Nhu cầu của công nhân và các vấn đề trong quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động (Trường hợp các công nhân tại hai Công ty Sovilaco và Suleco thành phố Hồ Chí Minh)

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh TÓM TẮT CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Đề tài nghiên cứu “hưu cầu của công nhân và các vẫn đề trong quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động” chúng tôi ch

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRUONG DAI HQC MG - TP HO CHi MINH

KHOA XA HOI HOC

NHU CAU CUA CONG NHAN

VA CAC VAN DE TRONG QUA TRINH CHUAN BI DI XUAT KHAU LAO DONG

TRUONG HOP CAC CONG NHAN TẠI HAI CÔNG TY SOVILACO VÀ SULECO - TP HO CHI MINH

GIANG VIEN HUONG DAN : THS LE TH] HANH

SINH VIEN THUC HIEN | : NGUYEN THI BiCH CHI

'KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP CỬ NHÂN XÃ HỘI HỌC

CHUYÊN NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI

1 Bối cảnh vấn để nghiên cứu -. -c-ccccsecesessssntssssrmimrersisornceeree Ö

2 Vấn để nghiên cứu và lý do chọn để tài -ssccescccecresrecree 9

2.1 Ý nghĩa lý luận 2©c222E22EEEEEEEEAELEEEAELA.EL.1112221117112111121221 02222122E 10

3.1 Muc tidu tng quat an 10

3.2 Mục tiêu cụ thể mm 141 11

4 Phuong phap nghién caru .csscssscssssssessessessossssssenssssensssssasserserssssesoreateeseees 11

4.1 Pham vi mghién ctr na 11

4.2 Đôi tượng nghiên cỨu - cct ns 1.2 t10111211134 1111111111121 4 6 se eg 12 4.3 Phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu s-sccecresvcrersererrsreerke 12 4.3.1 Phương pháp ChỌn mẪU con 12 4.3.2 Phuong phap thdu thdp thong tin niccccccscscesccsrssssssssesssecsseteceetereeseecs 12 4.3.4 Phương pháp xử lp thong tin oo cecececcccscssesessssesssvesseesssseeees _— 14

4.4 Kế hoạch nghiên cứa -t 1.7271 1 10 12.E.rerrrcei 15

4.5 Han ché trong nghiÊn CỨU - 5< s s3 T9 t2 srcee 15

5.1 Các khái niệm liên quan

3.1.1 Xuất khẩu lao AGN cccssesesssssssssssesssesssssesesessssovsvsssnsvisssaseserseseseeenseesssses

5.1.2 Doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc nước

5.2 Các lý thuyết ứng dụng trong nghiÊn CỨU su +.2ersrrieseevee 17

3.2.1 Lý thuyết về di èư lao động của Stalier -ccccceeecee 17

5.2.2 Ly thuyết về xã hội của Hegel 17

5.3 Giá thuyết nghiên cứu ccccccocrrceersrrirrreeo LH HH 01619894 rre 17 5.4 Khung Hàn 0 18

PHAN II: KET QUANGHIENCUU _ CHUONG 1: TONG QUAN VE VAN DE NGHIEN CUU VA DOI

TƯỢNG NGHIÊN CỨU cccccccccccrEEEEttrrrrerrrrrrrrrrree s T9 1.1 Lịch sử hình thành, phát triển phong trào xuất khẩu lao động 19

1.1.1 Lịch sử hình thành, phát triển phong trào XKLĐ trên thế giới 19

1.1.2 Lịch sử hình thành, phát triển phong trào XKLĐ ở Châu Á .20

1.1.3 Lịch sử hình thành, phát triển phong trào XKLĐ ở Đơng Nam Á 20

1.1.4 Lịch sử hình thành, phát triển phong trào XKLĐ tại Việt Nam 2

1.2 Khái quát sơ lược về cơng ty Sovilaco và cơng ty Suleco 23

L.2 AD SOvi ACO - :|-ÃổốÃẬdẨÃà] .Ơ 23 lữ? ni ca 24

1.3 Khái quát sơ lược về tình hình kinh tế - xã hội của Nhật Bản, Hàn Quốc và l0 1 .ố.ố ố.ố.ố.ốẻố ố.ốốố 25

1.3.1 Nhật DU Ngư .ĩố 25 In) 0005 25

1.3.3 Malaysia scsccccsscscsscssssessesscssssssssssscecesessersssssecsessesnsnssvereceseesenanenstesseenssents 26 CHUONG 2: QUA TRINH CHUAN BỊ ĐI XUẤT KHẨU LAO ĐỌNG CỦA CƠNG NHÂN M 27

2.1 Đặc điểm mẫunghiên cứu

2.1.1 Quốc gia nhận XKLĐ

2.1.2 Độ tuổi của cơng nhân đi XKLĐ 22- 22222 EEEEeccerrrrrtkeererrrre 29 2.1.3 Trình độ học vẫn của cơng nhân đi XKLĐ — 29

2.1.6 Quê quán của công nhân đi XKLĐ 5-2-5255 cScsccrrrrsrersrree 30

2.1.7 Số lượng anh chị em ruột của công nhân đi XKLĐ 30 2.1.8 Nghề nghiệp của cha mẹ và tình trạng kinh tế gia đình của công nhân đi D9400 NA 30 2.2 Các nhu cầu và vấn đề liên quan đến cá nhân và gia đình của công nhân đi

XKLĐ «2 “Hee 5 31,

2.2.1 LY do di XKLD h 31

2.2.2 Phương cách nhận được thông tin về công ty XKLĐ 35

2.2.3 Thời gian chờ đợi để được đi XKLĐ i 38 2.2.4 Hợp đồng lao động 39

2.2 Các đáp ứng từ phía Doanh nghiệp XKLÐ eee 53 2.3.1 Dao tao ChayEn MOM 0 ec eessecsesescseseeesesessssssssscssarssscsececsasssessceereneeseseneass 54 2.3.2 Dao tao ngOn MQM secsesescecsssscssesssesscscesssssssssessssssssesssacsesseserssssesesseseece DD 2.3.3 Học gido duc dinh huGng es sesessessesescssssesssssesssoscessvssessosesessseaceves 57

2.4 Khó khăn khi chudn bj di XKLD ssscsscscssesssscossesssssseescnsssesssssnsessscesnesseeeeee 60 2.5 Cach thife gitip d6 cssssssssssssssssssssssssssesnsssenssassnssseaseassnscoreneassoreoesarsseseess 62

2.6 Nghĩ về những khó khăn sé gap phải khi làm việc ở nước ngoài 64 2.7 Cách thức sẽ vượt qua khó khăn khi làm việc ở nước ngoài 65

CHƯƠNG 3: ĐỜI SÓNG CỦA CÔNG NHÂN ĐI XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG TRONG THỜI GIAN CHỜ ĐỢII 2222 -cccCCEvecvvveevecrvrvrveearzcee 67 3.1 Đời sống kinh tế của công nhân chuẩn bị đi XKLĐ asensnsonsscene 67

3.1.1 Viée làm của công nhân trước khi đi XKLD

3.1.2 Thu nhập trước khi đi XKLĐ

3.1.3 Việc làm công nhân trong thời gian chờ đợi đi XKLĐ 68 3.2 Điều kiện sinh hoạt của công nhân trong thời gian chờ đi XKLĐ 71 3.2.1 Nơi ở của công nhân trong khi chờ đi XKLĐ cccccerreee 71 3.2.2 Điều kiện nhà trọ của công nhân trong thời gian chờ đợi đi XKLĐ 71

3.3 Đời sống tỉnh thần của công nhân trong thời gian chờ đợi đi XKLĐ

CHUONG 4: BAN LUAN VE NHUNG NHU CAU VA VAN DE CUA CONG

NHÂN TRONG KHI CHUẢN BỊ ĐI XUẤT KHẢU LAO ĐỘNG

4.1 Nhu cầu và các vấn đề trong quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động của bản thần người lao động và gia đình .cc<sexsssssssrsrsse ——'.(( 4.1,1 Công nhân nhận được thông tin tuyển dụng đi XKLĐ ra sao T7 4.1.2 Công nhân nghèo khó tiếp cận được cơ hội XKLĐ c 78 4.1.3 Nam và nữ công nhân khó được tuyển chọn vào những ngành nghề khác

với khuôn mẫu truyền thống về giới c2.vvc+cccveccovrrkeerercrrveveeree 79

4.1.4 Độ tuổi của công nhân đi XKLĐ và kinh nghiệm nghề nghiệp 79

4.1.5 Công nhân có trình độ học van thấp khó tự chọn việc làm yêu thích T9 4.1.6 Vấn để tăng ca cv 222cc 711101111201 80 4.2 Doanh nghiệp xuất khẩu lao động và nhu cầu của công nhân trong quá trình

chuẩn bị đi xuất khẩu lao đổộng HH HH Hà HH HH 008616146 81 4.2.1 Công nhân chưa được đào tạo day đủ về chuyên môn, tay nghé 81 4.2.2 Công nhân chưa được đào tạo đầy đủ về ngôn ngữ và văn hóa của nước 4.3 Chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến xuất khẩu lao động 84 4.4 Đời sống vật chất và tỉnh thần của công nhân trong giai đoạn chuẩn bị đi

