoài của đối tượng Vấn đề

là phải làm cho học sinh từ những hình ảnh ban đầu đó hiểu được bản chất của đối tượng.Việc sử dụng đồ dùng dạy học cần thực hiện được hai nhiệm vụ:

+ Làm phong phú nhận thức của học sinh bằng các hình ảnh, chi tiết, khái niệm vàcũng vạch được ra bản chất của vấn đề

+ Điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, tức là tổ chức cho học sinh bắt đầuquá trình nhận thức bằng việc tiếp nhận các hình ảnh trực tiếp tác động vào giác quan, sau

đó tìm ra bản chất của đối tượng, cuối cùng là vận dụng vào trong thực tiễn

Đối với học sinh, đồ dùng dạy học chính là công cụ giúp cho việc nhận thức và nắmbắt vấn đề dễ dàng, nhanh chóng và sâu sắc hơn

Đối với giáo viên, đồ dùng dạy học vừa giúp tiết kiệm thời gian, công sức, lại có thểnâng cao khả năng tổ chức, điều khiển, kiểm soát

Khi học sinh được trực tiếp làm bài với nhiều phương tiện học tập sẽ tạo ra sự hứngthú học tập giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, phát triển kĩ năng thực hành, phát triển trítuệ của học sinh đồng thời còn giáo dục được nhân cách của học sinh và hợp lí hoá hoạtđộng của giáo viên và học sinh

Thiết bị và dụng cụ thực hành là yếu tố quyết định để các em làm nên chính sản phẩmcủa mình, từ đó các em có thể nhận ra được những sai sót nhỏ nhất của sản phẩm để kiểmtra và khắc phục Sử dụng thiết bị dạy học hợp lí sẽ tập trung được sự chú ý và hứng thú củahọc sinh, nhờ đó phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập

Qua đó tôi nhận thấy sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả rất cao trong đổi mớiphương pháp dạy học, làm cho nội dung học tập trở nên rõ ràng, dễ hiểu, đơn giản, tạo chohọc sinh động cơ học tập đúng đắn, phát huy tính tích cực của học sinh, đặc biệt quan trọngvới dạy học thực hành, học sinh cần được làm việc trực tiếp với đồ dùng dạy học càng nhiềucàng tốt

4 Thực trạng

Tìm hiểu về thực tế việc sử dụng đồ dùng dạy học ở trường THCS có một ưu điểmnổi bật là ở các trường đều có hệ thống đồ dùng môn Công Nghệ khá đầy đủ, do đó khôngcòn tồn tại tình trạng giáo viên “dạy chay” và học sinh học bằng việc tưởng tượng trong cácgiờ học Công nghệ Đồ dùng dạy học được sử dụng thường xuyên và triệt để trong các tiếthọc, bài học Hơn nữa, nhà trường đã có cán bộ thiết bị nên giáo viên cũng đỡ vất vả hơntrong khâu chuẩn bị đồ dùng cho bài dạy

Tuy nhiên vẫn còn một số tồn tại sau:

- Đồ dùng chỉ đủ dùng cho nhóm học sinh chứ chưa đủ cho từng học sinh nên họcsinh chưa thực sự được làm việc với đồ dùng nhiều

- Giáo viên có sử dụng đồ dùng nhưng đôi khi chưa tận dụng hết vì có một số giờ học

có quá nhiều đồ dùng như tranh ảnh, vật mẫu, dụng cụ, thiết bị…nên giáo viên không sửdụng hết để tránh cồng kềnh

- Sử dụng đồ dùng chưa thực sự thành thạo, còn lúng túng, thao tác còn chậm, nhất làcác khâu tháo ghép, lắp ráp

- Bản thân là một giáo viên trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm, kĩ năng sư phạm chưathuần thục, lại là lần đầu tiên phụ trách giảng dạy môn Công nghệ 9 nên đôi khi còn lúngtúng trong việc lựa chọn kiến thức và phương pháp tổ chức giờ học

- Trong những năm gần đây chương trình đổi mới SGK nói chung và môn Công nghệnói riêng là một bước ngoặt trong sự đổi mới về phương pháp dạy học, không những thếcũng đổi mới về phương pháp học cho học sinh trong nhà trường THCS Tuy nhiên môn họcnày chưa được coi trọng thực sự bởi vì nó chỉ là một môn học bổ trợ kiến thức về đời sống,

xã hội, tự nhiên và cung cấp cho các em những kiến thức về một số nghề trong thực tiễn,nhiều em chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học môn học này Nhất là với học sinhkhối cuối cấp đôi khi còn xem nhẹ môn học vì cho rằng không phải là môn học chính Bêncạnh đó còn những học sinh vẫn còn lười học, không tích cực trong các hoạt động học tập

- Cơ sở vật chất: được trang bị còn ít (04 bộ), điều này ít nhiều ảnh hưởng đến việcphân nhóm thực hành cho các em

- Thời gian bố trí cho môn học 1 tuần/ tiết nên rất khó khăn trong việc làm thực hànhcho học sinh, hầu hết các bài thực hành có 3 tiết do đó quá trình làm thực hành của học sinh

bị gián đoạn, không liên tục Giáo viên rất khó đánh giá các sản phẩm thực hành trong mỗitiết học.

