Tìm hiểu căn nguyên và tình hình đề kháng kháng sinh của các loài vi khuẩn gây viêm đường hô hấp trên tại Bệnh viện 175 từ tháng 05 năm 2013 đến tháng 04 năm 2014

Pseudomonas aeruginosa .... Moraxella cataharrlis .... KHÁNG SINH VÀ TÌNH HÌNH KHÁNG KHÁNG SINH ..... Tình hình đ kháng kháng sinh ..... 1.Hình thái Streptococcus spp ..... Kháng th ch n

KHOA CÔNG NGH SINH H C

BÁO CÁO KHÓA LU N T T NGHI P

CHUYÊN NGÀNH: VI SINH-SINH H C PHÂN T

GVHD: TS.BS V B O CHÂU

Nh n xét c a gi ng viên h ng d n

SVTH: Nguy n Ph m Ph ng Trà

MSSV: 1053010824

tài: “Tìm hi u c n nguyên và tình hình đ kháng kháng sinh c a các loài vi khu n gây viêm đ ng hô h p trên t i b nh vi n 175 t 05/2013

đ n 04/2014 ”

L I C M N

u tiên, em xin g i l i c m n chân thành t i th y V B o Châu, th y đã đ nh

h ng và t n tình giúp đ em hoàn thành t t bài báo cáo th c t p này

Em xin c m n các ch trong khoa vi sinh v t c a b nh vi n 175 đã t n tình giúp

đ chia s nh ng kinh nghi m quý báo, nhi t tình h ng d n trong su t quá trình

Cu i cùng con xin c m n cha m , ng i đã sinh thành nuôi l n d y d đ con

đ c tr ng thành nh ngày hôm nay

C m n t t c b n bè đã luôn ng h chia s khó kh n đ mình hoàn thành t t bài báo cáo th c t p này

Chân thành c m n!