PHẢN IH: KÉT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ

CHƯƠNG 1: KÉT LUẬN svossssseseusesnssenneessannssvaeeseeseueessiee chai 99

s* KẾT LUẬN ecesessceerse 1 99

1.1 Đặc điểm chung về đối tượng nghiên cứu sessessencecegseesseneeceesseees 99

1.2Nhu cầu và các vấn đề liên quan đến cá nhân và gia đình của công nhân

trong quá trình chuẩn bị đi XIKLĐ -cocs<12203401pnEEnsaebornsrorssensre 99

1.3 Các đáp ứng như cầu công nhân từ phía Doanh nghiệp XKLĐ 101 1.4 Các đáp ứng nhu cầu công nhân từ phía nhà nưrức -‹s- 101 1.5 Đời sống của công nhân trong giai đoạn chuẩn bị es 101

$ KIÊM ĐỊNH LẠI GIÁ THUYẾTT os<o222ss59vssseerssssessssspesee 102

CHƯƠNG 2: KIÊN NGHỊ, ¬— sscscssnsecsesanvossesensosserscsenvuessssenesse 104 2.1 Kiến nghị đối với bản thân công nhân và gia đình - 104 2.2 Kiến nghị đối voi doanh nghiép XKLD csssssessesssssecsssessssessensssseseceneseees 104

2.3 Kiến nghị đối với các chính sách, luật pháp của Nhà nước 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO sessanvscsessessenseceesssesanscsesvecssees 107 PHU DINH

Bảng hướng dẫn phỏng vấn sâu, sccceeeeressssssccceeeeeeeee Ấ Í Í Phiếu thăm dò ý kiến ¬5 ,ÔỎ 112

Bảng phụ lục s2 134106160041803084000000308048408086404086 129

Các trường hợp điễn cứu "¬¬ ,ÔÔ _—.- "¬- 134

MUC LYC BANG

Bang 2.1: Dac điểm mẫu nghiên ctr sssssssssssssssssssssssosesesssesssssessssseseeessvesssseeeseaes 27 Bang 2.2: Trinh độ học vấn của công nhân đi XKLP theo quốc gia 29

Bảng 2.3: Tương quan giữa ly do di XKLD va quéc gia .ssssssssesesssssssecsssssesecssees 32

Bang 2.4: Tương quan giữa lý do đi XKLĐ và trình độ học VẤN ccccercscree 33

Bảng 2.5: Người lao động biết thông tin về công ty XKLĐ bằng cách nào 35 Bang 2.6: Tương quan giữa quê quán và lý do chọn công mm ¬ pasenereeee 38

Bang 2.7: Chi phi di (tién đặt cọc) xuất khẩu lao dong theo quốc gia 39

Bảng 2.8: Tương quan giữa tình trạng kinh tế gia đình và quốc gia sẽ đến 41 |

Bang 2.9: Nganh nghé sé lam @ nude ngoai e.ccscssssseecssssesecrsssesseesesasesssesensssees 42 Bang 2.10: Cong viéc theo pidi tinh oo el esesececeeneteneteteseesorsessersssterenesenenere 43 Bang 2.11: Ly do chọn công viỆC ó cv HH 1111210 ke 44 Bảng 2.12: Tương quan giữa lý do chọn công việc và trình độ học vấn 45

Bảng 2.13: Thu nhập theo quốc gia sẽ đi XKLĐ - SG ccScT2,Aecrrek 46 Bảng 2.14: Trình độ học vấn và thu nhập 22-cscccvc.eetrrvkrerrtrreeree 46 Bang 2.15: Dy dinh chi tiêu trong tương lai M ÔỎ 47

Bảng 2.16: Mức độ quan tâm về thời gian làm việc của công nhân đi XKLĐ 49 Bảng 2.17: Mơng muốn trong công việc . 5 cccceccrreecrrkeerre 50 Bảng 2.1§:Điều cần học thêm cho công việc tương lai -«-«s<s seeer 50

Bảng 2.19: Các loại bao hiểm được hưởng -.ccccctecrkrrterkrrkerrrecrrcrrecee 51

Bang 2.20: Chế độ được hưởng trong công VIỆC «ce c1 re 31

Bảng 2.21: Chế độ được hưởng và trình độ học vấn cs-ccccccrreecsere 52

Bảng 2.22: Các chế độ được hưởng trong công việc .-.ccccccc 32

Bảng 2.23: Đào tạo chuyên môn theo quốc gi8 ri 54

Bảng 2.24: Đào tạo ngôn ngữ theo quốc gia "— 55

Bang 2.26: Nội dung hoc giao dyc djnh WUGMQ ee eeccceececeneneseneneerereeeeees 58

Bảng 2.27: Khó khăn gặp phải khi chuẩn bị đi XKLĐ 60 Bảng 2 28:Công nhân được ai giúp đỡ và giúp đỡ như thế nào 62 Bảng 2 29: Nghĩ về những khó khăn .2 22c2cc<cccrecerrrccesrrrrsrree 64

Bảng 2.30: Phương thức vượt qua khó khăn . sccsceeieeeeriirrrrrerree 65 Bảng 3.1: Loại hình công việc công nhân trước khi đi XKLĐ 67

Bang 3.2: Thu nhap cia cong nhan di XKLD vcccsssoecesnesesessecscseuseeseneeenseeestes 67

Bảng 3.3: Việc làm trong thời gian chờ đợi theo quốc gia o-cccsxe 69

MUC LUC BIEU DO

Biểu đồ 2.1: Lý do di XKLD sssssssssssssssssessnsssssesssssssssssssssusususesessesssesensvavereseceeessaes 31

Biểu đồ 2.3: Thời gian chờ đợi để được đi XKLĐ -csscccececceerree 38

Biểu đồ 24.: Đào tạo chuyên môn -e.ZAEE2E2EEEEEEEEESrvrvrrtrvEEEEErE 34 Biểu đồ 2.5: Đào tạo ngôn ngữ " " 55 Biểu đồ 3.1: Việc làm của công nhân trong thdi gian chudn bj di XKLD 68

Biểu đồ 3.2: Nơi ở của công nhân trong thời gian chờ đợi đi XKLĐ 7I

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

Đề tài nghiên cứu “hưu cầu của công nhân và các vẫn đề trong quá trình chuẩn

bị đi xuất khẩu lao động” chúng tôi chia làm ba phần:

Phần I: Giới thiệu chung

Xác định trọng tâm của đề tài qua việc trình bày bối cảnh vấn để nghiên cứu,

tính cấp thiết, tính khoa học, tính thực tiễn của để tài Sau đó, chúng tôi nêu mục

} tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể mà để tài cần nghiên cứu

Trong nghiên cứu này, với những hạn chế khách quan về thời gian và hạn chế chủ quan về kiến thức và chuyên môn, nên nghiên cứu này chỉ ở trong giới hạn

đối tượng, phạm vi nghiên cứu mà chúng tôi đã đặt ra để không nhằm giải quyết những vấn đề mới phát sinh trong quá trình nghiên cứu:

Ngoài ra, chúng tôi còn trình bày lý thuyết về di cư lao động của Stalker làm

cơ sở lý luận cho đề tài, và lý thuyết của Hegel làm khung nghiên cứu Khi thiết kế cuộc nghiên cứu, chúng tôi sử dụng chiến lược ñghiên cứu bằng phương pháp

nghiên cứu định tính kết hợp với định lượng với các công cụ là: kỹ thuật thu thập

thông tin chính là quan sát, phỏng vấn sâu cá nhân, khảo sát thực địa, phỏng vấn

bằng bảng hỏi

Phần II: Kết quả nghiên cứu

Qua quá trình thu thập dữ liệu, xử lý số liệu thống kê, chúng tôi trình bày kết

quả nghiên cứu Phần kết quả nghiên cứu của chúng tôi gồm có bốn chương:

vˆ Chương 1: Tổng quan vẻ vấn đề nghiên cứu và địa bàn nghiên cứu Trong chương này, chúng tôi phân tích dựa trên tư liệu sẵn có về lịch sử và quát trình phát triển phong trào xuất khẩu lao động trên thế giới, Châu Á, Đông Nam Á và tại Việt Nam Ngoài ra chúng tôi cũng trình bày sơ lược về hai công ty Sovilaco và Suleco cũng như là trình bày sơ lược về tình hình kinh

tế, xã hội của ba nước Malaysia, Nhật Bản và Hàn Quốc

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lé Thi Hanh

v Chương 2: Quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động của công nhân Qua chương này, chúng tôi tìm hiểu về lý đo xuất cư cũng như công nhân nhận

biết thông tin về xuất khẩu lao động bằng cách nào Đặc biệt, chúng tôi tập

¥ yao tim hiểu về bản thân công nhân chuẩn bị gì cho mình trước khi đi XKLĐ cũng như sự chuẩn bị từ phía gia đình và công ty cho công nhân trước khi làm việc ở nước ngoài

v.Chương 3: Đời sống công nhân trong thời gian chuẩn bị đi XKLĐ Nội đung chúng tôi tìm hiểu là trong thời gian này, người lao động thường làm gì, sống

