Nghiên cứu quy trình chiết tách tinh dầu từ củ tỏi (Allium Saticum L. ) và xác định thành phần hóa học trong tinh dầu

35 3.1.ăăKH OăSÁTăCÁCăY UăT ă NHăH NGă NăHI UăSU T QUÁăTRỊNHăLYăTRệCHăTINHăD UăT IăB NGăPH NGăPHÁPăNGÂMă CHI T .... 37 3.2.ăăKH OăSÁTăCÁCăY UăT ă NHăH NGă NăHI UăSU TăQUÁă TRỊNHăLYăTRệCH

B GIỄO D C VÀ ÀO T O

TR NG I H C M TP.HCM BỄO CỄO KHịA LU N T T NGHI P

Tên đ tài:

NGHIểN C U QUY TRỊNH CHI T TỄCH

TINH D U T C T I (Allium sativum L.) VÀ XÁC

NH THÀNH PH N HịA H C TRONG TINH D U

KHOA CỌNG NGH SINH H C

CHUYểN NGÀNH: NỌNG NGHI P-D C-MỌI TR NG

CBHD: TH.S NGUY N MINH HOÀNG

SVTH: NGỌ TH TH Y UYểN

MSSV: 1053010928 Khóa: 2010 ậ 2014

Tp H Chí Minh, tháng 5 n m 2014

L I C M N

V iălòngăbi tă năsơuăsơuăs c,ăemăxinăg iăl iăc mă năđ năcácăTh yăCôăkhoaăCôngă Ngh ă Sinhă H că đưă gi ngă d yă vƠă truy nă đ tă ki nă th că choă emă trongă su tă

nh ngăn măv aăquaăđ ăemăhoƠnăthƠnhăt tăđ ătƠiănƠyăđ ngăth iăc ngălƠăgiúpăemăcóă

c ăs ăchoănh ngănghiênăc uăsauănƠy

EmăxinăchơnăthƠnhăc mă năth yăNguy năMinhăHoƠngăđưăt nătìnhăh ngăd n,ă

ch ăb oăemătrongăsu tăth iăgianăth căhi năđ ătƠiănƠyăc ngănh ăth yăđưăt oăđi uăki nă

đ ăemăcóăth ăth căhi năt tăđ ătƠiănƠyăt iăphòngăthíănghi măHóa-Môiătr ngăc aă

tr ngă iăh căM ăTP.HCM

Cu iăcùng,ăconăxinăg iăl iăc mă năđ năgiaăđìnhăđưăđ ngăviên,ăquanătơm,ăh ătr ăconăr tănhi uăvƠăxinăc mă năcácăb nătrongăphòngăthíănghi măHóa- Môiătr ngăđưănhi tătìnhăgiúpăđ ătrongăsu tăquáătrìnhăth căhi năđ ătƠi

EmăxinăchơnăthƠnhăc mă n

M C L C

TăV Nă 1

PH Nă1:ăT NGăQUAN 2

1.1 T NG QUAN V ăT I 3

1.1.1 Phân lo iăth căv t 3

1.1.2 c đi m sinh thái 4

1.1.3 Thành ph n hóa h c 5

1.1.4 M t s ăloài t i Vi t Nam 9

1.1.5 Công d ng c a t i trong đ i s ng 11

1.2 T NG QUAN V TINH D U: 13

1.2.1 Khái ni m: 13

1.2.2ăăQuáătrìnhătíchăl y 13

1.2.3 Tr ng thái t nhiên 14

1.2.4 Tính ch t v t lý c a tinh d u 15

1.2.5 Thành ph n hóa h c 15

1.2.6 Vai trò c a tinh d u 16

1.2.7 Các ph ngăphápăkhaiăthácătinhăd u 18

PH N 2:ăV TăLI UăVÀăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 19

2.1.ăăV TăLI U 20

2.1.1 Nguyên li u 20

2.1.2.ăăD ngăc ăvƠăthi tăb 20

2.1.2.ăăHóaăch t 21

2.2.ăăPH NG PHÁPăNGHIÊNăC U 22

2.2.1.ăăLyătríchătinhăd uăb ngăph ngăphápăngơmăchi t 22

2.2.2ăLyătríchătinhăd uăb ngăph ngăphápăch ngăc tălôiăcu năh iăn c 25

2.2.3.ăăLyătríchătinhăd uăb ngăph ngăphápăchi tăsoxhlet 27

2.2.4.ăă ánhăgiáăc măquan 30

2.2.5.ăăPh ng pháp xác đ nh ch s hóa lý c aătinhăd uăt i 31

2.2.6.ăăPh ngăpháp xác đ nh các thành ph n hóa h c chính c a tinh d u 34

PH Nă3:ăK TăQU ăVÀăTH OăLU N 35

3.1.ăăKH OăSÁTăCÁCăY UăT ă NHăH NGă NăHI UăSU T

QUÁăTRỊNHăLYăTRệCHăTINHăD UăT IăB NGăPH NGăPHÁPăNGÂMă CHI T 36

3.1.1.ăăTh iăgianăngơmăchi t 36

3.1.2.ăăT ăl ădungămôiăsoăv iăkh iăl ngănguyênăli u 37

3.2.ăăKH OăSÁTăCÁCăY UăT ă NHăH NGă NăHI UăSU TăQUÁă TRỊNHăLYăTRệCHăTINHăD UăT IăB NGăPH NGăPHÁPăCH NGăC Tă LỌIăCU NăH IăN C 39

3.2.1ăăL ngătinhăd uăthuăđ că ăt iăt iăsoăv iăt iăkhô 39

3.2.2.ăăTh iăgianăch ngăc tăt iă u 40

3.2.3.ăăT ăl ădungămôiăsoăv iănguyênăliêu 42

3.3.ăKH OăSÁTăCÁCăY UăT ă NHăH NGă NăHI UăSU TăQUÁă TRỊNHăLYăTRệCHăTINHăD UăT IăB NGăPH NGăPHÁPăCHI Tă SOXHLET 44