5 Một số vấn đề khi dạy học thực hành

Như đã đề cập ở trên, thời lượng thực hành của môn Công nghệ 9 chiếm khá nhiều,trong đó thực hành được xen kẽ giữa các bài lý thuyết và chiếm đến 2/3 thời gian của mônhọc, nghĩa là: Chương trình của một modul được giảng dạy trong một năm học gồm 35 tiếtmỗi tuần/ 1 tiết, thì thời gian thực hành chiếm đến 20 tiết Vì thế, tiết thực hành nhằm rèn

luyện kỹ năng và áp dụng các kiến thức đã được học ở lý thuyết vào thực tế Cũng do thựchành nhiều nên học sinh luôn luôn được trực tiếp làm, khi học sinh được làm nhiều sẽ hìnhthành kĩ năng, tạo nên sự sáng tạo trong học sinh từ đó giúp học sinh chiếm lĩnh được kiếnthức một cách chủ động, đến khi ra cuộc sống học sinh không còn bỡ ngỡ, bất ngờ vớinhững tình huống xảy ra.

Tiết thực hành chủ yếu rèn luyện kỹ năng vận dụng các quy trình công nghệ (cácbước thực hiện) để thiết kế, chế tạo, lắp đặt, kiểm tra một số thiết bị, sản phẩm theo yêu cầucho trước Rèn luyện cho học sinh nề nếp làm việc khoa học, học tập tích cực, chủ động vàsáng tạo

Dạy tiết thực hành trước hết phải xác định rõ mục tiêu của bài là phải làm gì và làmnhư thế nào Thời gian hướng dẫn, làm mẫu, thời gian tiến hành và hoàn thành công việc làbao nhiêu

Ngoài phương pháp đưa ra quy trình thực hành thì giáo viên còn phải làm mẫu, đây làmột trong những bước quan trọng để cho học sinh nhìn thấy được các bước làm của thầy.Quan sát cụ thể các thao tác nhỏ để HS có thể làm theo

Các thao tác thực hành được hình thành luôn luôn là từ dễ đến khó, vì thế mà các em

có thể tự mình làm được nếu như được GV hướng dẫn cẩn thận tỉ mỉ

Để tiết thực hành giảng dạy thành công thì người GV phải biết bố trí phân nhóm thựchành hợp lý (khoảng 5 HS/nhóm), căn cứ vào năng lực, trình độ của học sinh và phải cónhững quy định, những biện pháp an toàn và yêu cầu học sinh chấp hành

Đối với các bài thực hành tôi phân phối thời gian thành hai phần theo nộidung bài dạy

* Phần lý thuyết thực hành:( Dạy trong 1 tiết học 45 phút)

1 Phần chuẩn bị

2 Phần nội dung thực hành

- Tìm hiểu sơ đồ nguyên lý: ( GV giảng nguyên lý hoạt động của mạch điện, tổchức cho học sinh tìm hiểu các mối quan hệ điện trong mạch điện).

- Vẽ sơ dồ lắp đặt: ( GV tổ chức cho học sinh vẽ sơ đố lắp đặt mạch điện theo

đúng qui trình Sau đó lựa chọn một sơ đồ khả thi nhất để sử dụng)

- Lập kế hoạch làm việc: (GV tổ chức cho học sinh lên kế hoạch làm việc bao

gồm lập bảng dự trù thiết bị, bảng nội dung công việc cần làm, yêu cầu kĩ thuật)

* Phần thực hành:

1 GV kiểm tra việc chuẩn bị của học sinh:

2 GV tổ chức cho học sinh tự quan sát bố trí bảng điện, thiết bị tiêu thụ điệntrong một phòng cụ thể thực tế ( Có thể là trên mô hình hay trực tiếp trongphòng học…)

3 GV giám sát hướng dẫn học sinh làm việc lắp đặt thực tế

GV tổ chức cho học sinh tự đánh giá theo tiêu chí Sau đó GV nhận xét, kết luậnchung, rút kinh nghiệm

6 Một số vấn đề khi sử dụng đồ dùng dạy học thực hành môn Công nghệ 9

Vì chủ yếu là thực hành, nên đồ dùng dạy học là một yếu tố không thểthiếu và có thể nói đóng vai trò quyết định đến nhận thức của học sinh, tính tíchcực học tập của học sinh và chất lượng giáo dục của môn học Chính vì thế tôithấy được tầm quan trọng của đồ dùng trong dạy học