ở đâu, thời gian giải trí cũng như các phương tiện dùng cho việc giải trí của

họ

* Chương 4: Bàn luận về nhu cầu và vấn để của công nhân trong quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động Trong phần này chúng tôi nêu lên những bàn luận và nhận định về nhu cầu của công nhân, các đáp ứng từ phía công ty và các chính sách của nhà nước về xuất khâu lao động

Phan III: Kết luận

Phần này tóm lược lại kết quả nghiên cứu đã đạt được, nhận định và so sánh

kết quả nghiên cứu đạt được với giả thiết ban đầu đặt ra Sau đó, chúng tôi nêu lên

một vài kiến nghị thông qua kết quả nghiên cứu đạt được

PHAN E

GICl THIEU CHUNG

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lé Thj Hạnh

1 Bối cảnh vấn đề nghiên cứu

“Xuất khẩu lao động” hay “hợp tác lao động”, cụm từ ấy không những trở

thành quen thuộc trong giao tiếp của đời sống xã hội Nó còn là mong ước của không biết bao nhiêu con người, gia đình, Rất nhiều người sau thời gian làm việc

vất và ở nước ngoài cũng đã làm thay đổi cuộc sống của bản thân, gia đình khi chất

chiu, tích góp được một khoản Khả khá Song, cũng không ít người lâm vào vòng

khốn cùng đã nghèo lại cảng nghèo hơn”

Trong những năm 1980, Việt Nam đã bắt đầu đưa lao động làm việc ở một

số quốc gia như: Liên Xô, các nước Đông Âu, nhằm giải quyết việc làm, đào tạo

tay nghề, nâng cao thu nhập cho người lao động, Trong thời gian đó, xuất khẩu lao động hoạt động theo cơ chế quản lý hành chánh tập trung, bao cấp Da số lao động

được nước tiếp nhận đài thọ chi phí đào tạo tay nghề

Nhưng từ năm 1991 đến nay, xuất khẩu lao động phát triển theo nền kinh tế

thị trường dưới sự quản lý của nhà nước Ở giai đoạn này, thị trường lao động không những ngày càng mở rộng mà số lượng lao động tham gia ở lĩnh vực này cũng gia tăng mạnh mẽ Theo số liệu trên Báo Người Lao Động, (hÈ# năm ngày 6-3-

2008, năm 2007 có 400.000 lao động đang làm việc trên 40 quốc gia, so với năm

1986 chỉ là 13.000 lao động Như vậy, ở khía cạnh hợp tác quốc tế, Việt Nam không chỉ chứng tỏ được khả năng của mình mà còn tạo được sự thu hút đối với lao động trong nước

Xã hội ngày càng phát triển, con người không chỉ quan tâm về mặt số lượng

mà còn về mặt chất lượng Những thông tin trên báo chí gần đây đã liên tục đưa tin

về nhiều lao động bị đánh đập đối xử tàn tệ, nhiều công nhân nữ bị xâm hại tình

dục, lao động bỏ trôn, Những van đề đó đặt ra trong mỗi chúng ta câu hỏi: Nguyên nhân của những vấn đề trên xuất phát từ đâu? `

Điểm lại thư tịch

Khi thâu thập những thông tin cần thiết cho đề tài, chúng tôi nhận thấy đây là

SVTH : Nguyễn Thị Bích Chi 3

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lé Thi Hanh

một đề tài hầu như hoàn toàn mới Mặc dù, hoạt động XKLĐ đã có từ lâu và phát triển mạnh mẽ trong những năm gần: đây, nhưng những nghiên cứu khoa học, tài liệu mang tính nghiên cứu lý luận liên quan đến chủ để này vẫn còn it, thường chỉ

có các bài viết trên báo chí nêu lên những vấn đề khó khăn của người lao động hoặc

những chính sách pháp luật của nhà nước đối với người lao động di cư

% Trịnh Vĩnh Hội (Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại Châu

Hưng, Từ “cơ hội vàng”, vẽ lại bản đồ XKLĐ, 08-03-2007,

hrtp://www.nld.com.vn/tintuc/xuat-khau-lao-dong/ 186843.asp

Mục tiêu Bộ LĐ-TB-XH đặt ra là tăng dần số lượng lao động đi XKLĐ hằng

năm để sau năm 2010, mỗi năm đưa hơn 100.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, phần đấu vượt con số 1 triệu lao động làm việc thường xuyên theo hợp đồng

ở nước ngoài sau năm 2015 Liệu mục tiêu này có thành hiện thực?

Thêm nhiều thị trường mới

Tuy có mặt ở 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng thực tế XKLĐ VN chủ yếu tập trung ở 4 thị trường truyền thống Câu hỏi đặt ra là những năm tới, lao động

VN có thể đến được với nhiều quốc gia đang phát triển? Câu trả lời là chắc chắn, với một bản đồ mới cho XKLĐ đã và đang được vẽ lại Hiện nay, ngoài ổn định và

mở rộng 4 thị trường truyền thống Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia và Đài Loan,

hoạt động XKLĐ của VN sẽ có thêm nhiều thị trường mới như: Úc, Canada, Mỹ,

Ỷ, Macau, Brunei cùng các quốc gia đầy tiểm năng thuộc khu vực Trung Đông nh: Qatar, Các Tiểu Vuong quéc A Rap Thống nhất, Á Rap Saudi

Một lợi thể cho việc thâm nhập các thị trường này đó chính là lợi thế về cạnh

tranh lao động Trên thực tế, khả năng tiếp thu công nghệ mới của lao động VN không thua kém lao động các nước sở tại, tính thích ứng môi trường sản xuất công nghiệp cao Hầu hết giới chủ sử dụng lao động nước ngoài đánh giá cao ưu điểm này của lao động VN Mặt khác, việc VN gia nhập WTO đã khiến cách nhìn đối với lao động VN của các quốc gia, nhất là các quốc gia phát triển, cũng cởi mở

hon, thân thiện hơn Vào WTO xem như “cơ hội vàng” cho XKLĐ VN

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lé Thi Hanh

Tuy nhiên, dé đạt con số 1 triệu lao động VN làm việc thường xuyên ở nước

ngoài và chuyển dần từ lao động giản đơn sang cung cấp lao động kỹ thuật, còn rất nhiều rào cán và cần có lộ trình để tháo gỡ

Trong vòng 10 năm trở lại đây, VN được biết đến như quốc gia giàu tài

nguyên về nguồn nhân lực Lao động VN đã có mặt ở nhiều quốc gia và vùng lãnh

thổ có nền kinh tế phát triển cao Các cường quốc về XKLĐ như Philippines, Thái

Lan, Bangladesh, Nepal và ngay cả Trung Quốc cũng đã và đang rất chú ý đến

VN trong việc cạnh tranh để giữ thị phần tại các thị trường mà lao động VN có thể

thâm nhập -

Cần biết là hiện nay, hầu hết các nước có thu nhập đầu người hằng năm ở

mức 10.000 USD trở lên đều có nhu cầu tiếp nhận lao động từ các quốc gia đang

phát triển, trong đó có VN Mặt rất tích cực của hoạt động XKLĐ là lao động được

đào tạo về công nghệ sản xuất, về tác phong công nghiệp, về văn hóa doanh nghiệp

(DN) và còn có mức thu nhập bằng từ 1⁄4 đến 1⁄2 GDP so với người bản địa Tuy

nhiên, mặt trái của nó là người lao động từ chỗ được cư trú ngắn hạn có thể trở

thành cư trú dài hạn, đúng hơn là phá vỡ hợp đồng, bỏ trốn ở lại Đây chính là điểm

mà các quốc gia tiếp nhận lao động nước ngoài buộc phải đưa ra các chính sách

cứng rắn Điều này làm tăng yếu tố cạnh tranh và chỉ có quốc gia nào thực hiện tốt

việc cung cấp, quản lý lao động, hạn chế những tác động xấu từ việc XKLĐ, mới

có cơ hội mở rộng thị trường

Công khai, mình bạch: Cân ở doanh nghiệp

Lợi thể cạnh tranh thuộc về các nước có nguồn nhân lực tiệm cận với yêu cầu sử dụng của chủ sử dụng lao động Để tạo ra các ưu thế cạnh tranh, phải nhanh chóng tháo dỡ những hạn chế vỗn đang tổn tại Lao động VN chưa được chuẩn bị trước về trình độ ngoại ngữ nên thường bị “rớt hạng” về tiền lương, chậm được đưa đi do chưa đáp ứng yêu cầu Đang có một hiện tượng phố biến là nhiều lao động không muốn học ngoại ngữ trước khi được tuyển chọn chính thức từ nhà