3.3.1ăăL ngătinhăd uăt iăthuăđ că ăt iăt iăsoăv iăt iăkhô 44

3.3.2.ăăKh oăsátăth iăgianăchi tăt iă u 45

3.3.3ăăTh ătíchădungămôiăchi tăt iă u 46

3.4.ăă ÁNHăGIÁăC MăQUAN: 48

3.5.ăăXÁCă NHăCÁCăCH ăS ăHịAăH C C AăTINHăD UăT I 49

3.5.1.ăăXácăđ nhăch ăs ăacid 49

3.5.1.ăăXácăđ nh ch s xà phòng hóa 50

3.5.3.ăăXácăđ nhăch ăs ăester 50

3.6 PHÂN TÍCH THÀNHăPH NăHịAăH CăCHệNHăTRONGăTINHăD Uă B NGăPH NGăPHÁPăS CăKụăKHệăGHÉPăKH IăPH ă(GC/MS) 51

PH N 4: K T LU NăVÀă NGH 55

4.1.ăăK TăLU N 55

4.1.1 Kh o sát các y u t nhăh ngăđ n hi u su t quá trình ly trích tinh d u t i b ngăph ngăphápăngâm chi tầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầ.55 4.1.2 Kh o sát các y u t nhăh ngăđ n hi u su t quá trình ly trích tinh d u t i b ngăph ngăphápăch ngăc t lôi cu năh iăn cầầầ ầầầầ55 4.1.3 Kh o sát các y u t nhăh ngăđ n hi u su t quá trình ly trích tinh d u t i b ngăph ngăphápăchi t Soxhletầầầầầầầầ ầầ ầầ 55

4.1.4.ăă ánhăgiáăc m quan 57

4.1.5.ăăXácăđ nh các ch s hóa h c c a tinh d u t i 57

4.1.6 PhơnătíchăthƠnhăph năhóaăh căchínhătrongătinhăd uăb ngăph ngăphápă s căkỦăkhíăghépăkh iăph ă(GC/MS) 57

4.2.ăă ăNGH 57 TÀIăLI UăTHAMăKH O 58

PH ăL C 61

DANH M C HỊNH

Hìnhă1.1:ăCơyăt i 3

Hìnhă1.2:ăC ăt i 4

Hình 1.3: C u t o c aăalliin 6

Hìnhă1.4:ăC uăt oăc aăallicin 7

Hình 1.5: S chuy n hóa alliin thành allicin 8

Hình 1.6: S ăchuy năhóaăalliin thành các ch t 8

Hình 1.7: C uăt oăc aădiallyl disulfide 8

Hình 1.8: Ph n ng t o ra diallyl disulfide 9

Hìnhă2.1:ăCơnăk ăthu t 20

Hình 2.2: Bình lóng 21

Hìnhă2.3:ăChi tătinhăd uăt ăd chăt iătrongăc năb ngădiethyl eter 23

Hìnhă2.4:ăS ăđ ătómăt tăquáătrìnhăngơmăchi t tríchălyătinhăd uăt i 24

Hình 2.5:ăB ăch ngăc tălôiăcu năh iăn c 25

Hìnhă2.6:ăTinhăd uăt i 26

Hìnhă2.7:ăB ăchi tăsoxhlet 28

Hình 2.8:ă unănh ăd chăchi tătrongăb păcáchăth y 29

Hìnhă2.9:ă unăcáchăth yătinhăd uăt iăhòaătrongăKOH 33

Hìnhă3.1:ă ăth ăbi uădi nădi năhƠmăl ngătinhăd uăt i theoăth iă gian ngơmăchi t 37

Hìnhă 3.2:ă ă th ă bi uă di n hƠmă l ngă tinhă d uă theoă t ă l ă dungă môiă :ă nguyênăli u 38

Hình 3.3: ăth ăbi uădi nădi năhƠmăl ngătinhăd uăt iătheoăth iăgiană ch ngăc t 41

Hình 3.4: ăth ăbi uădi n hƠmăl ngătinhăd uătheo t ăl ădungămôiă:ă nguyênăli u 43

Hình 3.5: ăth ăbi uădi nădi năhƠmăl ngătinhăd uăt i theo th iăgiană

chi tăsoxhlet 46 Hình 3.6: ăth ăbi uădi nădi năhƠmăl ngătinhăd uăt iătheoăth ătíchă

dung môi 47

DANH M C B NG

B ngă1.1:ăM tăs ăloƠiăAllium ăVi tăNam 9

B ngă3.1:ăK tăqu ăkh oăsátăth iăgianăngơm chi tăt iă u 36

B ngă3.2:ăK tăqu ăkh oăsátăt ăl ădungămôiăngơmăchi tăt iă u 38

B ngă3.3:ăK tăqu ăkh oăsátăl ngătinhăd uăthuăđ că ăt iăt iăsoăv iăt iă khô 39

B ngă3.4:ăK tăqu ăkh oăsátăth iăgianăch ngăc tăt iă u 40

B ngă3.5: K tăqu ăkh oăsátăt ăl ădungămôiăch ngăc t t iă u 42

B ngă3.6: K tăqu ăkh oăsátăl ngătinhăd uăthuăđ că ăt iăt iăsoăv iăt iă khô 44

B ngă3.7: K tăqu ăkh oăsátăth iăgianăchi tăt iă u 45

B ngă3.8: K tăqu ăkh oăsátăth ătích dungămôiăchi t t iă u 47

B ngă3.9: K tăqu ăxácăđ nhăch ăs ăacid 49

B ngă3.10:ăK tăqu xácăđ nhăch ăs ăxƠăphòngăhóa 50

B ngă3.11:ăThƠnhăph năhóaăh căc aătinhăd uăt i 51

B ngă3.12:ăSoăsánhăk tăqu ătrongăvƠăngoƠiăn c 53

DANH M C CỄC T VI T T T

GC/MS: Gas Chromatography Mass Spectometry

HDL: High Density Lipoprotein

LDL: Low Density Lipoprotein

T V N

Cùngăv iăs ăti năb ăc aăkhoaăh căk ăthu tăc ngănh ăyăh c,ăkhuynhăh ngăquayăv ăv iăthiênănhiên,ătìmătòiăvƠăphátătri nănh ngăph ngăthu cătruy năth ngăngƠyăcƠngăđ căchúătr ng.ăTh oăd căthiênănhiênăngƠyăcƠngăđóngăvaiătròăquană