M C L C

T V N 1

M C TIÊU NGHIÊN C U 3

PH N I: T NG QUAN TÀI LI U 4

1 S L C V NHI M KHU N HÔ H P 5

1.1 Nhi m khu n hô h p 5

1.2 Tình hình nhi m khu n đ ng hô h p 5

1.3 C ch mi n d ch b o v đ ng hô h p 6

2 VIÊM NG HÔ H P TRÊN 7

2.1 nh ngh a 7

2.2 M t s b nh liên quan đ n đ ng hô h p trên 8

2.3 M t s y u t nguy c gây viêm đ ng hô h p trên 9

2.4 Tác nhân gây viêm đ ng hô h p trên 9

2.4.1 Streptococus spp 9

2.4.2 Staphylococcus spp 12

2.4.3 Pseudomonas aeruginosa 14

2.4.4 Moraxella cataharrlis 15

2.4.5 Klebsiella pneumoniae 16

2.4.6 Acinetobacter spp 16

3 KHÁNG SINH VÀ TÌNH HÌNH KHÁNG KHÁNG SINH 17

3.1 Kháng sinh 17

3.1.1 nh ngh a 17

3.1.2 c đi m 17

3.1.3 Phân lo i 17

3.1.4 X p lo i kháng sinh 18

3.1.5 C ch tác đ ng c a kháng sinh 18

3.2 S đ kháng kháng sinh c a vi khu n 20

3.2.1 Hi n t ng đ kháng kháng sinh 20

3.2.2 Ngu n g c c a quá trình đ kháng 20

3.3 Tình hình đ kháng kháng sinh 21

1 I T NG 24

1.1 M u b nh ph m 24

1.2 Cách l y m u b nh ph m 24

1.2.1 M u đàm 24

1.2.2 D ch nh y h ng 24

2 V T LI U 24

2.1 Hóa ch t 24

2.2 Môi tr ng 25

2.3 Thi t b và d ng c 27

3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 27

3.1 Ph ng pháp nghiên c u 27

3.2 K thu t nghiên c u, phân l p đ nh danh 27

3.2.1 Kh o sát tr c ti p 27

3.2.2 K thu t nuôi c y, đ nh danh 28

PH N III: K T Q A NGHIÊN C U 34

VÀ TH O LU N 34

1 K T QU 35

1.1 Tình hình nhi m khu n hô h p chung 35

1.2 M i liên quan gi a viêm đ ng hô h p trên và đ tu i 36

1.3 M i liên h gi a V HHT và gi i tính 37

1.4 M i liên h gi a V HHT và mùa 38

1.5 C c u vi khu n gây nhi m khu n hô h p 39

1.6 Tình hình đ kháng kháng sinh c a các vi khu n phân l p đ c 41

1.6.1 T l đ kháng kháng sinh c a S.faecalis (n=48) 41

1.6.2 T l đ kháng kháng sinh c a M.cataharrlis (n=24) 42

1.6.3 T l đ kháng kháng sinh c a S.epidermidis (n=21) 43

1.6.4 T l đ kháng kháng sinh c a K.pneumoniae (n=19) 45

2 TH O LU N 46

PH N IV: K T LU N VÀ NGH 48

1 K T LU N 49

2 NGH 49

DANH M C HÌNH NH

Hình 1 1.Hình thái Streptococcus spp 9

Hình 1 2 Các ki u tiêu huy t trên BA 10

Hình 1 3 Hình thái S.aureus v t kính x100 12

Hình 1 4 Hình thái P.aeruginosa v t kính x100 14

Hình 1 5 Hình thái M.cataharrlis v t kính x100 15

Hình 1 6 Hình thái K.pneumoniae v t kính x100 16

Hình 2 1 a môi tr ng BA 25

Hình 2 2 a môi tr ng UriSelect 4 26

Hình 2 3 a môi tr ng MHA 27

DANH M C CÁC B NG

B ng 3 1 c đi m khu n l c trên môi tr ng Uri 28

B ng 3 2 N ng đ , kí hi u c a t ng lo i kháng sinh 32

  B ng 1 1 S t ng quan gi a ch n đoán lâm sàng và k t qu xét nghi m 35

B ng 1 2 T l các loài vi khu n gây viêm đ ng hô h p 39

B ng 1 3 T l đ kháng kháng sinh c a S.feacalis 41

B ng 1 4 T l đ kháng kháng sinh c a M.cataharrlis 42

B ng 1 5 T l đ kháng kháng sinh c a K.pneumoniae 45

DANH M C CÁC BI U

Bi u đ 1 1 M i t ng quan gi a ch n đoán lâm sàng và k t qu 35

Bi u đ 1 2 S t ng quan gi a V HHT và đ tu i 36

Bi u đ 1 3 M i liên quan gi aV HHT và gi i tính 37

Bi u đ 1 4 T l NKHH theo mùa 38

Bi u đ 1 5 T l V HHT theo mùa 38

Bi u đ 1 6 T l vi khu n phân l p đ c 39

Bi u đ 1 7 T l đ kháng kháng sinh c a S.faecalis 41

Bi u đ 1 8 T l đ kháng kháng sinh c a M.cataharrlis 43

Bi u đ 1 9 T l đ kháng kháng sinh c a K.pneumoniae 45

DANH M C CÁC CH VI T T T IgA: Immunoglobulin A

NKHH: Nhi m khu n hô h p

V HHT: Viêm đ ng hô h p trên

VK: vi khu n

NST: nhi m s c th

S.epidermidis: Staphylococcus epidermidis

S.agalactiae: Streptococcus agalactiae

K.pneumoniae: Klebsiella pneumonia

P.aeruginosa: Pseudomonas aeruginosa

M.cataharrlis: Moraxella cataharrlis

S.faecalis: Streptococcus feacalis

T V N

Nhi m khu n hô h p là m t b nh khá ph bi n Vi t Nam và trên toàn th

gi i B nh xu t hi n quanh n m, g p m i l a tu i và đ i t ng khác nhau, nhi m khu n hô h p chi m t l khá cao trong s nh ng b nh nhân nhi m trùng ph i nh p

vi n bao g m t t c nh ng b nh liên quan đ n đ ng hô h p trên và hô h p d i

B nh viêm đ ng hô h p trên là t t c nh ng tr ng h p nhi m trùng t m i,

h ng đ n thanh qu n, nguyên nhân gây b nh ch y u là vi khu n và vi n m B nh

có th g p trong c ng đ ng dân c , nh t là các n c đang phát tri n, vùng nhi t đ i, khí h u nóng m nên r t thu n l i cho các vi khu n, vi n m phát tri n Ngoài ra có

th là do d ng v i các lo i d nguyên khác nhau có trong không khí, các hóa ch t, khói thu c lá, b i và ô nhi m môi tr ng…

Vi khu n bao g m nhi u loài khác nhau, nh ng có m t s vi khu n th ng

ký sinh đ ng hô h p trên, bình th ng chúng không gây b nh nh ng khi g p

đi u ki n thu n l i, đ c bi t là khi s c đ kháng c a c th b gi m sút, vì m t lý do nào đó thì các vi khu n ký sinh đ ng hô h p phát tri n và gây b nh M t s vi khu n th ng g p đ ng hô h p trên là h c u khu n, trong đó đ c bi t l u ý là

lo i vi khu n ph c u (Streptococcus pneumoniae); liên c u, nh t là liên c u nhóm

A (Streptococus pyogenes); Haemophilus influenzae, M.catarrhalis, xo n khu n

Vincent, m t s vi khu n đ ng ru t nh E.coli, Enterobacter, Citrobacter, th m chí còn có c tr c khu n m xanh (P.aeruginosa), t c u vàng (S aureus)