Khoá Luận Tốt Nghiệp - — GVHD:Lê Thị Hạnh

sử dụng lao động ngoại quốc Đây cững là lý do mà hàng vạn lao động VN chưa có

nhiều cơ hội đến với các thị trường thu nhập cao Hạn chế nữa là bằng cấp ở VN

chưa được quốc tế công nhận, chưa có sự trao đổi bằng nghề tương đương do VN đào tạo Do vậy, dù lao động có bằng cấp, kỹ năng nghề nghiệp, nhưng vẫn là lao |

động giản đơn khi ra nước ngoài làm việc

Một hạn chế khác là, một số lao động quá đặt nặng về mục tiêu kiểm tiền

nên tự ý phá vỡ hợp đồng với mong muốn ở lại làm việc lâu hơn, có được nhiều tiền Hạn chế này tuy ở một bộ phận nhỏ lao động, nhưng tác động tiêu cực Việc

hằng năm VN chỉ đưa đi được con số “ngàn” — dưới 3.000 tu nghiệp sinh sang Nhật

Bản - cũng vì lý do đó Ngoài ra, không thé noi moi nguyên nhân, tổn tại xuất phát

từ phía người lao động Năng lực cạnh tranh, khả năng đưa lao động sang các thị trường nhiều hay it con phụ thuộc vào năng lực, tinh công khai, minh bạch của chính các DN XKLĐ

Một khi khắc phục được những hạn chế trên, con sé 1 triệu lao động VN làm việc thường xuyên có thời hạn ở nước ngoài không còn là mục tiêu xa vời

Chính sách pháp luật về lao động di cư và vẫn dê bảo vệ người lao động tại nước ngoài:

% Nguyễn Lân Dũng, “Những câu hỏi “chất người” dành cho Bé LD-TB-XH”, 09-03-2008, http://www.nld.com vn/tintuce/chinh-tri-xa-hoi/217391.asp

Trong bài viết, tác giả đã nêu hàng loạt những câu hỏi mà đại biểu dành cho

Bộ Lao Động Thương Binh và Xã hội mà tác giả còn trình bày những thái độ, cảm xúc và những khuyến nghị từ báo cáo “ Các vấn đề chính sách pháp luật về lao động di cư”

Thứ trưởng Bộ LĐ-TB-XH tuyên bố trước các nhà báo “So với người đang

lao động ở trong nước thiệt mạng giữa độ tuổi 25-30 thì tỉ lệ người lao động Việt

Nam tử vong ở thị trường Malaysia thấp hơn 2-3 lần Năm 2007, kể cả bệnh tật lẫn

tai nạn lao động, khoảng 107 lao động Việt Nam tại Malaysia bị thiệt mạng, tỉ lệ là 0,09% Con số này đã giảm so với các năm trước”

Khoa Luan Tét Nghiép GVHD : Lê Thị Hạnh

Sao lại có thể tuyên bố một cách vô cảm như vậy được? Sao lại “khoảng 107 người?”, tức là đến nay vẫn chưa biết chính thức là bao nhiêu người thiệt mạng ư? Sao lại “giảm so với các năm trước?” Vậy thì xin thứ trưởng cho biết từng năm

trước đây đã có bao nhiêu lao động Việt Nam thiệt mạng ở Malaysia và các thị trường lao động khác? Tại sao lại “so với người đang lao động trong nước?” Người

đi lao động nước ngoài được làm việc trong hoàn cảnh công nghệ cao hơn trong

nước, với mức thu nhập cao hơn nhiều so với trong nước Vậy tỉ lệ tử vong thấp hơn 2-3 lần là đã có đủ căn cứ điều tra khoa học hay không và có phải là chuyện đáng để xem như một sự thanh minh?

Ông Cục trưởng Cục Quản lý lao động (Bộ LĐ-TB-XH) cho biết “Hiện nay

có gần 120.000 lao động đang làm việc tại Malaysia Có thời điểm số lao động

Việt Nam tử vong tại Malaysia lên đến 2% do các nguyên nhân chất lượng khám sức khỏe cho người lao động đi Malaysia chưa cao; cách sinh hoạt của người lao động không phù hợp; người lao động không quen với nếp sống đô thị hiện đại, tác phong làm việc công nghiệp nên thường xây ra tai nạn lao động, tai nạn giao thong ”

Chúng ta đều biết rằng xuất khâu lao động để cải thiện mức sống và nâng cao tay nghề là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta Riêng năm 2005 số

ngoại tệ do người lao động và chuyên gia Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài đạt

tới khoảng 1,7 tỉ USD Nhưng những quyền lợi hợp pháp của họ, những chính sách dành cho họ, ai giám sát và bảo vệ? ˆ

Hiện trạng và những tác động tới chiến lược giảm nghèo tại các nước phương Nam khu vực châu Á - Thái Bình Dương” do Action Aid International, một

tổ chức quốc tế về chống đói nghèo hoạt động tại hơn 40 quốc gia, công bố tại hội thảo ở Hà Nội ngày 18-1, khảo sát tình trạng xuất khẩu và nhập khẩu lao động của Việt Nam, Malaysia, Án Độ nhằm đưa ra các khuyên nghị chính sách giảm nghèo

và bảo vệ người lao động nhập cư Báo cáo đánh giá cao thành tựu xóa đói giảm

nghèo, făng nguồn thu cho đất nước từ chính sách xuất khẩu lao động của Việt

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

Nam, được xây đựng theo hướng có lợi cho người nghèo, đặc biệt với sự ra đời Luật Về người lao động Việt Nam ở nước ngoài (2006) Báo cáo cũng cho rằng những quy định pháp luật này của Việt Nam không có giá trị pháp lý ở các nước

nhập khẩu lao động Theo báo cáo, hiện có 57% người lao động Việt Nam mắc nợ

do phải chỉ trả chỉ phí tuyển dụng và xuất cảnh (trong khi đó Philippines: 73%,

Indonesia: 35%) 88% lao động Việt Nam phải làm thêm ngoài giờ để trả nợ (Philippines: 82%, Thái Lan: 63%) Mức nợ trung bình của lao động nhập cư từ

376 USD -2.367 USD với lãi suất từ 0% - 60%, thời gian hoàn trả trung bình từ 10-

36 tháng Tỉ lệ nữ lao động xuất khẩu của Việt Nam là 45% (2006) có xu thế gia

tăng và đó là đối tượng lao động phô thông dé bj phan biệt đối xử và lạm dụng Báo

cáo khuyến nghị sớm thành lập một tiểu bang của Quốc hội giám sát vẫn đề lao

động nhập cư và vận động các nước ASEAN xây dựng cơ chế thực hiện Tuyên bố

ASEAN về bảo vệ và thúc day quyền lao động nhập cư

® Nguyên Linh, “Cần những chế tài đủ mạnh”, Thời báo kinh tế Việt Nam thứ

hai, số 151, ngày 1/8/2005, trang 5 có trình bày:

“Các đại biểu nhất trí, để khắc phục tình trạng lao động ở nước ngoài bỏ hợp đồng ra ngoài cư trú, lam ăn bắt hợp pháp, về lâu đài phải khẩn trương nghiên cứu

xây dựng luật về xuất khẩu lao động, nhưng trước mắt, cần thiết phải dành một cơ chế chủ động và linh hoạt cho Chính Phủ trong việc xác lập trách nhiệm của doanh

nghiệp xuất khẩu lao động đi làm-việc ở nước ngoài, bảo vệ lợi ích trước mắt cũng

như lâu dài cho người lao động

Theo thắng kê, trong khoảng 400.000 lao động Việt Nam ở nước ngoài tính

đến thời điềm này, tỷ lệ bỏ ra ngoài làm ăn cư trú , làm ăn bất hợp pháp luôn cao

hơn nhiễu so với các nước xuất khẩu lao động trong khu vực: Ở Nhật Bản là 30%-

40%, ở Hàn Quốc : 25%-30%, ở Đài Loan 9% Trong khi đó, ở Nhật Bản, lao động Trung Quốc thuộc diện này chỉ là 1,02%, Indonesia : 5,58%, Philippines, Thái Lan cũng chỉ ở mức dưới 1%