Số lượng đồ dùng thực hành của môn Công nghệ 9 chỉ có 4 bộ, do đó đểchia nhóm cho học sinh có thể thực hành và làm việc nhiều với đồ dùng là một

hạn chế Vì vậy, tôi đã tăng số lượng đồ dùng cho các em thực hành bằng cách

sử dụng thêm đồ dùng của môn Công nghệ 8, môn Vật lý và môn Hướng nghiệpnghề Đồ dùng môn Công nghệ có một số dễ hỏng, đứt, vỡ, nên trong quá trình

sử dụng tôi cũng thường xuyên kiểm tra để có thể sửa chữa, thay thế, bổ sungkịp thời Đó cũng là một biện pháp thiết thực tận dụng đồ dùng dạy học để nângcao chất lượng dạy học Đồng thời, tôi cũng kiểm tra và lập kế hoạch mua thêmmột số đồ dùng cần thiết chưa có đủ, hoặc một số đồ dùng dễ hỏng để tạo điềukiện cho các em được sử dụng và thực hành với đầy đủ đồ dùng hơn

Để có được một giờ thực hành có kết quả tốt, giáo viên cũng cần chú ý đến khâuchuẩn bị thực hành Giáo viên cần chuẩn bị đủ dụng cụ, vật liệu, thiết bị có kế hoạch trước,

và số lượng đủ dùng cho các nhóm Trong quá trình thực hiện các bước thực hành, giáo viên

sử dụng một đơn vị đồ dùng để giới thiệu, hướng dẫn cho học sinh nhận biết và sử dụng, làmmẫu để học sinh quan sát tư thế, thao tác kĩ thuật, quy trình thực hiện

Đối với những bài tập khó, sản phẩm phức tạp thì cần phải cho HS nắm lại kiến thức

lý thuyết hoặc đặt các câu hỏi dẫn dắt Khi cho học sinh thực hiện thao tác, giáo viên cầnquan sát, uốn nắn, sửa sai cụ thể

Khi hoàn tất công việc GV cho HS kiểm tra chéo sản phẩm của nhau và cho ý kiếnnhận xét của từng nhóm Cuối cùng GV tổng hợp và đưa ra nhận xét chung Cần phải cókhen, chê kịp thời để HS có hứng thú và sửa chữa những sai sót còn mắc phải

Sau buổi thực hành GV cho HS vệ sinh sạch sẽ nơi làm việc Đây là một yếu tố rènluyện ý thức học tập của các em

Trong quá trình giảng dạy môn Công nghệ 9, tôi đã rút ra được một số kinh nghiệmsau:

+ Về tranh, ảnh: Nhìn chung, Công nghệ 9 không có nhiều tranh, chủ yếu là học sinh

quan sát các hình vẽ trong SGK, khai thác và tìm ra vấn đề Khi cho hs quan sát các hình vẽ,giáo viên cần đặt ra những câu hỏi hoặc đối với những tranh, những vấn đề khó, cần có

những câu hỏi gợi ý, khia thác từ những chi tiết nhỏ, dẫn dắt hướng học sinh đến vấn đề mấuchốt cần đạt được

+ Về mô hình: mô hình của một số mạch điện trong chương trình mà các em cần lắp

đặt, dùng để các em quan sát và hiểu rõ hơn về nguyên lý làm việc, về cách lắp đặt của mạchđiện đó Khi giảng dạy, tôi thường đưa mô hình ra trong quá trình các em tìm hiểu về sơ đồnguyên lý, vẽ sơ đồ lắp đăt, và vận hành cho mô hình làm việc để các em quan sát, đồng thờiđặt tình huống để các em tìm ra nguyên nhân hư hỏng cần khắc phục của mạch điện

+ Về vật mẫu, vật thật: phát cho các em để các em được trực tiếp quan sát, nhìn,

hiểu rõ hơn về cấu tạo, đặc điểm, và trực tiếp sử dụng, thực hành, làm việc, lắp đặt chúng.Trong quá trình thực hành, các em sẽ trực tiếp sử dụng những dụng cụ, thiết bị, vật liệu cầnthiết để hoàn thành sản phẩm theo yêu cầu

Sau đây tôi xin trình bày một số vấn đề cụ thể trong các bài thực hành mà tôi đã thựchiện:

+ Bài 4: Thực hành Sử dụnng đồng hồ đo điện

Chuẩn bị: 6 đồng hồ vạn năng, một bảng điện trở gồm bóng đèn 60W, 100W, cuộndây constan, điện trở (đồ dùng của môn Vật lý) cho 6 nhóm

Gv hướng dẫn học sinh quan sát cấu tạo của đồng hồ, cách sử dụng đồng hồ vạnnăng:

- Quy trình đo:

Đặt thang đo  Đo  Đọc kết quả đo  Kết luận

- Trước khi đo: phải xác định đại lượng cần đo (U, I, R…) Gv giới thiệu cho hs khi

đo các đại lượng nào thì cần dùng chân cắm nào cho phù hợp

- Khi đo: chuyển mạch ở vị trí thích hợp với đại lượng cần đo, xoay núm trái về vị trí

đo điện trở, núm phải về vị trí thang đo phù hợp (thường lớn hơn trị số đại lượng cần đo mộtchút) Nếu chưa biết trị số của đại lượng cần đo thì để núm ở thang đo lớn nhất rồi chuyểndần về thang có trị số nhỏ hơn Hai que đo cắm vào hai lỗ có màu sắc tương ứng