tr ngătrongăphòng,ăch aăb nhăvƠănơngăcaoăs căkh eăc aăconăng i V iălưnhăth ă

tr iădƠiăt ăB căđ năNam,ăthu căvùngănhi tăđ iăgióămùaă m,ăn cătaăcóăngu nătƠiănguyênăth căv tăphongăphúăvƠăđaăd ng,ătrongăđóăcơyăc ălƠm thu căchi măm tăt ă

l ăkháăcao

T iălƠăm tăcơy đ cătr ngăkh păn iăđ ălƠmăgiaăv ăhƠngăngƠnăn mănayăt ăChơuăÁăđ năTrungă ông,ăt iăluônăđ ngă ătuy năđ uăđi uătr ăch ngăviăkhu n.ă năkhiăthu căkhángăsinhăđ căkhámăphá,ăt iăb tăđ uălùiăl iătuy năsau.ă nănay,ăcùngă

v iăs ăxu tăhi năc aănh ngăsiêuăviătrùngăkhángăkhángăsinh,ăt iăl iăđ ngătrongădanhăsáchănh ngăthu căch ngălơyănhi m.ăCáiăl iănh tăc aăd căth oăt ănhiênănh ăt iălƠănóăkhôngăt năcôngăviăkhu năb aăbưiăhayăc nătr ăs ăphòngăv ăt ănhiênăc aăc ăth ă

nh ăthu căkhángăsinh,ăchúngălƠănh ngăprobioticăkíchăthíchăcácăc ăch ăphòngăv ăt ănhiênăc aăc ăth ămƠăkhôngălƠmăh iănh ngăviăkhu năcóăích.ăBênăc nhăđóăt iăcònăcóătácăd ngălo iătr ăcácăg căt ădoătrongăc ăth ,ăgópăph nălƠmăch măquáătrìnhălưoăhóa

T iăt iăcóănh ngăthƠnhăph năt tăchoăs căkh e tuyănhiênătrongăquáătrìnhăs ă

d ngăthìănh ng thƠnhăph năho tătínhăcóăhi uăqu ăb ăpháăho iănghiêmătr ng Tinh

d uăt iăđ căs năxu tăđ ăkh căph căđi uăđóăvìălo iătinhăd uănƠyăgi ăl iăđ căcácăthƠnhăph năho tătínhăcóătrongăt i

Xu tăphátăt ăt măquanătr ngăc a tinhăd uăt i,ăcùngăv iălòngăsayămêăhamă

h căh iăvƠănghiênăc uăkhoaăh c,ăemăđưăch năđ ătƠiăắNGHIÊNăC UăQUYăTRỊNHăCHI Tă TÁCHă TINHă D U T ă C ă T Iă (Allium sativum L.) VÀă XÁCă NHăTHÀNHă PH Nă HịAă H Că C Aă TINHă D Uă Ằ,ă nh mă gópă ph nă đánhă giá,ă b ăsungă thêmă giáă tr ă c aă lo iă tinhă d uă h uă íchă ch aă đ că nghiênă c uă nhi uă này

PH N 1: T NG QUAN

Hình 1.2: C t i

T iăđưăđ căcôngănh nălƠăm tălo iăgiaăv ăcóăgiáătr ăvƠălƠăm tăph ngăthu că

ph ăbi năđi uătr ăcácăb nhăkhácănhauăvƠăcácăch ngăr iălo năsinhălỦ.ăT iăcóăngu nă

g căt ăTrungăÁăvƠăsauăđóălanăsangăTrungăQu c,ăC nă ông,ăvƠăkhuăv că aăTrungă

H iă tr că khiă chuy nă v phíaă tơyă đ nă Trungă vƠă Namă Âu,ă B că Phiă (Aiă C p)ă vƠăMexico Ngày nay nó đ c tr ng kh p n i trên th gi i T iăđưăđ căs ăd ngăhàng ngƠnă n mă choă m că đíchă yă t ă H ă s ă ti ngă Ph nă choă th yă t iă đưă đ c s ă d ngăkho ngă5000ăn mătr c, và nó đưăđ căs ăd ngătrongăítănh tă3000ăn mătrongăyă

h căTrungăQu c.ăNg iăAiăC p, Babylon,ăHyăL păvƠăLaăMưăs ăd ngăt iăchoăcác

m căđíchăch aăb nh.ăN mă1858,ăPasteurănghiênăc uăho tătínhăkhángăkhu năc aă

t i,ăvƠănóăđưăđ căs ăd ngănh ăm tăch tăkh ătrùngăđ ăng năch năho iăt ătrongăTh ăchi năIăvƠăTh ăchi năII.ă[13], [16]

1.1.2 c đi m sinh thái [2]

 Cây th o s ng nhi u n m Thân hình tr , phía d i mang nhi u r ph , phía trên mang nhi u lá Lá c ng hình d i, th ng, dài 15-50 cm, r ng 1-2,5

cm có rãnh khía, mép lá h i ráp.ă m i nách lá phía g c có m t ch i nh sau này phát tri n thành m t tép t i (nhánh), các tép này n m chung trong m t cái bao (do các b lá tr c t o ra) thành m t c t i, t c là thân hành c t i