Trong nh ng n m g n đây, ng i ta nh n th y c n nguyên gây NKHH là các

vi khu n gây b nh c h i xu t hi n ngày càng nhi u v i kh n ng đ kháng kháng sinh r t cao, gây khó kh n trong đi u tr và ki m soát nhi m khu n trong môi

tr ng b nh vi n H u qu tr c ti p c a s gia t ng đ kháng kháng sinh c a vi khu n là t ng chi phí đi u tr và nguy hi m h n là t ng nguy c t vong cho b nh nhân

Xu t phát t nhu c u th c t lâm sàng, chúng tôi ti n hành nghiên c u đ tài:

“Tìm hi u c n nguyên và tình hình đ kháng kháng sinh c a các loài vi khu n gây viêm đ ng hô h p trên t i b nh vi n 175 t 05/2013 đ n 04/2014”.

M C TIÊU NGHIÊN C U

- Xác đ nh t l các loài vi khu n th ng g p gây viêm đ ng hô h p trên

- ánh giá tình hình đ kháng kháng sinh c a các loài vi khu n này

1 S L C V NHI M KHU N HÔ H P

1.1 Nhi m khu n hô h p

Nhi m khu n hô h p là tình tr ng tác nhân gây b nh t ng sinh trong đ ng

hô h p, gây nên viêm nhi m đ ng h p, tác nhân đó có th là do vi khu n ho c siêu

B nh nhi m khu n hô h p có th phát tri n m nh n u g p đi u ki n thu n

l i: S thay đ i th i ti t nh t là vào giai đo n chuy n mùa, môi tr ng b ô nhi m,

do n u ng, do ti p xúc v i hóa ch t đ c h i, nh ng ng i có s c đ kháng y u (ng i già, tr em),…B nh có th t kh i sau vài ngày, nh ng n u không đ c đi u

tr đúng cách b nh có th ti n tri n n ng h n d n t i ch ng suy hô h p, tràn d ch màng ph i, nhi m khu n huy t, d n t i t vong

1.2 Tình hình nhi m khu n đ ng hô h p

Nhi m khu n đ ng hô h p là b nh lý có t l t vong hàng đ u trong s nh ng

b nh lý nhi m trùng các n c thu nh p th p và là nguyên nhân hàng đ u trong t

l t vong c a tr s sinh và tr nh Nhi m khu n hô h p gây ra kho ng 2 tri u

ng i ch t m i n m Tr em, ng i già và ng i suy gi m mi n d ch là nh ng b nh nhân có nguy c t vong cao khi m c các b nh nhi m khu n

Vi t Nam, theo c tính c kho ng 7 tri u tr em thì có kho ng 80.000 – 1.000.000 tr em b viêm ph i và có kho ng 25.000 – 30.000 tr ch t do viêm ph i

1.3 C ch mi n d ch b o v đ ng hô h p [10]

Vi sinh v t gây b nh xâm nh p vào c th qua đ ng hô h p, chúng g p ph i

h th ng b o v đ ng hô h p bao g m: hàng rào niêm m c, các y u t có th d ch

và các t bào th c bào

- Hàng rào niêm m c: l p màng nh y c a niêm m c đ ng hô h p ng n c n vi sinh v t bám và xâm nh p Các vi nhung mao đ ng hô h p luôn luôn rung đ ng,

t o ra nh ng l p sóng t d i lên trên, đ y vi sinh v t ra ngoài nh ph n x ho h t

h i S c nh tranh gi a các vi sinh v t s ng c ng sinh đ ng hô h p trên và các vi sinh v t gây b nh xâm nh p Vsv s ng c ng sinh chi m m t v trí bám (receptor)

c a vsv gây b nh, nên vsv gây b nh không bám đ c vào các receptor đ c hi u IgA có niêm m c đ ng hô h p trên s k t h p đ c hi u v i các kháng nguyên

c a vsv gây b nh, làm cho chúng không xâm nh p đ c vào vách t bào đ ng hô

h p đ nhân lên và gây b nh

- Các y u t th d ch: kháng th tham gia b o v , ch ng l i vsv gây b nh, xâm

nh p vào c th qua con đ ng hô h p, theo c ch b o v đ c hi u B th đ c

ho t hóa theo con đ ng c đi n ho c theo con đ ng t c, có tác d ng ch ng l i các

b nh nhi m trùng Interferon là y u t ch ng nhi m trùng không đ c hi u, có tác

d ng ng n c n s nhân lên c a vi rút

- Các t bào th c bào: đ i th c bào, h th ng võng n i mô b t và tiêu di t các vsv xâm nh p vào c th qua con đ ng hô h p T bào NK (natural killer) là t bào lympho ngo i vi, có tác d ng tiêu di t các t bào đích Các t bào lympho TC có tác