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

Cho đến nay, Nhà nước mới chỉ liên tục tiến hành sửa đối, bổ sung quy định,

chính sách trong lĩnh vực này như ban hành luật sửa đổi, bố sung một số điều của

Bộ luật lao động, nghị định 81/2003NĐ-CP, quyết định 68/2001/QĐ-TTg xử lý lao động bỏ trốn, quyết định số 163/2004/QĐ-TTg về quỹ hỗ trợ lao déng, két hợp

với tuyên truyền giáo dục mạnh mẽ Tuy nhiên, sau bằng ấy năm, tỷ lệ lao động vi phạm, bỏ trốn vẫn không được cải thiện Có thể nói, nguyên nhân xuất phát từ cả

đoanh nghiệp xuất khâu, rồi ý thức người lao động, nhưng đáng nói là cơ chế, chính

sách và pháp luật của Nhà nước trong lĩnh này vừa thiếu, vừa không đồng bộ, và nhất là không đủ mạnh

2 Vấn đề nghiên cứu và lý do chọn đề tài

Đặc biệt, trên báo Người Lao Động ngày 6/3/2008 nêu lên thực trạng làm

cho chúng tôi bị đánh động rất nhiều Đó là những doanh nghiệp xuất khẩu lao động

chạy theo thành tích Khi đăng thông tin tuyển lao động, họ chỉ nêu lên mức thu nhập mỗi tháng, chi phi dat cọc khi di Ma ho khéng dé cap dén những vấn đề như: người lao động sẽ được đào tạo như thế nào về chuyên môn, luật pháp, ngôn ngữ,

điều kiện làm việc, điều kiện nhà ở, bảo hiểm y tế và bảo hiểm tai nạn, Do đó, khi

người lao động gặp khó khăn, họ thường không biết tìm ai để được giúp đỡ.Đó là về

phía doanh nghiệp Còn về phía người lao động, khi làm hồ sơ đi xuất khẩu lao động họ có quan tâm đến những thông tin vừa nêu trên hay là họ cũng chỉ quan tâm đến mức thu nhập mỗi tháng? Trong quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động, họ đã lam gi? Ho biết gì về quyền lợi và trách nhiệm của mình? Có những vấn đề gì phát sinh thời gian chuẩn bị đi xuất khẩu lao động? Đời sống của họ như thể nào trong thời gian này?

Những điều này đã thúc đây tôi đi vào thực tế để tìm hiểu về “/Whu cầu của

công nhân và các vẫn đề trong quá trình chuẩn bị di xudt khẩu lao động” như là

một cuộc khảo sát nhỏ, để thăm dò thông tin về vấn dé nay

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

2.1 Ý nghĩa lý luận

Dé tài sử dụng một số lý thuyết xã hội học như lý thuyết vẻ di cư lao động của Stalker và lý thuyết về xã hội của Hegel làm cơ sở cho đề tài của mình Từ đó, nghiên cứu này phân tích các nhu cầu và vẫn đề nảy sinh trong giai đoạn chuẩn bị đi

XKLĐ của công nhân theo 3 mảng: bản thân công nhân và gia đình; các doanh nghiệp XKLĐ; các chính sách và luật pháp của nhà nước

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Qua việc phân nghiên cứu vẻ nhu cầu của công nhân và các vẫn đề trong quá trình chuẩn bị đi XKLĐ, chúng tôi hy vọng góp phần nào đó để giúp người công nhân nhận thức được tầm quan trọng trong việc học ngôn ngữ, chuyên môn, Từ đó, công nhân ý thức trong việc trao dồi kiến thức cho ban thân

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu có thé là những dữ liệu cần thiết cho các

nghiên cứu sau này và cho các doanh nghiệp XKLĐ Người lao động tiếp thu như

thế nào về kiến thức được truyền đạt như văn hóa, luật pháp? Các đáp ứng từ phía

doanh nghiệp đã đủ cho người lao động hay chưa? Về phía các nhà quản lý cỗ gắng đưa ra “luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài”, nhưng đã được bao nhiêu người lao động biết đến? Từ đó, để doanh nghiệp cũng như nhà nước có những hỗ trợ cần thiết cho người lao động trong thời gian chuẩn bị cũng

như làm cách nào để người dân biết đến những điều khoản quy định trong bộ luật về XKLĐ

3 Mục tiêu nghiên cứu

Khoa Luan Tét Nghiép GVHD : Lé Thi Hanh

3.2 Muc tiêu cụ thé

> Nhằm tìm hiểu nhu cầu và các vẫn đề nảy»sinh trong quá trình chuẩn bj trong

đi xuất khâu lao động của:

+ Bản thân người lao động

+ Gia đình người lao động

_+ Doanh nghiệp xuất khẩu lao động

+ Chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến xuất khẩu lao động

> Đời sống của công nhân trong giai đoạn này

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phạm vi nghiên cứu

Những nội dung liên quan đến quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động

chính thức của công nhân, bao gồm:

> Nhu câu và các vấn đề trong quá trình chuẩn bị trong việc đi xuất khẩu lao

động của:

+ Bản thân người lao động

+ Gia đình của người lao động

+ Doanh nghiệp xuất khẩu lao động

+ Chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến xuất khẩu lao động

> Đời sống vật chất và tỉnh thần của công nhân trong giai đoạn này bao gồm:

điều kiện nhà ở, điều kiện sinh hoạt hàng tháng của họ

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

41.2 Địa bàn nghiên cứu

Do khả năng, thời gian và kinh phí phục vụ cho đề tài hạn chế, chúng tôi giới

han chi tim hiểu công nhân đi xuất khẩu lao động chính thức tại ba nước là Nhật

Bản, Hàn Quốc và Malaysia thông qua hai công ty Sovilaco và công ty Suleco tại

TP Hồ Chí Minh

4.2 Doi trợựng nghiên cứu

Nghiên cứu về “quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động của công nhân” tại ba nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia, đôi tượng nghiên cứu gồm:

- Công nhân đã được tuyến chọn và trong thời gian chờ đợi để đi lao động

- Công nhân đã đi xuất khẩu lao động về nước

Đồng thời để tăng tính thuyết phục của đề tài, chúng tôi kết hợp với phỏng vấn người chịu trách nhiệm tuyển dụng của hai công ty Sovilaco và Suleco — TP Hồ

Chí Minh

4.3 Phương pháp và kÿ thuật nghiên cứu

Nghiên cứu này mang tỉnh chất là một nghiên cứu thăm dò Phương pháp thu thập thông tin của nghiên cứu này chủ yếu là phương pháp định tính Để thu thập thông tin, chúng tôi dùng bản hướng dẫn phỏng vấn sâu và quan sát Các cuộc phỏng vấn sâu nhằm đi tìm câu trả lời cho những nội dung trọng tâm Ngoài ra, để

bổ sung thêm thông tin cho dé tai, chúng tôi cũng kết hợp với các số liệu định lượng được thu thập thông qua một bản hỏi dưới dạng phiếu thăm dò ý kiến gồm 57 câu hỏi, với các câu hỏi đóng, câu hỏi mở và câu hỏi hỗn hợp

4.3.1 Phương pháp chọn mẫu

Nghiên cứu này mang tính nhạy cảm khá cao, nhiều người đang trong thời gian chờ được đi xuất khâu lao động tỏ vẻ lo lắng và từ chối không muốn tham gia nghiên cứu, họ mệt mỏi vì chờ đợi đã khá lâu, nay họ lại sợ thông tin mà họ cung cấp cho chúng tôi sẽ bị đưa lên báo chí và khiến cho chuyến đi ra nước ngoài của họ

Khoa Luan Tét Nghiép GVHD : Lé Thi Hanh

sẽ bị ngăn trở; ngoài ra, vì thời gian và kinh phí có hạn, nên các mẫu nghiên cứu