 Hoa x p thành tán, ng n thân, trên m t cán hoa dài 55 cm hay h n Bao hoa màu tr ng hay h ng bao b i m t cái mo d ăr ng t n cùng b ng m i nh n dài

 Nhi t đ thích h p đ cây sinh tr ng và phát tri n là 18-22 oC Cây t i thích h p v i đ t cát pha, màu m , thoáng khí, có đ pH = 5.5-7.0 Do t i

có b r chùm ng n nên đ t tr ng t i ph i có đ m cao, kho ng 70 % thì cây m i s d ng đ c ch t dinh d ng trong đ t Câyă đ c nhân gi ng

b ng cách tách các nhánh t hành C n th i ti t nóng và ngày dài m i hình thành c ;ătr i mát và ngày ng n thì đâm m m, ra lá m nh h n Lúc cây ra

r c n m, khi c đã to l i c n khô ráo Ra hoa tháng 5-7

 Vùng s ng: t i đ c tr ng kh p th gi i T i c ng đ c tr ng nhi u

n c ta, nhi u vùng có t i ngon là Quãng Ngãi, B c Giang, H ng Yên

Th ng ta thu ho ch vào cu i đông,ăđ u xuân; cóăth dùng t i hay ph i khô dùng d n

1.1.3 Thành ph n hóa h c [15, 16, 19]

Trong c t i có các thành ph n nh : carbohydrate (ch t x , các đ ng sacarose, glucose, fructose, maltose, galactose), các acid béo no, protein, acid amin, vitamin E, B6, C, các ch t khoáng (canxi, đ ng, magie, phostpho, kali, natri,

1.1.3.2 Alliin

Alliin là m t thành ph n quan tr ng c b n trong t i Ti n thân c a alliin là -Glutamyl cysteine Alliin là S-allyl-L-cysteine sulfoxide, c u thành t nhóm allyl, nhóm sulfoxide và acid amin cysteine Allyl là nhóm ch c CH2=CH-CH2-, t ắallylẰ xu t phát t ắAlliumẰ, do m t nhà hóa h c ng i c là Theodor Werthein đ t khi ông ch ng c t t i b ng h i n c và chi t xu t ra tinh

d u có v cay n ng vào n m 1844 Nhóm ch c allyl này khá nh y, nó d ph n

ng v i nh ng phân t khác nhau, nh t là khi nó g n v i nguyên t l uăhu nh CH2=CH-CH2-S-

C

C

S C

C

COOH

NH2O

Enzyme alliinase là pyridoxal-5-phosphate Alliinase n m trong không bào

c a t bào t i Enzyme này có th chuy n hóa 2 c ch t trong t i là alliin pHopt = 6.5 và iso alliin pHopt = 4.5 Alliinase tan r t kém trong n c

Là enzyme không thu n ngh ch, kho ng pH ho t đ ng t i u c a enzyme này

là 4.5-7.0 ăpH = 4 enzyme này b vô ho t m t ph n, còn pH < 3 ho c pH > 9 thì hoàn toàn b vô ho t.ă nhi t đ và pH t iă u, alliinase có th xúc tác t o thành allicin hoàn toàn trong vòng 1 phút i u ki n l nh đông, enzyme này có xu

h ng b đông t và hoàn toàn b t ho t

1.1.3.4 Allicin

Allicin là diallyl thiosulfinate ây là ch t đ c cô l p và nghiên c u l n

đ u tiên trong phòng thí nghi m c aăChester J Cavallito vào n m 1944 Allicin

đ c c u thành t 2 nhóm allyl và 1 nhóm thiosulfinate

C

S S

Allicin ít tan trong n c (ch tan kho ng 2 %), tan hoàn toàn trong c n Allicin là m t h p ch t r t kém b n, d i các đi u ki n nh nhi t đ , không khí,

ho c các ph ng pháp trích ly nh ă ch ng c t lôi cu n h i n c, ngâm trích,ầallicin s b chuy n hóa thành các h p ch t sulfide khác nh diallyl disulfide (DADS), diallyl trisulfide (DADT), allyl methyl trisulfide, ajoene, vinyldithiinầăNh ng h p ch t này có mùi kém n ng h n so v i allicin nh ng

b n v ng v i hóa h c h n Ngoài ra, allicin r t d ph n ng v i các amino acid

và protein đ hình thành nên các nhóm ậSH Các nghiên c u đư cho th y nhi t đ bình th ng, hàm l ng allicin s gi m đi nhanh chóng đ n hàm l ng

nh không phát hi n đ c trong vòng 1-6 ngày

 C ch hình thành allicin

C ch c a ph n ng này đã đ c ch ng minh l năđ u tiên b i hai nhà khoa h c Stoll và Seebeck vào n m 1948 Khi xay hay nghi n nát t i, enzyme alliinase đ c gi i phóng, enzyme này ti p xúc v i alliin và xúc tác

ph n ng

Hình 1.5: S chuy n hóa alliin thành allicin [15]

Allicin d bi n ch t sau khi đ c t o ra Allicin s ti p t că chuy n hóa

thành diallyl sulfide, diallyl disulfide, diallyl trisulfide, ajoene, vinyldithiines

Càng đ lâu, càng gi m ho t tính un n u s đ y nhanh quá trình m t ch t này

Hình 1.6: S ăchuy năhóaăalliinăthƠnhăcácăch tă[15], [20]

 Tính kháng khu n c a allicin

Allicin có tính kháng khu n m nh, th hi n c vi khu n Gram âm và

Gram d ng Ngoài ra, allicin còn có kh ăn ng kháng n m [9], [20]