d ng tiêu di t t bào đích nh t bào nhi m vi rút, các t bào lympho khác nh T h

tr hay TCD4 v i ch c n ng đi u hòa mi n d ch, nên có vai tò r t quan tr ng trong

c ch ch ng nhi m trùng

2 VIÊM NG HÔ H P TRÊN

2.1 nh ngh a [21]

B nh viêm đ ng hô h p trên là t t c nh ng b nh viêm nhi m tính t c a

m i tr c đ n thanh qu n Viêm đ ng hô h p trên không ph i là m t b nh mà là

m t t h p b nh bao g m: c m l nh, viêm m i h ng, viêm h ng, viêm xoang, viêm thanh qu n M c dù có nhi u b nh đ n l khác nhau nh ng chúng đ u có m t s

bi u hi n chung r t d nh n th y Nh ng tri u ch ng ch y u bao g m: s t cao, h t

h i, s m i, ch y m i, ng t m i, t c m i, đau rát h ng, ho, khàn ti ng, l c ti ng,

gi ng m i, kh n đ c có khi m t ti ng, m t m i, đau đ u, đau m i c kh p…

c đi m quan tr ng c a viêm đ ng hô h p trên là th i gian b nh ng n,

t c đ bi u hi n b nh nhanh và các bi u hi n mang tính t Chính vì th mà s t trong các b nh c a viêm đ ng hô h p trên th ng là s t cao và thành c n Thân nhi t th ng là 39oC tr lên i kèm v i s t là h t h i, s m i, ng i b nh h t h i nhi u h n m c bình th ng, có khi đ n 4-5 cái/m t l n và xu t hi n nhi u l n trong ngày Có khi h t h i đ n rát c m i h ng Sau đó ng i b nh s b ch y d ch m i

v i đ c đi m d ch nhi u, trong, loãng, không có m và không có mùi hôi

Viêm đ ng hô h p trên đ c chia thành 2 lo i: viêm đ ng hô h p trên c p tính và viêm đ ng hô h p trên m n tính

 Viêm đ ng hô h p trên c p tính:

- Nguyên nhân: Do s thay đ i th i ti t đ t ng t, u ng n c quá nóng ho c quá l nh…

- Tri u ch ng: đ u tiên là s t (có th s t nh , đôi khi s t cao kèm theo rét run), kèm theo s t là ho, h t h i và ch y n c m i C n ho có khi ch húng h ng, có khi

ho liên t c đ i v i ng i l n ho c tr em l n còn có tri u ch ng b đau h ng khi

nu t, khi n còn tr nh tri u ch ng hay g p là ch y n c m i

 Viêm đ ng hô h p trên m n tính:

- Nguyên nhân: khi b viêm đ ng hô h p trên c p tính mà không đ c đi u

tr ho c đi u tr không d t đi m thì r t d dàng chuy n thành viêm đ ng hô h p

m n tính

- Tri u ch ng ng i l n, ngoài tri u ch ng đi n hình là rát h ng, nu t

v ng còn có ngh t m i (m t bên ho c c hai) do hi n t ng phì đ i cu n m i Trong nh ng tr ng h p viêm xoang th ng có kèm theo tri u ch ng đau đ u Còn

tr em b viêm amidan m n tính kéo dài mà c n nguyên do tr c khu n m xanh (Pseudomonas aeruginosa) thì ch t nhày ch y ra m i th ng có màu xanh mà

ng i ta hay g i là “thò lò m i xanh”, ngoài ra tr còn th ngáy, ng m m

2.2 M t s b nh liên quan đ n đ ng hô h p trên

 Viêm h u h ng (pharyngitis):

- Nguyên nhân: th ng do t c u, liên c u ho c d ng

- Tri u ch ng: ho, đau h ng, n i h ch c

- Bi n ch ng: s t th p, th p kh p hay th p tim, viêm c u th n c p

- i u tr : u ng kháng sinh penicillin, Erythromycin, Amoxicillin

 Viêm xoang (sinusitis):

- Nguyên nhân: t c ngh n trong xoang, do vi khu n ho c vi n m, phù niêm

m c xoang

- Tri u ch ng: ho, s m i, đau vùng xoang, nh c đ u

- i u tr : u ng kháng sinh cephalosporin th h 2, Amoxicillin/clavulanate, augementin, roxithromycin trong giai đo n c p tính và đôi khi ph u thu t n i soi trong giai đo n m n tính