được chọn theo phương pháp tình cờ Chúng tôi khởi đầu bằng cách phỏng vấn sâu

cá nhân (định tính) một số công nhân đã được tuyển chọn chuẩn bị đi XKLĐ tại ba nước: Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia và một số công nhân đã đi XKLĐ tại ba nước này vừa trở về, nhằm thăm đò thông tin Sau khi phỏng vấn sâu được 15 trường hợp là công nhân đã được tuyển chọn chuẩn bị đi XKLĐ và 4 trường hợp là công nhân đã đi XKLĐÐ tại ba nước này vừa trở về, chúng tôi nhận thấy các mẫu khảo sát không còn cho thêm thông tin nào mới nữa (đã bão hòa thông tin), chúng tôi ngưng phỏng vấn sâu cá nhân Sau đó, chúng tôi dùng bảng hỏi (định lượng) để khảo sát trực tiếp 60 mẫu công nhân đã được tuyển chọn và đang trong thời gian

chờ đợi đi XKLĐ hoặc đã đi và trở về từ ba nước: Nhật Bản, Hàn Quốc và

Malaysia, trong đó gồm có cả những mẫu đã được phỏng vấn sâu ở trên

4.3.2 Phương pháp thâu thập thông tin

> _ Phương pháp thâu thập thông tin so cấp

Chúng tôi đã phỏng vấn sâu 15 trường hợp là công nhân đã được tuyển chọn chuẩn

bị đi XKLĐ và 4 trường hợp là công nhân đã đi XKLĐ vừa trở về từ ba quốc gia: Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia Nội dung phỏng vấn gồm:

+ Quá trình chuẩn bị đi xuất khẩu lao động

+ Đời sống của người công nhân trong thời gian chuẩn bị đi XKLĐ

Chúng tôi cũng kết hợp với phương pháp quan sát trong quá trình thông tín

Đồng thời chúng tôi tiến hành dùng bảng câu hỏi gồm có 57 câu hỏi tập

trung vào những vấn đẻ mà chúng tôi đã đề cập trên

Ngoài ra, chúng tôi phỏng vấn những người chịu trách nhiệm tuyển dụng

công nhân đi xuất khẩu lao động

> Phương pháp thâu thập và phân tích tư liệu sẵn có

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

Hiện nay, hoạt động XKLĐ đang diễn ra mạnh mẽ và được dư luận đặc biệt quan tâm Các nguồn tư liệu sẵn có khá phong phú trên các báo cũng như các website, đặc biệt là báo Báo Người Lao Động Tuy nhiên những nghiên cứu khoa hoc vé dé tai nay lai rat it Do vay, chúng tôi tiến hành thu thập, tổng hợp và phân tích thông tin đồng thời từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau đã nêu trên nhằm xác định những vấn đề cần thiết để phục vụ cho đề tài

Những thông tin mà chúng tôi tìm hiểu gồm:

— Lịch sử hình thành và phát triển hoạt động XKLĐ trên thế giới, Châu Á, Đông

Nam Á và Việt Nam để từ đó có cái nhìn khái quát về hoạt động này

~ Tìm hiểu về quy định, chính sách của nhà nước đối với doanh nghiệp tổ chức đưa người đi lao động ngoài nước và người đi lao động nước ngoài

— Dựa vào những bài viết trên báo, website về những vẫn đề mà người lao động gặp khi làm việc ở nước ngoài, chúng tôi đặt lại vấn đề: Người lao động được các doanh nghiệp cũng như gia đình, chính bản thân chuẩn bị như thế nào khi sang đất nước khác làm việc?

4.3.4 Phương pháp xử lý thông tin

*

- Đối với những thông tin định tính, chúng tôi xử lý theo các bước sau đây: sắp xếp dữ kiện và tập tin; đọc tư liệu đã thu thập; mã hóa đữ kiện; sắp xếp các tập tin theo chủ đề; trình bày các đữ kiện liên quan đến chủ đề phân tích và cô đọng

thông tin để lý giải (Nguyễn Xuân Nghĩa, Phương pháp và kỹ thuật trong nghiên

- Đối với những thông tin định lượng, để có kết quả xử lý thông tin một cách

chính xác và khách quan, chúng tôi dùng phần mềm vi tính SPSS để xử lý các thông tin định lượng thu được từ bảng thăm đò ý kiến

-Đối với các câu hỏi mở, chúng tôi sẽ mã hoá theo từng nhóm ý, rồi xử lý như câu hỏi đóng Để tăng tính thuyết phục của đề tài, chúng tôi dùng thông tin thu

Khoá Luận Tết Nghiệp l _ GVHD: Lê Thị Hạnh

lao động

| Viết phần mở đầu : điểm lại thư tịch, lý

do chọn để tài mục tiêu của cuộc nghiên cứu, thiết kế cuộc nghiên cứu

Tuân 5, 6, 7, 8, 9(từ ngày 14/3-~ 17⁄5) | Xử lý thông tin

Hoàn thành phần nội dung của cuộc

nghiên cứu

Làm powerpoint

s* Về đối tượng nghiên cứu

Trong để tài nghiên cứu “quá trình chuẩn di đi xuất khẫu lao động của công nhân”, chúng tôi giới hạn phạm vị ở hai công ty Sovilaco và Suleco, và công nhân

chỉ đi ba nước Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia, do đó không thể thấy hết những

thông tin cơ bán và quá trình chuẩn bị của công nhân đi XKLĐ cũng như là khó

khăn mà người công nhân gặp phải trong thời gian chuẩn bị

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

‹+ Về thời gian thu thập số liệu

Với những công nhân đang học ngoại ñếữ:và học giáo dục định hướng tại công ty thì chúng tôi chỉ tiếp cận được sau giờ học nên tâm trạng của công nhân rất

mệt môi khi trao trao đôi với chúng tôi

Khi chúng tôi đến chỗ trọ của công, thì chỗ rất chật ẹp, đông đúc và ồn ào nên nhiễu thông tin trong lúc chúng tôi thu thập

Với những khó khăn trên mà thời gian thực hiện đề tài có hạn nên số liệu và

thông tin chúng tôi thu thập chỉ còn hạn chế

s Về tài liêu nghiên cứu

Tài liệu nghiên cứu khoa học về để tài này rất ít, chỉ có các bài báo đề cập những thông tin liên quan đến lĩnh vực này

3 Cơ sở lý luận

3,1 Các khái niệm liên quan

5.1.1 Xuất khẩu lao động

Gọi theo thuật ngữ quốc tế là “đi cư lao động”, là hiện tượng người lao động làm thuê đi chuyển ra nước ngoài nhằm mục đích kiếm việc làm để kiếm sông hay nói một cách khác là di cư ra nước ngoài vì lý đo kinh tế

Xuất khẩu lao động diễn ra đưới nhiều hình thức: tự phát (bất hợp pháp),

chính thức (hợp pháp), vãng lai giữa các nước có chung biên giới

Có một số nước tiến hành song song vừa xuất khẩu vừa nhập khẩu sức lao

động (Nguyễn Thị Hồng Bích, 2007, tr.7 và 11)

3.1.2 Doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đựa người lao động ổi làm việc Ở nước ngoài

Còn gọi là doanh nghiệp dịch vụ, là doanh nghiệp có vốn pháp định theo quy

định của chính phủ và được cơ quan nhà nước có thắm quyền cấp giấy phép hoạt

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài (“Luật người lao động

Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng”, 2007, trang 14)

5,2 Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cửu

5.2.1 Lý thuyết về dị cự lao đông của Stalker

Ông phân tích các vấn đề nảy sinh do di dân một cách tuyến tính theo 3 cấp

độ: cá nhân (và gia đình), cơ cấu (gồm kinh tế, xã hội và chính trị) và các mạng

Do đó, nghiên cứu này cũng sẽ phân tích các nhu cầu và vẫn đề nảy sinh

trong giai đoạn chuẩn bị đi XKLĐ của công nhân theo 3 mảng: bản thân công nhân

và gia đình; các doanh nghiệp XKLĐ; các chính sách và luật pháp của nhà nước

5.2.2 Lý thuyết về xã hội cha Hegel

Xã hội gồm có ba mảng cấu thành là: Nhà nước (về chính trị), xã hội dân sự (về kinh tế) và xã hội riêng tư (gia đình)

5.3 Giá thuyết nghiên cứu

- Giả thuyết 1: Bản thân người lao động có thể tự chuẩn bị cho mình để sẵn sàng khởi đầu một cuộc sống mới đầy thử thách nhưng cũng đầy hứa hẹn ở nước ngoài

- Giả thuyết 2: Gia đình của người lao động đã trợ giúp rất nhiều cho người lao động trong giai đoạn chuẩn bị đi XKLĐ

- Giả thuyết 3: Các doanh nghiệp XKLĐ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của

người lao động cần được trợ giúp trong giai đoạn chuẩn bị đi XKLĐ

- Giả thuyết 4: Nhà nước đã đề ra nhiều chính sách và điều luật nhằm trợ giúp người đi XKLĐ

Khoá Luận Tốt Nghiệp : GVHD : Lê Thị Hạnh

Công ty/Doanh nghiệp XKLĐ

Người dân (Người lao động,

i

_ PHẨN I

KẾT ©UÁ

NGHIEN CUU

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

CHƯƠNG 1

TONG QUAN VE VAN DE NGHIEN CUU VA DOI

'TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Chúng tôi muốn đặt để tài trong tình hình xuất khẩu lạo động chung của các

nước trên thế giới Vì vậy, chúng tôi tìm hiểu sơ lược về quá trình xuất khẩu lao

động trên thế giỏi Từ đó, chúng tôi có cái nhìn toàn diện và sâu hơn khi phân tích