1.1.3.5 Diallyl disulfide (DADS)

m t trong nh ng thành ph n ch y u c a tinh d u t i Nó là m t ch t l ng màu

vàng không hòa tan trong n c và có mùi t i m nh Diallyl disulfide đ c s n

xu t trong quá trình phân h y c a allicin khi ta nghi n t i quy mô công nghi p, diallyl disulfide đ c s n xu t t disulfide natri và bromide allyl ho c chloride allyl nhi t đ 40-60 oC trong môi tr ng khí tr ; disulfide natri đ c

t o ra t i ch b ng cách ph n ng sulfur natri v i l uăhu nh Ph n ng t a nhi t

Ch aă tìmă đ c,ă s ă

b ăsungăsau

Làm gia v , rau n,ă lƠmă thu c b ,

Cóănhi uăch tăx

Ph nă thơnă xanhăgiàu caroten, vitamin C và E

LƠmă rauă n,ă ch a

tr khó tiêu, thi u máu, th p kh p, các b nhă đ ng

r ngă1-2 cm,ăláăm că

hai t ng, hoa h ngă

x pă thƠnhă tánă hìnhă

c u,ă cu ngă dƠiă mƠuă

h pầ

A.sativum L

(Thơnă tr ă nhi uă r ă

ph ,ă láă c ngă hìnhă

S n-Qu ngăNgưi,ă

B căGiang,ăH ngăYên

33ă h nă h pă sulfur,ă

17 aminoacid, nhi uă khoángă ch tă

nh :ăCu,ăCa,ăFe,ăK,ă

Mg, Se, Zn, Vitamin C, B1,ăEầă

đ că bi tă allicin, diallyldisulfide, dialyltrisulfide

(Gi ngă hƠnhă h ngă

nh ngă cóă kíchă

th cănh ,ăt ă10-30

cm,ăc ătrònătr ngăc ă

2 cm,ă baoă b iă v yă

nh că đ u, ngh t

m i,ă hoă t c ng c

và an thai

1.1.5 Công d ng c a t i trong đ i s ng

Tácă d ngă thu că ch ă y uă c aă t iă lƠă đ ă gi mă huy tă ápă vƠă cholesterol,ă ch ngănhi mătrùngăvƠăng năng aăungăth ăCácăthƠnhăph năho tăđ ngălƠăcácăh păch tăch aă

l uăhu nhăđ căh păthuănhanhăchóngăvƠăchuy năhóa.ăNhi uănghiênăc uăchoăth yă

t iălƠmăgi m n ngăđ ăcholesterolăkho ngă10 %,ăthu năl iăthayăđ iăt ăl ăHDL/LDL

Hi uăqu ăh ătr ăh ăhuy tăápănh ,ăh ăhuy tăápăt ă5-7 %.ăT iă căch ăk tăt păti uăc uăvƠăt ngăc ngăho tăđ ngătiêuăs iăhuy t,ăgi măc cămáuăđôngătrênăl păn iăm căb ăh ă

h ng.ăM tă ngăd ngăquanătr ngăc aăt iălƠătr ăđáiătháoăđ ng,ăt iăki măsoátăm căđ ă

đ ngă trongămáuă b ngănhi uă lo iă c ăch ăTrongă nghiênă c uă in vitro vƠă d ăli uă

đ ngăv tăchoăth yăt iăcóăth ăgiúpăng năng aăm tăs ăkh iăuăr n.ăDoăđó,ăt iăc ngăcóă

hi uăqu ătrongăvi căphòngăch ngăungăth ă[8],ă[17],ă[20]

1.1.5.1 T i trong y h c dân gian

Lo i c nh bé này ngoài tác d ng làm gia v cho các món n, còn có tác d ng r t l n cho s c kh e T xa x a, con ng i đư dùng t i làm nguyên li u

đ t o ra nh ng bài thu c ch aătr nhi u lo i b nh r t hi u nghi m

ông y ghi nh n công d ng tr b nh c a t i nh sau: ắT i có v cay, tính

ôn, h i đ c n m trong hai kinh can và v , có tác d ng thanh nhi t, gi i đ c, sát trùng, ch a b nh l ra máu, tiêu nh t, h ch ph i, tiêu đàm, ch a ch ng ch ng

b ng ho căđ i ti u ti n khó kh n Ng i âm nhu, n i thi t, có thai, đ u ch n, đau

nh ng không dùng t i Ti n s Michael Warrgovich i h c South California phát hi n ra t i còn ho t đ ng nh m t ch t ch ng ung th c trong phòng b nh và ch a b nh Ông gi i thích: ắTrong t i có m t h p

ch t g i là diallyl disulfide có th làm tiêu các kh i u đi m t n aẰ

Nhi uănghiênăc uăchoăth yăt iălƠmăgi măn ngăđ ăcholesterolăkho ngă10

% , thu năl iăthayăđ iăt ăl ăHDL/LDL.ăHi uăqu ăh ătr ăh ăhuy tăápănh ă,ăh ăhuy tăápăt ă5-7 %ă.ăT iă căch ăk tăt păti uăc uăvƠăt ngăc ngăho tăđ ngătiêuă

s iăhuy t,ăgi măc cămáuăđôngătrênăl păn iăm căb ăh ăh ng.ăM tă ngăd ngăquană tr ngă c aă t iă lƠă nh ă đáiă tháoă đ ng.ă T iă ki mă soátă m că đ ă đ ngătrongămáuăb ng cáchălo iăkhácănhauăc aăc ăch ăTrongănghiênăc uăin vitro vƠăd ăli uăđ ngăv tăchoăth yăt iăcóăth ăgiúpăng năng a m tăs ăkh iăuăr n.ăDoăđó,ăt iăc ngăcóăhi uăqu ătrongăvi căphòngăch ngăungăth ă[15] Ngoài ra

t iăcònăkh ăn ngăch ngănhi măđ căasen [12]