- i u tr : Nh đã l a ch n các thu c kháng sinh đã li t kê đ ch a viêm xoang đi u có hi u qu trong đi u tr viêm tai gi a

2.3 M t s y u t nguy c gây viêm đ ng hô h p trên

- L a tu i: tr t 6 tháng đ n 6 tu i thì trong c th đã đ c h ng h mi n

d ch t m nên ph i d n t o mi n d ch qua các đ t viêm nhi m, đói v i nh ng

ng i trên 60 tu i thì h mi n d ch đã suy gi m nên có nguy c nhi m b nh cao

- Ô nhi m không khí: Theo th ng kê c a B Y t , c 100.000 dân có đ n 4,1% s ng i m c các b nh v ph i; 3,8% viêm h ng và viêm amidan c p; 3,1% viêm ph qu n và viêm ti u ph qu n Ô nhi m môi tr ng, b i b n, khói thu c lá, nhà ch t h p, m th p, đ i s ng kinh t m t s n i còn l c h u

- Thay đ i th i ti t đ t ng t, khí h u l nh, u ng n c quá nóng ho c quá

Streptococcus spp t ng đ i khó nu i c y, ch m c trong môi tr ng có đ y

đ ch t dinh d ng, ho c các môi tr ng có huy t thanh hay h ng c u Vi khu n

t ng tr ng m nh trong đi u ki n có CO2, glutamine, riboflavin, acid pantothenic, pyridoxin, acid nicotinin, biotin

- Trong môi tr ng l ng: vi khu n d hình thành các chu i và các chu i này không b gãy, d n d n t o thành nh ng h t ho c nh ng bông r i l ng xu ng đáy

ng, sau 24h nuôi c y môi tr ng phía trên trong su t, đáy ng có c n

- Trong môi tr ng đ c: vi khu n m c thành các khúm tròn nh n và d t,

đ ng kính kho ng 1-2 mm

S.pneumoniae th ng c trú vùng t h u c a ng i lành, v i t l cao t

40 – 70%, VK có th gây viêm đ ng hô h p, đi n hình là viêm ph i Viêm ph i do

S.pneumoniae x y ra sau khi đ ng hô h p b t n th ng do nhi m vi rút ho c hóa

ch t.[18]

S.pneumoniae hình thành m t l p v dày t i các n i t n th ng, ng n c n

hi n t ng th c bào, có nhi u fibrin bao quanh n i t n th ng, t o m t vùng cách

bi t làm cho thu c kháng sinh khó tác d ng, m c dù vi khu n nh y c m v i kháng sinh B nh g p quanh n m, nh ng có th phát tri n thành d ch vào mùa đông xuân.[19]

Trên môi tr ng th ch máu, có 3 ki u tiêu huy t:

- Tiêu huy t : Khu n l c đ c bao quanh b ng m t vòng màu xanh l t t ng

đ i h p (1-2 mm) ây là hi n t ng tiêu huy t không hoàn toàn, ch có m t ph n

h ng c u b tiêu di t

- Tiêu huy t : Xung quanh khóm vi khu n có m t vòng trong su t r ng 4mm ây là ki u tiêu huy t hoàn toàn, không có h ng c u chung quanh khúm

2 Tiêu huy t : màu th ch xung quanh khóm v n không thay đ i Trong tr ng

h p này h ng c u không b tiêu di t

Hình 1 2 Các ki u tiêu huy t trên BA

b Phân lo i

phân lo i Streptococcus spp ng i ta d a vào:

- Hình thái khúm và hi n t ng tiêu huy t trên th ch máu

- Nh ng ph n ng sinh hóa và s đ kháng v i các y u t v t lý và hóa h c

- Huy t thanh h c

- Nh ng đ c đi m v sinh thái

- Streptococcus đ c chia thành các lo i:

+ Các liên c u tiêu huy t ( -hemolytic streptococci)

+ Các liên c u không gây tiêu huy t (non -hemolytic streptococci)

+ Peptostreptococci

c Enzyme và đ c t

- Streptokinase (fibrinolysin): th ng do các Streptococcus spp tiêu huy t

nhóm A, C, G sinh ra, ch t này có tác d ng làm tan s i huy t (fibrin) và các protein

- Streptodornase: có tác d ng làm tan DNA, ng i ta th ng dùng chung 2 enzyme streptokinase và streptodornase đ r a v t th ng

- Hyaluronidase: làm tan acid hyaluronic, ch t c u t o c a mô liên k t, giúp cho vi khu n lan tràn d dàng

- Diphosphopyridine nucleotidase: có nhóm A, C, G có kh n ng làm ch t các b ch c u