đề tài mà chúng tôi đang nghiên cứu Theo Nguyễn Thị Hồng Bích, Xuất khẩu lao động của một số nước Đông Nam Á kinh nghiệm và bài học, 2007 có trình bày

về: ,

1 Lich sit hinh thanh, phat trién phong trào xuất khẩu lao động

1.3 ILich su hinh thành, phát triển phong trào xuất khẩu lao động trên thé

giới

Quá trình “xuất khẩu lao động” gợi theo thuật ngữ quốc tế là “di cư lao động”, di

cư lao động quốc tế trải qua nhiều giai đoạn khác nhau:

—_ Di cư lao động quốc tế diễn ra đặc biệt mạnh mẽ từ cuối thế kỹ XIX Bởi vì:

+ Thời gian kỳ này hàng chục triệu nông dân bị phá sản ở Châu Âu Š ạt

kéo sang Đức, Mỹ, Canada, châu Mỹ La Tỉnh và các thuộc địa của Anh, Hà

Lan ở Đông Nam Á để bố sung vào các ngành sản xuất có lương thấp, không cần chuyên môn, cũng như các đồn điền, trang trại địa chủ

+ Nhu cầu về lao động tăng lên cho các hoạt động ở các thuộc địa cũng như ở các khu vực thiếu hụt lao động ở Bắc Mỹ và Úc đã thu hút lao động di

cư từ châu Á, đặc biệt là người Hoa và người Ấn Độ

Nhưng đầu thé ky XX, di cu lao động quốc tế giảm và không còn phát triển như trước do chiến tranh thế giới, xung đột khu vực và sự đình trệ kinh tế thế gidi,

„ F

|

—_ Từ giữa những năm 1980, hoạt động này phát triển mạnh trở lại Việc xuất

nhập khẩu sức lao động hiện nay rất phổ biến và đã trở thành xu thế chung của thế

giới Theo báo cáo của Tổ chức Lao Động quốc tế (ILO), hién có khoảng 60 nước

có di cư và đi lao động ở nước ngoài với gần I20 triệu người, trong đó Châu Á

chiếm hơn 50% Và có hơn 200 quốc gia trên thế giới tiếp nhận lao động nước ngoài, chủ yếu tập trung ở các nước phát triển (khoảng 1/3 ở Châu Âu, 20% ở Bắc

Mỹ, 15% ở Châu Phi, 12% ở các nước Á Rập; tất cả các khu vực Đông Bac A,

Đông và Nam Á, Trung và Nam Mỹ cộng lại chưa tới 10%)”

1.1.2 Lịch sử hình thành, phát triển phong trào xuất khẩu lao động ở Châu

A

trang 13 có trình bảy “Châu Á là một lực lượng đông đân nhất và chiếm tới 2/3 lực lượng lao động thể giới Di cư lao động quốc tế bắt đầu diễn ra từ đầu thể kỷ XIX nhưng nó cũng chỉ thực sự phát triển mạnh từ những năm 1970 khi thương mại

và đầu tư phát triển mạnh ở châu lục này

Song, không chỉ có những nước nghèo, đông đân mới xuất khẩu lao động

mà cả những nước phát triển cũng đây mạnh hoạt động này Họ xuất khẩu lao động trình độ cao sang các nước kém phát triển hơn để thu lợi lớn hơn, đồng thời nhập khâu lao động giản đơn để giải quyết nhu cầu nhân công giá rẻ ở trong nước và làm

những công việc nền kinh tế cần thiết mà người bản xứ không muốn làm, những công việc bản thiu, nguy hiểm và khó khăn Ví dụ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài

F Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

nhất là: giải quyết nạn thất nghiệp ở trong nước và thu ngoại tệ cho đất nước, nhiều

nước Đông Nam Á đã coi XKLĐ là một ngành kinh tế quan trọng, chủ động vạch ra

chiến lược cũng như xây dựng một hệ thống chính sách đẻ phát triển ngành kinh tế

đặc biệt này.”

Kinh nghiệm của một số nước Đông Nam Á

s» Philippines

Philippines là quốc gia đã xuất khẩu lao động từ nhiều năm Philippines không

chỉ là nước đứng đầu xuất khẩu lao động trong các nước Đông Nam Á mà Chính

Phủ nước này cũng khá thành công trong công tác đào tạo, tổ chức và quản lý hoạt động này:

“Năm 1982, Cục việc làm ngoài nước (POEA) được thành lập với nhiệm vụ hoạch định chiến lược cho việc xuất khẩu lao động và qui định việc chuyển tiền về nước bảo vệ quyền và phúc lợi của người đi lao động xuất khẩu Cơ quan này quản lý chặt chẽ công tác xuất khẩu lao động Cơ quan này cấp phép cho trên 1.000 đại lý cung ứng cho lao động nước ngoài Cơ quan này

cũng trực tiếp cấp giấy chứng nhận đi lao động ở nước ngoài cho từng người

lao động POEA thường xuyên kiểm tra hoạt động của các đại lý tuyển mộ,

kiêm tra các quảng cáo của người tuyên mộ,

— VỀ mạng quản lý lao động ở nước ngoài, hiện Phippines có gần 80 văn phòng đại diện tại các nước Thông qua mỗi văn phòng quản lý có một Tuỳ viên lao động phụ trách Vai trò của các văn phòng này là chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ về mặt luật pháp, tu van tâm lý,

—_ Philippines còn có Cục Phúc Lợi lao động di cư thuộc Bộ Lao Động và Việc Làm Cục quản lý một quỹ rất lớn do chủ sử dụng và người lao động đóng góp nhằm mục đích hỗ trợ cho người lao động ở nước ngoài cũng như gia đình của họ ở trong nước khi gặp khó khăn

Fr

` Khoá Luận Tết Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

— Chính phủ Philippines còn cố gắng, thu hút sự phối hợp của nhiều nước trong việc bảo vệ xuất khẩu lao động cũng như hợp tác với những nước xuất khẩu lao động khác ở Châu Á như Bangladesh, An Độ, Pakistan, .để lập ra một

tổ chức nhằm giảm chỉ phí xuất khẩu lao động

— Chính phủ cũng giúp đỡ, hỗ trợ những vụ kiện bảo vệ quyền lợi của người lao động nhập cư tại đấy

—_ Chính phủ cũng chuyển phần lớn trách nhiệm trong việc tuyển dụng người

lao động đi ra nước ngoài cho các cơ sở tuyển dụng tư nhân Song Chính Phủ

vẫn duy trì vai trò kiểm soát của mình nhằm bảo vệ người lao động

- Chính Phủ Philippines Chính Phủ cũng có những hoạt động nhằm hỗ trợ cho các gia đình thiếu vắng trụ cột, đặc biệt về mặt tỉnh thần Củng cố mối liên kết giữa những người đi lao động xuất khẩu với quê hương như lập trường học cho cơn em người Philippines ở những khu vực tập trung đông dân lao

động xuất khẩu lao động nước ngoài, Và Chính phủ cũng thực hiện nhiều

chế độ ưu đãi cho người lao động từ nước ngoài trở về.”

`

** Indonesia

Ngoài những chính sách tương tự nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động đi làm việc ở nước ngoài Ngoài ra chính sách của đất nước này có hai điểm cũng

là một kinh nghiệm quan trọng :

— Giảm bớt hoặc loại bỏ một số giai đoạn trong quá trình tuyển mộ để làm cho quá trình này có hiệu quả, nhanh hơn và hạn chế bớt nạn tham nhũng

—_ Phân cấp trong quá trình làm thủ tục xuất khẩu để người lao động không

phải đi một đoạn đường dài đơn giản chỉ để nộp đơn xin ra nước ngoài

làm việc

r

1.1.4 Lịch sử hình thành, phái triển phong trào xuất khẩu lao động tại Việt

Nam

Quá trình xuất khẩu lao động ở Việt Nam chia làm hai giai đoạn:

+ Giai đoạn 1980- 1990: lao động Việt Nam chủ yếu sang làm việc tại các

nước thuộc khối xã hôi chủ nghĩa va Iraq chương trình hợp tác lao động

+ Giai đoạn từ 1991 đến nay: Sau khi hệ thống chủ nghĩa xã hội sụp đổ,

hướng xuất khẩu lao động đã thay đổi Lúc đầu sang các nước Trung Đông, sau đó chuyển sang các nước Đông Nam Á và Đông Nam Á Đây cũng là thời kỳ đất nước ta chuyên sang xây dựng nên kinh tế thị trường

có sự quản lý của nhà nước Vì vậy, chính sách XKLĐ cũng được sửa đổi

và không ngừng hoàn thiện cho phủ hợp với chiến lược phát triển chung của cả nước