 Tác d ng đ iăv i h tim và h tu n hoàn: Dùng t i m t cách h p lý có th

b o v các m ch máu kh i tác đ ng b t l i c a các g c t do Tác đ ng tích c c lên các lipit máu, t ng mao m ch và gi m cao huy t áp Tác

d ng ch ng x v a đ ng m ch là vi c gi m hi n t ng dính ti u c u l i

và hình thành các huy t kh i đ c gi m đi đáng k ădo nh ng tác d ng

c aăcác thành t trong t i Vi c gi m các lipoprotein tu n hoàn trong máu

d i d ng LDL (t c là lipoprotein có m t đ th p) và cholesterol di n ra thông qua vi c hình thành lipoprotein m t đ cao d ng HDL, ch ng x

v a m ch máu [15]

 Kháng khu n: Nh ng tác d ng khác nhau c a t i lên vi khu n, n m,

các loài nguyên sinh đ ng v t và virus đưă đ c th ă hi n trong ng nghi m c ng nh trong c th Ho t tính kháng khu n ch y u là do allicin [13], [14], [18]

1.1.5.3 S d ng trong ch bi n th c ph m

T i là gia v đ c s d ng ph bi n trong th c ph m h ng ngày Nó có

văcay nóng, h ng th m phù h p v i nhi u món n: làm gia v , pha n c ch m,

t i ngâm gi mầăHi n nay t i không ch ăđ c dùng trong các món n th ng nh t

mà còn đ c ng d ng trong ngành công nghi p th c ph m nh tinh d u t i, nh aă

d u t i, b t t i vƠă ngăd ngătrongăb oăqu năth căph m [8]

1.2 T NG QUAN V TINH D U:

1.2.1 Khái ni m:[5]

Tinh d u là m t h n h p nhi u h p ch t d bay h i, có mùi đ c tr ng tùy thu c vào ngu n g c nguyên li u cung c p tinh d u Ph năl nătinhăd uăcóăngu năg căt ăth căv tăvƠăm tăs ăítăt ăth căv t.ă Ví d : Tinh d u hoa h ng, hoa nhàầălà nh ng ch t th m l y t các loài cây t ng ng, x h ng hay d u cƠăcu ngầălà nh ng ch t th m có trong các loài đ ngăv t (h u x , cƠăcu ng )

 Lôngă ti t:ă c ngă lƠă t ă bƠoă ti tă nh ngă n mă nhôă raă ngoƠiă th că v t,ă

th ngăb tăg pă ăcácăloƠiăhoaămôi,ăcúc,ăcƠầ

 Túiăti t:ăt bƠoăti tăraătinhăd uănh ngăkoăch aăl iăbênătrongămƠăd năchungăch aăvƠoăm tăxoangătr ng,ăt oăraăb iăc ăch ălyăbƠoăhayătiêuăbƠo.ăTúiăti tăth ngăn măbênăd iăl păbi uăbì.ăTh ngăcóă ăcácă

gi ngăCitrusầ

 ngăti t:ăcáchăt oăraătinhăd uăc ngăgi ngănh ătúiăti tănh ngăn măsơuătrongăph năg ăvƠăch yădƠiătheoăs ăg ,ăth ngăb tăg pătrongăcácă

gi ngăDipterocarpi,ăArtemisiaầ

1.2.3 Tr ng thái t nhiên

Trong thiên nhiên, r t nhi u tinh d u tr ng thái t do, ch ăcó m t s ít

tr ng thái ti m tàng tr ng thái ti m tàng, tinh d u không có s n trong nguyên li u mà ch xu t hi n trong các đi u ki n gia công nh t đ nh tr c khi

ti n hành trích ly Còn tr ng thái t do, tinh d u hi n di n s n trong nguyên li u, có th thu tr c ti p d i nh ng đi u ki n trích ly bình th ng

Tinh d u đ c phân b r ng rãi trong h th c v t, đ c bi t t p trung

m t s h nh hoa tán, hoa cúc, h hoa môi, h long não, hoa sim, h cam,

h g ngầăTinh d u đ c chi t t b ăph n c aăcây nh cành hoa, lá, cành, r ,

v trái, cu ng h t, v ăcâyầ

V ăătríătinhăd uătrongăd căli u:ă[5]

 Lá: b c hà, tràm, b ch đàn, h ng nhu, khuynh di p, húng chanh, tía tô, chanh,ầ

 Hoa: hoa h ng, hoa nhài, hoa b i,ầ

 Qu : sa nhân, h i , b i,cam, quýt,ầ

 V qu : cam, chanh, b i, quýt,ầ

Tinh d u ch a trong th c v t th ng không n đ nh mà luôn thay đ i theo th i gian sinh tr ng c aăcây và c ng bi n đ i theo đi u ki n khí h u, th i

ti t Trong các b ph n c aăcây, hàm l ng tinh d u c ng khác nhau

 Tùy thu c vào tính ch t và thànhăph n hóa h c c a m i lo i tinh d u mà

có th nh ă h n n c (tinh d u b c hà, tràm, s iầ) hay n ng h n n c (tinh d u qu ,ăđinh h ngầ)

 Tinh d u không tan trong n c hay tan r t ít và tan t t trong m t s ădung môi h u c ă nh : ethanol, cloroform, benzenầ cho nên có th dùng các dung môi này đ chi t su t m tăs ătinh d u t các ngu n nguyên li u có

ch a tinh d u

 Tinh d u là nh ng ch t r t d b thay đ i mùi Khi tinh ch tinh d u b ng

ph ng pháp ch ng c t, đun d n nhi t đ cao có th làm thay đ i thành

ph n hóa h c c a tinhăd u do đó thay đ i h ng th m c a tinh d u

1.2.5 Thành ph n hóa h c

ThƠnhă ph n hóa h c c a tinh d u các b ph n khác c a cây th ng không gi ng nhau Ví d : lo i qu Xrilanca, v cây ch a andehit, lá cây ch a Owgenola (có mùi đinhăh ng) còn r ăcơy thì ch a Camphor (có mùi long não)