- Proteinase: có tác d ng phân h y protein, tiêm v i li u cao vào đ ng v t gây nên th ng t n c tim

- Hemolysin: Streptococcus spp tiêu huy t nhóm A ti t ra 2 lo i hemolysin

còn g i là streptolysin, bao g m streptolysin O và streptolysin S

- Erythrogenic toxin (đ c t gây đ ): do Streptococcus spp nhóm A sinh ra,

b n ch t là protein, gây nên các n t đ trong b nh s t tinh h ng nhi t

d Kh n ng gây b nh

Kh n ng gây b nh tùy thu c lo i vi khu n, s đáp ng c a c th ký ch và

đ ng vi khu n xâm nh p. 

- Catalase: bi n hydrogen peroxide thành n c và oxygen

- Coagulase: do S.aureus có tác d ng làm đông huy t t ng, đ c xem là 1

- -toxin: là m t lo i protein không đ ng nh t có kh n ng ly gi i h ng c u, gây t n h i ti u c u, t ng t nh ng y u t gây ch t và ho i t da c a ngo i

Leucocidin (đ c t b ch c u): có kh n ng gi t ch t b ch c u c a nhi u đ ng

v t nh ng có vai trò ng i không rõ ràng Nhân lên r t tích c c bên trong th c bào Kháng th ch ng leucocidin có th đ kháng tái nhi m staphyococci

c t gây tróc v y (Exfoliative toxin): làm bông bi u bì, t o n t ph ng ngoài da

c t gây s c (Toxin shock syndrome toxin): kích thích gi i phóng ra TNF (tumor necrosis factor, y u t ngo i t kh i u) và các interleukin I, II C ch t ng

t n i đ c t , liên quan đ n s t, s c và nhi u tri u ch ng khác

c t ru t: kho ng 50% S.aureus ti t đ c t ru t Có 6 lo i đ c t ru t

(A-F) c t này b n v i nhi t, không b tác đ ng c a enzyme ru t Là nguyên nhân gây ng đ c th c n

c Kh n ng gây b nh

Staphylococcus spp đ c bi t là S.epidermidis th ng trú trên da, đ ng hô

h p và đ ng tiêu hóa Kho ng 40-50% ng i mang S.aureus m i

Kh n ng gây b nh c a S.aureus (coagualase d ng) là k t h p ch t ngo i bào

và tính xâm l n c a vi khu n Nh ng Staphylococcus spp không gây b nh không có

kh n ng xâm l n nh ng có th gây nhi m sau th thu t ngo i khoa

2.4.3 Pseudomonas aeruginosa

a c đi m

Hình 1 4 Hình thái P.aeruginosa v t kính x100

Pseudomonas spp là nh ng tr c khu n Gr (-), hi u khí tuy t đ i, có th ti t

ra s c t Gi ng Pseudomonas có h n 300 loài, trong đó có 11 loài liên quan đ n

b nh ng i, 3 loài th ng g p nh t là: P.aeruginosa, P.cepacia và P.maltophilia

Pseudomonas aeruginosa còn g i là tr c khu n m xanh, th ng hay cong, di

đ ng, m c d dàng trên các môi tr ng thông d ng, có mùi nho.th ng s ng trong thiên nhiên kh p n i trên th gi i, nh t là môi tr ng m t

Trên môi tr ng đ c: khu n l c th ng to gi ng nh qu tr ng p (fried eggs), nh n, d t, trung tâm l i, có màu xanh ánh kim và có xu h ng m c lan Khi nuôi c y vi khu n này trên môi tr ng th ch máu, khu n l c m c gây tan máu hoàn toàn ( )

Trong môi tr ng l ng vi khu n m c thành váng có màu xanh trên m t môi tr ng, môi tr ng đ c

Ti t ra 4 lo i s c t :

- Pyocyanin: màu xanh l , có th tan trong n c, không phát hu nh quang, là

m t s c t phenazin P.aeruginosa là tr c khu n duy nh t ti c s c t này

- Pyoverdin: màu xanh lá cây, phát hu nh quang d i tia c c tím nên còn g i

là fluorescein

- Pyorubin: màu đ s m

- Pyomelanin: màu nâu đen

b Kh n ng gây b nh

Vi khu n này ti t ra nhi u enzyme và đ c t khác nhau nh : hemolysin, lipase, esterase, elastinase, deoxyribonuclease, phospholipase, đ c t ru t và n i

đ c t P.aeruginosa ch gây b nh khi:

- S c đ kháng c a c th b nh nhân suy gi m

- Niêm m c và mô da c a b nh nhân b t n th ng

- Dùng corticoid lâu ngày

- S d ng các d ng c y khoa: thông ti u b ng ng thông, gây mê, đ c n i khí

qu n, rút n c d ch não t y, m thông khí qu n, chích thu c

- Hóa tr li u ung th làm gi m tính mi n d ch c a b nh nhân

- L m d ng kháng sinh, tiêu di t h t vi khu n th ng trú ru t

Branhamella catarrhalis Moraxella g m 4 loài: M.cataharrlis, M.cavie, M.ovis và M.curiculi Trong đó ch có M.cataharrlis gây b nh cho ng i, các loài còn l i gây

b nh cho đ ng v t nh c u th , chu t lang.[13]

M.cataharrlis đ c coi là c n nguyên gây nhi m trùng đ ng hô h p tr

em và ng i l n nh ng ng i b suy gi m mi n d ch, M.cataharrlis có th gây ra

nhi u b nh nhi m trùng n ng nh : viêm màng trong tim, viêm não c p, viêm tai

gi a, viêm xoang,…

Moraxella cataharrlis là song c u b t màu Gr (-) hi u khí, không có kh

n ng lên men đ ng glucose, galactose, maltose ho c đ ng saccharose

2.4.5 Klebsiella pneumoniae

Hình 1 6 Hình thái K.pneumoniae v t kính x100

Là vi khu n ph bi n trong thiên nhiên trong đ ng hô h p ng i, là tác nhân gây b nh c h i, gây b i nhi m, là tr c khu n Gr (-), không di đ ng không sinh nha bào, lên men lactose, glucose, citrate (+), urease (+)

Vi khu n Klebsiella pneumoniae s n xu t đ c bacteriocin có tác d ng kháng khu n đ i v i nh ng vi khu n cùng lo i hay khác lo i.[6]

2.4.6 Acinetobacter spp

a c đi m

Acinetobacter là nh ng vi khu n Gram âm, đa hình (c u khu n ho c c u tr c khu n) Vi khu n không di đ ng, lên men đ ng glucose 10%, t o acid và kháng penicillin.[12]

b Kh n ng gây b nh

Vi khu n Acinetobacter hi n di n kh p n i, đ c bi t là nh ng n i m t

nh đ t n c và môi tr ng b nh vi n Vi khu n này th ng trú trên da ng i (25%), ngoài ra có th c y vi khu n màng nh y ch t ti t

Acinetobacter th ng s ng c ng sinh nh ng có th gây hi m khu n b nh

vi n v i các b nh nh viêm màng não, viêm n i tâm m c, viêm ph i và nhi m khu n huy t

Vai trò gây b nh và đ ng xâm nh p c a vi khu n vào c th ch y u là

đ ng hô h p và da.[12]

3 KHÁNG SINH VÀ TÌNH HÌNH KHÁNG KHÁNG SINH 3.1 Kháng sinh [1,6]

3.1.1 nh ngh a

Kháng sinh (antibiotic) b t ngu n t ti ng Hy L p đ c s d ng đ u tiên b i Vuillemin (1889) dùng đ ch s tiêu di t m t v t th s ng b i m t v t th s ng khác

Kháng sinh là nh ng ch t có tác đ ng ch ng l i s s ng c a vi khu n, ng n

vi khu n nhân lên b ng cách tác đ ng m c phân t , ho c tác đ ng vào m t hay nhi u giai đo n chuy n hóa c n thi t c a đ i s ng vi khu n ho c tác đ ng vào s cân b ng lý hóa

Kháng sinh ch đ c dùng cho ng i hay đ ng v t khi đáp ng đ c quy

lu t tính ch n l c (selective toxicity): Tác d ng gây h i cho vi sinh v t gây b nh,

nh ng vô h i hay ít h i cho t bào ch

3.1.3 Phân lo i

- Kháng sinh t nhiên (natural antibiotic): kháng sinh do vi sinh v t s n xu t ra

r i đ c tinh khi t (vd: penicillin, streptomycin, tetracycline…)

- Kháng sinh bán t ng h p (semi-synthetic antibiotic): có ngu n g c t kháng sinh thiên nhiên, nh ng đ c g n thêm m t hay vài g c hóa h c đ thay đ i ph kháng khu n hay d c l c - d c đ ng (vd: Ampiccillin, minocycline )

- Kháng sinh t ng h p (antibiomimetic, hóa ch t gi ng kháng sinh) là các hóa

ch t đ c t ng h p hoàn toàn và có hi u qu c a kháng sinh (vd: Sulfonamide, quinolones, fluoroquinolones)

3.1.4 X p lo i kháng sinh

D a trên c s c a tính đ c hi u d c lý mà kháng sinh có th đ c x p thành các h nh sau:

(Penicillin-vi c t ng h p peptidoglycan (thành ph n quan tr ng c a vách t bào) Giai đo n

ti p theo, ho t hóa enzyme t tiêu gây ra s ly gi i c a t bào môi tr ng đ ng

tr ng

tr ng,…

3.1.5.3 c ch t ng h p Protein:

- Bao g m các lo i kháng sinh: Chloramphenicol, Macrolides (Erythromycin, Oleandomycin), Lincomycins (Lincomycin, Clindamycin), Tetracyclines, Aminoglycosides

ng n ch n các amino acids m i n i vào chu i peptide m i thành l p

+ i v i nhóm Chloramphenicol: thu c g n vào ti u đ n v 50S c a ribo

th , c ch enzyme peptidyltransferase, làm ng n ch n các amino acid m i g n vào chu i peptide m i thành l p

+ i v i nhóm Macrolides và Lincomycin: thu c g n vào ti u đ n v 50S

c a ribo th v trí 23S rRNA, ng n c n vi c hình thành ph c h p đ u tiên đ

t ng h p chu i peptide

c ch t ng h p DNA

+ Thu c có c u trúc t ng t PABA (ti n ch t đ t ng h p acid folic, m t giai đo n quan tr ng đ t ng h p acid nucleotide) nên có th c nh tranh v i PABA, t o ra nh ng ch t t ng t acid folic nh ng không có ch c n ng d n đ n

kháng kháng sinh là tình tr ng kháng sinh không tiêu di t đ c hoàn toàn

vi khu n, m t s vi khu n còn s ng sót s có kh n ng đ kháng l i kháng sinh đã

s d ng, do đó kháng sinh s không còn tác d ng v i nh ng l n đi u tr sau.[6]

3.2.2 Ngu n g c c a quá trình đ kháng

 Ngu n g c không do di truy n[6]

S nhân lên c a vi khu n là y u t c n thi t cho tác đ ng c a kháng sinh Khi VK không nhân lên đ c vì lý do nào đó và có th tr thành kháng thu c

- kháng do nhi m s c th : Do đ t bi n ng u nhiên c a m t đo n gen ki m soát tính h y c m đ i v i m t lo i kháng sinh S có m t c a thu c đ c xem nh

là m t c ch ch n l c, c ch vi khu n nh y c m và t o đi u ki n thu n l i cho vi khu n kháng thu c phát tri n t bi n NST thông th ng là do thay đ i c u trúc

th th dành cho thu c

- kháng ngoài NST: Y u t R là m t plasmid mang nh ng gen kháng m t

đ n nhi u lo i kháng sinh Các gen này ki m soát vi c s n xu t nh ng enzyme phá

h y thu c V t li u di truy n và plasmid có th đ c truy n theo c ch sau: Chuy n th , chuy n n p, chuy n v và giao ph i

3.3 Tình hình đ kháng kháng sinh

Vi t Nam tình tr ng kháng kháng sinh đã m c đ cao, vi c s d ng kháng sinh không h p lý làm gia t ng kháng thu c c a vi khu n Xu t hi n nhi u ch ng MRSA gi m nh y c m v i Vancomycin, tr c khu n Gram âm ESBL (+), nh ng

ch ng P.aeruginosa, Acinetobacter spp đa đ kháng (ESBL+, Carpapenemase+)

làm cho v n đ đi u tr càng tr nên khó kh n

Các ch ng Streptococcus pneumoniae - m t trong nh ng nguyên nhân th ng

g p nh t gây nhi m khu n hô h p - kháng penicillin (71.4%) và kháng erythromycin (92.1%) – có t l ph bi n cao nh t trong s 11 n c trong m ng l i giám sát các c n nguyên kháng thu c Châu Á (ANSORP) n m 2000-2001

75% các ch ng pneumococci kháng v i ba ho c trên ba lo i kháng sinh

Các vi khu n gram âm đa s là kháng kháng sinh (enterobacteriaceae): h n 25%

s ch ng phân l p t i m t b nh vi n Thành ph H Chí Minh kháng v i kháng sinh cephalosporin th h 3, theo nghiên c u n m 2000-2001 Theo báo cáo c a m t nghiên c u khác n m 2009 cho th y, 42% các ch ng vi khu n gram âm kháng v i ceftazidime, 63% kháng v i gentamicin và 74% kháng v i acid nalidixic t i c b nh

vi n và trong c ng đ ng

K t qu nghiên c u 19 b nh vi n Hà N i, TPHCM và H i Phòng trong

nh ng n m g n đây v tình tr ng kháng thu c kháng sinh cho th y, h u h t các thu c kháng sinh thông th ng nh : Penicillin, tetracycline, streptomycine… hay