1.2 Khái quát sơ lược về công ty Sovilaco và công ty Suleco

2

1.2.1 Sovilaco

“Công ty Xuất khẩu Lao động - Thương mại và Du lịch (SOVILACO) là một

doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, trực thuộc Bộ Lao động — Thương binh và Xã hội Việt Nam, hoạt động trong các lĩnh vực sau:

+: Đưa người lao động và chuyên gia Việt Nam đi làm việc có thời hạn tại nước

Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

Qua hơn 2 thập kỷ chuyên doanh xuất khẩu lao động, SOVILACO đã đưa được trên 70 000 lao động và chuyên gia Việt Nam đi làm việc ở 27 nước và vùng

lãnh thô trên toàn thể giới

Ngoài uy tín trong việc cung ứng lao động, Công ty còn được biết đến qua

hoạt động đào tạo nhân lực Trường Nhân Lực Quốc Tế của Công ty (SIM), với đội ngũ giảng viên - giáo viên lên đến trên 100 người, hàng năm có thể đào tạo được

khoảng 15.000 lượt người qua các khóa đào tạo ngắn và dai han, đáp ứng nhu cầu

tuyển dụng của các đối tác trong và ngoài nước, đặc biệt là nhu cầu về kỹ thuật viên

CNTT T) và nữ công gia chánh

{ Trích từ trang website của công ty : www.sovilaco.com.vn)

1.2.2Cé6ng ty Suleco

“Công ty dịch vụ xuất khẩu lao động và chuyên gia SULECO - là một doanh

nghiệp thuộc ngành LĐ- TB va XH TP Hé Chi Minh được thành lập năm 1991, hoạt động trong các lĩnh vực sau:

+ Đưa người lao động và chuyên gia Việt Nam đi làm việc có thời hạn tại nước ngoài;

+ Dao tạo nhân lực để đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động của các đối tác trong và ngoài nước;

Qua hơn 2 thập kỷ chuyên doanh xuất khẩu lao động, SULECO đã đưa được

trên 22.000 lao động và chuyên gia Việt Nam đi làm việc ở nhiều nước trên thế

giới

Sau nhiều năm hoạt động, bằng vốn liếng tự tích luỹ, Công ty đã xây dựng được Trường Kỹ thuật nghiệp vụ Lao động xuất khẩu (tại 165 Đại lộ 3, P Phước Bình, Q 9) Trường là đơn vị sự nghiệp giáo dục dạy nghề công lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, với chức năng nhiệm vụ chính là tổ chức hoạt động dạy nghề, dạy ngoại ngữ và giáo dục định hướng cho người lao động, phục vụ cho công tác XKLĐ và cung ứng công nhân lành nghề cho các khu công nghiệp ~ khu chế

Khoa Luan Tét Nghiép GVHD : Lê Thị Hạnh

xuất trong nước Ngành nghề đào tạo của trường là may công nghiệp, điện công nghiệp, cơ khí dạy ngoại ngữ Anh, Hoa, Nhật, Hàn Đặc biệt, là dạy giáo dục định hướng cho lao động xuất khẩu bao gồm những kiến thức cơ bản về đất nước con người, phong tục tập quán nước sở tại, tư cách đạo đức của người lao động đi làm

việc ở nước ngoài, những điều luật cơ bản về lao động, xuất nhập cảnh, Luật Hình

Nhật Bản có điện tích là 377.855km” Ngôn ngữ là tiếng Nhật Về tôn giáo:

Dao Sin- tô, Đạo Phật , đạo Sô- ka Gắc- kai và Thiên Chúa

Kinh tế: Công nghiệp chiếm 381%⁄, nông nghiệp 5% và dịch vụ 60% GDP

Công nghiệp Nhật đứng đâu thế giới về chế tạo ô tô, xi măng, sợi tổng hợp, các

thiết bị điện tử, Về xã hội, Nhật có một hệ thống giáo dục đứng đầu thế giới,

1.3.2 Hàn Quốc

Hàn Quốc có điện tích là 99.392km” với dân số 47.64.000 người, thành thị

chiếm 81% Ngôn ngữ là tiếng Triều Tiên và tiếng Anh Về tôn giáo: Đạo Phat (hon

45.6%), Đạo Tin Lành (hơn-38.7%), Thiên Chúa (dưới 3%)

Kinh tế: Công nghiệp chiếm 45%, nông nghiệp 5% và dịch vụ 50% GDP _ 12% lực lượng lao động Hàn Quốc làm nông nghiệp Các loại trái cây trồng chính là

lủa nước và lúa mạch Nền nông nghiệp do một số tập đoàn gia đình lớn chỉ phối Công nghiệp đệt là cơ sở quan trọng của nên kinh tế Hiện nay, Hàn Quốc là một trong những nước đứng đầu thế giới về đóng tàu, sản xuất giầy đép, thiết bị điện

tử gee

ˆˆ Khoá Luận Tốt Nghiệp GVHD : Lê Thị Hạnh

Văn hóa- xã hội: Xã hội nước này lưu giữ truyền thống Không giáo mạnh

mẽ, thể hiện trong tỉnh thần tận tụy vì gia đình và coi trọng những mối quan hệ tôn

ti, trat tự Và theo truyền thống Khổng giáo, học là một yêu cầu và là chìa khóa của

sự thành công; người có học được coi trọng và đánh giá cao Mọi người đân đều được chăm sóc y tế đầy đủ Phụ nữ được chăm sóc chu đáo khi thai sản và sinh nở ' 1.3.3Malavsia

Malaysia có điện tích là 329.758km’ Ngôn ngữ là tiếng Malaysia (trên 57%)

và tiếng Anh, tiếng Trung Quốc (33%), tiếng Ta-min Về tôn giáo chủ yếu người

dân theo Đạo Hồi Sun- ni (60.4%), Dao Phật (19.2%), đạo Lão và Thiên Chúa (dưới

và tôn trọng luật lệ hiện hành, nêu cạo tính thần kỷ luật và cùng chung sống với

nhau.”

Đó là thông tin cơ bán vẻ kinh tế, văn hóa- xã hội về đất nước mà công nhân

trong mẫu nghiên cứu của chúng tôi sẽ đến làm việc trong thời gian tới Từ đó, chúng tôi có cái nhìn sơ lược về các quốc gia này

ŠVTH : Nguyễn Thi Bích Chi ‘ 26

Khoa Luan Tét Nghiép GVHD : Lé Thi Hanh

CHUONG2

QUA TRINH CHUAN BJ DI XUAT KHAU LAO DONG

2.1 Đặc điểm mẫu nghiên cửu

CUA CÔNG NHÂN

Chúng tôi đã phỏng vấn trực tiếp dựa trên bảng hỏi tổng số 60 mẫu nghiên

cứu được chọn theo phương pháp tình cờ tiện lợi, tại hai công ty xuất khẩu lao động Sovilaco và Suleco, TP Hồ.Chí Minh

Các mẫu nghiên cứu này có những đặc điểm như sau:

Bảng 2.1: Đặc điễm mẫu nghiên cứu

Khoá Luận Tết Nghiệp GVHD : Lé Thi Hanh

Làm ruộng, 33 84,6 9 42.8 42 70 lam ray/ lam

vuon

i hiệp sa ch Buôn bán 0 4 19 4 6.7 iệp của cha

vườn Buôn bán 8 38.1 13.3

nước, giáo

viên Nội trợ 1 2.6 5 23.8 6 10

Số anh chị em ruột <2 người 2 5.1 4 19 6 10

4-6 người 11 28.2 8 38.1 19 31.7 7-8 người 20 51.3 8 38.1 28 46.7 Trên 7 người 15.4 1 48 7 11.7 Rat nghéo 3 7.7 2 9.5 5 8.3 Nghèo 2 5.1 3 14.3 843 Tình trạng kinh tế Trung bình 28 71.8 10 416 38 63.3

Kha 6 15.4 5 23.8 11 18.3 Giàu 1 48 1 1.7 Tông cộng 39 715 21 35 60 100

2.1.1 Quốc gia nhận XKLĐ

- Theo bảng trên, công nhân được phân chia ở các quốc gia như sau: Tổng

mẫu nghiên cứu là 60 công nhân đi XKLĐ, có 39 nam, chiếm 75% và 21 nữ, chiếm 35% Trong đó, công nhân đi XKLĐ ở Nhật Bản có 27 người, chiếm 45%, với số

công nhân nữ chiếm tỷ lệ cao hơn nam, 76.2% so với 28.2% Công nhân đi Hàn Quốc có 12 người, chiếm 20% trong tổng mẫu nghiên cứu Trong đợt khảo sát này,