Theo thành ph n hóa h c, tinh d u là m t h n h p ph c t p bao g măh u

h t cácălo i h p ch t h u c thu c m ch th ng hay m ch vòng Nh ng c u t

c a tinh d u mà ta th ng g p là các hidrocacbon, r u t do hay ete hóa, phenol, andehyde, ceton, eteầătrong đó quan tr ng h n c là hidrocacbon, còn các thành ph n r u, andehyde đ u là d nă xu t c a hidrocacbon mà ra Hidrocacbon có trong tinh d u ch y u là h p ch t terpen

là do h ng th m c a hoa t a ra m t s loài hoa, tinh d u c aănó có kh ă

n ng d n d ăcôn trùng đ n th ăph n cho hoa

 B o v

Ng i ta nh n th y trong m t s loài cây, tinh d u c a chúng góp ph n bào v cây ch ng l i các loài n c (loài v t và côn trùng)

M t s tinh d u khác b o v cây ch b ng kh n ng xua đu i loài v t

n c Ngoài ra, nh ng loài côn trùng khi đ n n lá ho c hút nh a các loài cây có ch a tinh d u các lông ti t, chúng s ph i ch m vào các lông này và

b ăđ y lùi b i nh ng mono và sesquiterpen có trong tinh d u

1.2.6.2 Ho t tính sinh h c

 Kháng khu n

Ho t tính kháng khu n c a tinh d u trong phòng thí nghi m đ c hi u

nh là kh ă n ng c ch s phát tri n c a vi khu n trong đi u ki n in vitro, thông qua vi c đo đ ng kính vòng vô trùng ng kính vòng càng to có ngh a

là kh n ngă c ch vi khu n t ng ng c aătinh d u ch n th ănghi m càng cao

Ho tătínhăkhángăkhu năc aăt iăcóănhi uănghiênăc uăđưăđ căth căhi nătrênăth ăgi iă[12], [17].ăNgoƠiăraătinhăd uăt iăcònăcóăkh ăn ngăkhángăn m.ă[7]

 Di t côn trùng

Ho t tính di t côn trùng c a tinh d u có th bi u hi n d i nhi u

d ng: d n d côn trùng đ n và sa vào b y, tiêu di t tr c ti p nh m t ch t đ c

đ i v i côn trùng, tiêu di t gián ti p thông qua vi c ng n ch n m t giai đo n phát tri n c a côn trùng Ngoài ra m t s tinh d u còn có ho t tính xua đu i côn trùng.ăTinhăd uăt iăcóăkh ăn ngădi tăcácălo iăcônătrùngăgơyăh iăg oăvƠălúaămì.[14]

 Kháng oxi hóa

Nhi uă lo iă tinhă d uă cóă kh ă n ngă khángă oxiă hóaă nh :ă h ngă nhu,ă đinhă

h ng,ăt iầăTrongăđóăcácă nghiênăc uăv ăho tătínhăch ngăoxiăhóaăc aătinhă

d uăt iăđưăđ căth căhi n vƠăcóăk tăqu ăcao.[20,21]

 D c ph m

Tinh d u là lo i d c ph m đ c s d ng nhi u nh t trong y h c c truy n, nh có ch a tinh d u mà m t s d c th o có mùi th m đ c tr ng Tinh

d u có nhi u tác d ng đi u tr ăkhác nhau, có lo i tác d ng lên h th n kinh trung

ng, có lo i l i kích thích d ch tiêu hóa, d chăd dày, d ch ru t và d ch m t làm

ta n ngon, chúng có th giúp tiêu hóa t t và đi u hòa các ch c ph n c a ru t

M i tinh d u có thành ph n hóa h c và c u ph n chính khác nhau nên có nh ng

ho t tính tr b nh khác nhau

Tinh d u t i có tác d ng gi m cholesterol toàn ph n và t do, ngoài ra còn dùng trong tr ho có đ m n t i th ng xuyên có th ng a đ c b nh ung

th

1.2.7 Các ph ng pháp khai thác tinh d u [5]

Hi uăsu tăvƠăch tăl ngătinhăd uătáchăchi tăph ăthu căvƠoăđ cătínhăc aătinhă

d uăvƠăcáchăch năph ngăphápătáchăchi t.ăCácălo iătinhăd uăn ngăh năn căđ că

c tăkéoă ăthi tăb ăápăl căcao,ăchoăhi uăsu tăchi tăcao,ăth iăgianăc tăng năh n.ăCácă

lo iătinhăd uăchiăCitrusănh ăchanh,ăcam,ăb i:ădùngăph ngăphápăépăcóăhi uăsu tăcao,ăch tăl ngătinhăd uăt tăh năcáchăc tăcóăgiaănhi t.ăTinhăd uăc aăm tăs ăloƠiăhoaănh ăhoaăh ng,ăhoaănhƠiădùngăph ngăphápă păho căchi tăb ngădungămôi cho

ch tăl ngăcaoăh năcáchăc tăcóăgiaănhi t

Các ph ng pháp tách tinh d u c n ph i đ t đ c nh ng yêu c u c b n:

 Gi cho tinh d u thu đ c có mùi v t nhiên ban đ u

 Qui trình ch bi n ph i phù h p,ăthu n l i và nhanh chóng

 Ph i tách đ c tri t đ ătinh d u trong nguyên li u, t n th t tinh d u trong quá trìnhăch bi n và hàm l ng tinh d u trong nguyên li u sau khi ch

PH N 2: V T LI U VÀ PH NG

PHÁP NGHIÊN C U

2.1 V T LI U

2.1.1 Nguyên li u

Vi t Nam cóănhi uă lo iă t iămangă giáă tr ă th ngăhi uă caoănh ă t iăLỦă

S n,ă Phană Rang Trong khuôn kh đ tài này, em ch n t i Phan Rang làm nguyên li u đ ănghiên c u

T iăđ căthuămuaăt iăPhanăRangăậ NinhăThu năvƠoăthángă11/2013

2.1.2 D ng c và thi t b

 B păcáchăth y

 B păđi n

 B ăd ngăc ăch ngăc tălôiăcu năh iăn c

 B ăd ngăc ăSoxhlet

 Cơnăk ăthu t

 Bình lóng

Hình 2.1:ăCơnăk ăthu t

 Dungăd chăNaOH (TrungăQu c)

 Dungăd chăKOH (TrungăQu c)

2.2 PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Cácăb căth căhi n:

 ThuămuaăvƠăx ălỦănguyênăli u

 Lyătríchătinhăd uăb ngăbaăph ngăpháp khác nhau:

- Ph ngă phápă ngơmă chi tă trongă c nă v iă cácă đi uă ki nă kh oă sátă lƠ:

th iă giană ngơmă chi tă vƠă t ă l ă dungă môiă soă v iă kh iă l ngă nguyênă

li u

- Ph ng phápăch ngăc tălôiăcu năh iăn căv iăcácăđi uăki năkh oăsátălƠ:ătr ngătháiăt i-khô, th iăgianăvƠăt ăl ădungămôiăsoăv iăkh iăl ngănguyênăli u

- Ph ng pháp chi tăSoxhletăv iăhexan v iăcácăđ uăki năkh oăsátălƠ:

tr ngătháiăt i-khô,ăth iăgianăvƠăth ătíchădung môi

 ánhăgiáăc măquanăv ătinhăd uăt iăthuăđ c

 Xácăđ nhăcácăch ătiêu hóa lý c aătinhăd uăt i

 PhơnătíchăthƠnhăph năhóaăh căchínhătrongătinhăd uăb ngăph ngăpháp s căkỦăkhíăghépăkh iăph ă(GC/MS)

Thu mua và x lý nguyên li u: t i sau khi mua v t Phan Rang đ c làm

s ch v , gói kín và b o qu nătrongăng nămátăt l nh

2.2.1 Ly trích tinh d u b ng ph ng pháp ngơm chi t

Cơnă50ăgăt iăchoăm iăl năthíănghi m,ăsauăđóăgiưănhuy năr iăchoăvƠoăbecheră

250 ml,ăthêmăm tăl ngăăc nă96o vƠoătùyăđi uăki năkh oăsát.ăTi pătheo,ădùngăđ aă

th yătinhăkhu yătr năđ ăc năth măđ uăvƠoăt iăvƠăhòaătanătinhăd uătrongăt i,ăk ăđ nă

đ yăkínăbecherăb ngămƠngăbaoăth căph m.ăSauăm tăkho ngăth iăgianăkh oăsát,ăl că

l yăd chăc n (đư hòaătanătinhăd uăt i) choăvƠoăbìnhălóngă(m iăl năkho ngă20 ml

d ch)ăsauăđóăchi tăb ngădiethylăetherăb ngăcáchăthêmăvƠoă20mlădiethylăether,ăl că

đ uă r iă đ ă yênă trongă kho ngă 15ă phútă sauă đóă chi tă l yă ph nă tinhă d uă tană trongă

diethyl ether, ti păt căchoăthêmăetherăvƠăl păl iă3ăl năchoăm iăm uăchi t.ăTinhăd u thuăđ căđ ă ănhi tăđ ăphòng choăbayăh iăh tăhoƠn toàn diethylăetherătrongăkho ngă2-3ăgi ăCơnăs năph măthuăđ căt ăđóătínhăđ căhƠmăl ngătinhăd u

Hình 2.3:ăChi tătinhăd uăt ăd chăt i trongăc n b ngădiethyl ether

Ti năhƠnhăkh oăsátăhƠmăl ng tinhăd uăthuăđ c d aăvƠoăhaiăy uăt :

2.2.1.1 Th i gian ngâm chi t

Th căhi năngơmăchi tă50ăgăt iăv iă100ămLăc năv iăn măkho ngăth iăgianăkhácănhau:ă12,ă24,ă36,ă48ăvƠă60ăgi ăSauăđóăti năhƠnhăthaoătácănh ătrênăđ ăthuă

đ cătinhăd u,ăcơnăvƠătínhăhƠmăl ngătinhăd uăthuăđ c

2.2.1.2 T l dung môi so v i kh i l ng nguyên li u

Th căhi năngơmăchi tă50ăgăt iăv iăcácăt ăl ădungămôiăso v iănguyênăli uănh ăsau: 1:1, 2:1, 3:1, 4:1 v iăđi uăki năth iăgianăt iă uăđưăkh oăsátă ătrên.ăThuăl ngătinhăd uăvƠătínhăhƠmăl ng tinhăd uăthuăđ c

Quyătrìnhăngơmăchi tătríchălyătinhăd uăt i:

LƠmăs chăv Giưănhuy n

2.2.2 Ly trích tinh d u b ng ph ng pháp ch ng c t lôi cu n h i n c

T iăsauăkhiăđưăđ căbócăs chăv ăcơnăl yă100ăgăsauăđóăgiưănhuy năvƠăchoăvƠoăbìnhăc uă2000ămL, thêmăvƠoăđóă1000ămLăn căsauăđóăl păvƠoăh ăth ngăch ngăc tălôiăcu năh iăn c.ăSauăm tăkho ngăth iăgianăkh oăsát,ăt tăb păđ ăngu i,ădoătinhă

d uănh ăh năn căn mă ăphíaătrênănênăx ăvanăđ ăn căch yăraătr căsauăđóăs ăthuă

đ cătinhăd u.ăDùngămu iăNa2SO4đ ălƠmăkhanăph năn căcònăl nătrongătinhăd uă

đ ăthuăđ cătinhăd uănguyênăch t

Hình 2.5:ăB ăch ngăc tălôiăcu năh iăn c